Seite · S. 16Originalseite ↗
Iryna Farion: Bracia Iljenkowie — charakternicy ukraińskiego kina
Слово Просвіти, №07 за 2012 рік
Różnojęzyczny kod filmu, a do tego w moim pierwszym oglądaniu — bez tłumaczenia w napisach — prowadził różnymi światami, gdzie mój język, na szczęście, nie rozczulał mnie (ile można sentymentalizować!), jak to zwykle bywa, a utwierdzał jako gospodarza — i to wszędzie: czy to Kanada, czy cholerny SeReSeRe. Nawet nadwrażliwa, jubilersko-erotycznie dozowana scena poznawania kobiecego ciała jako języka-duszy otwierała w zakochanych męski pierwiastek władcy i kobiecy — natchnienia i przyjmowania. Iwan prosi o małżeństwo w swoim języku, w swoim jedynie żegna się, i rodziców Niebo uczy wypowiadać jedynie ich językami. Dziecko Iwana — jak aksjomat — mówi Jego językiem. Czy można było jeszcze subtelniej odtworzyć językową egzystencję każdego narodu jako duchową nić powiązania jednego z drugim: od ojca do syna?.. Aktor Dmytro Linartowycz, ze względu na błyskotliwą ukraińską rytmomelodykę i fonetykę, po prostu święcie działa ukraińskim słowem, a powszednieje rosyjskim, angielskim, ale przejmująco wzdycha indiańskim. Jaki to nieogarniony poziom kinematograficznej kultury niesienia najwyższych Bożych wartości! Bezsprzeczna ekspansywność języka rosyjskiego i angielskiego nie tylko w samym fakcie wypierania zarówno Ukraińców, jak i Indian z ich odwiecznych ziem, ale w niezrozumieniu potrzeby zagonienia z powrotem tych języków-zdobywców w brzegi ich etnicznych ziem. Dlatego buntuje się brutalnym słowem Dmytro, kiedy Indianin mówi, że chcą i te ich ziemie zabrać: “Nie doczekają się!..” A jeszcze film napełniony jest megaobrazami z warsztatu wyjątkowo Iljenków: obraz Bogomatki, bocianów, jabłek, zwierząt — lepszych od ludzi, ludzi — nędzniejszych od zwierząt — i wieczne zderzenie idealnego z materialnym. To jest właśnie kino narodowe współczesnego tworzenia wolnego i silnego człowieka, a nie, według Jurija Iljenki, — agonia “postmodernizmu”. Każdy w tym filmie zobaczy wyłącznie siebie, a niektórzy w ogóle nie zobaczą, bo się zgubili? Pójdę na film, chyba po raz trzeci, aby jeszcze raz przeżyć bocianie piórka na skrzydłach samolotów-myśliwców, rozsypane z wiader jabłka w cudownie ukraińskim sadzie, loty na samolotach, które są uruchamiane ukraińskimi słowami-mantrami, — i ucieszyć się ze zbudowanego własnoręcznie domu Iwana w dalekiej Kanadzie, którą uczynił mikro-Ukrainą. Ten film można sprzedawać w aptece jako receptę na oczyszczenie duszy i wzmocnienie odporności narodowej. Nie ukrywam, że każde spotkanie z rodziną Iljenków — to wpatrywanie się w Jurija Iljenkę: w jego rysy, słowa, maniery. I jednocześnie ciągłe przewijanie jego tezy, że doświadczenie nie jest przekazywalne. Do bólu brakuje Jego i do oczywistości — On jest z nami: duchowo, kulturowo, politycznie. Film “Ten, który przeszedł przez ogień” Mychajła Iljenki to potwierdził w pełni. Pan Mychajło przyjechał do Lwowa niepostrzeżenie, nie uprzedziwszy najpierw tych, którzy czekali na niego szczególnie. W tym jego samowystarczalność i samopoglądowość, która zachwyca. Od niego wieje spokojem i smutkiem, dlatego wulkan życiowo-polarnych uczuć z jego filmu oszołomił mnie. Chciało się po prostu podziwiać tego Człowieka-schowek, Człowieka-zapalniczkę, czy Tajniaka, jak mówią w Galicji. Ale — po kolei. Film oglądałam dwa razy. Pójdę jeszcze raz. Za pierwszym razem — sztorm uczuć, pragnienie wyrydania się w samotności i uczepienia się Bożej Ręki. Za drugim — kryształowo-stalowa złość, pragnienie przywalenia w twarz wszystkim stepanom-zdrajcom i szaleńczo być dla wyprostowania i przeciwstawienia się złu, głupocie i zdradzie. Oto ona siła prawdziwej sztuki, duszą której zawsze była i będzie najwyższa temperatura wrzenia ludzkich uczuć. Iljenkowie — to kinematograficzni charakternicy, którzy potrafią niewidzialną siłę ducha przekształcać w oszałamiające, widzialne obrazy. Oni jakby kładą na dłoni to, czego twój przystosowany do szarej codzienności wzrok nie umie zobaczyć. Poprzez grę światła i cienia, metaforyczne pojmowanie świata, poprzez przenikanie w jego istotę i współzależność martwego, żywego i nienarodzonego, wydobywają na powierzchnię przyczynę problemów bytu twojego narodu — i jednocześnie jego nieśmiertelność. Oni zabijają i wskrzeszają, wyczerpują i dodają sił, uczą bezwzględnie kochać i kryształowo nienawidzić. Uczucia w filmie zaczynały się od rozmowy ojca Oresta z Bogiem. Od krzyżyka, który zawisł nad dzieckiem z szyi ojca. Potem, poprzez życiowe drogi, ten Boży ojcowski znak wyścielił synowi drogę ze stalinowskiego obozu koncentracyjnego do dalekiej Kanady, która nauczyła się, dzięki bohaterowi Iwanowi, ukraińskiego języka i pieśni… Uczucia prowadziły zmagania pomiędzy samolotami a bocianami, pomiędzy wiernością a zdradą, pomiędzy człowiekiem a zwierzęciem, pomiędzy marnością a wiecznością. Myślało się, że te piruety lotnika Iwana na niebie, to nie tylko fizyczne możliwości sprawnego pilota. To spadek od ojca i dziadka-charakterników, by przebijać nie materialne warstwy atmosfery, a latać w gęstwinach subtelnych światów ludzkiego ducha i duszy. Pan tak hojnie obdarzył nasz naród takimi możliwościami, że on nagle, po XX wieku — “wieku nagości”, — to nagle zapomniał i utonął w głupiej konsumpcji, przystosowaniu, krótkotrwałej egzystencji-zdradzie, która ma jeden koniec — stepanowa śmierć. Naród zapomniał o swoich możliwościach zwyciężania widzialnego niewidzialnym. Swoimi wierzeniami, miłością, kulturą i językiem. Film grzmi o tym!!! Witamy laureatów! Komitet ds. Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki na podstawie wyników tajnego głosowania, które odbyło się w czwartek, 9 lutego, wyłonił laureatów Nagrody Szewczenkowskiej 2012 roku. Laureatami nagrody w dziedzinie literatury zostali Petro Midianka za zbiór poezji z 2010 roku “Łujtra w nebo” (zgłoszony do nagrody przez Stowarzyszenie Ukraińskich Pisarzy) i Wołodymyr Rutkiwski za historyczną trylogię dla dzieci “Dżury” z lat 2007—2010 (“Dżury kozaka Szwajki”, “Dżury-charakternyky”, “Dżury i pidwodnyj chowen”), zgłoszony przez Państwowy Komitet Telewizji i Radia Ukrainy. W nominacji “Literaturoznawstwo i kulturoznawstwo” zwyciężyła Tetiana Kara-Wasyliewa za książkę “Istorija ukrajinśkoji wyszywky” z 2008 roku. W dziedzinie “Sztuka muzyczna” laureatem został Wiktor Stepurko za psalmodię “Monolohy wikiw” na chór mieszany i solo instrumentów (w siedmiu częściach do tekstów kanonicznych). Nagrodą w nominacji “Sztuki plastyczne” wyróżniono Anatolija Krywołapa za cykl 50 prac “Ukrajinśkyj motyw”. Nagród w nominacjach “Sztuka koncertowo-wykonawcza” oraz “Sztuka ludowa i dekoracyjno-użytkowa” w tym roku postanowiono nie przyznawać. Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK Dział pracy oświatowej Nadija KYRIAN 270-55-57 Dział kultury Mykoła CYMBALUK 279-49-47 Dział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Korespondent Ulana WOLYKOWSKA Redaktor dyżurny Jewhen BUKET Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 108B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystaniu naszych publikacji odniesienie do “Słowa Proświty” obowiązkowe. Indeks gazety “Słowo Proświty” — 30617 1 2 0 0 7
Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie „Presa Ukrajiny” w środę. Zam. nr 3301207 Nakład w lutym — 25 000 Pawło MOWCZAN 4 820095 780016
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · Maschinelle Übersetzung
