Seite · S. 15Originalseite ↗
CAŁA NADZIEJA W KOŁODII
Слово Просвіти, №08 за 2011 рік
pogodę na dworze, to — na kłodkę. Tak trwa obrzęd, dopóki wszyscy nie połączą się w pary. Jednym z ważnych rytualnych działań święta jest to, że dziewczęta przypinają kłodkę chłopcom. Ten symbol wykonuje się tak. Z wierzbowej witki odcina się patyczek do dwóch centymetrów. Po bokach i w środku naokoło wycina się korę, a na przedniej stronie robi się dwa ukośne krzyże, które najwyraźniej mają oznaczać koniec zimy i początek wiosny, a także wybór pary między chłopcem a dziewczyną. Tę kłodeczkę przyszywa się do czerwonej wstążeczki, złożonej w kwiatek-słoneczko. Od spodu do niej przykłada się ażurową chusteczkę. Kogo dziewczyna polubiła, temu przypina kłodkę naprzeciw serca. Tym wyraża chłopcu swoje szczere uczucie. Oj kłodko, kłodko, Jaka była słodka. W tobie jedna, we mnie dwie — Słodkie obydwie. Jedną przypnę kłodkę Młodemu Andrijkowi, Niech wstążkę kupuje, Na Wielkanoc oddaje. Każda dziewczyna przypina kłodkę swojemu chłopcu. Młodzieniec, wzruszony dziewczęcą przyjaźnią i uwagą, całuje dziewczynę w policzek. — Dziękuję ci, serduszko. Teraz będę się starał, żeby wszystko było jak należy. Oto ode mnie wykup dla całej grupy — mówi, stawiając na stole swoją część. — Dziewczęta, od was też ma być wykup. — Wiemy. Na Wielkanoc będzie wam po pisance. — Jak się zaręczycie, to będzie prawdziwy wykup! — Kołodij to najwyższy swat. Od teraz on was połączył. Pochodzicie latem na kłodki. Na Kupałę miłość swoją potwierdzicie. A tam, jak Bóg da, to na jesień się pobierzecie — mówi gospodarz do chłopców i dziewcząt. Cały wieczór chłopcy i dziewczęta siedzą parami. Przy śpiewach i kołodijska wieczerza nadchodzi. Ja w tobie, Kołodiju, Pokładam całą nadzieję, A bez ciebie, Kołodiju, Nic nie zdziałam. — Gdybyście wiedzieli, co dzisiaj na wieczerzę — mówi zachwycona gospodyni — to byście jeszcze rano przybiegli. — My i tak wiemy: na Kołodija tylko pierogi z serem gotują. — Tak jeszcze w maśle wykąpane i śmietaną udobruchane. — Wy o nich tak mówicie, że aż mi ślinka cieknie. — Proszę wszystkich do stołu — zaprasza gospodarz. — Niech Bóg błogosławi nas do świątecznej wieczerzy! Bądźmy zdrowi z Kołodijem, z tym dniem, który jest dzisiaj! — Daj, Boże, do następnego Kołodija wam wszystkim się pożenić! — życzy gospodyni. — Szczerze dziękujemy. Co to Kołodij — i na duszy dobrze, i na ustach tłusto. — Idźcie zdrowi, moi drodzy! I nie zapominajcie od Kołodija pisać pisanek i śpiewać wiosenek. Dziewczęta, jak z pieśnią przyszły, tak z pieśnią wychodzą: Byłam na kłodce, Mrugałam na chłopców: — Hej, młodzieńcy, hej, Ładne brwi mam. Gospodyni ubiera się, mówiąc: — Kumie, zawiążcież mi chustkę na lewej ręce, a ja wam i tak wyjdziemy na ulicę, żeby wszyscy widzieli, że dzisiaj u mnie świętujemy Kołodija. Z chustkami kobiety wychodzą na ulicę ludzi na Kołodija prosić. Kogo z mężczyzn spotkają, temu chustkę na lewą rękę zawiążą. — Z Kołodijem bądźcie zdrowi! Oto, gdziekolwiek byście chodzili, a chusteczki nie zdejmujcie. Bierzcie żonę, bierzcie butelkę, no i tam to, co Bóg zesłał, i do kumy Niny przychodźcie na święto. Mężczyzna poszedł, a ta, która wiązała, zwątpiła: a co jeśli nie przyjdzie? — Takiego nie może być. Zwyczaj nie pozwala. Oto już jak kłodka zawiązana, musi z żoną na święto przyjść. Tutaj mu ją odepną. Nikt przecież nie chce cały rok na sobie kłodki, jak ciężaru, nosić. — O-o, patrz, tam Wołodka — stary kawaler — idzie. — Temu trzeba dobrą kłodkę do nogi przywiązać, żeby pociągał i wiedział, że trzeba się żenić. Kobiety z żartami i wesołością przypinają. Kobiety idą dalej i oto już mężczyźnie zawiązują chusteczkę, tylko na prawej ręce. — Oto tobie, Serhiju, za to, że dzieci nie możesz się dorobić. — I jedno wystarczy. Nie ma majątku, żeby wychować więcej. I w pracy oboje. — Jedno dziecko, jak jedno ziarno: nie posiejesz, nie zbierzesz, nie zmielisz. — Tak pieniędzy nie ma, żeby kupić. — Jeśli tacy biedni, to zróbcie sami i dziecko swoje będzie. — Oto życzę wam: żeby jak kutia, tak i dziecię! A jak żniwa, żeby i dziecko nowe. Tutaj jeszcze jeden z bliskich sąsiadów się trafia. I jemu ażurowa chusteczka. — Bierzcie żonę, coś w składkę i przychodźcie. — Wy przecież wiecie, że ona z wami, jak pies z kotem. — Na Kołodija trzeba koniecznie się pogodzić. Jeśli nie, to zło przez rok całkiem duszę stoczy. — Tak, tak. Kto nie chce się złościć, trzeba się pogodzić. Kobiety wracają do chaty i zaczynają przygotowywać na stół potrawy. CHWAŁA NASZEMU KOŁODIJOWI! Święto trwa cały tydzień — siedem dni. Co w tym jest zawarte: siedmiostopniowy proces tworzenia świata czy życie człowieka od narodzin, dorastania i do śmierci? Raczej i jedno, i drugie. Przecież wszystkie święta Słonecznego Kręgu czczą i Słońce jasne, i Człowieka sławiącego świat. Pierwszy dzień — narodziny. Jego tak właśnie obchodzą. Gospodyni zaczyna jęczeć, za boki się łapać. Kobiety kładą ją do łóżka i zaczynają „przyjmować poród”. Jedna podaje makutrę, a druga — ręcznik płócienny. Wszyscy tupią nogami. — O, patrzcie — ogłasza jedna radośnie — chłopczyk się znalazł. Jakiż on ładny! Kobieta-położna podrzuca do góry zawiniętą w ręcznik makutrę i wszyscy trzykrotnie radośnie obwieszczają: — Kołodij się urodził! Kołodij się urodził! Kołodij się urodził! Kołodijku, gołąbku, Czekaliśmy na ciebie cały rok, Ale nie długi u ciebie wiek. — Chwała Bogu, że mamy taki dzień jasny. — Chwała i wam, kumie, za taką dobrą sprawę. — Oj, jak to ciężko rodzić, że ja już niczego nie chcę. — Nie martwcie się, kumie. To minie i znów się zachce. Kobiety cieszą się nowo narodzonym i przy tej okazji śpiewają: Oj turzyco, turzyco, Aż na naszą ulicę. Kuma dziecię urodziła I ani trochę się nie martwi. Oj turzyco, turzyco, Kum do kumy się tuli, A kuma chichocze, Bo do kuma chce się. Przychodzą mężczyźni z żonami, gratulują święta. Wraca i mąż na tę godzinę. — Pozdrów, Boże, na dzień dobry. Co to u nas tak tłoczno dzisiaj, jak na weselu? — Sławna godzina: Kołodij się urodził i mąż wrócił! — Dziękuję wam, kumie, za Kołodija. Między ludźmi tę chusteczkę nosiłem i do was przyniosłem. Może pomożecie zdjąć, żeby mi było lżej, a wszystkim — weselej. — Oto dobrze, że przyszliście i przynieśliście — mówi gospodyni, odwiązując chusteczkę. — Niech wam z nami dobrze będzie! Siadajcie, bądźcie łaskawi. Dziewczęta przypinają kłodkę
— Ojej, aleś namotała, kumoszko! Spójrzcie, jaka gromada się zebrała. — E-e, nie, — na to gospodyni, — to nas Kołodij zebrał. — Jak sławna gromada, to i światła rada. — Żeby nam było wszystkim dobrze i wesoło. W tym czasie któraś z kobiet wychodzi do drugiej izby i przebiera się za kozaka. W białej siwecie, barankowej czapce, błękitnych szarawarach, przepasana czerwonym pasem, pod złotym wąsem jedzie Kołodij na koniu-kiju. — Ojej, ludzie, ognisty koń do nas jedzie! Żarem dyszy, grzywa złota powiewa. A na nim w stroju złotym sam Kołodij jedzie. Wszyscy gromadnie trzykrotnie wykrzykują: — Kołodij jedzie! Kołodij jedzie! Kołodij jedzie! Sam zaś Kołodij o swoim przybyciu zwiastuje: Nie samem ja wyszedł, Dażbóg mnie wysłał, Z prawej rączki Jeszcze kluczyk wydał: Wiosnę odmykać, Zimę zamykać. Kołodij podjeżdża do stołu i staje obok niego. Za nim — mężczyzna z wierzbowym kołem. — Uszanujmy, ludzie dobrzy, — przemawia gospodarz, — nasze Słońce przedwiosenne, które przybyło do nas w postaci Kołodija: obejdźmy trzykrotnie wokół stołu. Podczas tego rytualnego działania — obchodów — wszyscy, kładąc prawą rękę na sercu, patrzą w niebo. — Chwała naszemu Kołodijowi! — wygłasza gospodarz. — Chwała! Chwała! Chwała! — wszyscy gromadnie za nim. — Chwała Słońcu przedwiosennemu! — Chwała! Chwała! Chwała! — Chwała światłu niegasnącemu! — Chwała! Chwała! Chwała! Dokonawszy tego świętego uszanowania, mężczyźni podchodzą do Kołodija i biorą go pod ręce, zapraszając serdecznie: — Chodźmy, Kołodiju, na naszą zabawę. Będziemy jeść, będziemy pić, świat Boży chwalić. — Prosimy nie pogardzić, chleba-soli skosztować. Sadzają Kołodija na pokuciu, a kobiety przyśpiewują: Ja na ciebie, Kołodiju, Mam całą nadzieję. A bez ciebie, Kołodiju, Nic nie zdziałam. Zaczyna się świąteczna gościna. Gospodarz wita ludzi: — Bądźmy zdrowi z Kołodijem! — Daj, Boże, nam go dobrze świętować i w szczęściu i zdrowiu za rok znów spotkać. Ojej dziękuję, Kołodiju, Że zebrałeś do kupy, Gościliśmy się, całowaliśmy, Aż sklejały się wargi. Kobiety przyśpiewują. Wszyscy przytupują. Śmiech, wesołość. Ja tobą, Kołodiju, Gdzie jadę, to się raduję: Czy raniutko, czy późniutko — Tup-tup powolutku. — Było nam serowo i tłusto. Niechże będzie wszystkim dobrze i szczęśliwie! — Dziękujemy za szczere słowo, za hojną gościnę. Wszystko, cośmy zjedli i okruszyli, niech wam Bóg zwróci stokrotnie. — Dziękujemy i wam, że przyszliście, bo bez grupy to i święto nie święto. Piotrze, ja wam przekazuję tę oto wiechę — wierzbowe koło, żeby wszyscy wiedzieli, że jutro Kołodija u was będziemy wyprawiać. — Dziękuję za zaszczyt. Serdecznie proszę wszystkich do siebie na świętowanie. ŻAL ZA KOŁODIJEM Kołodij dokonał swego dzieła — nadał rytm i bieg Wiośnie. Działanie jego jest ciepłotwórcze i światłodajne. Tydzień porządził i odchodzi — umiera. Wchodzą kobiety w smutku. Niosą owiniętego w powijaki Kołodija. Płaczą-żalą się, jak za nieboszczykiem. — Ojej odszedł od nas Kołodij! Ojej odszedł… — Ojej, jakiż on był dobry! — Ojej, jak nam z tobą było dobrze! Jakże nam rozstawać się z tobą?! — Cóż to za życie, jak ciebie nie ma?! — Ojej podnieś się i wstań, choć na chwilkę, choć na moment. — Ale on nie wstaje i nie wstanie. Ojej co z nami teraz się stanie? — Tutaj go położyli, słomą przytrząsnęli, — przymawia jedna i przytrząsa Kołodija-makutrę słomą. — Choć leż, choć nie leż, a na tamten rok przybież! — Chodźmy, kobietki, i wspomnijmy Kołodija po dobroci i zwyczaju. Na stypę podaje się te same potrawy, co na każdy z siedmiu dni tego święta, ale jeszcze dodają i koliwo — pośmiertną kutię-kaszę na miodowej sycie. Jedzą ją pierwszą. Na ulicę wychodzą chłopcy z dziewczętami. Niosą swoje wierzbowe koło. Ono obraca się nieustannie i pieśń wzmacnia wiosenny ruch: Krokowe koło, koło, Wyżej płotu stało, stało. Wyżej płotu stało, stało, Wiele dziwów widziało, widziało…
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · Maschinelle Übersetzung
