Seite · S. 10Originalseite ↗
OJCZYZNA HEORHIJA WORONOJA — Fragmenty powieści-eseju „Heorhij Woronoj. Geniusz matematyki z ukraińskim sercem”
Слово Просвіти, №41 за 2008 рік
Oleksander SZOKAŁO, pisarz, redaktor naczelny czasopisma „Ukraiński Świat” typu, surowość i sprawiedliwość prawdziwych ludzi. Takimi prawdziwymi, surowymi i sprawiedliwymi ludźmi byli siewierscy kozacy-rolnicy — wojownicy i chłopi, do których należał również ród Woronojów. Kozacy-rolnicy „tworzą liczny stan i odróżniają się od innych Ukraińców czystością ludowego typu, który w wyższych stanach starła obca cywilizacja, a w chłopach przytłoczyło nieustanne ciemiężenie” — pisał P. Kulisz w „Powieści o narodzie ukraińskim”. Kozacy-rolnicy stanowili główną warstwę ukraińskiego społeczeństwa: jako zamożni rolnicy mieli najsilniejsze gospodarstwa, bo umieli gospodarować, a kozackie dzieci, zdobywając średnie i wyższe wykształcenie, stawały się solą ziemi, twórczą i naukową elitą — stanowiły wiodącą duchowo-intelektualną siłę społeczną. Kozacy-rolnicy utrzymywali się na terytorium Lewobrzeżnej Ukrainy, głównie na Siewierszczyźnie, jeszcze w drugiej połowie XIX i aż do początku XX wieku. Zachowywali dawną tradycję wolności — prawa, które zatwierdzał wiec (rada), swoje prawa stanowe, czystość typu etnicznego i tradycję kulturową… aż do niszczycielskich kolektywizacji i Hołodomoru. Ten ludobójstwo kozacko-chłopskiej warstwy — sprawiedliwych i prawdziwych ludzi — uczynili masońsko-bolszewiccy przywódcy rękami wykorzenionych, zdemoralizowanych nieludzi. Ucierpiała od represji także cała rodzina Woronojów, a nawet ślady ich pracy kulturowej ścierano z powierzchni ziemi jeszcze do niedawna… Siewieria-Siewierszczyzna zawsze broniła swojej kulturowej i politycznej niezależności i dążyła do autonomii (nie bez powodu hetman Iwan Mazepa marzył o koronie władcy Siewierszczyzny). Na terenach Siewierszczyzny znajdowały się trzy kozackie stolice Ukraińskiego państwa narodowego — Hetmanatu (Państwo Hetmańskie lat 1648—1782) — Hadziacz, Baturyn i Głuchów (w tym roku obchodzi 300-lecie). LUDZIE ZIEMI SIEWIERSKIEJ Genetyczne i duchowe bogactwo Priudajskiej Siewierszczyzny jaskrawo objawiło się w ludziach, którzy uosabiają siewierski kozacki, arystokratyczny typ duchowy, wytworzony w ciągu wielowiekowej historii kulturowej kraju. W Warwie, centrum Priudajskiej Siewierszczyzny, urodził się i wychował Osyp Maksymowycz Bodianski (1808—1877) — potomek znanego kozacko-kapłańskiego rodu, wybitny ukraiński historyk, filolog, etnolog, pisarz, tłumacz, jeden z założycieli ukraińskiej i rosyjskiej slawistyki, znany na cały świat słowiański badacz twórczości ludowej, piśmiennictwa i kultury narodów słowiańskich, najszczerszy towarzysz Mykoły Hohola, Pantełejmona Kulisza, Tarasa Szewczenki. Uczony stworzył gruntowne prace o pochodzeniu Słowian i słowiańskiego piśmiennictwa, opublikował osiem tysięcy ukraińskich pieśni ludowych, ponad półtora tysiąca przysłów, powiedzeń i bajek. Sam O. Bodianski zapisał (głównie w rodzinnej Warwiszczyźnie) około trzech tysięcy pieśni ludowych, a jego młodszy brat Fedir (1812—1873), folklorysta i pedagog, — około 800 pieśni. Pracując jako profesor Uniwersytetu Moskiewskiego i równolegle na stanowisku sekretarza i redaktora Towarzystwa Historii i Starożytności, O. Bodianski przygotował i wydał setkę unikalnych zabytków, głównie ukraińskiej myśli historycznej: „Historię Rusów”, „Kronikę Samowydcia”, dzieła innych kozackich kronikarzy, „Źródła historii małorosyjskiej” D. Bantysza-Kamienskiego, „Rejestr Wojska Zaporoskiego 1649 roku” oraz inne prace, które położyły fundament ukraińskiej historiografii, a uczonemu przyniosły sławę wielkiego ukraińskiego patrioty. 12 listopada 2008 r. przypada 200 lat od urodzeń O. M. Bodianskiego. Z Warwy niedaleko do dawnego miasta sotennego Czornuchy, gdzie w kozackiej rodzinie urodził się i wychował Hryhorij Sawowycz Skoworoda (1722—1794) — nasz wielki duchowy orędownik, filozof-praktyk i nauczyciel narodu. Filozofię myśliciel rozumiał jako mądrość życia w prawdzie i sam żył zgodnie ze swoją nauką. W filozofii mądrego serca Hryhorija Skoworody objawiła się życiowa istota rodzimej ukraińskiej filozofii kordocentryzmu. Zgodnie z nauką H. Skoworody o człowieku wewnętrznym i o sercu jako najdokładniejszym człowieku, serce — to podstawa niepowtarzalności i unikalności osobowości, a rozum ujawnia to, co ogólne w działalności ludzi. Rozumem człowiek kieruje się w świat, a sercem dąży do tego, co bliskie. Właśnie w sercu zakorzeniony jest ukraiński ludzki patriotyzm — miłość do rodzinnej ziemi i do swoich rodaków, a także zorientowanie na wartości duchowe kultury rolniczej i na siłę rodzinnej ziemi, co jest zbawienną istotą anteizmu. Głównym w kordocentryzmie — filozofii serca — jest wybór moralnych punktów odniesienia. H. Skoworoda uosobił głębokie wartości moralne ukraińskiego światopoglądu, zakorzenionego w szlachetności wspólnej pracy kultury rolniczej, i na wieki wyznaczył rozwój ukraińskiej duchowości i państwowości. Stąd skoworodowski typ duchowy ukraińskiego człowieka — moralnie dojrzałego, konsekwentnego twórcy wartości duchowych. H. Skoworoda słusznie jest duchowym ojcem i twórcą ukraińskiego odrodzenia narodowego. Zgodnie z jego nauką, perspektywę życia narodu wyznacza uświadomienie sobie przez niego swojej świętej duchowej jedności, a oświecony duch przebudzonego narodu — to przesłanka państwowego odrodzenia Ukrainy. Między Czornuchami a Żurawką leży kozacka wieś Biłocerkiwci, gdzie urodził się i wychował Iwan Jakymowycz Falkiwski (w zakonie — Irynej) (1762—1823) — wybitny ukraiński pisarz, historyk, filozof, matematyk, astronom, geograf, najbardziej utalentowany spośród wszystkich znanych w Imperium Rosyjskim uczonych końca XVIII—początku XIX wieku. W latach 1803—1804 I. Falkiwski był rektorem Akademii Kijowsko-Mohylańskiej i przez 21 lat wykładał tam algebrę, geometrię, matematykę mieszaną — hydraulikę, astronomię, architekturę, optykę, geografię, historię, poezję, język niemiecki, filozofię, teologię. Znany również jako reorganizator życia zakonnego w celu jego celowości i użyteczności dla społeczeństwa. Życiowe credo duchowego orędownika: „Ja zawsze z miłością zdobywam potrzebną mojej drogiej ojczyźnie wiedzę”. Ród Falkiwskich jest spokrewniony z rodem Bodianskich. W Żurawce zakorzeniony jest ród Woronojów, który pochodzi ze starodawnego kozackiego korzenia i dał Ukrainie wielu sławnych ludzi. Prapradziadowie byli atamanami kurennymi na Siczy. Dziadek Heorhiija, Jakiw Tara-
Iwan Jakymowycz Falkiwski, krewny Woronego, jako potomek kozacko-chłopskiego rodu z tytułem starszyzny, osiadł na ziemi żurawskiej jeszcze w XVIII wieku. Ojciec Jerzego — Teodozjusz Jakowycz (1837—1910) znany jest ze swojej działalności oświatowej: studiując na Uniwersytecie Kijowskim, stał się jednym z inicjatorów tworzenia bezpłatnych szkół niedzielnych dla młodzieży robotniczej. Wśród 17 studentów Uniwersytetu Świętego Włodzimierza, którzy podpisali list z 14 września 1859 roku do M. I. Pirogowa jako kuratora Kijowskiego Okręgu Naukowego z prośbą o otwarcie szkoły niedzielnej na Podolu, byli Teodozjusz Woronyj, Mychajło Drahomanow, Iwan Sikorski (ojciec światowej sławy konstruktora lotniczego Igora Sikorskiego). Przez F. Woronego Taras Szewczenko przekazał dla szkoły podolskiej 50 egzemplarzy swojego „Kobziarza”. Ten godny naśladowania obywatelski przykład młodzieńca wysoko oceniła Ołena Pcziłka: w jednym ze swoich szkiców, odnosząc się do wydarzeń o znaczeniu narodowym na Uniwersytecie Kijowskim końca lat 50. — początku 60. XIX wieku, nazwała studenta Teodozjusza Woronego „obywatelem przez wielkie O”. F. Woronyj nauczał w gimnazjum w Niemirowie, pracował jako profesor literatury w liceum w Nieżynie, dyrektor gimnazjów w Kiszyniowie, Berdiańsku, Pryłukach. Po przejściu na emeryturę wybudował w rodzinnej Żurawce za własne środki szkołę dla dzieci wiejskich, założył bezpłatną bibliotekę ludową z czytelnią, która działała od wiosny 1898 roku. Zbiory biblioteki tylko w pierwszym roku wzrosły o ponad tysiąc tomów, a czytelnikami byli rolnicy. Starszy syn Teodozjusza Jakowycza, Mychajło, który zajmował się agronomią, selekcją, ziołami leczniczymi, wraz z ojcem położył podwaliny pod sadownictwo odmianowe i przemysłową uprawę mięty. Dzięki staraniom Woronych w Żurawce już w 1885 roku wybudowano jeden z pierwszych w całym Imperium Rosyjskim zakładów przetwórstwa roślin leczniczych, w szczególności produkcji olejku miętowego i tatarakowego, przetwarzania ślazu czarnego, majeranku, szałwii itp. Przemysł miętowy rozwinął się w całym okręgu pryłuckim i przynosił chłopom największe dochody. A Żurawski zakład miętowy był znany na całą Ukrainę i pracował jeszcze 10 lat temu. Dzięki wysiłkom rodziny Woronych Żurawka przeżyła na przełomie XIX i XX wieku swoiste odrodzenie, stając się ośrodkiem edukacji ludowej oraz wysokiej kultury gospodarowania i życia codziennego. A synowie Jerzego Woronego — Jerzy (Jurij) i Aleksander wnieśli wybitny wkład w rozwój ukraińskiej medycyny: Jurij Woronyj pracował nad problemem gojenia się tkanek i narządów oraz przeprowadził pierwszą na świecie operację przeszczepu nerki od zmarłego pacjentowi (1933); Aleksander Woronyj wynalazł sposób leczenia raka (1938), lecz wkrótce został aresztowany na podstawie donosu i zginął na zesłaniu. Cała rodzina Woronych doświadczyła represji i tułaczki… W Żurawce, oprócz rodu Woronych, zakorzeniony jest także starodawny kozacki ród Łukomskich, z którego wyrośli: Stepan Wasylowycz Łukomski (1701—1779) — sławny ukraiński kronikarz, autor „Zbioru historycznego” i innych prac, jego syn Stepan — sędzia powiatowy w Pryłukach i znany filantrop, ich prawnuk i wnuk Rodion Iwanowycz Łukomski (1801—?) — sędzia graniczny w Pyriatynie i żurawski ziemianin, przyjaciel Tarasa Szewczenki, którego artysta uwiecznił na znanym portrecie z 1843 roku. Z żurawską posiadłością Łukomskich związana jest legenda o zakopanych tam rękopisach Szewczenki. Z sąsiednich wobec Żurawki Bohdaniw pochodzi słynny kozacki ród Kryckich (mocnych i niezawodnych jak stal) — znanych w okolicy lekarzy, skąd Jerzy Woronyj wziął sobie za żonę Ołhę Mytrofaniwnę, która
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · Maschinelle Übersetzung
