Seite · S. 13Originalseite ↗
Text bei der Erkennung beschädigt — lesen Sie die Originalseite
Kilka wieczorów z lirycznymi dygresjami
Слово Просвіти, №33 за 2012 рік
Nadia ONYSZCZENKO
Kto to taki artysta w prowincji? Według myślenia spadkowego „mieszczanina” albo świeżo upieczonego „migranta”, dziwak, który szuka skarbów w błocie. Przedstawiciele stolicy postrzegają go jako tło, na którym oni tworzą swoje arcydzieła. Chociaż zdaniem doktora nauk filozoficznych Wołodymyra Łyczkowacha „centrum” i „peryferia” to nie tyle wymiary geograficzne, co demograficzne i socjologiczne wymiary kultury. Na pewnym etapie postmodernistycznej historii prowincja nawet przejmuje na siebie funkcję podtrzymania tradycyjnych form kultury, podżywiając stołecznych mieszkańców energią ludowej mądrości i etnonarodowego światopoglądu. We wszystkie czasy prowincjonalny literat, artysta, naukowiec pozostaje „białą plamą”. Pod jej znakiem rozpatruje życie i twórczość swojego kolegi pisarza i dziennikarza Anatolija Szkuly kandydat nauk pedagogicznych, dziekan wydziału filologicznego Niżyńskiego Uniwersytetu Państwowego imienia Mykoły Hohola Ołeksandr Zabarnyj.
Spotkawszy się przy zrujnowanym pomniku kobziarza Ostapa Weresaja na Sribnianszczyźnie, studenccy przyjaciele, pobratymcy z instytuckiego studium literackiego w hoholowskiej uczelni, laureaci obwodowych nagród literackich rozmyślają na głos:
— Czyżby podobni barbarzyńcy w naszej szkole się uczyli? I u naszych nauczycieli?..
— A tak i nie zrozumieli, że to nie tylko pomnik… To nasza historia i nasza narodowa kultura!
— Nie wyrobiła radziecka pedagogika rzetelnych podejść do formowania narodowo świadomego obywatela… A jeszcze niepodległej Ukrainy! Do tej pory kierujemy się starymi typażami… Jeszcze radzieckimi… A co z nich weźmiesz? Młodzi ludzie nijak nie rozumieją istoty takiego pojęcia, jak grzech przed Bogiem, grzech przed ludźmi… A ty coś o kulturze mówisz…
Następne, już nieprzypadkowe, spotkania Ołeksandra Zabarnego
Anatolij KAMINCZUK
Czytałem wiersze Petra Soroki z jego nowego zbioru „Leśne psalmy” („Aston”, 2012, Tarnopol) i nie opuszczała mnie myśl porównać jego poezję z cudownymi utworami Bohdana-Ihora Antonycza ze słynnej książki „Zielona ewangelia” (1938). Oczywiście, tutaj nie chodzi o poetycki talent czy naśladownictwo, raczej ma się na uwadze przewijający się temat i ideę panteizmu, miłości do przyrody, do lasu, do drzewa, do listka, do rosy, do wszystkiego żywego i istniejącego, co czyni nas człowiekiem myślącym i tworzącym. Nieprzypadkowo Antonycz ogłosił tezę — „ze wszystkich zjawisk najdziwniejsze zjawisko — istnienie”. I to rzeczywiście tak:
Owies, motyle i przysięgi kochanków.
Wiosna zakręci chmielne wrzeciona traw.
Lisy, kuny i dziewczęta rano wychodzą
myć oczy w bujnych łęgach.
Zegarek słońca kwiatom bije godziny,
i zamykają się maki wieczorem boleśnie.
Otak pod niebem niedosiężnym i bezmiernym
rosną i rodzą się zwierzęta, ludzie i rośliny.
(Życie po grecku bios).
Niestety, nasza poezja ostatnim czasem zeszła na rymowane ogólniki, wezwania, inwektywy na tematy polityczne i socjalne, choć i takie rzeczy dzisiaj są skrajnie potrzebne, ma się na uwadze ostra publicystyka, z której nie rezygnowali nasi klasycy i współcześni utalentowani mistrzowie słowa. „Leśne psalmy” Petra Soroki pisały się nie jeden dzień, nie za biurkiem, nie w gabinetowej ciszy, a na łonie rodzimej przyrody, być może właśnie dlatego one są takie szczere, przejmujące i przenikliwe.
Tak piszę, jak Bóg położył na duszę,
Dla serc, a nie czerstwych umysłów.
Za wzór wziąwszy prostodusznie
Światło Salomonowych psalmów.
zorganizował jak osiem wieczorów, podczas których skrupulatnie wypytywał Anatolija Szkulipę o jego życie i twórczość, aby zlikwidować jeszcze jedną „białą plamę”. — On Andrij Iwanowycz Burenko z Pryłuk… Jakiż wspaniały był to poeta, prawdziwy mistrz liryki. Całe świadome życie pisał wiersze, a wydać tomik tak i nie zdołał. Bo miał za plecami dziesięć lat stalinowskich łagrów, co odstraszało literackich urzędników. Albo… Nieżyjący już Petro Pynycia… Stanisław Rybałkin czy Wasyl Ochrymenko… Poeci od Boga… — Owszem, i rosyjska, i radziecka imperia zbyt wiele wysiłku włożyły, żeby zrobić z nas naród zapomnienia — smutno wymówił Anatolij. W tym czasie układał antologię współczesnych poetów Niżyna. Dziewięćdziesięciu sześciu autorów nadesłało swoje wybory, różne pod względem kunsztu, a Szkulipa profesjonalnie je redagował. Anatolija Hryhorowycza życie nie rozpieszczało, dlatego starał się wesprzeć wszystkich, których ciągnęło w podchmurne wysokości poezji. Zdawałoby się, typowa biografia dla urodzonych na początku lat 50. Wiejska szkoła, rodzice i krewni — kołchoźnicy, którzy w każdych okolicznościach podtrzymywali zdrowy chłopski duch. Babcia Marusia — główny profesor w wychowaniu, całe życie dzieliła się ostatnim z sąsiadami, którzy ją rozkułaczali. Ojciec — złota rączka — dużo czytał, grał na harmonii i pięknie śpiewał tenorem. Dzieci zaglądały dorosłym pod ręce i „węzełki same na pamięć zawiązywały się”. One zaczęły aktywnie rozwiązywać się podczas nauki w Kozeleckim Technikum Zooweterynaryjnym, w grupie radzieckich wojsk w Niemczech, w Niżyńskim Instytucie Pedagogicznym imienia Mykoły Hohola. Mnie, znajomego z Anatolijem Szkulipą od końca lat 70., od czasu jego pierwszego przyjścia do miejsko-rejonowej gazety „Niżyński wisnyk”, fakty jego biografii interesowały mniej niż liryczne dygresje o jego twórczości, zrobione przez autora powieści. Właśnie Pawło Serdiuk, którego obaj uczestnicy dialogu nazywają Nauczycielem przez wielkie N, napisał przedmowę do pierwszego tomiku Anatolija Szkulipy „Zwrnennia do radosti” („Zwrócenie do radości”), który wyszedł w wydawnictwie „Radianśkyj pysmennyk”, kiedy autorowi spełniły się 33 lata. „Gdzieś od tej studni narodowej pamięci, od pieśni i legend młodości, przekazów o Tarasie Szewczence, który nie raz bywał w tych stronach, prowadzą pierwszą nitkę i młodzieńcze liryczne impulsy. Wydaje się znamiennym, że w niewielkiej wierszowanej płaszczyźnie (typowej dla poetyckich pierwocin) autor dąży do artystycznej objętości myśli, napełnienia tematycznej i gatunkowej współbrzmieniowości motywów obywatelskiej i intymnej poezji, tradycyjnej odgraniczoności rytmomelodyki wiersza, konkretnej, przedmiotowo widzialnej obrazowości”. Niestety, pisarska praca nie stała się profesją naszego bohatera. „Z redakcji mnie wyjadło życie — jako niebezpiecznego konkurenta, dość umiejętnie skorzystawszy ze słabostki w najtrudniejszym dla mnie czasie. I dobrze, bo skąd bym dowiedział się, kto jest kto, jak później powiedział Mychajło Gorbaczow?”. Tak wyjaśnia okoliczności Anatolij Szkulipa. „A praca w „Sojuzdruku” stała się pierwszą, która wpadła pod rękę. I nie żałuję. Bo tutaj pracowali prości ludzie. Sprzedawali w kioskach gazety i czasopisma, wszelkie drobiazgi… Składali kopiejkę do kopiejki, pokazując, jak trzeba chronić narodowe dobro. Wtedy zupełnie inaczej spojrzałem na swoją dziennikarską praktykę. Zrozumiałem, że teraz zupełnie nie tak bym napisał… Za to — bardziej oddałem się twórczości”. Przed drugim powrotem do gazety w 2009 roku Anatolij Szkulipa wydał poetycki tomik „Prawo na wzajemnist” („Prawo na wzajemność”). „Zirky nad chrestamy” („Gwiazdy nad krzyżami”) o ukraińskim Hołodomorze, przeczytana przez autora na Ukraińskim Radiu, wywołała wzruszony rezonans i wśród literatów, i wśród uczestników głodówki z różnych zakątków Ukrainy. Ich bolesne wspomnienia czytają się jak cząstki historii. „Relihiia kokhannia” („Religia kochania”) wydana w 2002 roku pod egidą prestiżowego kijowskiego wydawnictwa „Dnipro”. „Pofrankowsku, filozoficznie głęboko przemyśliwuje autor nazwę i problematykę tomiku, — pisze Ołeksandr Zabarnyj. — „Peredchuttia tebe” („Przeczucie ciebie”) — to sosiurowska romantyka młodego kochania. „Iz kolodiazia nizhnosti” („Ze studni czułości”) — miłość, która organicznie przerasta od po prostu kochanej osoby do rodzinnej ziemi, do całej Ukrainy jak u Mykoły Winhranowskiego. I razem z tym, wczytując się w wiersze Anatolija Szkulipy, ze szczególną przyjemnością chce się zaznaczyć jego niepowtarzalną indywidualną manierę”. Dramatyczny poemat-legenda „Iznowiawliajetśsia kniazhna” („Znowu objawia się księżniczka”) ujrzał świat w stołecznym wydawnictwie „Ukrainśkyj pysmennyk” w 2005 roku przez trzydzieści lat po zamyśle. W przedmowie do niej Łeonid Horłacz napisał: „…każdy uczciwy literacki utwór, w którym ciasno połączone są historyczna wiarygodność i przekonująca obrazowa system, pomagają w restauracji narodowej pamięci, stają się owym starym, dobrze wystałym trunkiem, który nieodmiennie wywyższa narodową duszę”. „Gdybym był kompozytorem — napisałbym operę. Moje życzenie — żeby znalazł się reżyser, który wystawiłby tę legendę”. Ihor Kaczurowśkyj. Niejednoznaczne odgłosy otrzymały poetycka „Otava” („Otawa”) i romans w wierszach „Berest” („Wiąz”), który jeszcze tylko dosięga swojego czytacza. Analizując liryczno-epicką twórczość pobratymca po piórze, Ołeksandr Zabarnyj, sam jako dobry poeta i nowelista, trafnie używa obrazowych środków językowych. „W cieniu lata wrzesień bawił się kasztanami”. Albo „Śniady wieczór zaparzał czarną kawę nocy”. I dlatego przeczytanie jego powieści przynosi intelektualną przyjemność. Ołeksandr Zabarnyj „Pid znakom biloii plamy” („Pod znakiem białej plamy”). Artystyczno-publicystyczna powieść. Kijów. Wydawnictwo „Rada”. — 2012. Ołeksandr Zabarnyj Anatolij Szkulipa
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · Maschinelle Übersetzung
