Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWissen · Menschen · Zukunft
Seite · S. 1Originalseite ↗

Ortografia z lat 20.–30. XX w. w postaciach politycznych. Dwugłowe dziecko kompromisu

Слово Просвіти, №35 за 2018 рік

Iryna FARION, doktor filologii, profesor W tym roku mija 100 lat od dnia 29 kwietnia 1918 roku, kiedy Ministerstwo Edukacji Narodowej zatwierdziło „Najważniejsze zasady ukraińskiej ortografii”, które na polecenie pierwszego ministra Centralnej Rady I. Steszenki opracował Iwan Ohijenko — docent prywatny Uniwersytetu Kijowskiego. Już w 1919 roku pod „Najważniejszymi zasadami ukraińskiej ortografii”, zatwierdzonymi przez MNO do użytku szkolnego, podpisał się nowy minister edukacji i autor tych zasad Iwan Ohijenko. Następnie nowo powołana komisja ortograficzna Ukraińskiej Akademii Nauk na czele z A. Krymskim opracowała te zasady, które ukazały się osobną broszurą w 1921 roku, i zatwierdził je narkom edukacji M. Hryńko: „Najważniejsze zasady ukraińskiej ortografii”, opierające się w znacznej mierze na fonetycznej ortografii P. Kulisza — B. Hrinczenki, weszły z kolei w 1928 roku za podstawę zasad ortograficznych w Charkowie [4, s. 306]. Otóż 90 lat temu, 6 września 1928 roku, narkom edukacji M. Skrypnyk po pracach Ogólnoukraińskiej konferencji ortograficznej, która odbyła się w Charkowie 26 maja — 6 czerwca 1927 roku (ponad 50 uczestników), zatwierdził pierwszą sobórczą akademicką ukraińską ortografię: „Teraz możemy uznać fakt ogromnej wagi kulturowej, fakt osiągnięcia jednolitej ukraińskiej ortografii” [4, s. 429]. W 1933 roku tę ortografię ogłoszono „nacjonalistyczną”: jej podstawowe zasady zniszczono wraz z autorami ortografii i nosicielami samego języka… Obowiązująca Ukraińska ortografia (ostatnie wyd. 2012 r.) jako podstawowa konstytucja językowa i fundament kultury języka jest konsekwencją i uzakonieniem tak zwanego ukraińskiego języka sowieckiego, który został „znormalizowany” w latach 20.–30. XX wieku. „Normalizację” dokonano poprzez gwałtowną zmianę wewnętrznej struktury języka (interferencja i asymilacja jako lingwocyd) oraz zewnętrzny wpływ demograficzny na nosiciela tego języka (Hołodomor, represje i terror wobec Ukraińców jako ludobójstwo). Te katastrofalne zjawiska lingwocydu i ludobójstwa są aktualne nie tylko jako fakty historyczne-przestroga, ale także jako współczesna rzeczywistość językowa, która trudno poddaje się zmianie. Ortografia z 1933 roku, narzucona przez obcych poprzez terror wobec Ukraińców, nadal obowiązuje. Znaczny segment ukraińskiego społeczeństwa wciąż znajduje się w stanie skolonizowania, co jest główną przyczyną niezmienionych „czerwonych” norm ortografii. Niedawno zaproponowany 15 sierpnia projekt Ortografii 2018 — to krwawo-spokrewnione dwugłowe dziecko kompromisu: i wam, i nam. Typowy model hybrydowego i zwyrodniałego myślenia (szizopsychoglosnego) większości członków komisji ortograficznej, o czym szczegółowo napiszemy w kolejnym materiale. W tym opracowaniu rozważymy pierwszą falę historii tworzenia „czerwonej” ortografii jako faktu rzeczywistości społecznej przez pryzmat politycznego personalistycznego czynnika i ujawnimy role kluczowych postaci politycznych w kodyfikacji ortografii w czasach pierwszej fali sowietyzacji, w szczególności naświetlimy ich pochodzenie etniczne i światopogląd. Musimy uświadomić sobie i przemyśleć rolę postaci politycznej i okoliczności historycznych w tworzeniu konstytucji językowej jako artefaktu kultury i polityki. I wtedy, i dziś! Moskiewsko-bolszewicka okupacja Ukrainy w latach 20. XX wieku doprowadziła do pełnej destrukcji fundamentu kultury języka — pierwszej akademickiej i sobórczej ukraińskiej ortografii z 1929 roku, którą zatwierdził narkom edukacji M. Skrypnyk 6 września 1928 roku, a WUAN i NTSz przyjęły ją w 1929 roku. Właśnie od tego czasu zaczęto ją nazywać „Ukraińską ortografią” [2, s. 56; 7, s. 18]. Decydującą rolę w zatwierdzeniu tej ortografii odegrał narodowy komunista z Doniecczyzny (z Jasynuwatej w powiecie Bachmut) M. Skrypnyk (1872—1933), który w znaczącym dziś artykule „Donbas i Ukraina” (1920) sformułował charakterystyczne priorytety językowe, uwarunkowane naturalnością języka ukraińskiego w ustach donieckiego chłopa: „Ukraińskiego chłopa możemy zdobyć tylko zwracając się do niego zrozumiałym dla niego językiem, a gdy trzeba, ucząc się nawet tego samego języka. Dlatego Komunistyczna Partia w swojej rezolucji KC KP(b)U wprost postawiła sobie za zadanie rozwój kultury ukraińskiej, „kultywowanie” języka ukraińskiego, nauczanie go urzędników państwowych — sowieckich urzędników” [11, s. 12]. Zakończenie na str. 2 10-11 DROGAMI HOJNEGO LOSU 12-13 BRACIA OHONOWSCY I «PROŚWITA» 14-15

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · Maschinelle Übersetzung

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn