Seite · S. 1Originalseite ↗
Ile jeszcze zapłaci społeczeństwo za inicjatywy Ministerstwa Oświaty?
Слово Просвіти, №35 за 2013 рік
W przededniu nowego roku szkolnego media poinformowały o kolejnej reformie na niwie oświatowej: kolegium Ministerstwa Oświaty zatwierdziło projekt Koncepcji kształcenia profilowego. Począwszy od 1 września 2018 roku, na uczniów klas 10—11 czekać będą cztery specjalizacje: przyrodniczo-naukowa, matematyczna, język i literatura ukraińska, języki obce. Każda z nich przewidywać będzie pogłębione studiowanie odpowiednich dyscyplin. Poza tym obowiązkowych przedmiotów pozostaje tylko sześć: język i literatura ukraińska, język obcy, historia, matematyka, przyrodoznawstwo (dokąd planuje się sprowadzić pozostałości fizyki, chemii i biologii) oraz wychowanie fizyczne. Każdy z przedmiotów będzie studiowany w wymiarze 3 godzin tygodniowo. Zatem niby wszystko jest bardzo progresywne: wreszcie nasza szkoła średnia będzie przygotowywać absolwentów mniej więcej gotowych do przyszłego zawodu. Maksym STRICHA, doktor nauk fizyczno-matematycznych, pisarz. Jednak dlaczego wśród specjalistów rozbrzmiewały głównie głosy niepokoju? Dlaczego przeciwko koncepcji wypowiedzieli się faktycznie wszyscy uczestnicy okrągłego stołu, zorganizowanego przez komitet Rady Najwyższej do spraw nauki i oświaty (wśród nich nie tylko eksperci i nauczyciele, ale także dwaj akademicy-sekretarze Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych, którzy z racji obowiązków powinni taką reformę opracowywać)? Dlaczego listy z prośbą o istotne skorygowanie koncepcji wysłały do Ministerstwa Oświaty Narodowa Akademia Nauk, Ukraińskie Towarzystwo Fizyczne, Ukraińskie Stowarzyszenie Astronomiczne oraz inne branżowe stowarzyszenia naukowców i wykładowców? Dlaczego Ministerstwo nie posłuchało żadnej z tych propozycji i zatwierdziło kontrowersyjną koncepcję? Spróbujmy odpowiedzieć na wszystkie te pytania. Zdaniem specjalistów kluczowym elementem systemu oświaty jest wybór dyscyplin obowiązkowych do nauki dla wszystkich uczniów, niezależnie od wybranego profilu kształcenia. Światowe doświadczenie pedagogiczne przekonuje: dyscypliny zawierające informacje o najważniejszych osiągnięciach ludzkości w jej wieloaspektowej działalności powinny stanowić podstawę kształtowania wykształcenia i ogólnej kultury nowego pokolenia. W związku z przyspieszonym postępem naukowo-technicznym opanowanie informacji o najważniejszych procesach i właściwościach otaczającego środowiska, uzyskanych w matematyce i naukach przyrodniczych — fizyce, biologii i chemii — jest skrajnie niezbędne dla każdego wykształconego człowieka. Nie mniejsze znaczenie dla kształtowania podstaw humanistycznego światopoglądu ma także komponent humanistyczny — historia, język ojczysty i języki obce, literatura i kultura narodowa oraz światowa. Dlatego u ludzi nieobojętnych niepokój wywołało to, że projekt Koncepcji kształcenia profilowego w szkole wyższego stopnia nie przewidywał już nauki fizyki, chemii, biologii, geografii, literatury światowej jako przedmiotów obowiązkowych w klasach 10—11. Nauka tych dyscyplin, rozpoczęta w klasach średnich, faktycznie urwie się po 9 klasie w połowie, co trudno uznać za logiczne. Wspólnym zdaniem czołowych ukraińskich naukowców, akademików NAN Ukrainy Wadyma Łoktiewa, Antona Naumowcia, Jarosława Jackowa, zastąpieniem nauki fizyki, chemii i biologii w żadnym wypadku nie może być przewidziany w projekcie Koncepcji zintegrowany kurs „przyrodoznawstwa” (fizyka, chemia i biologia razem w wymiarze 3 godzin tygodniowo). Jak podkreślano w apelu do ministra Dmytra Tabacznyka od Ukraińskiego Towarzystwa Fizycznego, próba połączenia w jednym kursie tak różnych dyscyplin doprowadzi do tego, że uczniowie odtąd nie będą znali ani fizyki, ani chemii, ani biologii. Faktycznie, w przypadku gdy reforma wejdzie w życie, wymienione dyscypliny będą studiować tylko uczniowie szkół wyspecjalizowanych, a jest ich za mało, aby zaspokoić potrzeby przygotowania wystarczającej liczby wykwalifikowanych abiturientów, którzy będą wstępować na uczelnie wyższe odpowiedniego profilu. A uczniowie większości szkół, nawet jeśli zdecydują się wstępować po 11 klasie na takie uczelnie (przecież dziecko może zmienić wybór dokonany po 9 klasie!), będą realnie pozbawieni możliwości zrobienia tego z powodu braku odpowiedniej wiedzy. Dokończenie na str. 2. 10–11. ANATOLIJ HAJDAMAKA: ZAGROŻONE ŚWIĘTOŚCI. OTCHENASZ MYKOŁY DUBASA
S. 2 · Originalseite ↗
Dokończenie. Początek na str. 1. Eksperci ostrzegali: nieuchronnie odbije się to na spadku zainteresowania kierunkami przyrodniczo-naukowymi, medycznymi, technologicznymi oraz inżynieryjnymi na uczelniach wyższych (przy tym, że nawet dziś państwo odczuwa dotkliwy brak wykwalifikowanych naukowców, medyków, inżynierów, technologów, techników itd.). Odbije się to również na poziomie badań naukowych w tych dziedzinach, w których Ukraina ma dość silną pozycję na arenie światowej. Eksperci podkreślali: doświadczenie innych krajów, w tym USA, nie może być argumentem na korzyść proponowanej reformy. Po pierwsze, w USA jest dość dużo szkół, gdzie dyscypliny o profilu przyrodniczym wykłada się na wysokim poziomie; po drugie, dzięki swoim zasobom kraj ten w znacznym stopniu zaspokaja swoje potrzeby w zakresie kadr najwyższych kwalifikacji poprzez „kupowanie mózgów” za granicą. Taką drogą Ukraina w dającej się przewidzieć perspektywie pójść, najwyraźniej, nie będzie mogła. Dlatego naukowcy i pedagodzy prosili Dmytra Tabacznyka, aby przy dopracowywaniu projektu Koncepcji zachować najlepszy dorobek krajowego szkolnictwa ostatnich dziesięcioleci, który polegał na zapewnieniu wystarczająco wysokiego poziomu wiedzy fundamentalnej, stanowiącej dla dziecka dobrą podstawę do dalszej orientacji w samodzielnym życiu. Rozbrzmiewało też inne istotne ostrzeżenie: profilowe kształcenie średnie rzeczywiście aktywnie zyskuje dziś prawo obywatelstwa na świecie. Ale we wszystkich państwach europejskich czas trwania etapu kształcenia profilowego wynosi od 3 do 5 lat — w tym czasie rzeczywiście można uformować u uczniów głęboką i systemową wiedzę w określonej dziedzinie. Dlatego w ciągu ukraińskich 2 lat (tylko klasy 10 i 11) raczej nie uda się jakościowo zrealizować tego, czego nie udało się dotąd zrobić w żadnym innym kraju kontynentu! Ale tutaj Ministerstwo stało się zakładnikiem popartej przez siebie 3 lata temu (zaraz po dojściu do władzy „donieckiej” ekipy) decyzji, zgodnie z którą Ukraina pilnie przechodziła od nigdy niezrealizowanej 12-letniej europejskiej systemu oświaty (przygotowania do przejścia na nią trwały od 1999 roku) do rosyjskiej 11-letniej. Ta decyzja, formalnie zainicjowana przez ówczesnego przewodniczącego komisji parlamentarnej ds. oświaty, „regionala” Maksyma Łuckiego (choć dla nikogo nie było tajemnicą nazwisko prawdziwego inspiratora), już kosztowała państwo i społeczeństwo niezwykle wiele: podręczniki, które starannie przygotowywano przez poprzednią dekadę, trzeba było wyrzucić na śmietnik i zamiast nich rozpocząć przygotowanie nowych. W każdym razie, jak podkreślali ludzie obeznani, kierownictwo Ministerstwa Oświaty jedynie cieszyło się z takiego scenariusza: po pierwsze, pojawiła się możliwość wniesienia do podręczników z historii i literatury niezbędnych „ideologicznych” korekt; po drugie, operowanie wielomiliardowymi środkami budżetowymi (zgodnie z Konstytucją, podręcznikami uczniów u nas zapewnia państwo) otwiera w specyficznych ukraińskich warunkach ogromne dodatkowe możliwości. Jednak już w 2010 roku eksperci podkreślali: straty od „ustawy Łuckiego” na tym się nie skończą. I potwierdziło się to dzisiaj. Przecież wcześniej pod szkołę profilową planowano klasy 10—12 (3 lata, co odpowiada europejskiej praktyce). A w 11-latkę wcisnąć pełnowartościową szkołę profilową już nijak się nie udaje… Zatem podsumujmy: Ministerstwo Oświaty jest gotowe ostatecznie zrezygnować z szerokiego przygotowania fundamentalnego uczniów w imię profilowej specjalizacji, której pełnowartościowo zrealizować w zaproponowanych terminach nie sposób. Nie mówiąc już o „technologicznych” szczegółach: co będzie z tymi nauczycielami fizyki, chemii, biologii, geografii, literatury światowej, których nieuchronnie trzeba będzie zwalniać (bo ich dyscypliny w klasach 10—11 znikną)? Kto napisze jakościowe programy i podręczniki z „przyrodoznawstwa” dla klas 10—11 i kto zdąży przygotować nauczycieli, którzy od 1 września 2018 roku powinni nauczać według tych podręczników i programów? Jak zapewnić wystarczającą liczbę uczniów na specjalizacji przyrodniczo-naukowej, aby pokryć choćby podstawowe potrzeby uniwersytetów technologicznych i medycznych? Odpowiedzi na te pytania nikt dzisiaj nie daje. Dlatego, jeśli koncepcję jednak wcielą w życie, społeczeństwo niemal gwarantowanie otrzyma dużą liczbę absolwentów szkoły z krańcowo niewystarczającym poziomem zarówno ogólnego, jak i profilowego przygotowania. A w to, że Ministerstwo tę koncepcję jednak będzie wdrażać, nie wątpimy: po coż inaczej było ją przyjmować, dając kolejny policzek całej wspólnocie fachowej Ukrainy? W każdym razie stosunek Ministerstwa Oświaty do „dialogu ze społeczeństwem” jest znany: taki „dialog” będzie prowadzony tylko z ludźmi w ten czy inny sposób zależnymi, gotowymi do bezwarunkowego „popierania”. Uwzględniać uwag oponentów resort Dmytra Tabacznyka wcale nie jest nastawiony. W pełni ujawniło się to przy historii o wprowadzeniu w szkole drugiego obowiązkowego języka obcego, która rozwijała się równolegle z dyskusją dotyczącą Koncepcji kształcenia profilowego. Znowu
tak, kto dzisiaj sprzeciwiałby się drugiemu językowi obcemu? Ale, jak zawsze, diabeł tkwi w szczegółach. Godziny na drugi język planuje się wykroić kosztem pierwszego (angielskiego), z nauką którego w większości ukraińskich szkół też nie jest najlepiej. A ponieważ nauczycieli niemieckiego, francuskiego, hiszpańskiego czy polskiego (zwłaszcza na prowincji) jest mało, „drugi obcy” stał się zawoalowanym sposobem powrotu do wiejskich i małomiasteczkowych szkół centralnej Ukrainy… rosyjskiego (który w obowiązującym ukraińskim ustawodawstwie określony jest nie jako obcy, lecz jako język największej mniejszości narodowej). Ten cel szefów Ministerstwa jest tak oczywisty, a nacisk administracyjny, by „zachęcić” uczniów i rodziców do dokonania właśnie takiego wyboru, tak nieukrywany, że należy tylko dziwić się upartości i zdrowemu rozsądkowi tych rodziców oraz uczniów, z których trzy czwarte wybrało jednak niemiecki, francuski, hiszpański i polski, a tylko 23% pogodziło się z „obcym” rosyjskim. Można oczywiście uspokajać się: za pięć lat, zanim przyjęta Koncepcja wejdzie w życie, wiele może się zmienić. Można przyjąć postawę Hodży Nasreddina ze starego dowcipu: w tym czasie, powiadają, niechybnie zdechnie albo emir, albo osioł… Ale lepiej zamiast tego uczciwie uznać oczywistość: wysiłkami Dmytra Tabacznyka i jego zespołu w ciągu trzech lat system ukraińskiej edukacji został odwrócony jeśli nie o 180 stopni, to już na pewno o 90 od tego kursu, którym poruszał się przez poprzednie dwie dekady. Ten system staje się potężnym środkiem wciągania Ukrainy w orbitę „ruskiego miru”. Jednocześnie podejmowane są decyzje, które niszczą autonomię uniwersytecką, pogarszają programy nauczania, czynią absolwentów ukraińskich szkół i uniwersytetów niekonkurencyjnymi. Wszystkie dotychczasowe publiczne próby zainicjowania usunięcia Dmytra Tabacznyka ze stanowiska zakończyły się niepowodzeniem. Opozycja nie tylko nie zdołała zebrać za jego dymisją większości głosów (było to z góry niemożliwe), ale i nie zdołała zrozumiale wyjaśnić obywatelom całej szkody wynikającej z działań ministra i jego zespołu (co powinna była zrobić). W rządzącej ekipie straciła pozycję i wpływy jedyna publiczna oponentka Dmytra Tabacznyka — była doradczyni prezydenta Hanna Herman. Więc po odznaczeniu ministra orderem na Dzień Niepodległości pozostaje czekać na dekret o nadaniu mu tytułu Bohatera Ukrainy… Opozycji nie udało się zaproponować mechanizmów blokowania choćby najbardziej odrażających inicjatyw ministerialnych. Chociaż obecna szefowa parlamentarnej komisji ds. nauki i edukacji Lilija Hrynewycz wykazuje cuda fachowości i wytrwałości, by przynajmniej pokazać społeczeństwu, za co dokładnie będzie ono płacić w wyniku kolejnych decyzji Ministerstwa Oświaty, skutkami prawnymi tego stają się w najlepszym razie kolejne odpowiedzi wymijające z podpisem jednego z zastępców Dmytra Wołodymyrowycza. Jednocześnie realnym osiągnięciem Liliji Hrynewycz do tej pory jest blokowanie ministerialnego projektu ustawy o szkolnictwie wyższym, który ostatecznie przenosi zarządzanie uczelniami w „tryb ręczny”. A szerokiego ruchu społecznego na rzecz zmian w budynku przy prospekcie Peremohy 10 do tej pory nikomu nie udało się rozwinąć. Inteligencja i studenci są nastawieni do tego, co dzieje się obecnie w edukacji, zdecydowanie negatywnie, ale okazują opozycyjność głównie na „Facebooku”. Operetkowe inicjatywy jednodniówki w rodzaju stworzenia „anty-tabacznikowskiej koalicji KAT” raczej dodają punktów wprawnemu w publicznej retoryce ministrowi. Korpus rektorski milczy (jedynie „Mohylance” i KPI udało się obronić w otwartym starciu z Ministerstwem swoją godność i niezależność, — ale za to obie uczelnie płacą zmniejszeniem wolumenu zamówień państwowych na „prestiżowe” specjalności i cięciem finansowania na badania). Oczywiste jest jedno: jeśli ostatecznym wyborem Ukrainy jest „ruski mir”, to Dmytro Wołodymyrowycz rzeczywiście jest dla niej najlepszym ministrem edukacji — zdecydowanym i zdolnym działać bez oglądania się na opinię publiczną. Działać za przykładem Rosji, gdzie władza niedawno odważyła się na skandaliczną reformę Rosyjskiej Akademii Nauk, lekceważąc zdanie absolutnej większości środowiska naukowego. Ale jeśli Ukraina rzeczywiście idzie do Europy, to minister, który nie kryje się ze zdecydowanie negatywnym stosunkiem do fundamentalnych wartości europejskich i narodowych, będzie musiał prędzej czy później odejść. Maksym STRICHA prozaik, artysta i etnograf Szewczenko — bez przesady jeden z duchowych Atlantów naszego państwa, wielki patriota, który poświęcił całe swoje życie Ukrainie. Dzisiejsza lekcja szewczenkowska — to pierwsza wasza lekcja dumy z własnego państwa i swojego narodu”. Ogólnoukraińską lekcję szewczenkowską przeprowadził literaturoznawca, kandydat nauk filologicznych, zasłużony pracownik kultury Ukrainy, zastępca dyrektora Instytutu Literatury NAN Ukrainy Serhij Anastasijowycz Halczenko. W centrum jego wykładu — „Kobziarz” Szewczenki, główna książka narodu ukraińskiego. Inf. „SP”
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · Maschinelle Übersetzung
