Seite · S. 1Originalseite ↗
PIELĘGNUJMY DUCHOWOŚĆ W SŁOWIE!
Слово Просвіти, №42 за 2011 рік
17—18 października w Kijowie odbył się VI zjazd pisarzy Ukrainy. Pierwszego dnia zjazd pobłogosławił Najświętszy patriarcha Filaret, a otworzył go patriarcha ukraińskiej literatury, Bohater Ukrainy Jurij Muszketyk. Z referatem sprawozdawczym wystąpił przewodniczący NSPU Wołodymyr Jaworiwski, współreferowali Mychajło Słaboszpycki (proza), Jewhen Baran (poezja), Anatolij Kaczan (literatura dziecięca), Wasyl Folwaroczny (dramaturgia). Wśród wystąpień pisarskich jasno wybrzmiało wystąpienie wybitnego prozaika, Bohatera Ukrainy Romana Iwanyczuka, które proponujemy uwadze czytelników „Słowa Proświty”.
Roman IWANYCZUK, m. Lwów
Trzecie tysiąclecie, które kiedyś wydawało się nam oddalone o nieprzejrzane przestrzenie czasu, wreszcie gwałtownie rozpanoszyło się na Ziemi. I nam, oszołomionym długo wyczekiwaną niespodzianką, nie pozostaje nic innego, jak z trudem myśleć, a co nas czeka w nowej epoce i jak mamy się w niej zachować? Lecz najpierw musimy przemyśleć, co należy zostawić w przeżytym tysiącleciu — na zawsze, jako niepotrzebny balast? Przede wszystkim ruiny niedorozwalonego moskiewskiego imperium z jego sklerotycznymi rzecznikami, którzy ani rusz nie chcą przechodzić do nowej epoki, czy, ściślej mówiąc, nie mogą, bo wraz z narodzinami nowych państw, w tym również Ukrainy, skończył się ich czas. A jeszcze: w XXI wieku ludzkość powinna pozbyć się zrodzonych z niewolnictwa grzechów — zdrady, pokory, ksenofobii, niezgody — zmyć je z siebie, jak zmywa się z niemowlęcia chrztem grzech pierworodny. Nie robię sobie różowych złudzeń, że niby po takim oczyszczeniu nastanie raj na ziemi. Nowa epoka zrodzi nową cywilizację, którą w pieluchach porażą jeszcze nieznane ludzkości bakcyle z niewyczerpanej skrzynki Pandory. Jednak wydaje się: nowa epoka, nauczona doświadczeniem przeszłości, nie dopuści więcej na ziemię totalitarnej diabelszczyzny, a tamą, która będzie powstrzymywać ścieki czerwonej, brunatnej czy też zielonej nieczystości, stanie się Kultura, stworzona na najwyższym poziomie ludzkiego rozwoju. Następnemu pokoleniu, które będzie formować zasady nowej epoki, trzeba pamiętać: antykultura, którą niesie w sobie nawet najbardziej demokratyczna cywilizacja, nieustannie niweluje narodowe granice życia duchowego, niszczy dorobek tradycji ludowych, tworzy kulturę masową, która w większości nie jest narodowa, podmienia romantyzm praktycyzmem, znieważa idealizm, przytłumia inicjatywę, giętkość i pomysłowość ludzkiego mózgu: z jednej strony rodzi pojedynczych uczonych, którzy tworzą myślące maszyny, a z drugiej — bezmyślną masę specjalistów, którzy nie znają nawet tabliczki mnożenia… Wszystkie cywilizacje są siostrami i różnią się często-gęsto zewnętrzną maską: jedna ubiera się w smoking, a inna w skórę z pasami, jedna kieruje się zimnym praktycyzmem, druga — okrucieństwem, ale i ta, i tamta niszczy narodową tożsamość. Więc wzywam młode pokolenie, które będzie tworzyć w trzecim tysiącleciu, aby nie zwlekając, stawało przy warsztatach i zaczynało tkać materię, z której można będzie uszyć kaftan bezpieczeństwa dla przyszłej cywilizacji. Takim kaftanem powinna stać się literatura. Lecz uszyć go trzeba modnie, nie według starego kroju, jednak na tradycyjno-narodowej podstawie. I tutaj potykam się o antynomię, której nie mogę zostawić bez uwagi. To problem tradycji i nowatorstwa, który mieści w sobie istotę etycznych, estetycznych oraz ideowych zasad, ponieważ etyka skłania do szacunku dla różnorodnych form literackich, estetyka wymaga ich wyrafinowania, a bezideowe pisanie jednakowo szkodzi i tradycyjności, i modernizmowi. Co więc mamy obecnie — w błogosławionym czasie naszej Niepodległości, który kierunek literacki zwyciężył: tradycyjny czy nowoczesny? A żaden… Narodził się inny, nienaturalny dla ukraińskiej literatury sklonowany styl, nazwany postmodernizmem — i na próżno, ponieważ sam modernizm jako nurt literacki nie zdążył się u nas z różnych przyczyn rozwinąć — po co więc dodawać przedrostek „post”? Jednak nie w nazwie rzecz: ten sztuczny styl nie ma ani zewnętrznej narodowej atrybutyki, ani narodowej treści, bo wyrósł nie z naszego nasienia, odbity nie z naszych matryc, a nieudolnie skopiowany z cudzych wzorców i nie odpowiada ukraińskim tradycjom narodowym, rodzimemu folklorowi, naszej estetyce — taki sobie homunkulus, któremu sztukmistrze stworzyli cieplarniane warunki i który znieważa nas swoim nihilizmem, antypatriotyzmem, zapożyczonym od północnego sąsiada brutalnym przekleństwem, a biedny czytelnik musi przyzwyczajać się do wulgaryzmów, bezduchowości i pornografii. A gdzieś w cieniu pozostaje prawdziwy, oparty na tradycjach, modernizm Jewhena Paszkowskiego, który w swoich powieściach stworzył nasz, rodzimy strumień świadomości, któremu pozazdrościłby sam Marcel Proust, niespodziewana mozaika głosów różnych epok, wyłapana czułym uchem i przekazana przez…
DO 135-lecia SERHIJA JEFREMOWA
S. 9 · Originalseite ↗
Dokończenie. Początek na str. 1
głosem w utworach Leonida Kononowycza oraz folklorystyczny modernizm w powieściach młodej pisarki Tani Malarczuk. Jednak to nie oni, niestety, wpływają obecnie na czytelnika, a nadmiernie rozreklamowane wprawki tak zwanych postmodernistów, dlatego wieczorami słyszymy nie młodzieżowe śpiewy, lecz splugawiony język i pijackie wrzaski w parkowych zaroślach. Dlaczego tak się stało? Przecież nasza nowa literatura rozpoczynała się od protestu przeciwko sowieckiej sztywności i martwemu socrealizmowi, i były to nowatorskie utwory Ihora Rymaruka, Wasyla Herasymjuka, Wiktora Neboraka, Hałyny Pahuciak, a erotyczne nowele i wiersze Ludmyły Taran oraz Wiktorii Stach wysławiają nie lubieżność i seksualne zboczenia, lecz zdrową cielesną miłość, z której rodzi się to, co najdroższe — dzieci! A stało się tak z tego powodu, że zawsze byliśmy skłonni przeciwstawiać tradycyjność modernizmowi i odwrotnie, i zupełnie zapomnieliśmy, że jedynym wspólnym wrogiem dla obu kierunków jest przeciętność. Prawdziwa sztuka stale przebywa w bliskim sąsiedztwie z przeciętnością, a ona jest podstępna. Kryje się za tarczą modernizmu lub tradycjonalizmu — nazwiskami Przybyszewskiego, Joyce’a czy Kafki, i nie przekonasz pseudomodernisty, że te autorytety wyrosły na głębokich tradycjach swojej kultury narodowej, a pseudotradycjonaliści, którzy chowają się za Szewczenkę lub Tołstoja, nie są w stanie pojąć sekretów wieczności ich utworów. Za to wszyscy oni gorliwie ćwiczą się w sztuce znieważania cudzych bogów. Przeciętność nie potrafi tworzyć połączeń z tradycji i nowatorstwa, bo jest zdolna jedynie tworzyć erzace według przepisu jakiegoś kierunku. Jest ona przebiegła — usypia rozum artysty narkotykiem śliniącego się patriotyzmu, jest też okrutna — pragnie wyrzucić za burtę sztuki prawdziwy talent i wciąga nieoświeconych w swoją wiarę, jak ci szulerzy na bazarach, którzy zachęcają do gry w czarną lub białą kartę. Czy Ukraina zdoła wytruć w swoim łonie wirusa przeciętności i wyprowadzić na arenę pisarzy, którzy staną w jednym rzędzie z najbardziej utalentowanymi światowymi twórcami. Jestem pewien: zdoła. Jeśli przywróci z marginesu zignorowanych mistrzów pióra i postawi ich na należnym im miejscu. Ze smutkiem trzeba stwierdzić, że z procesu literackiego niemal zniknął gatunek powieści historycznej, co zwiastuje katastrofę duchową, wszak tylko pamięć historyczna przekształca ludność w naród. Ukraińska powieść historyczna ukształtowała się w niewoli, dlatego niektórzy dzisiejsi sceptycy deklarują: komu potrzebna jest teraz beletrystyka historyczna, kiedy dostęp do źródeł jest otwarty i żadne fundusze specjalne już nie istnieją?
Ulana WOLIŃSKA Zdjęcie Olesia DMYTRENKI
W dniu Pokrowy Najświętszej Bogurodzicy w Ukraińskim Domu odbyły się uroczystości z okazji 20-lecia Ukraińskiego Liceum Humanistycznego Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki. Przez dwadzieścia lat liceum znajduje się wśród liderów branży edukacyjnej, wychowuje i kształci duchową elitę państwa. Uroczystość otworzył biskup Eustratij, sekretarz Świętego Synodu Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego. Wręczył on nagrody kościelne — order równego apostołom księcia Włodzimierza dyrektor liceum Hannie Sazonenko oraz nauczycielkom — Hałynie Marczuk, Katerynie Balosi. A także przekazał w prezencie liceum „Biblię” w kosztownej oprawie. „Nieprzypadkowo wybierałam ten święty dzień. Pod bożą opieką Pańskiej Matki bądźcie szczęśliwi na swojej ukraińskiej ziemi — zwróciła się dyrektor liceum, nauczyciel ludowy Ukrainy Hałyna Sazonenko. — Nasze liceum było pomyślane jako marzenie o Ukrainie, o wolności i niepodległości. 1123 moich odnoszących sukcesy uczniów — to narodowa elita Ukrainy, która dumnie stoi dzisiaj”. Rozbrzmiewało mnóstwo ciepłych słów, życzeń dla zespołu liceum, uczniów i absolwentów placówki oświatowej. W imieniu Prezydenta zebranych powitał Jurij Pawłenko, pełnomocnik ds. praw dziecka. Od przewodniczącego Rady Najwyższej Ukrainy — Le-
Oczywiście, niewola bardziej natarczywie skłania do walki: walka mobilizuje do pracy, a jej dominującym bodźcem jest patriotyzm. W niewoli tworzyła się literatura patriotyczna, a innej nie chcieliśmy znać: wyraz miłości do Ukrainy w słowie artystycznym stał się obowiązkowy dla uczciwego pisarza. W tym tkwi siła i słabość naszej literatury, ponieważ stawała się ona narodowo zaangażowana, kameralna i nie zawsze interesująca dla świata zewnętrznego. Ale czy miało nas obchodzić, jaka jest recepcja ukraińskiego słowa artystycznego wśród obcych, kiedy zniewolone społeczeństwo potrzebowało nie elegii, a bojowych hymnów? Ukraińscy pisarze byli powołani, by budzić naród do walki o wolność, i dlatego nasz czytelnik przyzwyczaił się wsłuchiwać bardziej w łoskot kamieniarskich młotów niż w miłosny szelest zwiędłych liści, raczej wolał wygłaszać wezwania „Czy będzie sąd, czy będzie kara?”, niż upajać się czarami nieumytego nieba, zaspanych fal i szelestu trzcin. Poziom literatury u wszystkich podbitych narodów był miarą ich gotowości do samodzielnego życia. W jakiej formie powinna istnieć ukraińska literatura obecnie? Oczywiście, wezwania do bezlitosnej walki z wrogiem przygasły, ale kwestia całkowitej wolności jest aktualna również dzisiaj. Czy więc mają być wolni od patriotycznego obowiązku dzisiejsi śpiewacy? Nie, problematyka narodowa nie straciła swojej głębi, a pisarze nie śmią stać się obojętni na życie społeczne, na zachowanie pamięci historycznej. Muszą nadal przemyśliwać te drogi, którymi wędrował los narodu i stał się w końcu losem współczesnego pokolenia.
Przeszłość bowiem jest nieodłączną cząstką naszego życia, zawsze stoimy pośrodku między przeszłością a przyszłością, niczym w centrum widnokręgu, i gdyby zdarzyło się to, co najstraszniejsze — utrata pamięci narodowej — nasz naród stałby się nagle prymitywną biologiczną masą, zdolną postrzegać świat, lecz niezdolną przekazać przyszłemu pokoleniu nabytego doświadczenia, zakodowanego w materii miłości i nienawiści. Historia umownie dzieli się na „było”, „jest” i „będzie”, jednak wszystkie te kategorie czasowe leżą w jednej płaszczyźnie nieprzerwanego i wiecznego życia narodu, w którym każdy moment w kategorii „było” i „jest” stał się zalążkiem dla swojego pomnożenia w kategorii „będzie”. Dlatego tak droga jest nam historia i nie mniej droga współczesność, która na naszych oczach staje się historyczną. Nasze młode państwo może prawdziwie ugruntować się w świecie przede wszystkim duchowością — niepodobną do innych, a przez to interesującą, wszak materialnym dostatkiem Europy dzisiaj nie zadziwisz. Kultura to jedyna nieprzeciętna, wyjątkowa siła naszego narodu, która znajduje się w stanie ściśniętej sprężyny przed uwolnieniem. W zdemoralizowanym świecie, gdzie za zabójstwo jednego człowieka karzą śmiercią lub dożywotnim więzieniem, a za zniszczenie całego narodu nagradzają tytułem prezydenta, kiedy wyprowadzone z moskiewskiej niewoli narody zaczęły modlić się do złotego cielca, a wartość miłości do Ojczyzny mierzy się brzęczącą monetą, kiedy zmęczeni niedostatkiem ludzie przeklinają własną wolność i kary Bożej się nie boją — przez taką nieprzeniknioną ciemność przebija się z przyszłości majestatyczny obraz ciekawej, harmonijnej i patriotycznej literatury, za pomocą której będziemy zdolni stanąć do walki zarówno z własnym degeneractwem, jak i z cudzoziemską pogardą. Musimy malować naszą Ukrainę niczym narzeczoną w wianku, bo przecież nie ma na świecie piękniejszej ziemi, a przy tym tłumić w sercu srogi ból od uświadomienia sobie, że nasz naród wyszedł z niewoli chory, z bolesnymi czyrakami na ciele, i nie wiadomo, ile potrzeba czasu, aby go wyleczyć. I nie wątpiąc, twierdzę: nie ma lepszego środka na uzdrowienie narodu niż pielęgnowanie duchowości w słowie. Jednak czasem strach przenika duszę, że te siły, które mogłyby zwolnić sprężynę, marnieją w nieprzeniknionym pesymizmie, i te błogosławione chwile, w których mógłby nastąpić wybuch Kultury, bezgłośnie mijają i, nie daj Boże, sprężyna w ściśniętym stanie przeżre się z czasem rdzą. Nie mamy prawa do tego dopuścić. Nadeszła najwyższa pora ogłosić nową wojnę — histerii, nihilizmowi, dekadentyzmowi, w której nasza broń stanie się już nie środkiem niszczenia wrogów, a skalpelem do leczenia zranionych w boju towarzyszy broni. Adresuję te słowa do młodych i już nie tak młodych kolegów, którzy zbyt głęboko utknęli w negatywie i wydobyć się z niego nie mogą — tak starannie wyciskają z ciała chorego narodu ropne wrzody, że już niczego, oprócz smrodu rozkładu, nie czują, więc chcę im przypomnieć, że w o wiele gorszych czasach, w niewoli, nasi mistrzowie słowa tworzyli niepowtarzalne w swym pięknie sady wiśniowe i bezkresne pole w śnieżnej zawiei, i czary poleskich puszcz, i muzykę Aridnyka w karpackich źródłach — i wołam ja w ślad za Mykołą Woronym: dajcież, dajcie ukraińskiej poezji choć skrawek błękitnego nieba, wszak na naszej ziemi mieszkają nie tylko alkoholicy w zaplutych akademikach i schizofrenicy w szpitalach psychiatrycznych, i istnieją nie tylko zwierzęca żądza, karaluchy, wymiociny, ale i nieskalane przebiśniegi-pierwiosnki — czyste łzy zimy! Na przełomie tysiącleci muszą nastąpić kardynalne zmiany w duchowym życiu ludzkości. Pierwszy przełom dał światu religię chrześcijańską, drugi — odrodzenie ludzkiego rozumu, a trzeci da wolność wszystkim narodom. Nasze pokolenie jest najszczęśliwsze na świecie: doczekało się Wolności. Wiosną 1997 roku pojawiła się na niebie kometa — ta sama, która dwa tysiące lat temu obwieściła światu narodziny Mesjasza. Obecnie obwieściła wszechludzką wolność. Więc badacze, którzy będą przemyśliwać nasz czas, zapiszą w swoich księgach, oprócz innych rzeczy, także i to: Ukraińcom, którzy żyli na przełomie Drugiego i Trzeciego tysiąclecia, przypadło szczęście ogłosić Niepodległość swojego państwa i ujrzeć na niebie znak Chrystusowy. Czekam na muzykę wielkanocnych dzwonów w naszej literaturze i sam, choć siedzę już na saniach, nie wypuszczam z rąk żeliwnego bijaka. Roman IWANICZUK, m. Lwów. 18 października trwało omawianie pisarskich problemów twórczych i organizacyjnych, odbywały się wybory nowego przewodniczącego NSPU. Ale opinie się podzieliły: na Wiktora Baranowa zagłosowało 156 delegatów, na Wołodymyra Jaworiwskiego — 149, na Leonida Tałałaja — 14. Za miesiąc odbędzie się powtórne głosowanie. O przebiegu pisarskiego zebrania czytajcie w następnym numerze „SP”.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · Maschinelle Übersetzung
