Seite · S. 13Originalseite ↗
Emocjonalne doświadczenie Wasyla Neczepy
Слово Просвіти, №10 за 2012 рік
Pawło MOWCZAN Wczytuję się w tekst swoistej spowiedzi Wasyla Neczepy, słyszę jego głos, słyszę unikalny narracyjny rytm jego mowy, który przypomina mi dawne czasy, kiedy do naszego domu w zimowe wieczory zbierały się sąsiadki i tworzyły wielką opowieść o tym, co słyszane, widziane, przemyślane, odgadnięte, przewidywane i przeczuwane. A ja, ślęcząc nad książką, początkowo denerwowałem się przy lampie naftowej, że głosy sąsiadek odciągają mnie od tekstu „Ugrium-rieki”, który pokonywałem z wielkim trudem, a z czasem wsłuchiwałem się w domową rozmowę, w której nieodmiennie i przede wszystkim wyłapywałem swoisty rytm opowieści, a dalej już wsłuchiwałem się w to, co powiedziane. I czułem się mieszkańcem peryferii świata, bo wszystkie wielkie wydarzenia były gdzieś tam… daleko-daleko od naszej wsi, jednak z radością i pewnością czułem jakąś wielką rodową więź z tym środowiskiem, gdzie wszyscy byli spokrewnieni, skrzyżowani rodami i kumostwem-swataniem z żyłkowym zagłębieniem w minione czasy, w językowe obszary… Łupiny z łuskanego ziarna troskliwie strzepywano w fałdy fartuchów i spódnic i, kiedy wieczornice kończyły się, od rozmów o przeżytym i przeżytym czasie zostawała nie tylko kupka słonecznikowych i dyniowych łupin przy ławie… W mojej świadomości roiły się wydarzenia, obrazy, sytuacje, dialogi, sceny, charaktery, stworzone ustnym słowem. „Ugrium-rieka” uciszała wody, czas pisanej lektury zamierał na pewnej stronie, przełożonej nieodmiennie klonowym, zasuszonym liściem… A ja wciąż jeszcze w muszlach słuchu zachowywałem intonowane głosy ciotki Fedorki, ciotki Szapowałychy, ciotki Lepestyny… Jak to było dawno… Czy w ogóle było? — pytam siebie. Dlatego dziękuję Wasylowi Neczepie za „Ród kozacki wielki”*, do którego i ja czułem swoją własną przynależność, czytając, nie, słuchając Wasyla i, wydaje się, brzmiała opowieść i o moich wujach-ciotkach, o moich sąsiadach, moich rówieśnikach, moich krewnych, moich znajomych, moich źródłach-studniach, moich zagajnikach i niwach. Ale najważniejsze, co udało się Wasylowi Neczepie, — to wpisać w szeroki historyczny kontekst ukraińskie różnorodne gatunkowo pieśni. Jest bardzo symboliczna fotografia w tej książce-spowiedzi: Wasyl Neczepa gra na bandurze w niezwykłym wnętrzu: w mieszkaniu, zbudowanym z mamucich kości epoki neolitu… Istnieje, zapewne, jakieś głębokie uświadomienie naszej przynależności do źródeł ludzkości, wsłuchiwanie się naszego jestestwa w świat nieuchwytnych rytmów i melodii, które wypełniały nasze krajobrazy wiele tysiącleci temu. To coś podobnego do wsłuchiwania się w melodię deszczu, za którym wyczuwa się falę strachu od przeżytego i przekazanego nam przez pamięć genetyczną potopu… A następnie i odczucie radości, które towarzyszyły naszym przodkom, kiedy światowe wody opadły i świat znów ukazywał się w radosnej perspektywie pokrewieństwa z ziemią… Dlatego nie dziwi, że Wasyl Neczepa umieścił w swojej książce cały szereg fotografii, gdzie autor w swoim niezmiennym stroju narodowym jest utrwalony obiektywem na tle naszych historycznych masywów: Kamienna Mogiła, Chortyca, stanowisko w Mizinie… To potrzeba na podświadomym poziomie przyłączenia się do rodowej nici, która ciągnie się tysiącleciami i która towarzyszy potajemnie tkanej melodii trwania rodu, które nie może, nie musi, nie powinno się urywać na tych ziemskich obszarach, wyznaczonych każdemu z nas przez Najwyższego… Właśnie dlatego tak wiele stron w kronikarstwie „Ród kozacki wielki” poświęcono tym, którzy niestrudzenie przekładali byt na język rodzimych dźwięków i rodzimego melosu… Tutaj i lirnicy, i kobzarze, i kompozytorzy, i nawet artyści, którzy jakby zatrzymywali melodię ukraińskiego świata swoimi barwami i pędzlami, odtwarzając farbami otaczanie melosem narodowego krajobrazu… Czujemy, jak z każdym rokiem cichnie i nie tak gęsto jak wcześniej ukraiński dźwięk otacza nasze ziemie, jak odczuwalnie naruszany jest ten narodowy Kosmologos, który, wydawało się, będzie wieczny — jak wiecznymi wydawali się nam nasi poprzednicy, którzy zachowywali dla nas i wysokie treści pieśni, i niepowtarzalny Melos… Z biegiem czasu coraz ostrzej odczuwa się potrzebę przyklęknięcia do rodzimych źródeł i usłyszenia, jak śpiewa ziemia… A Wasyl Neczepa w swojej książce jakby zebrał dla nas swoistą kolekcję krajobrazów, podań, legend, opowieści, pieśni, obrazów, treści, galerii wybitnych działaczy ukraińskiej kultury, rozumiejąc, że tkanina życia jest tak cienka, że wyślizguje się z rąk, z oczu, z pamięci. Więc wielkie dzięki mu za to, że tak naturalnie, nie wielomównie, ale wielce poetycko-wzniośle opowiada nam i o swoich dniach, i o rodowych powiązaniach w szerokim historycznym kontekście, w który wmontowuje się całkiem naturalnie i historia jego własnego rodu. Kultura ludowa jest fundamentalnie uformowana dawno, jednak składa się nie z pewnych rejestrów, wykazów, które są zakonserwowane na wieki, a z żywych codziennych przejawów, — to stałe źródła naszych emocjonalnych wybuchów, porównywalnych z wielkimi religijnymi obrzędami. I to rozumie autor, jak i to, że powstała ona z innej narodowo-społecznej struktury, z innym nie mniej ważniejszym dla nas systemem wartości, aniżeli tak zwana kultura szlachecka. Kultura ludowa nie jest mniej wyrafinowana i wymaga odpowiedniego przygotowania do odbioru, dlatego W. Neczepa i zanurza każdy jej przejaw w naszą historię, nawet w prehistoryczne rodzime czasy. Dlatego i niejednokrotnie łapiemy się na myśli, że nas w III tysiącleciu oddzielają od tych źródeł. Jednak nasze duchowe potrzeby stają się bardziej palące, i, rzecz jasna, nasze wymagania formują się należycie: bez ogólnej narodowej pomocy kulturze ludowej możemy stracić bardzo wiele, nieodwracalnie zubożejemy… Duchowo-społeczne zapotrzebowania na prawdziwą narodową cywilizację są wielce odczuwalne na tle tego globalnego komercyjnego show-biznesu, który do duchowego uniesienia ma taki sam stosunek, jak rura cegielni do dzwonnicy… Człowiek różni się od zwierzęcia nie tylko intelektem, ale i zdolnością traktowania świata fantastyczno-poetyckiego, jak rzeczywistości: przyjrzyjmy się uważniej, jak w dawnych czasach różne zwyczaje, rytuały, tabu ograniczały człowieka (raczej jego agresję) bardziej, aniżeli dzisiejsze kodeksy i prawa. Każda kultura jest skierowana na ponadosobiste, a ludowa tym bardziej: duch komercji zabija jej aurę, przemysł rozrywkowy czyni człowieka spustoszonym… Więc książka Wasyla Neczepy pod pewnym kątem widzenia utrwala i te zgubne tendencje w naszej teraźniejszości… Odczytując „rodopisanie” W. Neczepy, dochodzisz do wniosku, że ukraiński działacz kultury nie ma dziś ważniejszego zadania aniżeli zachowanie swojej świadomości od potężnego rozmywania tradycyjnych narodowych wyobrażeń i wartości, które gromadziły się tysiącleciami na rodzimej ziemi. Tylko pod tymi warunkami będziemy odczuwać nieodłączność od wysokiej treści celowości ludzkiego życia, nie opuszczenia przez Boga, a ochrony przez Boga, że byt — to nie mechaniczny wykaz lat, a wypełniony szczególnym znaczeniem program Pana, i dla pojedynczego człowieka, i dla narodu. To jest, jak dla mnie, wyższą motywacją rodopisania Wasyla Neczepy. Nie drobne kłopoty, nie samouwielbienie, nie
Zdjęcie Olesia Dmytrenki samolubów, nie próżna chwała, a potrzeba bycia człowiekiem, ze szczególnym, wyodrębnionym miejscem bytu, swoim językiem, swoją unikalnością. Przecież tylko on ma taki głos, taki recytatyw, taką „rodową wielkość” i taką poetycką duchową jasność, która zmusza zarówno do słuchania, jak i wsłuchiwania się, wczytywania i wpatrywania: oto Wasyl Neczepa… W podobnym gatunku, po który sięgnął Wasyl, tyle utrwalono banałów, samowystarczalnej pogardy, samoizolacji, że zaczynasz rozumieć, jak trudno być szczerym, aby cię słuchano i współodczuwano z tobą…. Każdy artysta, według słów Stendhala, jakby rozwija w duszy słuchacza, widza, czytelnika pewien kłębek swojego emocjonalnego doświadczenia. I im znaczniejsze jest to doświadczenie, tym bardziej przekonujące są jego apele do nas, tym szerszy zakres obrazów i uczuć, w którym zawarta jest emocjonalna i sensowna informacja, co właściwie skłania autora do dialogu z nami. Właśnie tym jest podyktowane moje słowo o „Rodzie kozackim wielkim”. _________ * Neczepa W. H. Ród kozacki wielki: utwór artystyczno-publicystyczny. — Kijów: „EMMA”, 2011. — 560 s. Jarosław CZORNOHUZ, poeta i kobziarz
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · Maschinelle Übersetzung
