Seite · S. 1Originalseite ↗
IMIĘ RÓŻY
Слово Просвіти, №33 за 2005 рік
Stat rosa pristina nomine, nomina nuda tenemus (tylko róża zachowuje dawne imię, imiona inne są odtąd nagie) — taką sentencją kończy Umberto Eco swoją najsłynniejszą powieść „Imię róży”. Róże wznoszą się nad gruzami ośrodków wiedzy i wiary. W splotach tego kwiatu przetworzono popiół spalonych bibliotek, zgiełk batalii, okruchy dawnej wielkości. Odwiane i zebrane pyłek do pyłka ze wszystkich światowych śmietników. W wypalonej płomieniami piekła „Boskiej komedii” Dantego Alighieri finał został naznaczony wizją promiennej mistycznej Róży. A jeden z ostatnich mistyków XX w. Daniił Andriejew dzieło swojego życia nazwał „Różą świata”. Przyciągająca siła tego kwiatu — to niby rękojmia tego, że na świecie zawsze pozostaje coś niepodległego rozumowi (ale do czego, w końcu, bez wspólnych wysiłków rozumu i serca nie da się zbliżyć…). Pierwszy monokulturowy ogród róż został założony przez Józefinę, żonę Napoleona Bonapartego. Oczywiście, krzewy róż na równi z greckim marmurem i pozłacanymi sarkofagami faraonów należały do najcenniejszych trofeów Bonapartego. Rozpadała się w szwach mapa Starej Europy, nabierała obrotów machina dynamowa Nowożytnej historii, a pod Paryżem w posiadłości Malmaison kwitło około trzystu odmian róż, — w tę liczbę wchodziły praktycznie wszystkie znane w tamtym czasie nazwy tego dziwnego kwiatu. I ten różany ogród stał się niby kompendium znikających i znikłych cywilizacji oraz zgasłych kultur, których ślad na ziemi jest jak wyblakłe pismo na pergaminie. Tylko róża zachowała swoje właściwe imię i imię to stało się synonimem tajemnicy. Wszystkie inne imiona okazały się nagie, otwarte, znane, bezbronne, — takie, które mogą być zmienione i zastąpione. Kijowski ogród botaniczny Akademii Nauk Ukrainy posiada kolekcję większą niż u cesarzowej Józefiny, czterysta odmian (prawda, i na świecie obecnie nalicza się już ponad piętnaście tysięcy odmian). W nie mniej „pokojowej” dobie, w 1947 roku został założony także Kijowski akademicki ogród róż. Pierwsze kolekcjonerskie krzewy róży na dnieprzańskich wzgórzach zostały wysadzone w 1946 roku. Po pędy roślin pracowników Ogrodu Botanicznego specjalnie wysłano do Niemiec. Wszystkie róże zostały całkowicie cywilizowanie zakupione za pieniądze, żadnych trofealnych wywozów. Z podobnym pietyzmem, zapewne, wywozili róże z ograbionego przez wandali Rzymu mnisi zakonów katolickich. Za grubymi murami opactw skrzypiały rylce w skryptoriach, wiatr przewracał płatki róż, wysadzonych na wewnętrznych dziedzińcach. Kwiaty cicho świeciły obietnicą zbawienia, uspokajały pięknem raju, kusiły przepychem mądrości i wabiły ekstazami poznania oszałamiających tajemnic świata. To łagodne światło i ostre błyski przeniosły się na gotyckie witraże i kamienne rozety. Wszakże, kto wie, jak to było naprawdę.., ale rosa do dziś rymuje się z krzyżem. REPORTAŻ Z OGRODU BOTANICZNEGO Jeśli chodzi o Kijów, to tradycja pielęgnowania róż ma tu dawną historię. Przynajmniej jeszcze w drugiej połowie XIX w. na dnieprzańskich zboczach (w rejonie obecnego stadionu „Dynamo”) była miejscowość znana jako „Dolina róż”. Przypuszczają, że była to część regularnych ogrodów, które pojawiły się nad Chreszczatykiem i Peczerskiem jeszcze w połowie XVIII w., po wzniesieniu Carskiego (później — Mariińskiego pałacu). Wzorem dla kijowskich regularnych ogrodów, najprawdopodobniej, stały się francuskie ogrody pałacowe czasów Ludwika XV. „Ręka Paryża” daje się zauważyć nie tylko w starym Kijowie, ale i w planowaniu Ogrodu róż Ogrodu Botanicznego NAN Ukrainy (autor projektu — akademik architektury Ołeksandr Własow. Do najsłynniejszych jego prac należy zielona część Chreszczatyka, Zielony teatr na zboczach Dniepru). Zdaniem kuratora kijowskiego ogrodu róż, kandydata nauk biologicznych Ołeny Rubcowej, ten odcinek stworzono na wzór francuskiego ogrodu róż Bagatelle. Gwiaździste w profilu neorenesansowe fontanny, wachlarzowe planowanie ścieżek, utrudnione delikatnymi załamaniami i splotami nastrajają odwiedzających na niespieszny tryb, nasuwają arystokratyczną powolność. A niezgłębione w swojej prostocie spiralne galaktyki kwiatu róży wzywają do skupienia i samopogłębienia. — Obecnie w modzie są róże retro („Agnes”, „Frühlingsduft”, „Alchymist”), — kontynuuje swoją opowieść Ołena Rubcowa, — z płaską formą kwiatu — takie, jakie były rozpowszechnione w XVIII w. Nawiasem mówiąc, najstarsza odmiana kijowskiego ogrodu róż sięga XVII w. i nosi nazwę „Perska żółta”. Podobnymi odmianami uzupełniają prywatne kolekcje, wymieniają się nimi specjaliści. Ale do najstarszych odmian róż należą nie dekoracyjne, a olejkodajne. Za ich ojczyznę uważa się Persję. Właśnie tam odnotowuje się największą różnorodność dzikich gatunków żółtej dzikiej róży, która stała się pramatką wielu współczesnych róż. W Starożytnej Grecji róża była emblematem wiosny, piękna, młodości, ale jednocześnie — przypominała o przemijalności życiowych dóbr. Rzecz w tym, że w tamtych czasach istniały odmiany róż, które kwitły dwa, maksymalnie trzy tygodnie, — wyjaśnia Ołena Rubcowa. Kultura uprawy róż osiągnęła wysoki poziom za czasów Cesarstwa Rzymskiego, uważa badaczka. Mykoła SKYBA Zakończenie na s. 16 Jurij Janowski w historycznym wirze lat 1920. Str. 11 Demonologia po tej i po tamtej stronie Karpat Str. 13 Sierpniowy Kosmos Natalii Kondratiewej Str. 14 Redakcja „Słowa Proświty” zaprasza do pracy doświadczonego redaktora literackiego. Informacje pod tel.: 278-01-30 W SUMIE NA KONCIE CERKWI TARASA — 720 006 hrywien 33 kop.
S. 16 · Originalseite ↗
Na terenie Ogrodu róż jest pod dostatkiem miejsca nie tylko na autorefleksję, ale i na samotność. Zakończenie. Początek na s. 1. Płatki tego kwiatu patrycjusze dodawali do czar z winem, używali ich jako konfetti, ścielili nimi podłogę podczas biesiad. Niektórzy z gości nawet nie wytrzymywali takiej koncentracji eterycznych oparów i umierali. Kiedy słynna egipska królowa Kleopatra czekała na Marka Antoniusza, kazała zasypać podłogę warstwą płatków o grubości pół metra. Po upadku Rzymu sekrety kultywowania róż w Europie zostały niemal utracone, jedynie w klasztorach kontynuowano uprawę tego kwiatu, który symbolizował dla katolików cierpienie Chrystusa. Biała róża była symbolem Matki Bożej. Dopiero podczas wypraw krzyżowych do Europy trafiła róża pełna, przywiózł ją francuski król Tybald IV, zasadził ją w swoim zamku w Blois. Stopniowo ta odmiana rozprzestrzeniła się po całej Francji, a z czasem trafiła i do innych krajów, w szczególności na Wyspy Brytyjskie. Właśnie ta róża stała się częścią emblematu „wojny dwóch róż” między Francją a Anglią. A oto żółtą różę przywieziono do Europy dopiero na przełomie XVI i XVII w. bezpośrednio z Persji. Zaczęto ją aktywnie rozmnażać w ogrodach pałacowych i wykorzystywać w selekcji. W XVIII w., kiedy ustanowiono regularne kontakty z Japonią i Chinami, następuje nowy etap introdukcji tego kwiatu w Europie. Przede wszystkim rozpowszechniły się niezwykłe dla Europejczyków pnące i miniaturowe gatunki róż, a co najważniejsze — róże, które w ciągu jednego sezonu powtarzały kwitnienie. Wszystkie znane do tego czasu w Europie krzewy różane kwitły tylko przez dwa, maksymalnie trzy tygodnie, dlatego sadzono je wśród innych kwiatów, aby takim sąsiedztwem stworzyć efekt kwitnącego ogrodu. Dla hodowców zaś najciekawsze są odmiany z cechami, które były całkowicie nieobecne u poprzedników. Właśnie tak wyhodowano tak zwaną błękitną różę, która w literaturze końca XIX i początku XX w. symbolizowała nieosiągalność harmonii, mistyczną miłość. Ołena Rubcowa zacytowała znane wersy Kiplinga: „Szkarłatnych róż i białych róż / ukochanej przyniosłem. / Lecz ona nie chciała — / niebieskie, przynieś — kazała. / Pół świata obszedłem, lecz takich nie znalazłem, / Widocznie poza życia granicą spełni się jej życzenie”. Rzecz w tym, że róże z natury nie zawierają pigmentu delfinidyny, który barwi płatki na niebieski kolor. Więc maksimum, co zdołali zrobić hodowcy — to, uciekając się do wszelkich sztuczek, maksymalnie zbliżyć zabarwienie kwiatów do jasnoliliowego koloru. A dla wzmocnienia efektu ogrodnicy dosadzają inne kultury kwiatowe, które zawierają tę samą delfinidynę, tak nieosiągalną dla róż. W każdym razie ukraińscy hodowcy mają znacznie bardziej prozaiczne kłopoty, marzą o wyhodowaniu takiej odmiany, która mogłaby zimować w naszym klimacie bez pracochłonnego „otulania” gałęzi… O tych i innych ciekawych faktach moglibyśmy dowiedzieć się znacznie więcej, gdyby pracownicy naukowi Kijowskiego ogrodu botanicznego mieli możliwość wydania drukiem dawno przygotowanych książek. Już trzy lata leży w wydawnictwie „Mystectwo” rękopis monografii Ołeny Rubcowej i Wałentyny Mieszkowej „Ogród róż” i nikogo to nie obchodzi. Mówią: dokąd się śpieszyć, róże to przecież symbol wieczności… Mykoła SKYBA Zdjęcie Hanny OBORŚKIEJ. P.S. Redakcja wyraża szczerą wdzięczność kierownictwu Centralnego ogrodu botanicznego NAN Ukrainy za pomoc w przygotowaniu materiału i osobiście — wiodącej pracownicy naukowej, kuratorce działki „Ogród róż”, kandydatce nauk biologicznych Ołenie Rubcowej za szczegółowe konsultacje. Ta sama błękitna róża …To była religia, mistyczna, egzaltowana. Kult Madonny i kult damy serca zlewały się w jedno. To była miłość czasów „błękitnej róży”, to miłość nie naszych czasów i nie naszego charakteru… „Błękitna róża” — to był symbol czystej, wzniosłej miłości. W średniowiecznych romansach rycerskich nierzadko mówi się o tej róży, która rośnie gdzieś w „mistycznym lesie”, wśród tajemniczych symbolicznych roślin. Przedrzeć się do niej mógł tylko rycerz „bez strachu i skazy”, który nigdy nie miał nieczystej myśli o swojej damie serca, nigdy nie rzucił na nią namiętnego spojrzenia, nigdy nie marzył o ślubie, a jedynie nosił w sercu obraz swojej jedynej panny, na ręce jej kolory, na tarczy jej dewizę, za jej cześć hojnie przelewał swoją krew i za najwyższą nagrodę uważał jej uśmiech, słowo, kwiat z jej rąk. Takim był ideał „rycerza błękitnej róży”. To miłość nie naszego czasu i nie naszych charakterów; jeśli jest za czym żałować w średniowieczu, to właśnie za tą „błękitną różą”. Są i w naszych czasach nawet prawdziwe błękitne róże, wyhodowane przez uczonych ogrodników w oranżeriach, ale te nietrwałe twory wielkiej kultury — to produkt przemocy wobec natury. Łesia UKRAINKA, „Błękitna róża”. Ołena Rubcowa, która każdą z róż Ogrodu zna z imienia. ...podążając wzrokiem za zawijasami róży, zbliżać się do sedna istoty rzeczy... Pozwólcie sobie na arystokratyczną niespieszność na ścieżkach kijowskiego rozarium. W planowaniu fontann również wykorzystano symbolikę róży — kwiatu Królestwa Niebieskiego w kulturze francuskiego gotyku.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · Maschinelle Übersetzung
