Seite · S. 13Originalseite ↗
Starożytna biblioteka Od „Złotego skarbca” — do pektorału
Слово Просвіти, №07 за 2012 рік
Kończymy ciekawą „podróż” do muzeów, położonych na terenie „Narodowego Kijowsko-Peczerskiego Historyczno-Kulturalnego Rezerwatu”, którą rozpoczęliśmy w poprzednich numerach „Słowa Proświty”. Muzeum Historycznych Kosztowności — filia Narodowego Muzeum Historii Ukrainy — to jedyny w naszym państwie usystematyzowany zbiór metali szlachetnych i kamieni szlachetnych. Ich badanie pomaga zrozumieć światopogląd, ideały estetyczne, osiągnięcia techniczne narodów, które żyły na naszych ziemiach od starożytności do dnia dzisiejszego. Muzeum znajduje się w budynku Kownirki z XVIII w. W nim jest 9 sal ekspozycyjnych, gdzie wystawiono około 25 % zbiorów, reszta — w magazynach. Ekspozycję stworzono według tematyki kolekcji. Tak, w pierwszej sali wystawiono sztukę jubilerską epoki brązu-wczesnego żelaza (III tys. p.n.e. — IV w. p.n.e.); w drugiej — sztukę jubilerską stepowej Scytii (VI—IV w. p.n.e.). Dalej eksponowane są sztuka jubilerska epoki Wielkiej Wędrówki Ludów (IV—V w.) i wczesnego średniowiecza (III—VIII w.); plemion sarmackich (II w. p.n.e. — IV w. n.e.); epoki średniowiecza (IX—XIV w.); Dawnej Rusi, Bizancjum, arabskiego Wschodu (XI—XIII w.); Ukrainy XVI—pierwszej ćwierci XX w.; naczynia cerkiewne, mitry (paradne nakrycia głowy wyższego duchowieństwa); sztuka jubilerska Rosji XVII—początku XX w.; żydowskie srebro ceremonialne (XVIII—pocz. XX w.), przedmioty rytualne (korony Tory, rimonimy, tarcze Tory, wskaźniki do czytania Tory); srebro artystyczne Europy Zachodniej XV—początku XX w.; fragmenty wewnętrznego wystroju pomieszczeń piekarni (proskurnicy) Ławry Kijowsko-Peczerskiej. O historii powstania, obecnych problemach muzeum rozmawiamy z jego kierownikiem Ludmyłą Strokową. — Ludmyło Wołodymyriwno, jak powstało muzeum? — 22 listopada 1963 roku na mocy postanowienia Gabinetu Ministrów utworzono specjalny oddział „Złoty skarbiec” przy Państwowym Muzeum Historycznym USRR. Po dwóch latach oddział stał się filią Narodowego Muzeum Historii Ukrainy, a od 1991 roku — Muzeum Historycznych Kosztowności Ukrainy. Po raz pierwszy otworzyliśmy drzwi dla zwiedzających 4 stycznia 1968 roku. Nasze zbiory formowały kolekcje z historycznego i jeszcze 24 muzeów Ukrainy, Instytutu Archeologii NAN Ukrainy, uniwersytetów Dniepru i Doniecka. Obecnie w zbiorach jest około 56 tysięcy jednostek. Z powodu małej powierzchni ekspozycyjnej kolekcje numizmatyki, medalierstwa i falerystyki (87 tysięcy jednostek) w 1995 roku trzeba było przekazać do muzeum historycznego. — Jakimi eksponatami najbardziej się szczycicie? — W muzeum znajduje się największa na terenach WNP kolekcja złota scytyjskiego. Za władzy radzieckiej najważniejsze znaleziska zwyczajowo przekazywano do Moskwy, w szczególności do Ermitażu. Ale już wtedy były próby zmiany tej praktyki. W 1954 roku podczas wykopalisk kurhanu Melitopolskiego znaleziono rzadkie wyroby ze złota, wśród nich słynny Goryt — torbę do przechowywania strzał. Obicie Gorytu — ze złota ze scenami z życia Achillesa. To unikatowa rzecz zarówno pod względem artystycznym, jak i historycznym. Kiedy ówczesny dyrektor Ermitażu dowiedział się o tych znaleziskach, zwrócił się do Instytutu Archeologii, aby je zabrać. I otrzymał odmowę! Dostał odmowę także od Prezydenta Akademii Nauk Ukrainy. Znaleziska przekazano do Kijowskiego Muzeum Historycznego. Od tamtej pory takie rarytasy pozostawały u nas. Główną marką muzeum jest słynny pektorał scytyjski, który znalazł Borys Mozolewski w 1971 roku w kurhanie Tołsta Mogiła. W zeszłym roku obchodziliśmy 40-lecie znaleziska, przeprowadziliśmy międzynarodową konferencję poświęconą temu wydarzeniu. Na konferencję przybyły żona Borysa Mozolewskiego, uczestnicy wykopalisk, którzy pamiętają, jak znaleziono pektorał. Ich wspomnienia są niezwykle ciekawe. Muzeum co roku przeprowadza międzynarodowe konferencje poświęcone sztuce jubilerskiej. W zeszłym roku muzeum nagrodzono orderem Michaiła Perchina, znanego rosyjskiego jubilera XIX wieku. Tę nagrodę ustanowił fundusz pamięci Faberge. W świecie jubilerskim to ważne wyróżnienie. Bardzo ciekawe są staroruskie skarby z terenu Kijowa, z grodziska Kniaża Góra koło Kaniowa, ze wsi Sachniwka w rejonie korsuńsko-szewczenkowskim (paradne ozdoby książęce, kolczyki, złote hrywny itp.). Oprócz materiałów archeologicznych, w muzeum zaprezentowane jest złotnictwo Ukrainy, rosyjskie i zachodnioeuropejskie. Światowej sławy kolekcja judaików sakralnych. Tylko dzięki istnieniu naszego muzeum w latach 1920. nie przetopiono jej. Unikatowe rzeczy zostały odrodzone. Przez lata istnienia muzeum odrestaurowano ponad 20 000 jednostek przechowywania. Od 1975 roku bierzemy udział w międzynarodowych wystawach. Obecnie nasza wystawa „Złote skarby Ukrainy” prezentuje państwo w muzeach Japonii, Korei, Singapuru. — Jakie nowe formy pracy wykorzystujecie? — We Francji zapoczątkowano program „Noc Muzeów”. My pierwsi w Kijowie wzięliśmy udział w tej akcji, teraz robimy to co roku w maju na Dzień Muzeów. Stworzyliśmy dwie teatralizowane wycieczki-spektakle „Scytia złota” (z wierszami Liny Kostenko, Borysa Mozolewskiego, muzyką, fragmentami wideo z historii Scytów itp.) i „Święte dary” (opowieść o religiach, które istnieją na terenie Ukrainy). Te spektakle powtarzamy na wcześniejsze zamówienie. Takie programy są skierowane na przyciągnięcie młodzieży do muzeum. — Czy nie było prób rabunku? Przecież wasze eksponaty są tak kuszące. — Terytorium Ławry Kijowsko-Peczerskiej to zamknięte miasteczko. Tutaj jest niezawodna ochrona. Aby otrzymać pozwolenie na eksponowanie takich rzeczy, muzeum musi mieć cztery poziomy ochrony. My je mamy. — Jakie przypadki z życia muzeum szczególnie zapadły w pamięć? — Niestety, nasze państwo dziedzictwa kulturowego nie ceni. Potrzebujemy mecenasów. Wśród bogaczy takich prawie nie ma. Poruszyła mnie historia, kiedy do naszego muzeum przyszła niezamożna kobieta ze szlachetnego rodu, która miała rodzinne wartości. Powiedziała: „Ja byłam w muzeum Chanenków, wysłuchałam opowieści o tym świętym człowieku. Mecenat trzeba odrodzić! Dopóki w rodzinie jeszcze nie wszystko sprzedaliśmy, żeby przeżyć, zdecydowałam podarować wam te ozdoby”. Nawet krewni nie mogli zrozumieć jej czynu. W tamtym czasie otwieraliśmy wystawę „Skarby południowo-zachodniego Krymu”. Zaprosiliśmy też tę kobietę, opowiedzieliśmy o jej dobroczynnym czynie. Media zrobiły z nią wywiad, pokazały w telewizji. Ona nam bardzo dziękowała: „Na mnie nawet dzieci teraz patrzą z szacunkiem”. Zatem dobry przykład inspiruje. Podobne przypadki zdarzały się też później. Z zamożnych ludzi w swoim czasie Serhij Mykołajowycz Płatonow podarował muzeum wielką kolekcję archeologiczną, 1315 jednostek. Około 700 — wyroby z metali szlachetnych. Jesteśmy wdzięczni także Łeonidowi Kuczmie, który w 2004 roku znalazł sponsorów na remont naszego pomieszczenia, zakup sprzętu dla zbiorów, o którym marzyliśmy. Nasze muzeum jest teraz na europejskim poziomie. Nawet delegacjom rządowym mamy co pokazać. Zdjęcia z kolekcji Muzeum Historycznych Kosztowności Ukrainy.
Na terenie Ławry Peczerskiej w Kijowie działa biblioteka. Jest ona otwarta dla kijowian, mieszkańcy z innych miast mogą korzystać z literatury tylko w czytelni. Zbiory biblioteki podzielono na działy: egzegetyki (Pismo Święte i jego badania); literatury patrystycznej; literatury teologicznej, dydaktycznej i naukowej; historii, krajoznawstwa i geografii; literatury liturgicznej i cerkiewno-śpiewaczej; literatury duchowo-pouczającej; starodruków, książek przedrewolucyjnych i rzadkich; religioznawczy; literatury o kierunku filozoficznym; periodyków, literatury encyklopedycznej i informacyjnej; literatury pięknej, literaturoznawstwa i językoznawstwa; literatury z zakresu sztuki i kulturoznawstwa; fonoteka i wideoteka. Historia biblioteki sięga czasów dawnej Rusi, kiedy biblioteki tworzono przy soborach katedralnych i klasztorach. „Powieść minionych lat” opowiada, że książę Jarosław Mądry stworzył pierwszą na Rusi bibliotekę publiczną przy soborze metropolitalnym św. Zofii. Wkrótce metropolita Hilarion i święty Teodozjusz Pieczerski stali się inicjatorami założenia biblioteki w Ławrze Peczerskiej. Tutaj zbierano i przepisywano najlepsze w tamtym czasie księgi: „Mnich-pisarz Hilarion dniem i nocą pracował w celi, mnich Nikon oprawiał księgi, święty Teodozjusz sam przędł nici do oprawy”. Biblioteka rozwijała się wraz z klasztorem. W jej historii były okresy wzlotów i upadków, związane z waśniami książęcymi, najazdami najeźdźców, pożarami i innymi klęskami. Podczas najazdu hordy Batu-chana klasztor został całkowicie zniszczony i wraz z nim zginęła biblioteka ławrska. Dopiero w XIV wieku odnowiono klasztor i bibliotekę. Aktywnie pomagali w tym kijowscy książęta Olelkowiczowie i wołyńscy książęta Ostrogscy, a także archimandryci pieczerscy — Nikifor Tur, Elizeusz Pleteniecki i Zachariasz Kopysteński. Okres od połowy XV do początku XX wieku to czas rozkwitu klasztoru, który otrzymywał wielkie darowizny. Wydawano je na budowę, a także na działalność kulturalno-oświatową. W wyniku przewrotu październikowego majątek Ławry, w tym jej bibliotekę, znacjonalizowano. Znaczną część zbiorów zniszczono lub wywieziono za granicę. Od 1988 roku w Ławrze zaczęło odradzać się życie zakonne, wznowiono działalność biblioteczną. W 2008 roku bibliotekę przeniesiono do pomieszczenia, które pozwala najlepiej rozmieścić i uporządkować zbiory biblioteczne. Ewidencję i katalogowanie ławrskich zbiorów bibliotecznych prowadzi się na bazie nowoczesnych technologii informacyjnych, co znacznie ułatwia wyszukiwanie literatury i współpracę z innymi bibliotekami. Stronę przygotowała Nadija KYRIAN
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · Maschinelle Übersetzung
