Seite · S. 5Originalseite ↗
Do 80. rocznicy początku „Wielkiego terroru”
Слово Просвіти, №32 за 2017 рік
„W związku z pilnym wyjazdem „Miedwiediewa” do Moskwy w sprawie prof. Martela, otrzymał on wytyczne dotyczące opracowania akademika M. Hruszewskiego oraz powiązań tego ostatniego w Moskwie. O Martelu nic mu nie mówiono i w tej części wytyczne zostaną wydane przez Oddział Specjalny. Przed wyjazdem z Kijowa „Miedwiediew” odbył rozmowę z najbliższymi uczniami M. S. Hruszewskiego, pracownikami naukowymi WUAN [Wasylem Semenowyczem] Denysenką i [Syłwestrem Wasylowyczem] Hłuszką, którym zakomunikował, że jedzie na kilka dni do Moskwy w celu opracowania materiałów związanych z jego pracą naukową. [W. S.] Denysenko i [S. W.] Hłuszko polecili „Miedwiediewowi” przekazać Hruszewskiemu co następuje: „Na moje pytanie, co przekazać starcowi, [W. S.] Denysenko powiedział co następuje: Starzec w żadnym wypadku nie powinien przyjeżdżać do Kijowa, nie ulegając żadnym namowom. Zwłaszcza nie powinien zgadzać się na udział w redagowaniu czasopisma „Ukraina”, ponieważ po pierwsze, to tylko kolejna pułapka, po drugie, skompromituje to starca przed zagranicą i opinią publiczną, tzn. jeśli zgodzi się pójść na ustępstwa po wszystkich tych upokorzeniach, jakim go poddawano”. Czasopismo „Ukraina” pod redakcją M. Hruszewskiego ukazywało się od 1924 roku do 1930 roku włącznie. Ostatni rok (książki 39—43), również jako dwumiesięcznik, ale w znacznie zmniejszonej objętości. Kiedy M. Hruszewski został uwięziony i wyjechał do Moskwy, czasopismo przestało się ukazywać. W 1932 roku II Wydział Społeczno-Ekonomiczny „wznowił” wydawanie czasopisma. Redagowała „kolegium”, czyli czyjś anonim. Sekretarz odpowiedzialny redakcji [P. D.] Szuran. W 1933 roku pod szyldem „Komisji Historii Zachodu” wydrukował jedyną książeczkę „Zarys historii ruchu robotniczego w Anglii”. W 1998 roku poinformowano: „Komisja Historii Zachodu. Utworzona w listopadzie 1929 r. zgodnie z uchwałą Wydziału Historyczno-Filologicznego. Zatwierdzona przez Prezydium WUAN 27 kwietnia 1930 r. Na dyrektora Komisji wybrano akad. W. P. Buzeskula. Zgodnie z uchwałą Prezydium WUAN z 13 lutego 1934 r. (sic) weszła w skład Instytutu Historii”14. Projekt uchwały Rady Komisarzy Ludowych USRR oraz KC KP(b)U o stanie i pracy WUAN odnotowywał: „Bezpośrednie, faktyczne kierownictwo tym [II] Wydziałem trafiło do nacjonalistycznych zwyrodnialców z legitymacją partyjną w kieszeni: [O. M.] Kamyszan, [P. D.] Szuran […], którzy aktywnie sprzyjali szkodniczej burżuazyjno-nacjonalistycznej działalności klasowo-wrogich elementów […] ”15. W dokumentach informowano, że komuniści W. Ja. Kamiński i P. D. Szuran „zrośli się z klasowym wrogiem”16. W styczniu-czerwcu 1932 wyszła podwójna książka 1-2. Redaktor literacki czasopisma M. Iwanenko, redaktor techniczny S. Skomski, korektor naukowy M. Kaczerewski. Ten sam zespół stworzył trzecią książkę za lipiec-wrzesień. Obie publikacje podpisał Sekretarz Nieodmienny Akademii Nauk akad. O. W. Korczak-Czepurkiwski. Nowa „Ukraina” zaczynała się od listu Stalina do redakcji czasopisma „Proletarskaja riewolucyja” pod tytułem „O niektórych kwestiach historii bolszewizmu”. Odpowiednią treść miały obie publikacje. „Jeśli jednak okoliczności zmuszą go do opuszczenia Moskwy i przyjazdu do Kijowa, będzie musiał zrezygnować z wszelkiej działalności społecznej, żyć nie wychodząc ze (sic) swojego mieszkania, nie pojawiać się na żadnych posiedzeniach, nie kierować żadnymi komisjami, w żadnym wypadku nie brać udziału w redakcji, tzn. nie użyczać swojego nazwiska itd.”. „[W. S.] Denysenko zaznaczył, że to opinia nie jego osobista, ale całego ich zespołu, tak myśli i [S. W.] Hłuszko, i [S. W.] Szamraj, i inni”. „Powiedzieć starcowi, że jego najbliżsi współpracownicy [S. W.] Szamraj i [S. W.] Hłuszko są materialnie urządzeni, moralnie również czują się znośnie”. „Instytucje, dawne sekcje historyczne (Hruszewskiego) przebywają w stanie konserwacji i nie są niszczone”. „O sytuacji politycznej powiedzieć, że na Ukrainie panuje prawdziwy głód, wymierają. Heorhij ŁUKIANCZUK. Naukowcy podzielili się doświadczeniem przemyślenia stalinowskiego terroru w latach 30—50. ubiegłego wieku. Uczestnikami niecodziennego dla naszego społeczeństwa wydarzenia zostali Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Republiki Kazachstanu w Ukrainie i Republice Mołdawii Samat Ordabajew, doktor nauk historycznych, profesor, pracownik Instytutu Badań Politycznych i Etnonarodowych im. I. F. Kurasa NAN Ukrainy Jurij Szapował, kierownik naukowy projektu „KARŁAG: pamięć dla przyszłości”, doktor nauk prawnych, członek korespondent NAN Republiki Kazachstanu Nurlan Dułatbekow, prorektor ds. pracy naukowej i współpracy międzynarodowej Akademii „Bołaszak”, kandydat nauk pedagogicznych, profesor Tetiana Smolkina, czołowi historycy z Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej, przedstawiciele duchowieństwa różnych wyznań działających na terytorium Kazachstanu, kierownictwo Biblioteki Narodowej, dziennikarze. Otwierając wydarzenie, Szef misji dyplomatycznej S. Ordabajew podkreślił, że „badanie tragicznych stron naszej wspólnej historii nabiera obecnie szczególnej aktualności. Tylko znając całą prawdę o tamtym okrutnym czasie, będziemy mogli budować praworządne, demokratyczne państwo, które nie powtórzy horrorów tamtej złowieszczej epoki”. Kazachscy badacze zaprezentowali obecnym projekt „KARŁAG: pamięć dla przyszłości” oraz swoje nowe publikacje poświęcone represjom politycznym w Kazachstanie w czasach stalinizmu. Wśród solidnej biblioteki książek zaprezentowanych przez badaczy dla Narodowej Biblioteki Ukrainy im. W. I. Wernadskiego, przygotowanych przez naukowców z Uniwersytetu w Karagandzie „Bołaszak” — publikacje poświęcone ogromnym obozom, takim jak: „OSOBŁAGI: Stepowy, Piaskowy, Ługowy, Daleki”, „OSOBŁAGI:”
Mineralnyj, Hirskyj, Dibrownyj, Berehowyj”, “Steplag”. Wydania “Japońscy jeńcy wojenni w obwodzie karagandyjskim” oraz “Węgierscy jeńcy wojenni w obwodzie karagandyjskim” poświęcone są odpowiednio 32 tysiącom japońskich żołnierzy oraz tysiącom węgierskich żołnierzy internowanych w obozach Kazachstanu. “KARLAG: OGPU-NKWD: od Stołypina do GUŁAG-u” opowiada o strasznym losie radzieckich Niemców, “KARLAG: Powstanie kingirskie” — o oporze więźniów politycznych wobec antyludzkiego systemu. Do albumu “KARLAG” weszły dane biograficzne całego szeregu wybitnych osobistości, w tym wielu z Ukrainy — niewinnych ofiar totalitarnego systemu. Wrażenie robi też unikatowy trzytomnik wspomnień więźniów “KARLAG: wieczny ból surowych czasów”. Badania “KARLAG — twórczość w niewoli”, “Czarnym ołówkiem Karlagu”, “Karaganda w losach artystów” poświęcone są aresztowanym twórcom z różnych miejsc “kraju rad”. A książki “Los więźnia obozu piaszczystego”, “Zapiski dwudziestoletniego zeka”, “Wspomnieniom zgasnąć nie dano”, “Żona wroga ludu” poświęcone są tragicznej historii poszczególnych osób. Wydanie zaś “Duchowni — więźniowie KARLAG-u” poświęcone jest gorzkiemu losowi księży praktycznie wszystkich wyznań, a w “Cmentarzysku matek” opublikowano listy dzieci — ofiar represji politycznych NKWD, zesłanych do KARLAG-u, gdzie większość z nich znalazła swoją śmierć… “My wszyscy jesteśmy wywodzącymi się z KARLAG-u i wszyscy jesteśmy jego ofiarami — uważa wybitny badacz Nurlan Dułatbekow. — Kazachowie stracili wiele odwiecznych osad, na terytorium których rozwinęło się to imperium zła. Ale widzieliśmy ból ludzi, którzy stali się jego ofiarami, i odpowiadaliśmy na niego… W Kazachstanie chcą pamiętać swoją historię ze wszystkimi jej tragicznymi stronami. Każde państwo, które dba o swoją historię, pamięć przeszłości oraz o swoją przyszłość, powinno właśnie tak budować swoją politykę”. W sali rady naukowej Narodowej Biblioteki Ukrainy imienia W. I. Wernadskiego odbyło się spotkanie z badaczami tematu “Pamięć o totalitaryzmie: ukraińskie i kazachskie doświadczenie”. (od lewej do prawej): kierownik naukowy projektu “KARLAG: pamięć dla przyszłości”, doktor nauk prawnych, członek korespondent NAN Republiki Kazachstan Nurlan Dułatbekow, prorektor ds. pracy naukowej i współpracy międzynarodowej Akademii “Bołaszak”, kandydat nauk pedagogicznych, profesor Tetiana Smolkin, Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Republiki Kazachstan na Ukrainie i w Republice Mołdawii Samat Ordabajew; Mychajło Hruszewski w Kijowskim gubernialnym zarządzie żandarmerii po aresztowaniu (29 listopada (według starego stylu) 1914 r.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · Maschinelle Übersetzung
