Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWissen · Menschen · Zukunft
Seite · S. 1Originalseite ↗

W poszukiwaniu Szewczenki

Слово Просвіти, №11 за 2012 рік

Takiego Szewczenki — uczłowieczonego, żywego, pełnego sporów i energii twórczej — scena ukraińska jeszcze nie widziała. Wołodymyr Owsijczuk, 1989 r. Iryna OLIJNYK Na progu każdej wiosny zaczynamy usilnie szukać w sobie i dla siebie Szewczenki, starając się w dniu jego rocznicy śmierci przemyśleć rzeczywistość, nabrać tchu jego nieugiętości i stałości, napić się energii słowa, po raz kolejny poczuć dumę z ukraińskości, wypuszczając na zewnątrz ducha wolności, który zimą nieco przysnął. Jednak tej wiosny odnalezienie śladów Kobzarza, jak mi się wydaje, było dość trudne. Do swojego pomnika w Kijowie on chyba nie odważył się podejść. Pewnie trudno mu z wysoka rozeznać się w sztandarach i hasłach własnych „potomków”, którzy wyzywająco, w osobnych grupach, starali się mu coś słabo zameldować, w czymś zapewnić, coś obiecać, a przecież on marzył o „uwielbieniu”, wzywał do „obejmowania się”, pragnął postawić słowo „na straży”, a nie troszczyć się o przedwyborczy wizerunek zawodowych patriotów. Nie było jego śladów także na tradycyjnych uroczystościach operowych. Choć spoglądał surowo ze znanego portretu w nieoczekiwanych czarnobylskich błyskach jądrowych, nie dostrzegając swoim przenikliwym okiem laureatów szewczenkowskich nagród, słuchając na swoją cześć P. Tyczyny, W. Sosiury, B. Olijnyka i własnego przerobionego „Testamentu”, w którym „łany” przekształciły się w „stepy”. Trudno dziś odnaleźć jego ślady także na Czernieczej Górze w Kaniowie, która jeszcze niedawno była ukraińską Mekką, dokąd szło się pielgrzymkowym marszem, gdzie do dziś nie wzniesiono cerkwi Kobzarza. Mówią, że nawet premier Ukrainy Mykoła Azarow kilka lat temu, głęboko poruszony losem Szewczenki w ekspozycji Muzeum Kijowskiego, gdzie unosi się duch Szewczenki, był przykro zdziwiony jego nieobecnością na Tarasowej Górze, wśród rytualnie czarnych sal, portretowych prześcieradeł, przezroczystych stołów i audiostrefy alarmu przeciwpożarowego. Jednak, na szczęście, Taras Hryhorowycz nieoczekiwanie (a zawsze był niedościgłym mistrzem przeobrażeń) pojawił się na swojej rodzinnej Czerkaszczyźnie. Właśnie w tych dniach w Czerkaskim Akademickim Obwodowym Ukraińskim Teatrze Muzyczno-Dramatycznym im. Tarasa Szewczenki odbyła się premiera trzeciej części dramatycznego poematu-tetralogii Bohdana Stelmacha „Taras” w reżyserii Serhija Proskurni „Taras. Słowa”. Bohdan Stelmach i Serhij Proskurnia — „szewczenkolodzy” z doświadczeniem, współpracują już od dawna, stopniowo materializując swoje marzenia o „uczłowieczeniu” postaci Szewczenki. Ponadto właśnie wiersz Bohdana Stelmacha „Pomnik Szewczenki we Lwowie” spowodował swego czasu pojawienie się w mieście tak zwanej „klumby” — gigantycznego hyde parku, który stał się ośrodkiem mityngów i ruchu obywatelskiego w walce o niepodległość. Obecny długoterminowy projekt jest niezwykłym zjawiskiem w artystycznej, czasem wręcz nazbyt przewidywalnie zaangażowanej szewczenkiane. To przedstawienie nierepertuarowe, choć, moim zdaniem, ozdobiłoby przestrzeń repertuarową każdego teatru, chociaż przeznaczone dla przygotowanego, myślącego widza. Na dziś jest to spektakl-szkic, spektakl-poszukiwanie, spektakl-próba. Można uznać go za generalną próbę kulminacji projektu teatralnego — multimedialnego epickiego widowiska na tle animowanych rękopisów i rysunków Szewczenki, gdzie postacie w dalszym ciągu będą występować jako ilustratorzy realnych faktów, budując symboliczne kompozycyjne schematy trudnego życia GENIUSZA w jego poszukiwaniach, rozczarowaniach, wzlotach, relacjach i samotności. Właśnie w tej przestrzeni naprawdę poczułam Szewczenkę: uczłowieczonego z bzowej fujarki, nieco zmieszanie rozchełstanego, gorąco zakochanego, ale niezdecydowanego i niekonsekwentnego, a jednak pociągającego, nawet imponującego, a nie zasuszonego, podręcznikowego dziadka (do 47 lat!!!). Jego wizerunek prawdziwie i poruszająco ucieleśnił na czerkaskiej scenie stołeczny aktor, zasłużony artysta Ukrainy Jewhen Nyszczuk. Serhij Proskurnia zauważył, że uważa próby za bezcelowe, jeśli aktor nie czuje swojego bohatera, nie wciela się w niego, nie buduje samodzielnie architektoniki fabuły, a jedynie wykonuje polecenia reżysera. Właśnie w taki sposób powstał, poprzez wzajemne przenikanie się, Szewczenko Jewhena Nyszczuka: z jego bólu, z jego miłości, jego patriotyzmu, zwątpienia i zdolności do samoodrodzenia, z jego dobroci i przyzwoitości. Najbardziej poruszające sceny to jego własne twórcze odkrycia, jak choćby gra z krolewieckim ręcznikiem, który był znakiem szczególnym w życiu Szewczenki, atrybutem jego niespełnionego marzenia i końcem jego życia. Wielką siłę emocjonalną ma nietradycyjne rozwiązanie sceny „Testamentu”, które w pył kruszy utarte stereotypy. To życie na granicy, życie z rozdarciem, nieustanne poszukiwania kobiecej energii i w rezultacie — jej całkowity brak, odbiór i nieodbiór przez współczesnych, uznanie i tragiczna samotność wśród wszechświatowego bazaru, słowa w obrazach dzieci — to wszystko kontur życia PROROKA, do którego tak trudno nam sięgnąć, bo nie każdego do siebie dopuszcza, chociaż od dawna jest nieodłączną częścią ukraińskiego wszechświata. Istnieje nadzieja, że projekt zostanie zrealizowany w pełnym zakresie do 200-lecia Kobzarza i stanie się jego ozdobą, bo, jak zauważył mer Czerkas Serhij Odarycz, gdy mu zarzucono, że zbyt wiele uwagi poświęca kulturze, a trzeba bardziej dbać o sprawy bytowe: „Bez kultury niepotrzebna będzie także kanalizacja”. Być może wtedy łatwiej nam będzie odnaleźć Szewczenkę, gdy eksponaty wrócą do domu Szewczenki w Kaniowie i wypełnią ciepłem zimne, pompatyczne sale, gdy pieśni na wiersze Kobzarza będzie się śpiewać bez partytur, gdy słowem Szewczenki nie będzie się przykrywać własnych haseł politycznych. Marzenia jednak się spełniają! Z ROSY I WODY OLESIOWI FYSUNOWI! WALERIJ HUŻWA O LITERATURZE

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · Maschinelle Übersetzung

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn