Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWissen · Menschen · Zukunft
Seite · S. 12Originalseite ↗

«Proświta» pod bagnetem

Слово Просвіти, №32 за 2012 рік

…Lato 1942 roku. Niemal cały Donieck jest pod okupantami. Wciąż trwają ostatnie walki między niemieckimi a bolszewickimi oddziałami nad Doniem… (poprawka: nad rzeką Dinca) Poprawka do powyższego zdania: powinno być: Wciąż trwają ostatnie walki między niemieckimi a bolszewickimi oddziałami nad Dinką, a na północy Donbasu w szalonym tempie rozpoczęło się odradzanie ukraińskiego życia duchowego. Jeden po drugim otwierają się czasopisma: „Kostiantynowski Wiestnik”, „Druźkiwskie Słowo”, „Krematorska Gazeta”, „Ukraiński Donbas” (Horłówka), „Debalcewski Wisnyk”. Notabene, obecnie w niepodległej Ukrainie w tych miastach nie ukazuje się żadne periodyczne wydanie w języku ukraińskim… Na tle uderzającego opóźnienia Juziwki w procesie odrodzenia narodowego północ i południe Doniecczyzny dają przykłady odbudowy ukraińskich szkół, spółdzielni, teatrów. Odrodziła się ukraińska spółdzielnia nauczycielska w Horłówce, Sław'iańsku, Mariupolu. Jednak szczególną rolę w ówczesnym odrodzeniu odegrała wznowiona „Proświta” na Donbasie. Trzeba przypomnieć, że filie „Proświty” w latach 1917–1920 działały nawet na wsiach, zwłaszcza w Szandryhołówce obecnego rejonu krasnolimańskiego, w Bohorodyczne rejonu słowiańskiego, w miastach Bachmut, Jenakijewe, Awdijiwka. W latach 30. ubiegłego stulecia prawie wszyscy działacze „Proświty” zostali skazani i wywiezieni możliwie jak najdalej od rodzinnej ziemi, a ci… rozstrzelani… W czerwcu–sierpniu 1942 roku miejscowy ukraiński aktyw, złożony z byłych petlurowców, członków zakazanej przez bolszewików Ukraińskiej Autokefalicznej Cerkwi Prawosławnej, nawet byłych uczestników komitetów powstańczych UNR, odnowił organizacje „Proświty” na południu i północy Doniecczyzny. Kierownikiem „Proświty” w mieście Kostiantynówka został Andrij Kyrpenko, z wykształcenia nauczyciel, pochodzący z Kijowszczyzny. W 1920 roku on wraz z bratem został aresztowany za udział w ruchu powstańczym. Brata skazali czekiści, a Andrij zdołał wyjść żywy spod łap ČK. W Krasnym Limanie… (sic) W Krematorsku „Proświtę” zorganizował Danyło Hyla­ka, którego

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · Maschinelle Übersetzung

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn