Seite · S. 10Originalseite ↗
Z pamięci rodu, z bólu i rozkwitu życia. Do 70-lecia pisarza Wasyla Heja
Слово Просвіти, №07 за 2012 рік
Marija JAKUBOWSKA, kandydat nauk filologicznych, Lwów. Twórcze żniwa — jak na wczesnych zorzach przebyta droga kosiarza, który wyszedł o świcie i aż do południa prowadzi swój pachnący pokos. I porannym pokosem, i czarną skibą pola, i dojrzałymi żniwami, i rdestem przydomowego podwórka oddycha słowo Wasyla Heja, zakochanego w rodzinnej wołyńskiej ziemi tak, jak ptak zakochany w niebie. I kiedy badamy źródła twórczości pisarza, to widzimy, czujemy, że oddech rodzinnego kraju (a to dla lirycznego bohatera poety alfa i omega bytu) staje się tą filozoficzną podstawą, która jednoczy wszystkie poetyckie i prozatorskie tematy jego dorobku. Ten dorobek godny jest szacunku i czytelniczej uwagi. Napisano i wydano około trzydziestu książek poezji, prozy, publicystyki. Szczerym przejęciem się losem ukraińskości, stanem języka ojczystego przesiąknięte są książki „Przy świetle siwej rosy”, „Komu trudna nauka języka ojczystego?”, „Wyzwalajmy się od złego”. W poemacie „Podrąbane drzewo rodu”, gdzie z punktu widzenia współczesności przemyślano tragizm rodziny autora, wywiezionej w 1947 roku na Sybir, spowiedź lirycznego bohatera również nabiera palącej ostrości. Sądny dzień nie nastał jeszcze, lecz mówić prawdę Już pora przed obrazem nowo narodzonych dni. Ja przyjmuję winę za grzechy — nie za zdradę, I wilkołakiem dziś nie trzeba stawać mi. A spojrzysz wokoło — jedni tylko bohaterowie Biją natchnienie pokłony w świątyni — cuda! Kto więc wtedy skradał się jako donosiciel za mną I za grosz Ukrainę i przyjaciół swoich sprzedawał? Estetyka twórczości poetyckiej Wasyla Heja bazuje na prawdzie i konkretach życia. Ciepło rodzinnego domu, szacunek dla człowieka pracy, silna więź rodowodu, błogosławieństwo wiary i duchowości — to daleko niepełna lista kluczowych tematów i problemów, które z książki na książkę stają się wyraźniejsze oraz bardziej szczegółowo i obrazowo przemyślane. Od „Prawa wierności” (pierwszy zbiór autora), „Skrzydeł Świtezi”, „Źródeł”, „Kropel na liście”, „Lesinego kadłuba” do „Gwiazdy z krynicznej wody” i „Wielkanocnego świtania” obserwujemy dążenie autora do połączenia osobistych uczuć i wrażeń z niepokojami Kraju. Szczególnej wyrazistości nabiera temat ekologiczny. Osuszyli, wypili, stoczyli Krew Polesia z rzek jego i dolin, I od pragnienia pękają żyły, Martwy duch sączy się z głębin. Czytając wiersze „Kalina i cenzura”, „Boże światło brzóz”, „Bory umierają przed czasem”, „Rany kraju leczy leszczyna”, „Święte jeziora” (a jest ich na Wołyniu aż dziesięć), razem z autorem przejmujesz się światłem pamięci o zniszczonym w powojniu brzozowym gaju przy rodzinnym domu przyszłego poety, czujesz ból zranionej naturalnej urody ziemi. Białolice siostrzyczki, wiosną w gaju Nie, nie łez waszych krople, a światło ja piję, Piję za to, by ród wasz w radości rósł, Piję za dusze poległych zimą brzóz. Jednocześnie autor nie zagania siebie i czytelnika w ślepą uliczkę, otwiera przestrzeń dla olśnienia i utwierdzenia wiary w dobro. Wiara i wierność w twórczości Wasyla Heja występują jako ta Boża łaska, bez której nie do pomyślenia jest świat sztuki w ogóle, a słowa artystycznego w szczególności. Stąd w twórczej estetyce artysty pokrewieństwo z tradycją literacką, gdzie „łupanie skały” przez „chłopskich synów” jest podstawą narodowego, państwowego bytu, bo nieodłączną częścią ich artystycznego myślenia jest poszukiwanie prawdy i sprawiedliwości. Wyznaczającą cechą prawdziwego twórczego talentu jest umiejętność słyszenia głosu czasu, głosu historii. Jasną stronę historii walki o wolność i niepodległość Ukrainy Wasyl Hej naświetlił w powieści „Jawornik”. Po raz pierwszy wydrukowana w 1995 roku w czasopiśmie „Witchyzna”, powieść została wyróżniona nagrodą literacką im. A. Hołowki. W tym utworze autor z dokumentalną wiarygodnością, artystycznie przekonująco i prawdziwie pokazał heroizm i poświęcenie żołnierzy Ukraińskiej Powstańczej Armii. Okrucieństwo, antyludzkość bolszewicko-stalinowskiego reżimu w czasach powojennych odzwierciedlone są w powieści „Głos po dąbrowie”, która wraz z innymi utworami weszła do książki W. Heja „Wicher w dojrzałym życie”. W jakimkolwiek gatunku pracowałby pisarz, pozostaje on poetą — sposobem myślenia, stylem i tą graniczną szczerością, za którą kryje się początek i trwanie losu z jego nieobojętnością, moralnym ciężarem „za wszystko odpowiadać w tym życiu”. Przy tej jubileuszowej okazji chyba nie będzie zbyteczne powiedzieć też o tym, że Wasyl Hej większą część przebytej drogi życiowej oddał organizacji procesu literackiego na Wołyniu. Jeszcze pracując w gazecie rejonowej w Lubomlu, zgrupował literackie początki w stowarzyszenie literackie „Fale Świtezi”, które działa do dziś. Dziewiętnaście lat był kierownikiem obwodowego studia literackiego „Lesin kadłub”, którego aktywni uczestnicy z czasem stanowili podstawę organizacji związkowej. Wiele wysiłku włożył w to, aby organizacja pisarska Wołynia, którą kierował przez 17 lat, stała się inicjatywnym ośrodkiem twórczego i społecznego życia. Wydanie almanachu „Świteź”, ustanowienie literacko-artystycznej nagrody imienia Agatangela Krymskiego, przeprowadzenie święta poetyckiego „Pieśń lasu” w Lesinym uroczysku Neczymne, stworzenie rady wydawniczej dla finansowego wsparcia spraw wydawniczych — we wszystkich tych dobrych sprawach jest inicjatywa i twórcza energia Wasyla Heja. Pisząc te wersy, jakbym razem z autorem-ziomkiem jeszcze raz przeszła wołyńskimi drogami i ścieżkami, gdzie pomiędzy krzakami jeżyn, brzozowymi gajami i dąbrowami rozsypane są paciorki myśli, wersy poezji i prozy Wasyla Heja — dziennikarza, redaktora literackiego, proświcianina, pisarza rodzinnego wołyńskiego kraju.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · Maschinelle Übersetzung
