Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWissen · Menschen · Zukunft
Seite · S. 14Originalseite ↗

JURIJ SAWKA: «BARDZO WAŻNE JEST, JAK HAFTOWAĆ, ALE O WIELE WAŻNIEJSZE — CO I PO CO»

Слово Просвіти, №40 за 2011 рік

— Juriju Emanuiłowiczu, od czego zaczęła się Pana pasja do haftu? — Pewnego razu leżałem w szpitalu i nie miałem co robić. Zobaczyłem, jak haftuje pewien chłopak, podszedłem do niego. Dał mi pierwszą lekcję: weź płótno w ręce, nie obracaj go, a obracaj igłą i staraj się, żeby z tyłu było mniej przejść. Jako ekonomista od razu pomyślałem, co to za technologia, jak ten krzyżyk się wylicza, zrobiłem serwetkę, wciągnęło mnie. A kiedy przeszedłem na emeryturę — spotkałem się z doktorem Błażejowskim. Kiedy zobaczyłem jego haftowane ikony, nie uwierzyłem, że można nicią takie rzeczy robić. A potem zrozumiałem: to, co chcesz powiedzieć, można mówić prosto. Używając symboli, trzeba nie tylko samemu je rozumieć, ale też żeby ten, kto patrzy, miał pewien poziom intelektualny, ponieważ przeciętny widz co widzi, to czuje. Zrobiłem kilka ikon według jego szkiców, pierwszą — Jerzy Zwycięzca. Bardzo się denerwowałem, żeby krzyżyka nagle nie postawić inaczej niż on. A potem zrozumiałem, że to nawet ważne — coś niecoś skorygować. Czasami kolor bywa trochę nie taki: musi być harmonia kompozycyjna, kolory nie ostre i nie mdłe. Potem wyhaftowałem jeszcze kilka ikon, a dalej poczułem potrzebę komunikacji, spotkań z takimi jak ja. Udawało się to przez Zarząd Kultury, Centrum Twórczości Ludowej. — Znał Pan wybitną hafciarkę Wierę Roik, a na wystawie przedstawiona jest fotokopia jej portretu, którą Pan stworzył. Jaki jest jej wpływ na Pana twórczość? — W Teodozji w ramach Festiwalu Książki Ukraińskiej miałem wystawę osobistą. Bohaterka Ukrainy, słynna hafciarka, legenda Krymu, przyjechała na nią w wieku 99 lat. Dla mnie to niezwykle ważne spotkanie, ponieważ ta osoba miała i ma (nawet po swojej śmierci) kolosalny wpływ na mój światopogląd, na moje postrzeganie kultury ukraińskiej i haftu. — W Teodozji prezentowaliście również „Zarysy historii Ukrainy w haftowanym portrecie”? Jaka jest historia tego cyklu? — Nazwa powstała na początku 2007 roku. Wystawa zadebiutowała w bibliotece Uniwersytetu Wołyńskiego. Była to i prezentacja, i aprobata, bo wyraziłem swoją postawę obywatelską przed studentami, wykładowcami, czyli haft stał się sposobem na powiedzenie czegoś innego. I zobaczyłem, że mnie zrozumiano. Po tym pojechałem w tournée. Zaczęło się od Czerniowiec. Dalej były Użhorod, Lwów, Iwano-Frankiwsk, Kaniów, Łubnie, Mirhorod. W 2008 roku zachorowałem. Wtedy odbyły się tylko dwie wystawy. W 2009 roku wystawa w Łucku, w muzeum krajoznawczym. Później w Dubnie, dalej w Sarnach, potem Berezno, w Teodozji. Po Teodozji zatrzymałem się w Kijowie. Wśród wszystkich miejsc, w których byłem z wystawą, szczególnie przyjemnie było w bibliotece Suchomłynskiego. Tam zwrócili uwagę na aspekt wychowawczy moich prac. — Oglądając wystawę, zauważyłam, że lubi Pan eksperymentować nie tylko z obrazami, ale i z techniką. Mam na myśli krzyżyk, którym wyhaftowane jest tło wielu obrazów, na przykład portret Bandery. To Pana nowatorstwo czy znana już technika? — To mój pomysł. Bardzo długo myślałem, jak oddać fakturę ludzkiego stroju. I wybrałem tak zwany krzyżyk podłużny, czyli krzyżyk, który idzie w pionie na 4, 5 lub 6, a w poziomie — na 1 (u mnie metoda nie w prawo czy w lewo, a góra—dół). Potem, jak przyłożysz jedno do drugiego, to miejsce, gdzie zaczyna się przejście, daje swoją linię, taką sobie fakturę. Teoretycznie nie studiowałem tego, bo technik jest bardzo dużo, około 200. Wiera Roik wszystkie opanowała. A ja myślę sobie, jak lepiej nić się ułoży, nawet nie wiem, jak nazywa się każda technika. Oto na portrecie Szewczenki nazywam ścieg, za przeproszeniem, „diabli wiedzą co”. Tam linie nie są proste, a idą owalnie. Pomysł bardzo długo noszę w sobie, dobieram odpowiedni materiał, obraz, a potem przenoszę go na papier milimetrowy. Przenoszę ręcznie, bo technika komputerowa faktycznie fotografuje, a trzeba przecież coś poprawić. W swoich pracach staram się być lakoniczny, przeważnie skłaniam się ku stylowi graficznemu. Daje on wyrazistość, odrzucane są detale, które odwracają uwagę. Staram się używać mniej kolorów. A kiedy weźmiesz na komputerze fotografię, to jeden detal wymaga od ciebie 10—12 kolorów, a to nie o to chodzi. — Pomysł odrodzenia dawnych technik wołyńskich Panu nie przychodził do głowy? — Tutaj nie mogę nie wspomnieć o wspaniałym człowieku, nieżyjącym już Wołodymyrze Wynnyczuku. Początkowo nie akceptował moich prac. Mówił: jesteś dobrym specjalistą, zajmij się czymś poważniejszym, odrodź, na przykład, wołyńską metodę haftowania przewlekaniem. A ja uważam, że przewlekanie to bardziej praca dla cierpliwych, to praca kobieca, a ja mam duszę rozchełstaną. Początkowo się z nim spieraliśmy, ale w końcu go przekonałem, że ważne jest nie tylko ścisłe przestrzeganie tradycji, ale i to pozytywne nowe, które się pojawiło. Uważam, że tradycje nie są stałe. Więc wziąłem się za portret. Najpierw Szewczenki według cudzych wzorów, później wyhaftowałem Łesię Ukrainkę, a potem pomyślałem: a dlaczego mam korzystać z cudzych wzorów? I zacząłem tworzyć coś własnego. Jurczenko, Mychajłśka, Bohun — na wystawie jest czterdzieści prac, ale konkretnych osobistości trochę mniej, bo są tam też powtórzenia. Szewczenki kilka, Łesi Ukrainki kilka, Czornowoła mam dwa portrety, Wiery Roik dwa, prawda, na tej wystawie tylko jedna fotokopia. — Dzisiaj chętny do haftowania może znaleźć wszystko, co niezbędne — aż po specjalne zestawy, gdzie wszystko jest już dobrane — bardzo łatwo. Pana zdaniem, na ile jest to pozytywna tendencja? — Tutaj są też bardzo pozytywne rzeczy, bo masowo zaczęto zajmować się haftem, ale jest też niebezpieczeństwo dotyczące szerokiej sprzedaży masowych opracowań. Na początku ubiegłego wieku francuski król Brocard wysłał swoich emisariuszy na Ukrainę, aby szukali, czym zainteresować, żeby otworzyć tam handel. Emisariusze wrócili i opowiedzieli o ukraińskim hafcie. Tak wzięli tylko markę i zaczęli propagować „mydło”. Oto jest teraz zjawisko neobrocardyzmu. Schematy opracowują w Niemczech, Petersburgu, Chinach z jednym celem — propaganda nici. Dadzą schemat, napiszą, ile metrów nici potrzeba, jaki numer. A ty bierz, głupcze, kupuj i haftuj. To niebezpieczne z punktu widzenia sztuki ludowej. Ale ludzie zaczynają rozumieć, że bardzo ważne jest, jak haftować, ale o wiele ważniejsze — co i po co. Jestem szczęśliwy, że odnalazłem się w hafcie, mam zajęcie dla duszy. Do tego pracuję w „Proświcie”, jestem członkiem jej rady, mam ścisłe kontakty z organizacją weteranów, z Towarzystwem Ochrony Zabytków. Jest tam Hałyna Stepaniwna Marczuk — moja ideowa kierowniczka. Kiedy W. Wynnyczuk nastawiał mnie technologicznie, to ona ideologicznie, podpowiadała obrazy, pomysły, za co jestem jej wdzięczny. Rozmawiała Julia ZAKUTNIA Rok 2011, który okazał się hojny w pamiętne wydarzenia, podarował Jurijowi Sawce 49. wystawę indywidualną, pozostawiając do jubileuszowej tylko jeden krok. Hafciarz z Wołynia, szczery w rozmowie i w swoich dziełach, zadedykował z okazji Dnia Niepodległości wystawę z serii „Kreski historii Ukrainy w hafcie portretowym”, która była eksponowana w bibliotece imienia Oleny Pcziłki. Członek wołyńskiej rady „Proświty” znajduje czas także na haftowanie, które, według jego słów, również pomaga wyrazić postawę obywatelską.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · Maschinelle Übersetzung

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn