Seite · S. 2Originalseite ↗
Wołodymyr OHRYZKO: «JEST POLITYCZNA
Слово Просвіти, №39 за 2011 рік
ZACZYNALIŚMY OD STOŁU I DWÓCH KRZESEŁ — Wołodymyrze Stanisławowyczu, w roku 20-lecia jubileuszu państwa ukraińskiego analizujemy naszą najnowszą historię, mówimy o osiągnięciach, poszukiwaniach, być może błędach na tej drodze. A jak przebiegało kształtowanie się dyplomacji naszego młodego państwa? — W porównaniu z innymi krajami — republikami byłego ZSRR — nasze wyjście w świat było wprawdzie trudne, ale całkiem niezłe. Jeszcze przed ogłoszeniem niepodległości w MSZ byli pracownicy, którzy nie tylko czekali, aż ona nadejdzie, ale przybliżali ją. A potem robili wszystko, co należy, aby to przejście było dla służby dyplomatycznej płynne i nie tak bolesne. Czy udało się to w 100 procentach, nie będę twierdził, przede wszystkim z powodu problemu kadr. Ich, profesjonalnie przygotowanych, po prostu nie było. U nas na początek 1992 roku uważano, że ambasada jest silna, jeśli pracuje w niej choć jeden pracownik z doświadczeniem zawodowym powyżej 5 lat. Po raz pierwszy wyszliśmy na poziom międzynarodowy w formacie dwustronnym. Było doświadczenie dyplomacji wielostronnej, wszak Ukraina jest jednym z założycieli ONZ, ale nie było doświadczenia dwustronnych kontaktów międzypaństwowych. Największy problem — nie utrzymaliśmy wysokiej poprzeczki doboru kadr i to dało pewne negatywy w przyszłości. Ale proces rozwoju wziął górę. Oczywiście można mówić także o problemach finansowych, technicznych, wszak wiele naszych ambasad zaczynało od stołu i dwóch krzeseł, nawet bez komputera. Ale jako człowiek z doświadczeniem pracy dyplomatycznej zarówno przed niepodległością, jak i po niej, mogę powiedzieć, że przez te 20 lat uformowano normalny mechanizm dyplomatyczny, który adekwatnie chroni interesy państwa. ROSJA — SAMOZWAŃCZA „NASTĘPCZYNI PRAWNA” — Ten proces kształtowania się odbywał się wtedy, gdy Federacja Rosyjska ogłosiła się następczynią prawną Związku Radzieckiego. I tutaj pojawił się niełatwy problem aktywów i pasywów byłego Związku. — Rosja sama się taką ogłosiła, chociaż zgodnie z prawem międzynarodowym nie można ogłaszać się jednoosobowym następcą prawnym. Wszak wszystkie państwa, które powstały na bazie byłego ZSRR, były jednakowymi następcami prawnymi w kwestii długów i aktywów Związku. Rosjanie zaś wymyślili, zmałpowali od Niemców zachodnich w czasach podziału Niemiec teorię „kontynuacji”, w tym przypadku — wobec Związku Radzieckiego i Imperium Rosyjskiego. — Czy pogodziliśmy się z tym dość wątpliwym samozgłoszeniem? — Nie pogodziliśmy się. Do dziś jedynym krajem z byłych republik radzieckich, który nie zrzekł się swojej części w długach i aktywach ZSRR, jest Ukraina. Takiej umowy nigdy nie ratyfikowała nasza Rada Najwyższa. De iure jesteśmy również następcami prawnymi Związku, u nas takiego prawa nikt odebrać nie może, to nasze suwerenne prawo, które będziemy realizować. Nawiasem mówiąc, kwestia długów i aktywów Związku do dziś nie jest uregulowana. To, że Rosja spłaciła długi byłego ZSRR, jest faktem, ale wcale nie jest faktem, że w ten sposób całkowicie zamknęła tę stronę, bo między Ukrainą a Rosją ten problem do końca nie jest rozwiązany. I bezpośrednim skutkiem jest to, że niektóre kraje nie chcą przerejestrowywać zagranicznej własności byłego ZSRR na Federację Rosyjską, bo kierują się właśnie prawem międzynarodowym, a nie oświadczeniami jakichś innych polityków. Ponieważ ta kwestia między Ukrainą a Rosją nie jest uregulowana, będziemy mieli prawo w odpowiednim momencie do niej powrócić. Do rozwiązania tej kwestii potrzebna jest wola polityczna naszego państwa i wtedy możemy przygotowywać się do procesów sądowych, ale to normalna praktyka dla cywilizowanych krajów. Póki co takiej woli politycznej brakuje. — Wygląda na to, że owe radzieckie aktywa znacznie przewyższały długi. — Wszyscy o tym wiemy. Jeśli spojrzeć na liczby, które były na dzień 1 grudnia 1991 roku, to oczywiste, że Rosja otrzymała znacznie więcej, niż oddała. Właśnie dlatego ma taką pozycję. Obliczywszy, że zysków jest więcej niż wydatków, poszła tą drogą. Prawdopodobnie błędem było to, że kiedy w grudniu 1991 roku pojawiła się kwestia następstwa prawnego Rosji w Radzie Bezpieczeństwa ONZ, Ukraina nie postawiła pewnych warunków. Gdybyśmy wtedy powiązali te rzeczy — przekazujemy Rosji prawo do reprezentowania byłego ZSRR w Radzie Bezpieczeństwa ONZ, ale Rosja musi wykonać pewne kroki w odpowiedzi, sytuacja byłaby inna. GRANICA CZY „GULAJ-POLE”? — W procesie kształtowania się naszej
państwa odbywało się także ustalanie i wzmacnianie jej granic, dość niełatwe i bolesne. Można wspomnieć choćby historię wokół Wyspy Wężowej: twierdzą, że przegraliśmy sąd w sprawie tej wyspy. — My tutaj niczego nie przegraliśmy, zwłaszcza jeśli mówić także o rozgraniczeniu szelfu kontynentalnego. W swoim pozwie do Międzynarodowego Trybunału w Hadze pretendowaliśmy do większego obszaru, niż mogli nam przyznać, graliśmy na wyprzedzenie. W rezultacie mamy wyważony wynik. Rumunia też zdobyła to, co jej się należy. My Rumunii niczego nie przegraliśmy, a w planie politycznym wygraliśmy, wszak otrzymano wyraźne potwierdzenie, że Wyspa Wężowa należy do Ukrainy. Tak, nie wzięto jej jako punktu lądu do podziału szelfu, ale w kwestii prowadzenia innych linii wszystko jest w porządku. To konkretna sytuacja. A jeśli mówić ogólnie, to temat granic pozostaje aktualny w polityce zagranicznej. Wszak jeśli państwo ma problemy graniczne, to dla niego jest to dość niebezpieczna sytuacja. Co mamy? Całkowicie uregulowane granice, oprócz Białorusi i Rosji. Z Białorusią faktycznie wyszliśmy na finisz, ich parlament ratyfikował umowę o granicy, nasz też, pozostało wymienić się dokumentami ratyfikacyjnymi. Z Rosją jest trudniej, ponieważ nie chodzi o problemy gospodarcze czy techniczne, aby przeprowadzić rozgraniczenie, tutaj granica jest wykorzystywana w celach politycznych. Nie ma granicy — trudności dla Ukrainy w kwestii ruchu bezwizowego z Unią Europejską. Europa słusznie mówi: jeśli chcecie mieć taki ruch, to wasza wschodnia granica powinna być zamknięta, bo kiedy stamtąd swobodnie będą szli nielegalni imigranci, narkotyki, broń, to po co nam taka sytuacja? Jeśli nie ma umowy w sprawie granicy, to jest to „hulajpole”. — Ma Pan na myśli ruch wizowy z Rosją? — Niekoniecznie. Po prostu trzeba urządzić granicę w należyty sposób. Co każde 25 kilometrów postawić punkt graniczny, aby realnie kontrolować sytuację, wyposażyć granicę w aparaturę elektroniczną. Dzisiaj granica z Rosją jest delimitowana, czyli przeprowadzona na mapie, a nie na ziemi. Jeśli ktoś chce ją przekroczyć, to łatwo to zrobić. Proszę przypomnieć sobie, co działo się w Cieśninie Kerczeńskiej. Czy to normalne, kiedy państwo nie kontroluje tego, co dzieje się na jego wodach terytorialnych? Zamiast tego mówi się nam, że rzekomo nie było granicy między Ukrainą a Rosją. To bajki dla ludzi, którzy nie studiowali prawa międzynarodowego, stosunków dwustronnych. Sąsiedzi bezkarnie korzystają z naszego akwenu i nie zamierzają niczego zmieniać, bo im tak wygodnie. Ale z punktu widzenia bezpieczeństwa naszego państwa, bezpieczeństwa obywateli, żeglugi jest to niedopuszczalne. Rozpoczęliśmy pracę i musimy ją zakończyć, aby mieć wyraźną granicę zarówno na lądzie, jak i na morzu. Obecnie znaleziono złoża ropy i gazu na szelfie Morza Czarnego. Jak będziemy je eksploatować, jeśli nie wiemy, gdzie jest linia granicy? To prosta droga do sporów i ciągłych problemów. My tego nie chcemy. Kwestia nie jest łatwa, bo dotyczy obu krajów. — Więc mimo wszystko granica tutaj była? — Oczywiście, była i jest. Ale to rozgraniczenie na Morzu Azowskim i w Cieśninie Kerczeńskiej nie jest zapisane w umowie międzypaństwowej. Na starych radzieckich mapach, wydanych w Moskwie, wyraźnie określono granice między naszymi byłymi republikami. Ale w Moskwie udają, że tego nie rozumieją. DYPLOMACJA ZAWSZE WYPRZEDZA — Jak ukraińska dyplomacja przejmowała zagraniczne doświadczenia we wszystkich dziedzinach i przekazywała je naszemu państwu? — To było chyba najważniejsze zadanie naszej dyplomacji, zwłaszcza w pierwszych latach. Studiowaliśmy doświadczenia pracy administracyjnej, funkcjonowania systemu politycznego, zasad gospodarki rynkowej, przystępowania do tej czy innej konwencji. Dyplomacja powinna być tymi oczami i uszami, które mają widzieć i słyszeć wszystko, co jest interesującego w innych krajach, i przynosić do siebie. Na ile skutecznie udawało się to robić, trudno powiedzieć. Jeśli szczerze, wiele propozycji z ambasad z takich czy innych przyczyn u nas nie było wdrażanych. Dyplomacja w ogóle bardzo często wychodzi do przodu, a tyły nie nadążają. I w środowisku dyplomacji następuje pewne rozczarowanie. — Zagraniczna ukraińskość. Temat niełatwy, aktualny na gorąco po kolejnym Światowym Forum Ukraińców. — Nasze stosunki z zagraniczną ukraińskością były współbrzmiące z tymi etapami, którymi żył kraj. Oto pierwszy etap niepodległości. Uniesienie, euforia, zagraniczni Ukraińcy przyjeżdżają do nas z wielką pomocą finansową. Oczekiwali jakichś zmian. Pierwsze oczekiwanie zakończyło się rozczarowaniem. Potem u nas przejścia od jednej prezydentury do drugiej. Początkowo zaniepokojenie, jak to będzie? Kiedy sytuacja się wyrównywała, to i stosunki stawały się lepsze. Ale oto procesy początku lat 2000.: skandal z „Kolczugami”, zabójstwo Gongadzego — i zupełnie inny stosunek do nas ze strony diaspory. Czyli po tym, co dzieje się tutaj, możemy określić, jak traktują nas oficjalni przedstawiciele kraju i diaspora. Przypominam sobie jedno z takich forów. Diaspora proponowała nam poprawić to czy tamto w naszym rozwoju społecznym i to był normalny dialog. Ale proszę spojrzeć, jaka jest teraz reakcja diaspory na wydarzenia w naszym kraju. — Dość krytyczna, wyciągając wnioski ze współsprawozdania prezydenta Światowego Kongresu Ukraińców na ostatnim Forum. — Dla mnie diaspora zawsze była potężnym czynnikiem obrony naszych interesów państwowych za granicą. I w stosunkach z nią wszystko powinno być w systemie. Nie chcę jakoś się wyróżniać, ale Gościem naszej gazety jest minister spraw zagranicznych poprzedniego rządu Wołodymyr OHRYZKO. Urodził się w Kijowie w 1956 roku. Ukończył wydział stosunków międzynarodowych Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego im. T. Szewczenki. Od 1978 roku w służbie dyplomatycznej. Przeszedł wszystkie jej szczeble w aparacie MSZ i przedstawicielstwach Ukrainy za granicą. W latach 1999—2004 — Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Ukrainy w Austrii oraz Stały Przedstawiciel Ukrainy przy OBWE i innych organizacjach międzynarodowych w Wiedniu. W latach 2005—2007 pierwszy zastępca ministra, a od grudnia 2007 do marca 2009 roku — minister spraw zagranicznych Ukrainy. Od marca 2009 do marca 2010 — pierwszy zastępca Sekretarza RBNiO Ukrainy. W latach 2005—2010 — przewodniczący Narodowej Komisji Ukrainy ds. UNESCO. Włada językiem angielskim i niemieckim. Kandydat nauk historycznych. We wrześniu 2010 roku na zjeździe partii „Nasza Ukraina” wybrany na zastępcę przewodniczącego Rady Politycznej partii.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · Maschinelle Übersetzung
