Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWissen · Menschen · Zukunft
Seite · S. 14Originalseite ↗

Muzeum rzadkiej książki

Слово Просвіти, №39 за 2012 рік

Zakończenie. Początek na str. 12—13 pokolenie zajmowała się wydawaniem książek. Cztery takie wielkie firmy drukarskie są reprezentowane w naszej kolekcji. Dom wydawniczy Estienne’ów z Paryża wydawał dzieła autorów klasycznych. Bardzo popularne były wydania pisarzy greckich i rzymskich epoki antyku. Książki Estienne’ów uważano za najlepsze pod względem jakości redakcji i liczby ilustracji, którymi ozdabiano tekst. Jeszcze jeden znany dom wydawniczy — wenecka drukarnia Aldusa Manucjusza, znanego włoskiego oświeceniowca, pedagoga, filologa. W jego drukarni w 1513 roku została wydana najstarsza książka naszej kolekcji — pierwszy pełny zbiór dzieł filozofa Platona. Ta książka jest reprezentowana przez jedyny egzemplarz, który znajduje się w naszej bibliotece. Jeszcze jeden oświeceniowy ośrodek drukarski — miasto Bazylea (teraz — Szwajcaria). Tam istniała drukarnia Johanna Frobenia. To znany niemiecki drukarz, oświeceniowiec, który wydawał nie tylko dzieła znanych autorów klasycznych, ale, jak to teraz modnie mówić, był „sponsorem informacyjnym” współczesnych. Utrzymywał przyjacielskie stosunki z Erazmem z Rotterdamu i był pierwszym wydawcą jego dzieł. W naszej kolekcji znajduje się jedno z wydań z 1532 r., które redagował i do którego napisał przedmowę Erazm z Rotterdamu. Są to dzieła starorzymskiego pisarza Terencjusza. Jeszcze jeden ośrodek drukarski istniał w mieście Amsterdamie. Przy tamtejszym uniwersytecie stworzono drukarnię, którą posiadała rodzina Elzewirów. Swoją drogą, wydawnictwo „Elsevier Press” istnieje do dziś, jest to bardzo autorytatywny europejski dom wydawniczy, specjalizujący się w wydawaniu literatury naukowej i popularnonaukowej. Elzewirowie byli bodaj pierwszymi drukarzami, którzy zaczęli drukować wydania niewielkiego, kieszonkowego formatu. Były one bardzo popularne. Na przykład najmniejsze wydanie Elzewirów z początku XVII wieku z naszej kolekcji ma zaledwie 8 cm wysokości. O ziomkach Nasz ziomek, żeglarz Jurij Lisyński, urodził się w Nieżynie w 1773 roku. Pochodził ze starej kozackiej rodziny. Pradziad był sotnikiem w pułku nieżyńskim, a ojciec-ksiądz służył w nieżyńskiej cerkwi św. Jana Teologa. Swoje dzieci, Jurija i Ananija, oddał na naukę do Petersburga, do Korpusu Kadetów w Kronsztadzie. Ukończywszy tę placówkę, Lisyński został marynarzem wojskowym. Odbywał staż we flocie angielskiej, samodzielnie nauczył się języka angielskiego. Bardzo dużo podróżował. Bywał w Indiach, Ameryce Północnej, osobiście rozmawiał z George’em Washingtonem. A w latach 1803—1806 wraz z innym znanym żeglarzem I. Krusensternem J. Lisyński odbył pierwszą w historii rosyjskiej floty podróż dookoła świata. Teraz Ukrainiec Lisyński i pruski Niemiec Krusenstern uważani są za pierwszych rosyjskich żeglarzy… W 1812 roku własnym kosztem, w nakładzie 200 egzemplarzy, wydał dzienniki, które prowadził podczas podróży. Dwutomowe wydanie było zaopatrzone w ogromny atlas, w którym narysowano mapy odkryć geograficznych oraz zebraną podczas podróży kolekcję etnograficzną. Swoją drogą, podczas podróży Lisyński dokonał wielu odkryć naukowych: odkrył wyspę, która do tego czasu nie była zaznaczona na mapie, oraz dwa prądy, które nie były znane uczonym. Ciekawie potoczyły się losy dwóch wybitnych żeglarzy — Lisyńskiego i Krusensterna. Byli kolegami z roku, przyjaźnili się. Niemiec Krusenstern po podróży został admirałem, dyrektorem korpusu kadetów, utrzymywał przyjazne stosunki z carem. A Lisyński przeszedł na emeryturę w stopniu kapitana III rangi. Współcześni w pamiętnikach pisali, że rzekomo miał trudny charakter. W rzeczywistości w tamtych czasach w Petersburgu, aby zrobić karierę wojskową, trzeba było dawać łapówki, nisko zginać kark, przypodchlebiać się przełożonym. A Lisyński miał kozacką naturę, poczucie własnej godności i tego nie robił. Kiedy zwrócił się do resortu wojskowego z prośbą o przyznanie środków na wydanie dzienników, odmówiono mu. Zachowała się recenzja, w której zaznaczono, że książka Lisyńskiego napisana jest „prostym językiem z użyciem małorosyjskich słów”. Właśnie to, najwyraźniej, było przyczyną odmowy. Wykładowcy naszego uniwersytetu pracują obecnie nad tłumaczeniem książki Lisyńskiego na język ukraiński. W Rosji natomiast książka była wznawiana dwukrotnie: w 1946 i 2006 roku… Jeszcze jeden nasz ziomek — akademik malarstwa Mykoła Samokysz, znany malarz batalista. Uważa się go za założyciela radzieckiej szkoły malarstwa. Od dzieciństwa interesował się ukraińską historią, był niedoścignionym grafikiem książkowym. Najsłynniejszym projektem książkowym, w którym Samokysz brał udział wraz z D. Jawornyckim i S. Wasylkiwskim, był album „Z ukraińskiej starożytności”, który ujrzał światło dzienne w Petersburgu w 1900 roku. Nasze Muzeum eksponuje jego oryginał. Uwadze zwiedzających polecamy książkę, która zapoczątkowała ukraińską historiografię. Jest to „Historia Małorosji” Dmytra Bantysz-Kamieńskiego. Jego rodzina również ma nieżyńskie korzenie: ojciec historyka urodził się w Nieżynie w rodzinie nieżyńskiej Greczynki, uczył się w greckiej szkole… Bardzo cenne rzadkie wydanie — „Małorosyjski”

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · Maschinelle Übersetzung

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn