Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWissen · Menschen · Zukunft
Seite · S. 2Originalseite ↗

Roman Bezsmertnyj: „Swary zadały nam

Слово Просвіти, №04 за 2012 рік

Roman Bezsmertnyj urodził się w 1965 roku we wsi Motyżyn w rejonie makarowskim obwodu kijowskiego. Ukończył wydział historyczny Kijowskiego Instytutu Pedagogicznego. Pracował jako nauczyciel historii w mieście Borodzianka. Poseł do Rady Najwyższej Ukrainy II—V kadencji. Przewodniczący frakcji Bloku „Nasza Ukraina” (2006 r.). Przewodniczący centralnego komitetu wykonawczego partii NSNU (2006 i 2007 r.). Wicepremier Ukrainy (2005 r.). Od 24 lutego 2010 roku do 3 czerwca 2011 roku — Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Ukrainy w Republice Białoruś. Kandydat nauk politycznych, pełny kawaler orderu „Za zasługi”. Wiatry odnowy — Romanie Pietrowiczu, jak zwykli wiejscy ukraińscy chłopcy trafiają do wielkiej polityki? I jak samo wychowanie w rodzinie kształtowało w Panu patriotę, demokratę? — Moja rodzina niczym nie różniła się od tysięcy innych. Patrząc na ojca, często myślałem: to „pokolenie bohaterów Szukszyna”, nad którym znęcała się władza radziecka. Oni — to pokolenie niezrealizowanych możliwości. Wspominam swoje lata szkolne i studenckie: byłem albo starostą klasy, albo komsorgiem szkoły, roku, przewodniczącym samorządu studenckiego, stale pracowałem z ludźmi — a to najcięższa praca, która dawała doświadczenie, wiedzę. Wszystko to ukształtowało tego Bezsmertnego, który w 1994 roku został posłem do Rady Najwyższej Ukrainy. — Powróćmy do Pana lat studenckich — to druga połowa lat 80., czasy pieriestrojki, głasnosti. Odczuwał Pan ten powiew? — Ja, student wydziału historycznego, wszystko to odczuwałem, przeżywałem. Kiedy do naszego akademika przywożono prasę (prenumeratę), trzeba było niejednej godziny, żeby ją roznieść po pokojach — tak ogromne było zainteresowanie życiem społecznym. W dniach, kiedy odbywały się Wszechzwiązkowe zjazdy rad (a to lata 1986, 1987), idąc ulicami, można było usłyszeć ze wszystkich okien wystąpienia delegatów. Lawina informacji. Dzisiaj w gazecie opowiadają, że Kosior czy Postyszew byli represjonowani, jutro — że oni sami niszczyli ludzi, a pojutrze — że ci, którzy ich zniszczyli, też byli przestępcami. Umysł, jak gąbka, wchłaniał wszystko, co działo się w przestrzeni informacyjnej. Ale przez te 20 lat tak i nie pojawiła się teza, że człowiek — to człowiek, i ma on prawo zarówno do czynu, jak i do słabości. — Nie spieszyć się, by kogoś osądzać? Chrześcijańska moralność. — Z mojego punktu widzenia, chrześcijaństwo w ogóle pomogło w tym przełomowym okresie uniknąć katastrofy. Kiedy zawaliła się filozofia marksistowsko-leninowska, chrześcijaństwo nas po prostu uratowało. — Po studiach uczy Pan w zwykłej szkole miasteczka rejonowego i mógłby Pan tam spokojnie pracować. Lecz wchodzi Pan w życie społeczno-polityczne — do Ukraińskiej Partii Republikańskiej, dość radykalnej siły narodowo-demokratycznej. — W latach studenckich mogliśmy już czytać Dmytra Doroszenkę, Natalię Połonśką-Wasyłenko, Iwana Krypjakewycza, Mychajła Hruszewskiego, zagranicznych historyków, imponowały nam tradycyjne ukraińskie poglądy. Temu sprzyjało też wychowanie rodzinne, zwłaszcza ze strony mojej babci od strony matki, Natalki — ona przyuczała mnie do chrześcijaństwa. A dziadek od strony matki miał ducha kozackiego i często „czyścił” mi mózg, kiedy ja, przychodząc ze szkoły, opowiadałem o „czynach” w wersji radzieckiej. Dziadek z tego drwił i opowiadał, jak wszystko było naprawdę. I stale podkreślał: ty musisz o tym wiedzieć, ale nie powinieneś mówić. Dziadek nauczył mnie nigdy niczego nie przyjmować na wiarę. Dlaczego wybór padł na UPR? W pierwszych wyborach prezydenckich głosowałem na jej lidera Łukjanenkę. Później, komunikując się z braćmi Horyniami, Porowśkym, Łukjanenką, Horochiwśkym, Juchnowśkym, Horbalem, Proniukiem, zrozumiałem, że nie pomyliłem się w wyborze. Powiem także o moim kontakcie z Ołeksijem Wasylowyczem Hołubem, jednym z uczestników ruchu oporu, bojownikiem UPA, a znajomość z takimi ludźmi w młodych latach uskrzydlała. — Dlaczego na początku niepodległości przy formowaniu nowej ukraińskiej władzy tak daleko rozeszły się drogi tej władzy i sił narodowo-demokratycznych? — Przede wszystkim zważmy, że środowisko narodowo-demokratyczne tamtego okresu było przeważnie dysydenckie, w nim wypracowywano wartości ideowe, kształtowały się zasady moralności, ale nie mogło ono być „kuźnią kadr” dla budowy nowego państwa. I to środowisko dysydenckie zmuszone było zaprosić do budowy państwa wczorajszą nomenklaturę partyjną. Czy wygrała na tym Ukraina, czy nie? Gdyby sytuacja była inna, mógłbym powiedzieć, że przegrała. Zaangażowanie byłych radzieckich kadr miało i pozytywy, i negatywy. Negatywem stało się to, że niedostatki tamtego systemu przeniesiono do nowego modelu i jest to zauważalne także obecnie. Zrobiono niemało — Ale ogólnie uważa Pan, że Ukraina wygrała na zaangażowaniu do władzy byłych kadr. — Kategorycznie nie zgadzam się, że nic nie zostało zrobione. Dlatego nie trzeba „wyklinać” ani narodowych demokratów, ani tych, którzy przyszli do władzy, jakoby tylko niszczyli. Przez 20 lat przeszliśmy kolosalną — A w 2000 roku wybucha afera kasetowa, zaczyna się akcja „Ukraina bez Kuczmy”. Naród żąda zmian. — Faktycznie, sytuacja od 2002 roku to okres bezwładzy, kiedy społeczeństwo nie akceptuje władzy, a rozwój sytuacji wyprzedza działania władzy. Nadchodzi rok 2004 — rok kardynalnych zmian. A jeśli chodzi o aferę kasetową, zabójstwo Gongadzego, to tragedia dla Ukrainy, ale to tylko wierzchołek góry lodowej. — Czyli to projekt geopolityczny? I czyj, kto za nim stoi, nie wiemy? — Nawet nie będę zgadywał na ten temat. Proszę tylko zwrócić uwagę na to, jak w ostatnich 200 latach walczono z „ukraińskim nacjonalizmem”. I dlaczego Ukraina zawsze była pomarańczową cząstką w historii wielu Ukraińców i państw. Lecz oto po raz pierwszy Ukraina nie pozwoliła zagrać ze sobą. — A graczy na ukraińskim polu zawsze nie brakowało… — Przy tym, że ci gracze mieli swoich kontrahentów wewnątrz Ukrainy. — Niestety. Zatem rok 2004 — to nie tylko potężny protest ludzi pod hasłem „Tak dalej żyć się nie da”, ale i ruch na rzecz zachowania państwa? — Rok 2004 — to protest przeciwko uformowanemu systemowi, wyzwanie rzucone tej samej byłej nomenklaturze partyjnej, która zasiadła w gabinetach, protest przeciwko istniejącym warunkom socjalnym. W społeczeństwie uformowała się klasa średnia, która była gotowa wziąć na siebie odpowiedzialność za państwo. Była ona jednym z głównych podmiotów Pomarańczowej Rewolucji. — Musimy mimo wszystko przeanalizować 5 lat pomarańczowej władzy, władzy Majdanu. — Wydarzenia lat 2004—2010 niczym nie różnią się od klasycznych rewolucji. Tak emocjonalnie oceniamy ten okres, bo mało wiemy o tym, co już było w historii, a i za mało czasu upłynęło, by obiektywnie ocenić przebieg wydarzeń. Nie osiągnęliśmy pożądanych wyżyn — to prawda, ale mówienie, że od 20 lat tkwimy w bagnie i nie zrobiliśmy nawet kroku naprzód, w żadnym wypadku nie jest słuszne. — Co powie Pan o 10 latach rządów Kuczmy? — W tym okresie mieliśmy dwóch prezydentów w jednej osobie: do 2000 roku (znane skandale polityczne) i po nim. Kiedy Kuczma został prezydentem, w kraju była inflacja na poziomie 10 tysięcy procent. Trzeba było mieć wolę polityczną, żeby sobie z tym poradzić. Uniknęliśmy ciągłych deficytów najprostszych towarów, produktów żywnościowych. Rozwiązano kryzys na Krymie — w 1997 roku zawarto umowę z Rosją w sprawie Krymu i floty. — Czy istniało zagrożenie odłączenia Krymu, przyłączenia go do Rosji? — Nawet o wiele większe niebezpieczeństwo. Każdy krok związany w tamtym momencie z przekreśleniem granic mógł stać się katastrofą. Po odłączeniu Krymu mówienie o losie Ukrainy jako państwa byłoby trudne. Upłynie czas, otworzą dokumenty i zobaczymy, że Naddniestrze, Krym, Kaukaz — to były składowe projektu niszczenia nowych niepodległych państw. — Tym bardziej ogromne znaczenie miała umowa podpisana przez Kuczmę i Jelcyna w 1997 roku w sprawie Krymu i Floty Czarnomorskiej. Przecież właśnie ona jasno określała 20-letni termin bazowania rosyjskiej floty na Krymie i końcową datę jej wycofania — 2017 rok. — Słowem, w planie formowania podstaw państwowości Kuczma zrobił niemało. — Ale właśnie w tym czasie buduje się to, co potem nazwano oligarchokracją, czyli władzą klanów. — Kuczma mimo wszystko hodował narodową burżuazję. Miał inny wybór: zaprosić tutaj obcych. Ale obca burżuazja, nie radząc sobie z problemami, bardzo szybko sprzedaje swoją własność rosyjskiemu biznesowi, co jest jeszcze bardziej niebezpieczne. Majdan. Pomarańczowa Rewolucja. Razem z W. Juszczenką. Tak oto przyjście do władzy pewnych sił z idealistycznymi poglądami, zawyżonymi, romantycznymi wymaganiami i nadziejami, rozłam wewnątrz, konflikt między różnymi grupami ideologicznymi — wszystko to kończyło się przyjściem reakcji, jak mówią historycy. Rozłam Majdanu — Tragiczny rozłam między siłami politycznymi Majdanu zaczął się we wrześniu 2005 roku wojną między BJuT a otoczeniem Juszczenki? — Znacznie wcześniej. Sojusz między Juszczenką a Tymoszenko został zawarty w czerwcu 2004 roku. — Ta koalicja „Siła Narodu”, czyli bloki — BJuT i „Nasza Ukraina”? Był Pan przeciwko temu sojuszowi? — W tamtym momencie byłem przeciw. — A mówiono Panu, że bez BJuT możemy nie wygrać wyborów prezydenckich? — Mówiono. Odpowiadałem, że lepiej nie wygrać, niż dać nadzieję, a potem ją rozbić. W rozkwicie kampania wyborcza, a w środowisku Juszczenki już założono dynamit, który zaczął wybuchać. Sytuację utrzymało tylko to, że duża część ludzi naszego obozu, w tym i ja, nie poszli na konflikt, zachowując jedność. — Być może przyczyną były wprowadzone w grudniu 2004 roku poważne zmiany w Konstytucji, choć odroczone do wiosny 2006 roku, wyborów parlamentarnych. — Na te zmiany patrzyłem jak na pierwsze pół kroku do głębokiej reformy konstytucyjnej. I dla mnie było całkowitym zaskoczeniem, że po dojściu do władzy zwycięzcy całkowicie zrezygnowali z tych reform. Przejście do republiki parlamentarno-prezydenckiej popierałem, ale to był tylko pierwszy krok do radykalnych zmian. Po wyborach parlamentarnych 2006 roku te zmiany zostały zapisane w projekcie umowy koalicyjnej nowej demokratycznej koalicji w składzie BJuT, „Naszej Ukrainy” i partii socjalistycznej. Ale powstanie tej koalicji tak i nie doszło do skutku… — My traktujemy to tak: nie doszło do skutku, bo Moroz z socjalistami zdradził Majdan i przeszedł do regionalów. — Wszystko jest o wiele poważniejsze. Mowa o głębokich reformach w kraju. Przewidywały one formowanie państwa wzorca europejskiego, nową organizację władzy, status socjalny obywateli, politykę bezpieczeństwa. — Komu więc stanęły na przeszkodzie takie systemowe reformy — Juszczence, Tymoszenko? — W tamtym momencie o ich współpracy już nie było mowy. Wszyscy zrozumieli, że konflikt między Juszczenką a Tymoszenko jest nieunikniony. I wyobraźcie sobie, jak przez następne 5 lat żyje się z codziennym poczuciem krachu wszystkiego, co jest.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · Maschinelle Übersetzung

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn