Seite · S. 5Originalseite ↗
DZIECI KTÓREJ WOJNY? Chronologia populizmu
Слово Просвіти, №06 за 2011 рік
Petro ANTONENKO. Przypomnijmy istotę sprawy. Ustawa Ukrainy „O ochronie socjalnej dzieci wojny” została przyjęta przez parlament jesienią 2004 roku i podpisana przez prezydenta Ł. Kuczmę 18 listopada tego samego roku. Dokładne daty należy przypomnieć, ponieważ jest to bezpośrednio związane zarówno z uchwaleniem Ustawy, jak i z jej treścią. Było to w samym środku prezydenckiej kampanii wyborczej, więc nie jest przypadkiem, że właśnie w gorączce wyborczej władza przepycha przez parlament tę Ustawę. Przecież, przypomnijmy, oponentem Wiktora Juszczenki w drugiej turze wyborów był wysunięty przez władzę Kuczmy Wiktor Janukowycz, ówczesny premier Ukrainy. Jeszcze jeden ciekawy moment: Ustawa miała wejść w życie od 1 stycznia 2006 roku. Dość rzadki moment w praktyce legislacyjnej — odroczenie Ustawy, wejście jej w życie dopiero w drugim roku po uchwaleniu. Czyli przyszły zwycięzca wyborów musiałby przystąpić do wykonania tej Ustawy dopiero po roku, co jest dość ważne, biorąc pod uwagę (jak dalej zobaczymy) istotę Ustawy. Zatem do naszego ustawodawstwa wprowadzono nową definicję prawną — „dzieci wojny”. Jest to (cytuję) „osoba, która jest obywatelem Ukrainy i której w czasie zakończenia (2 września 1945 roku) II wojny światowej było mniej niż 18 lat”. Czyli ludzie, którzy urodzili się między 1 września 1927 r. a 1 września 1945 roku. Warto zaznaczyć, że niemało takich osób już wchodziło do jakichś kategorii socjalnych i było pod ochroną odpowiednich ustaw. Na przykład uczestnicy wojny. Przecież 18-latkowie, a nawet młodsi, w 1945 roku zdążyli powalczyć pod koniec wojny, niektórzy nawet stali się inwalidami i podpadali pod tę kategorię ochrony socjalnej. Swego czasu kategoria uczestników wojny została rozszerzona, weszli do niej nie tylko byli frontowcy. Nie zapominajmy też o tak ciężkiej karcie naszej historii, jak przymusowe wygnanie przez faszystów w niewolę młodych chłopców i dziewcząt, czasem nawet 15—16-letnich. To kategoria tak zwanych ostarbeiterów. I wreszcie byli jeszcze bardziej nieszczęśliwi — małoletni więźniowie faszystowskich obozów, którym też już przewidziano odpowiednią ochronę socjalną. Lecz państwo postanowiło wziąć pod opiekę wszystkich, których dzieciństwo opaliła wojna. Czytamy w Ustawie motywację takiego kroku: „Państwowe gwarancje socjalne dla dzieci wojny ustanawia się w celu: uznania na szczeblu państwowym ciężkiej drogi życiowej obywateli Ukrainy, których dzieciństwo zbiegło się z latami II wojny światowej”. Cel szlachetny i zrozumiały. To, co wielu przeżyło w dziecięcym wieku, trudno nawet przekazać. Przede wszystkim — miliony tych dzieci wojny stały się sierotami lub półsierotami. Okupacja lub ewakuacja, zupełnie niedziecięca praca, nędza, głód w czasie wojny i głód w 1947 roku — wszystko to przeżyli. Jest ich z każdym rokiem coraz mniej. Więc co nasze państwo zdołało obiecać i zrobić dla ich ochrony po 60 z okładem latach od wojny? Ustawa jest dość lakoniczna, zaledwie cztery rozdziały, 11 artykułów, ochrona socjalna wypisana konkretnie. Co dokładnie? Pierwsza grupa ulg dotyczy… pracy. Jeśli wziąć pod uwagę, że w momencie wejścia Ustawy w życie, 1 stycznia 2006 roku, najmłodsze dzieci wojny miały 61 lat, a najstarsze były pod 80, czyli wszyscy oni byli w wieku emerytalnym, to dość egzotyczne są takie ulgi, jak „prawo do pierwszeństwa pozostania w pracy przy redukcji liczby lub etatu pracowników”, „wykorzystanie urlopu wypoczynkowego w dogodnym dla nich czasie”, „100-procentowa wypłata zasiłku chorobowego, niezależnie od stażu pracy”. Chociaż, oczywiście, jakaś garstka dzieci wojny pracowała i pracuje i skorzystała z tych ulg. Druga ulga dotyczy bezpłatnych przejazdów w transporcie miejskim, w podmiejskich autobusach i pociągach. Wпрочем, jeśli chodzi o pociągi podmiejskie, to prawo ludzie mają i tak, jako zwykli emeryci. Jest jeszcze szereg ulg dotyczących leczenia, w granicach możliwości naszej biednej medycyny. Bardziej istotna i realna ulga — 25-procentowa zniżka przy opłacie usług komunalnych, prawda, „w granicach średnich norm zużycia”. A teraz czas przejść do najbardziej ostrej, jeśli nie powiedzieć, skandalicznej ulgi, która już od 5 lat wzburza to środowisko. Jest to osławiony artykuł 6 Ustawy. Nim dzieciom wojny zagwarantowano comiesięczny dodatek do emerytury (lub dożywotniego utrzymania pieniężnego, państwowej pomocy socjalnej) w wysokości 30 procent minimalnej emerytury państwowej. Oto ten 30-procentowy dodatek stał się przedmiotem nowej wojny z dziećmi wojny. Rozpoczęło tę wojnę właśnie państwo, które zobowiązało się w Ustawie finansować gwarancje socjalne kosztem Budżetu Państwowego Ukrainy. I wspomniana dopłata ma być realizowana przez Fundusz Emerytalny Ukrainy. Ale wygląda na to, że żadnemu z milionów dzieci wojny przez wszystkie te 5 lat Fundusz Emerytalny państwa nie wypłacił dopłat bez pozwów sądowych. Zaznaczmy, że państwo nigdy nie zakładało w budżecie państwowym tej 30-procentowej dopłaty dla dzieci wojny. Zarówno w 2006, jak i w 2007 roku rządy spokojnie składały do parlamentu projekt budżetu ze znacznie niższymi cyframi. Albo w ogóle próbowały regulować to rozporządzeniami rządowymi. W końcu Sąd Konstytucyjny Ukrainy w 2008 roku uznał takie działania władzy ustawodawczej i wykonawczej za niekonstytucyjne. Motywacja jest logiczna: zgodnie z Konstytucją Ukrainy nie można uchwalać ustaw, rozporządzeń, innych aktów normatywnych, które prowadzą do obniżenia gwarancji socjalnych w porównaniu z obowiązującymi normami. Sąd Konstytucyjny nie tylko anulował samowolę prawną parlamentu i rządu z poprzednich lat, ale uznał, że państwo jest winne dzieciom wojny pewne kwoty dopłat. Jakie to kwoty, biorąc pod uwagę, że później w Ustawie wprowadzono zmianę, zgodnie z którą dla dzieci wojny wysokość dopłaty wynosi nie 30 procent emerytury, a jest równa dodatkowi ustalonemu dla uczestników wojny? Zatem za 2007 rok (za wszystkie 12 miesięcy) państwo miało dopłacić każdemu z dzieci wojny dodatek w wysokości 1442,7 hrywny, za 2008 rok — 1738,9 hrywny, za 2009 rok — 1958,4 hrywny. Jak widzimy, to około 120—160 hrywien miesięcznie, co byłoby istotnym dodatkiem do niezbyt bogatego budżetu emeryta — dziecka wojny. Pomnóżmy te sumy przez kilka milionów dzieci wojny i otrzymamy ogromną sumę długu państwa. Według wyliczeń Ogólnoukraińskiej organizacji społecznej „Ochrona dzieci wojny”, utworzonej, nawiasem mówiąc, zgodnie z art. 8 Ustawy, ogólny dług państwa z tytułu tej ulgi wynosi już 35 miliardów hrywien. Co dalej? Najbardziej zdeterminowani, czy może najbiedniejsi, a jednocześnie zahartowani w biurokratycznych bitwach, zaczęli sądzić się z państwem. Znowu statystyka. Przez te lata 1,5 miliona dzieci wojny złożyło pozwy do sądu o wypłatę wspomnianych dopłat. Wynik? Absolutnie wygrane pozwy sądowe wygrało i otrzymuje należne dopłaty 50 tysięcy obywateli, co stanowi… zaledwie 3 procent tych, którzy złożyli pozew. A pozostałe 97 procent? Ktoś również wygrał pozew, otrzymał do ręki wyrok sądu o wypłatę zaległości oraz dalsze należne wypłaty. Ale… tak i nie otrzymał i nie otrzymuje ani kopiejki. Te piękne wyroki sądowe mogą zasilić kolekcję im podobnych. Na przykład wyroki sądów w sprawie wypłaty obywatelom wkładów depozytowych wraz z odsetkami. Tych wkładów, bezczelnie ukradzionych ludziom przez banki, które nie zwracają ludziom pieniędzy. Zatem wyrok sądu jest, pieniędzy nie ma. I na to „nie ma” też nie ma nic — ani ustawy, ani kary.
I to jeszcze nie wszystko. Tysiące złożonych pozwów wciąż krążą po sądach. A decyzje w ich sprawie nie są podejmowane z tego powodu, że procesować się w absolutnie przejrzystej sytuacji prawnej (trzeba płacić!) postanowił także sam Fundusz Emerytalny. Tym dziwnym procesom poświęcona była niedawno konferencja prasowa w agencji UNIAN, zorganizowana przez ukraińskie przedstawicielstwo Międzynarodowej Fundacji „Odrodzenie”. W jego ramach działa program „Praworządność”. To właśnie do przedstawicieli tego programu, podobnie jak do innych prawników, zwracają się o pomoc tysiące zwykłych obywateli — dzieci wojny. Prawnicy starają się choć trochę złagodzić sądowe udręki tych ludzi. Ile zdrowia, nerwów, czasu i środków muszą poświęcić 70—80-letni ludzie na te sądowe batalie! Pod sądami można spotkać długie kolejki „chronionych społecznie” przez prawo i państwo obywateli — po to, by złożyć pozew. A potem wytrzymać te rozprawy w sądach. Od pewnego czasu Fundusz Emerytalny zaczął masowo składać apelacje od wyroków sądowych dotyczących dzieci wojny. A sądownictwo mamy postępowe, demokratyczne: jeśli apelacja została złożona, trzeba ją rozpatrzyć. W rezultacie w opublikowanym na konferencji prasowej apelu organizacji praw człowieka zaznaczono, że organy Funduszu Emerytalnego ponoszą dodatkowe obciążenie, marnują czas pracy swoich prawników na przygotowywanie skarg apelacyjnych i kasacyjnych (absolutnie beznadziejnych), środki na opłacenie tej bezsensownej pracy oraz na koszty sądowe. Rośnie liczba niewykonanych wyroków sądowych, Fundusz Emerytalny aktywnie ingeruje w sądowe batalie. Czy nie czas zakończyć to wszystko, skoro ustawa dotycząca milionów starszych obywateli stała się jednym z tych niedziałających aktów, których u nas i tak nie brakuje? Kiedyś obliczano, że gdyby zapewnić realizację wszystkich przewidzianych ustawami ulg, potrzeba byłoby jeszcze trzech rocznych budżetów państwowych. Przykładów jest mnóstwo. Proszę wejść do apteki. Prawie połowa odwiedzających ma ulgi na leki. I oni je „mają, ale nie mają”, bo nikt nie przekazuje aptekom środków na te ulgi. „Ulgi” obywatelom przybija się pieczątkami jak na taśmie produkcyjnej, przed wyborami i bez nich, ale daleko nie zawsze się je przyznaje. Zwłaszcza „przeciętnym Ukraińcom”. Gdzie jest wyjście? Chyba czas porzucić demagogiczne obietnice i populizm w rozdawaniu tak zwanych „ulg”. Ale to nie znaczy, że trzeba zapomnieć o ochronie socjalnej najbardziej wrażliwych kategorii ludzi. A jeśli chodzi o dzieci wojny, to tę ustawę należy wykonywać. Lecz do tego, jak i ogólnie do ochrony socjalnej, potrzebna jest nie po prostu inna gospodarka, ale też inne państwowe, społeczne myślenie, inna filozofia — humanizmu, a nie drapieżnictwa. Niestety, jak zaznaczył na konferencji prasowej przewodniczący Ługańskiego Komitetu Ochrony Praw Konstytucyjnych Obywateli Mykoła Kozyriew, „praworządność w naszym państwie jest skierowana »obok człowieka«, a z postkuczmowskiej gospodarczej modelu, który obrońca praw człowieka trafnie nazwał »janukonomiką«, nie ma co brać”. …Najstarszy z dzieci wojny kończy 84 lata. Czyżby państwo czekało, aż „ochrona socjalna” tych ludzi stopniowo „rozwiąże się” z upływem czasu? W gąszczu problemów społecznych ostatnich lat jedną z najbardziej skandalicznych stała się kwestia ochrony socjalnej tak zwanych dzieci wojny. Nieustannie wypływała ona podczas kampanii wyborczych, była środkiem demagogiczno-populistycznych obietnic. A teraz, na tle zaostrzenia kwestii społecznych, nabrała nowych, nieoczekiwanych barw.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · Maschinelle Übersetzung
