Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWissen · Menschen · Zukunft
Seite · S. 1Originalseite ↗

ZAWSZE NIEUJARZMIENI

Слово Просвіти, №41 за 2008 рік

W dniu Pokrowy tradycyjnie obchodzi się rocznicę utworzenia Ukraińskiej Armii Powstańczej. Ukazywanie heroicznej walki UPA o wolność jest główným tematem pisarza Wasyla Portiaka. Redakcja zwróciła się do niego z prośbą o komentarz, czy zmieniło się postrzeganie UPA przez Ukraińców. Czy przybyło zwolenników heroicznych walk wyzwoleńczych, zwłaszcza na południu i wschodzie Ukrainy? to nie jest jasno określone. Stąd wniosek: zmiany są, ale, niestety, nie robią wrażenia. — Jakie są reakcje na Pana utwory? Czy pomagają ludziom zrozumieć historyczną prawdę o UPA? — Niestety, nie sądzę, aby takie książki, jak moja, mogły radykalnie zmienić postrzeganie tej strony historii przez masowego czytelnika. Po pierwsze, nie ma masowego czytelnika. Nakład mojej książki „W śniegach”, podobnie jak wielu innych ukraińskich książek, wynosi 2000 egzemplarzy. To także jeden z największych problemów. Po drugie, moje nowele i opowiadania nie są dokumentalnymi opowieściami o heroice UPA, o samozaparciu w walce. Mówią raczej o człowieku, który znajduje się w tragicznej sytuacji, bo wpada w tryby strasznych procesów historycznych. Interesuje mnie właśnie świat takiego człowieka. Były dobre recenzje z różnych stron Ukrainy, ale dotyczyły one głównie noweli jako formy, czyli pisarstwa. Chciałbym, aby czytelnik odbierał tę książkę nie tylko jako epizody walki o wyzwolenie, ale głębiej. Kinematograf, w którym wiele pracowałem, zwłaszcza nad tym tematem, ma wpływ znacznie większy. Na podstawie moich scenariuszy powstały filmy „Nieugięty” o Romanie Szuchewyczu, „Atentat. Jesienne zabójstwo w Monachium” o Stepanie Banderze, „Żelazna setka” — na podstawie wspomnień śp. Jurija Borca, który niedawno zmarł, był weteranem UPA, przeszedł z bojami w składzie jednej z setek aż do Bawarii, mieszkał w Australii i bardzo przejmował się tym, co dzieje się na Ukrainie. Miał jedną z największych firm budowlanych w Australii, więc znaczne sumy przeznaczał na wydawanie książek historycznych na Ukrainie, na prasę ukraińską, kinematograf. Niemal w całości sfinansował film „Żelazna setka”. Na podstawie mojego scenariusza powstał jeden z pierwszych na Ukrainie filmów o UPA, „Wiśniowe noce”. Zaczęto go kręcić jeszcze za czasów Związku Radzieckiego, gdy pozwolono o tym mówić. Wspólnie z Arkadijem Mikulśkim nakręciliśmy film dokumentalny „Czyja prawda, czyja krzywda”. Niestety, żaden z tych filmów nie wszedł do szerokiej dystrybucji na wschodzie i południu Ukrainy — tam, gdzie są najbardziej potrzebne. Pokazywano je głównie w Galicji. Były premierowe pokazy w Kijowie, na Kijowszczyźnie, we Wschodniej Ukrainie, ale to za mało. We wszystkich regionach bardzo ciepło przyjmowała je młodzież. Napływało wiele reakcji, pisano o tym, że nie znano prawdziwej historii. Historię UPA przekręcano, kalano, a to nasza heroika, nasza chwała. Gdyby telewizja emitowała te filmy nie tylko raz w roku, w Dzień Niepodległości, albo czasem w środku nocy, miałyby one znacznie większy wpływ. Niedawno w jednym z wywiadów rosyjska polityk, obrończyni praw człowieka Walerija Nowodworska, którą bardzo lubię, zwłaszcza za jej pozytywne oceny ukraińskich realiów, powiedziała: „Widziałam Pański film Ciąg dalszy na s. 6

S. 6 · Originalseite ↗

Zdjęcie Nadiji Kyrjan to czysto góralskie plemię. Huculszczyzna interesowała mnie zawsze. Mój pierwszy film to “Melancholijny walc” na podstawie utworów Olhy Kobylańskiej. Nieco dodałem z zapisków dziennikowych pisarki, które właśnie wtedy zostały przetłumaczone z niemieckiego. Wszystko to splotło się w film, który wyreżyserował Borys Sawczenko. Są urbanistyczne utwory prozatorskie, ale jest ich mniej. — Co jest potrzebne, aby temat UPA wreszcie jednoczył naród, a nie dzielił? — Stanie się tak tylko wtedy, gdy będziemy mieli normalną ukraińską władzę na wszystkich szczeblach. Na przykład Prezydent wydał dekret o szerokim naświetlaniu tematyki UPA, w szczególności o organizowaniu wystaw. W Kijowie są dziesiątki muzeów, a wystaw było tylko dwie: w naszym muzeum i Muzeum Wojny. I to w stolicy! Jeździłem do Lwowa, do Muzeum Walki Narodowej. Wypożyczono nam eksponaty, od kijowskich kolekcjonerów zebrałem niektóre książki, ulotki itp. Pomogła biblioteka imienia Olżycza. Dodaliśmy współczesne materiały i zrobiliśmy wystawę w dwóch salach, demonstrowaliśmy filmy o UPA. Druga wystawa była w muzeum, które z jakiegoś powodu do dziś nazywa się Muzeum Wielkiej Wojny Ojczyźnianej. Uważam, że to również jeden z mitów, który przeszkadza nam poprawnie oceniać zarówno teraźniejszość, jak i historię, ponieważ w tej wojnie Ukraina stała się zakładniczką z jednej strony stalinowskich planów, a z drugiej — hitlerowskich. Ta wojna dla Ukrainy nie była ojczyźnianą, to była wojna światowa, bo w najstraszniejszym konflikcie brało udział wiele krajów. Ukraińską Republikę Ludową na początku lat dwudziestych ubiegłego wieku w istocie okupowano. 22 czerwca

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · Maschinelle Übersetzung

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn