Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWissen · Menschen · Zukunft
Seite · S. 1Originalseite ↗

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 7 (592), 17—23 lutego 2011 SŁOWO — MIECZ DUCHOWY 21 LUTEGO — DZIEŃ JĘZYKA OJCZYSTEGO

Слово Просвіти, №07 за 2011 рік

Iryna FARION, m. Lwów Śmierć i życie we władzy języka. Biblia Konfucjusza zapytano: „Jeśli Władca wezwie cię, byś zarządzał krajem, od czego zaczniesz?”. Nauczyciel odpowiedział: „Od reformy języka”. Aby zreformować język ukraiński na Ukrainie we wszystkich znaczeniach tego słowa — potrzeba co najmniej dwóch rzeczy: Konfucjusza i mentalnej rewolucji… Zważywszy na obecną ukrainofobiczną i nienawidzącą języka ordę przy władzy centralnej — Konfucjusza szukajmy w sobie. Źródłem zaś mentalnej rewolucji jest uświadomienie sobie języka jako miecza duchowego: „Są tacy, co słowami jak mieczem przebijają, a język mądrych leczy” (Przypowieści Salomonowe). Język jako miecz — to siła egzystencjalna — bo on jest samym życiem; siła transcendentalna — bo jest duchowy w swej istocie; siła kreatywna — bo tworzy człowieka, naród, państwo; siła psychologiczna — bo modeluje zachowanie narodu i człowieka; siła polityczna — bo jest władzą nad ludzkim myśleniem, siła — w każdym z nas, kto żyje własnym językiem i szerzy go jak światło. Unikalność i fenomenalność ukraińskiej sytuacji polega na tym, że to nie państwo stało na straży języka, a język zapewnił sobą wszystkie możliwości, by odrodzić państwo, zniewolone przez sześć stuleci. Teraźniejsze quasi-państwo kryminalnej oligarchii moskiewskiego chowu zmaga się z ozonem naszej ziemi — językiem ukraińskim. Oni są skazani na porażkę — bo praw natury nie da się pokonać, a przykładem tego są historie i osobowości różnych narodów jako opętanych zmagań swego i cudzego. Co przeciwstawił wielki Vuk Karadžić przesiąkniętej cerkiewnosłowiańszczyzną Serbii? Wydał w Niemczech w latach 1823—1824 trzy tomy ludowych pieśni serbskich — i tym otworzył zamknięte dla Serbów skarby prostego języka ludowego. Znakomity Niemiec Jakob Grimm powiedział o nim, że był to „jeden, samotny mąż… bardziej uznany za granicą niż we własnej Ojczyźnie”. Ponad 60 lat ciężkiej i upartej walki — i prosty chłopski język baby Smiiany od Vuka Karadžića stał się państwową siłą wolnej Serbii. Co przeciwstawili Czesi trzystuletniej niemieckiej okupacji od 1620 do 1918 roku? Znany pisarz Milan Kundera zauważył: „Odrodzenie Czechów jako narodu nie jest zasługą siły militarnej lub talentu politycznego. Kamieniem węgielnym jest tutaj potężny wysiłek intelektualny, aby odnowić literacki język czeski” [9: 6]. Walka Czechów o swoją tożsamość trwała od czasów Jana Husa, który zreformował grafikę, pisownię i ugruntował swoim autorytetem normę języka literackiego. Jednak czeski nadal pozostawał potocznym środkiem komunikacji. Ale przyszedł Josef Jungmann, który, wspominając upokorzenie siebie jako nosiciela języka czeskiego w niemieckich gimnazjach, — stworzył monumentalny przekładowy czterotomowy słownik czesko-niemiecki, zrównując w prawach język-najeźdźcę ze zniewolonym językiem czeskim [10: 94]. W rezultacie Czesi, w ostry sposób pozbywszy się Niemców (załadowali do pociągów i wysłali na ich historyczną ojczyznę), szybko progresowali. W latach dwudziestych XX wieku stworzyli lingwistyczną szkołę praską, której postulatami stały się: uniwersalizm zjawisk językowych w opozycji do indywidualizmu narodowego, ponieważ narodowy indywidualizm językowy ugruntował się jako zjawisko aksjomatyczne; stabilna moc w sferach funkcjonowania w opozycji do siły zużytej na ich zdobywanie; perspektywiczne ukierunkowanie w opozycji do introwertycznego kontemplowania i sentymentalnego zachwytu. Czesi uwolnili się od kompleksów nieufności i „wiecznej walki” z Niemcami. „Język — jak zauważył prezydent wyzwolonych Czech Tomáš Masaryk — stał się najefektywniejszym środkiem budowy państwa” [2: 32]. Co przeciwstawił Cesarstwu Węgierskiemu, które zniewoliło Słowaków, Anton Bernolák? Pod koniec trzeciej ćwierci XVIII w. jako pierwszy zwrócił się do narodu słowackiego z wezwaniem do pisania w języku słowackim. Właśnie język, jego zdaniem, jest zdolny stać się tym duchowym i jednocześnie materialnym czynnikiem, który jednoczy wszystkich przedstawicieli narodu. A. Bernolák ostatecznie złamał ówczesną słowacką tradycję używania obcych języków literackich. Położył tradycję Autorka plakatu Lidia Pińkowska własnego języka literackiego Słowaków, tworząc precedens, który miał wpływ na całą Slavię. Jego następcę Ľudovíta Štúra — kodyfikatora ludowego języka słowackiego — z dumą i pewnością nazywają twórcą słowackiej ideologii narodowej [4: 56–57]: dla Słowaków fakt utożsamienia świadomości językowej i narodowej jest aksjomatyczny. Już pod koniec XX w., w 1992 roku, słowacki pisarz Vladimír Mináč pisał: „U nas na początku zawsze było słowo. I podobnie do tego biblijnego słowa, które stało się stworzeniem, słowo słowackie najpełniej wyraziło wolę ludu, było sprawą ponad wszystkie sprawy… Słowo było jedyną bronią, przyczyną i skutkiem…” [4: 61]. Te słowa pisarz wypowiedział po tym, jak na początku lat dziewięćdziesiątych XX w. sytuacja ekonomiczna na Słowacji gwałtownie się pogorszyła i właśnie wtedy Słowacy skoncentrowali swoje wysiłki na rozwiązaniu kwestii językowej — i w rezultacie 1 września 1992 roku po długich męczarniach i staraniach w Konstytucji Republiki Słowackiej językowi słowackiemu nadano status państwowego. Zatem język, oprócz narodowo-integracyjnej, ma decydującą funkcję państwowo-integracyjną. Zakończenie na str. 3 JARZMO REFORMY EMERYTALNEJ EKSKLUZYW OD KATERINY MOTRYCZ

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · Maschinelle Übersetzung

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn