Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWissen · Menschen · Zukunft
Seite · S. 14Originalseite ↗

Dwaj Włodzimierze

Слово Просвіти, №06 за 2012 рік

Pomnik księcia Włodzimierza Wielkiego w Kijowie Wołodymyr PETRUK, kandydat nauk historycznych, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy W obowiązującym historycznym schemacie państwowości Rusi-Ukrainy wśród Wielkich Książąt Kijowskich bezwarunkowa przewaga przyznawana jest Włodzimierzowi Wielkiemu (?–1015, lata panowania 978–1015), natomiast jego prawnukowi Włodzimierzowi Monomachowi (1053–1125, lata panowania 1113–1125) poświęca się znacznie mniej uwagi. Wskutek stereotypów zakorzenionych przez edukację szkolną, sztucznie uformowana pamięć zbiorowa Ukraińców zachowuje imienny łańcuch stołecznych władców głównie z wczesnego okresu kształtowania się państwa kijowskiego — Askold—Oleg—Ihor—Olha—Swiatosław, dalej, wraz z przejściem do tradycji chrześcijańskiej, najbardziej wywyższa równy apostołom księcia Włodzimierza I (przypominając o jego babce — również równej apostołom chrześcijance księżnej Oldze) oraz jego jeszcze niekanonizowanego syna Jarosława, budowniczego Soboru Mądrości Bożej w Kijowie. I to wszystko — już nawet jego ulubionego syna Wsiewołoda, ojca Włodzimierza II, nie wspominają. Od Jarosława aż do niszczyciela Kijowa Batu-chana — bardzo mgliste wyobrażenia z pomieszaniem często powtarzających się słowiańskich imion Wielkich Książąt, do których nawet łacińskich cyfr porządkowych nie dodawano. Jedynie głęboko pod ziemią na stacji metra „Złote Wrota”, dzięki nowożytnym mozaikom, dociekliwy turysta może dojść do ładu — kto i po kim zasiadał w Kijowie na wielkoksiążęcym tronie. Na powierzchni zaś — trzy reprezentacyjne pomniki — Włodzimierza z Krzyżem, Olgi z Andrzejem Pierwszym Powołanym, Cyrylem i Metodym oraz Jarosława z makietą soboru Mądrości Bożej — czyli działaczy chrześcijańskich. Do tej samej tradycji należy również cerkiew na umownej Mogile Askoldowej, a naprzeciw niej pomnik. Komu — Askoldowi? Nie, temu samemu Andrzejowi Pierwszemu Powołanemu. I ani jednego pomnika działaczom państwowym okresu książęcego, z wyjątkiem chyba Swiatosława Chrobrego, na którego zdobył się kolektyw MAUP, położonego daleko od historycznego centrum Kijowa i szlaków turystycznych, chociaż majestatyczny pomnik króla-rycerza, który sławą nie ustępuje Ryszardowi Lwie Serce, powinien stać w centrum Placu Europejskiego. Tak jak w centrum Lwowa, gdzie szanują tradycję państwową, postawili piękny pomnik konny „Króla Daniela”. Taki sam pomnik Daniela Halickiego jeszcze w latach 90. pojawił się w dawnej stolicy Księstwa Halicko-Wołyńskiego (zachodnioukraińskiego średniowiecznego państwa) — Haliczu. A z Włodzimierzami w ogóle dzieją się kurioza. Te dwie osoby zlewają się w jedną: Włodzimierza Chrzciciela (w towarzystwie zdjęcia kijowskiego pomnika lub nowo odsłoniętego w mieście Włodzimierz) nazywają jeszcze Monomachem (?!) — zajrzyjcie do Internetu, co tam się dzieje. Przy tym stawiają pomnik Włodzimierzowi I jako założycielowi miasta Włodzimierz, które założył jego prawnuk Włodzimierz II (to pomieszanie zaczęło się jeszcze od kopistów dawnych kronik). Za „Czapkę Monomacha” — symbol kijowskiej tradycji państwowej, który rzekomo dostał się Włodzimierzowi II od jego dziadka ze strony matki — bizantyjskiego cesarza Konstan- Pomnik księcia Włodzimierza Monomacha oraz świętego Teodora w mieście Włodzimierz (Rosja) tyna Monomacha, w Moskwie wydają wytwór czasów Złotej Ordy (większość naukowców uważa ją za podarunek chana Uzbeka). Już w naszych czasach moskiewski papież Cyryl na inauguracji Janukowycza podarował mu podrobiony pierścień tego samego bizantyjskiego cesarza Monomacha, który rzekomo był darowany zięciowi — ojcu Włodzimierza II. Zatem w Moskwie i w całej Rosji Włodzimierzowi II Monomachowi nadają o wiele większe znaczenie państwowe niż w Kijowie. Charakterystyczne, że urzędujący Prezydent FR D. Miedwiediew właśnie we Włodzimierzu nad Klaźmą (Zaleskim) ogłosił 2012 rok jubileuszowym — „1150 lat rosyjskiej państwowości”. Włodzimierzowi II Monomachowi (z inicjatywy Cerkwi Prawosławnej Patriarchatu Moskiewskiego) planuje się postawić pomnik na Górze Soborowej w Smoleńsku (tutaj rzeczywiście władał jako książę w latach 1073–1078). A oto w Biełgorodzie (założonym dopiero w 1596 roku na mocy ukazu cara Fiodora Iwanowicza) już stoi pomnik Włodzimierza II Monomacha (?), a obraz jego z krzyżem — natchniony znowuż przez jego pradziadka Włodzimierza Chrzciciela (?!). Sposób na „postarzenie” historii do 1000-lecia jest paradoksalny — poprzez błędne utożsamienie z kronikarskim Biełgorodem pod Kijowem (obecnie wieś Biłohorodka w obwodzie kijowskim), a do tego jeszcze z Białą Wieżą w ziemi chazarskiej przy brodzie Cymlańskim na Donie, na miejscu twierdzy Sarkieł, którą zdobył Swiatosław. Obydwa nie mają do współczesnego Biełgorodu żadnego związku. Wymowny komentarz korespondenta o tym biełgorodzkim pomniku: „Obok ukraińska granica, miasto Charków — „druga” stolica Ukrainy. Zawsze patrzył z góry na swojego rosyjskiego sąsiada, a dzisiaj patrzy z pewnym zakłopotaniem. Nad całą tą okolicą góruje Góra Charkowska, na której w ostatnich latach wyrósł nowy nowoczesny rejon Biełgorodu. Niedawno ozdobił ją majestatyczny pomnik Włodzimierza Monomacha, niewątpliwa atrakcja, choć to nowość. On jakby stanął nad Białym miastem i osłania je świętym krzyżem”. „Zakłopotanie” w Charkowie trwało niedługo. Szybko znaleziono w obwodzie charkowskim punkt historyczno-geograficzny związany z Monomachem. Z doniesień prasy: „26 marca w rejonie iziumskim obwodu charkowskiego ustawiono znak pamiątkowy ku czci 900-lecia Zwycięstwa Włodzimierza Monomacha nad Połowcami…”. Oczywiście wybrzmiała masa słów o jednolitym państwie, narodzie itp., zgodnie z duchem tradycyjnej imperialnej szkoły historycznej, w rodzaju: „Kijowski książę Włodzimierz Monomach jest ojcem Trójjedynego narodu rosyjskiego, cywilizacji wschodniosłowiańskiej, pod nazwą Ruski Mir”. Z odpowiednim wnioskiem: „Na stulecia Ruś okazała się podzielona przez Tatarów, Litwę i Polskę. A teraz odradza się w nowej jakości — Trójjedynej”. Nie dziwi, że w odsłonięciu tego znaku pamiątkowego wzięły udział wyłącznie prorosyjskie organizacje Charkowszczyzny — „Ruś Trójjedyna”, „Pamięć Państwa”, „Rosyjski wiec”, „Charkowskie Gubernialne Zgromadzenie Szlacheckie”, „Słobożańskie Wojsko Kozackie”, „Czugujewska miejska wspólnota kozacka „Płastun”, Charkowski klub desantowo-sportowy „Margiełowiec” i nieodzowny przedstawiciel UCP PM. Cały patos tego „kulturalno-krajoznawczego wydarzenia” sprowadzał się do tradycyjnego zaprzeczenia istnienia narodu ukraińskiego, którego nielegalnymi ojcami ogłasza się Tatarów, Litwinów i Polaków. Tymczasem w Ukrainie jest piękny pomnik Włodzimierza Monomacha, który wywyższa go jako działacza kulturalnego, pisarza, autora dzieła literackiego — moralno-wychowawczego „Pouczenia”, skierowanego do swoich dzieci, z autobiograficzną wstawką i myśliwskim tematem „dróg i łowów”. Ale nie w Kijowie, a w Pryłukach w obwodzie czernihowskim (pierwsza wzmianka z 1092 r.). W Kijowie znają tylko jednego Włodzimierza — równego apostołom. I pomnik mamy wspaniały nad Dnieprem — tyle że nie przez kijowian postawiony. I ulica Włodzimierska — czyż nie najpiękniejsza. Jest jeszcze jedna centralna ulica, związana z pamięcią o Włodzimierzu I. Jeszcze zanim zaczął zaganiać kijowian do Poczajny, miał harem nie gorszy od wschodnich w miasteczku poza Kijowem, przez siebie założonym. Już gdy został nowo nawróconym i przyjął chrześcijańskie imię Wasyl, miasteczko to otrzymało nazwę Wasylków. Dzisiejsi kijowianie bardzo go szanują — przy ul. Wasylkowskiej (dawnej Małej) nową stację metra nazwano Wasylkowską. Jakimś cudem wstrzymano rozpatrywanie kwestii powrotu do jednej z najważniejszych ulic Kijowa, która zaczyna się od Chreszczatyku i dochodzi do placu Łybidskiego, tej samej nazwy Wasylkowska (z dodatkiem) Wielka Wasylkowska. Przy tym, że właśnie ona stanie się najczęściej odwiedzaną podczas „Euro 2012”, bo właśnie na niej znajduje się Stadion Olimpijski. Szanowni państwo kijowianie! A może dość sławy Wasylkowi? Pora już nam w stolicy Ukrainy pozbyć się prowincjonalnego myślenia. Bądźmy i my mężami stanu i pokażmy „kto jest kto”, jak lubił mawiać M. S. Gorbaczow. Nazwijmy tę wspaniałą ulicę imieniem Włodzimierza Monomacha — Wielkiego Księcia Kijowskiego, wybitnego działacza państwowego i wojskowego, śmiałego myśliwego (zainteresowanie bliskie sportowi). Zasługuje on na pomnik w swojej metropolii, który można ustawić na nowo zaplanowanym placu Troickim przed Stadionem Olimpijskim. Tym razem nie na koniu (jak w mieście Włodzimierz), i nie z krzyżem (jak w Biełgorodzie) czy z narzędziem pisarskim w ręku (jak w Pryłukach), a na pozłacanym tronie, jak przystało na Wielkiego Księcia Kijowskiego (kamienia na godny piedestał na Ukrainie wystarczy, byle nie ustępował włodzimierskiemu). I nakrycie głowy musi mieć jednak modelu bizantyjskiego, a nie pseudo-czapkę w stylu środkowoazjatyckim. Żeby symbolizowała koronę, podobną do tych, które mieli bizantyjscy cesarze. Włodzimierz Monomach jest tego wart i z krwi, i za zasługi państwowe. Nie sądzę, by w tempie uderzeniowym można było rozwiązać tak złożone zadanie twórcze i stworzyć wiekopomny pomnik Włodzimierza Monomacha już na Euro 2012 (jak to było ze stadionem we Lwowie). A szkoda, gdy wspomnieć, że nie tylko sam był wnukiem dwóch cesarzy — bizantyjskiego Konstantyna Monomacha i kijowskiego Jarosława Mądrego, ale i mężem córki angielskiego króla Harolda II — Gity. A ich córka Eufemia wyszła za mąż za króla Węgier, a rodzona siostra Eupraksja — za cesarza Świętego Cesarstwa Rzymskiego narodu niemieckiego Henryka IV. Syn Jerzy, znany jako Dołgoruki, pochowany w Kijowie, założyciel Moskwy. Rodzona ciotka — królowa Francji Anna — żona króla Henryka I. Byłoby co opowiedzieć gościom z Europy. A o tym, że współcześni kijowscy mistrzowie zdolni są stworzyć unikalny monument z odpowiednim anturażem, świadczy piękny pomnik Filipa Orlika i jego Konstytucji. Jest co pokazać Europejczykom! Więc na początek chociaż ulicę od Chreszczatyku do placu Łybidskiego nazwijmy tym słynnym imieniem — Włodzimierza Monomacha, żeby przestali go mylić z pradziadem Włodzimierzem Wielkim i zaczęli szanować działaczy państwowych, a nie tylko kościelnych okresu książęcego historii Ukrainy-Rusi.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · Maschinelle Übersetzung

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn