Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWissen · Menschen · Zukunft
Seite · S. 16Originalseite ↗

POSŁANIE Z INNEGO CZASU

Слово Просвіти, №39 за 2011 рік

Wiktoria ZUBAŃ, kierownik Muzeum Pamięci i Zagrody filozofa i kolekcjonera ceramiki opiszniańskiej Leonida Smorża. Kiedy bierze się do rąk stare fotografie, mimowolnie ogarnia człowieka dziwne uczucie, jakby otrzymało się posłanie z innego czasu. Wpatrując się w twarze ludzi na pożółkłym papierze, próbuje się pojąć: kim byli oni na tej Ziemi? Jak żyli? Do czego dążyli i o czym marzyli? Rok 1912… Na zakątku Honczariwka, w miasteczku Zińków, na podwórzu szewca Artema Łucznyka zebrała się wielka rodzina, aby zrobić rodzinne zdjęcie. Artem Płatonowycz i Hanna Kyryliwna mieli z czego być dumni: trzech synów mieli i trzy córki, a już i wnuki na świat przyszły. Starsi synowie Josyp i Fedir opanowali ojcowskie rzemiosło, młodszy — Pawło — uczył się w Hadziackim seminarium nauczycielskim. Hanna i Ulana z matką piekły chleb na sprzedaż, a najmłodsza córeczka Marijka pracowała u kupca Iwana Wozdwyżenśkiego. Oto wszyscy oni w świątecznych strojach śmieją się i gwarzą, stojąc naprzeciw ojcowskiej chaty. Fotograf proponuje głowie rodziny z żoną usiąść na ławie w centrum, obok nich po obu stronach powinny usiąść kobiety. Mężczyźni zaś mają stać w drugim rzędzie. Kilka minut fotograf czaruje przy aparacie. Czas się zatrzymuje. I właśnie ta chwila leci posłaniem w Wieczność. Fotografie troskliwie przechowywała w rodzinnym archiwum mieszkanka wsi Miśki Młyny Lubow Jakiwna Basko. Urodziła się ona w Zińkowie w 1926 roku. Jeszcze jako dziecko wraz z rodzicami wyjechała do Połtawy, pewien czas mieszkała w Tbilisi, a po powrocie na Ukrainę osiedliła się w Miśkich Młynach, niedaleko Opiszni. „O ulicy Honczariwce (po 1917 roku — ulica Proletarska) ja, niestety, opowiedzieć mogę bardzo mało, bo byłam całkiem mała, kiedy tam mieszkałam — opowiada Lubow Jakiwna, — pamiętam tylko kryte słomą chaty, schludne płoty wokół podwórek… Tam było czysto, zielono i bardzo przytulnie. Mieszkała tam wielka pracowita rodzina mojego dziadka Artema Płatonowycza i mojej babci Hanny Kyryliwny. Dziadek zmarł w 1914. Babcia przeżyła o wiele dłużej. Do starości piekła chleb na sprzedaż i na zamówienie. Piękna była ta ulica i ludzie na niej mieszkali dobrzy i pracowici”. Rozmowa z starszą kobietą, niezwykłe zdjęcie z jej rodzinnego archiwum mnie zainteresowały. Zachciało się więcej dowiedzieć o zakątku Honczariwka w Zińkowie i jego mieszkańcach. Wszak jeśli była Honczariwka, to musieli być i garncarze. Według słów Lubow Basko, z jej rodziny tylko Fedir Stownyk — mąż ciotki Ulany — mógł mieć jakiś związek z garncarstwem. W tamtym czasie w miasteczku było ponad 12,5 tysiąca mieszkańców, z nich 939 osób — rzemieślnicy. Według danych Biura Statystycznego Połtawskiego Gubernialnego Ziemstwa, na stan w 1900 roku naliczano tu 12 gospodarstw garncarskich, czyli całkiem mało. „Jedną z przyczyn tego, moim zdaniem — zaznacza kandydat nauk historycznych, starszy pracownik naukowy Narodowego Muzeum-Rezerwatu ukraińskiego garncarstwa w Opiszni Wiktor Miszczanyn, — brak jakościowej gliny garncarskiej w samym miasteczku. Dlatego zińkowscy garncarze brali glinę we wsi Szyliwka”… Istniała także konkurencja ze strony opiszniańskich mistrzów, którzy prawie co niedzielę wywozili swoją produkcję do Zińkowa na jarmark. Jeździli przez Szyliwkę. Oto jak o tym pisze Hryhir Tiutiunnyk w swoim utworze „Obnowa”: „Kąpię się w rzece pośród grzybieni, a po moście ludzie idą bazarowi. Dzieciaki wołają do nich z rzeki: — Ciociu, słyszycie, ciociu! Dajcie bazarowego! Wujków nie zaczepiają, bo ci bardziej gniewni i nie z naszej wsi, a z Opiszni — u nas ich nazywają „garncarzami”. Wiozą wozami garnki, przesypane plewami…” Byli wśród zińkowskich garncarzy i opisznianie-przesiedleńcy. Do nich należał i Feodosij Kornijowycz Hładyrewśkyj, który mieszkał z rodziną na wschodnich obrzeżach miasta. O nim szczegółowo opowiada w swoim artykule „Opiszniańscy garncarze-przesiedleńcy” Wiktor Miszczanyn. Niestety, nie mogę z pewnością twierdzić, że na zdjęciu, którego kopię przyniosła do Muzeum Pamięci i Zagrody filozofa i kolekcjonera ceramiki opiszniańskiej Leonida Smorża Basko, są garncarze. Ale sam fakt jego istnienia jest świadectwem tego, że malownicze miasteczko Zińków ma dawne historyczne tradycje. I nie tylko fotografie, ale i tajemnice rzemiosła przekazywane są z pokolenia na pokolenie. Powiedzmy, Lubow Jakiwna umie piec bardzo smaczny chleb, prawda, nie na sprzedaż, a kawę przygotowuje według przepisu swojej mamy — Marii Artemiwny. W smaku jest taka, jak i ta, którą 100 lat temu podawali na śniadanie kupcowi Iwanowi Wozdwyżenśkiemu. Możliwe, że w Państwa archiwum także przechowują się stare zdjęcia, które czekają na swój czas. Czekają, żeby Państwo o nich opowiedzieli. W pierwszym rzędzie (od lewej do prawej): Ulana Artemiwna Stownyk z dziećmi Ołeksijem i Mariją; siostra Hanny Kyryliwny Łucznyk; Hanna Artemiwna Łucznyk z synem Wołodymyrem; Hanna Kyryliwna i Artem Płatonowycz Łucznykowie; Jewdokija Łucznyk z dziećmi (synowa Łucznyków); Marija Artemiwna Łucznyk. W drugim rzędzie: Fedir Stownyk; Josyp Artemowycz Łucznyk; towarzysz Pawła Artemowycza Łucznyka; Pawło Artemowycz Łucznyk; Fedir Artemowycz Łucznyk; sąsiadka Łucznyków. Zińków, Połtawszczyzna. 1912. Archiwum prywatne Lubow Basko. Publikowane po raz pierwszy. PRENUMERATA TRWA. Państwo są ze „Słowem Proświty”, bo to — wasza gazeta! Koszt prenumeraty

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · Maschinelle Übersetzung

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn