Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWissen · Menschen · Zukunft
Seite · S. 1Originalseite ↗

Rosyjska matryca: szowinizm wczoraj, dziś, zawsze

Слово Просвіти, №45 за 2013 рік

Rosja może być supermocarstwem, potęgą polityczną pierwszej wielkości tylko razem z Ukrainą. Bez niej automatycznie przechodzi do drugiej ligi politycznej. Wydaje się, że nie pozostało już środków, za pomocą których północna sąsiadka nie próbowałaby jeszcze wciągnąć Ukrainy w swoje bizantyjskie objęcia. Biorąc pod uwagę przygotowany przez jeden z moskiewskich kanałów teleprojekt „Razwod po-ukrainski” (pięć razy w tygodniu), łatwo prognozować rozmowy o jeszcze jednym szeregu problemów, które czekają Ukrainę po podpisaniu umowy w Wilnie. Ten czynnik jest długoterminowy i ma wiele składowych — od przywłaszczenia naszej historii po eksploatację radzieckich mitologemów. W Moskwie nabierają aktualności rozmowy o przynależności Krymu i odnalezionych Rusinach na Zakarpaciu. Gadanina o Rusinach (i w ogóle „sootieczestwiennikach”, którzy stale żyją pośród nas) nasuwa rozmyślania o tym, co swego czasu działo się wokół niemieckojęzycznej ludności Czechosłowacji (choć mieszkańcy Sudetów nigdy nie żyli w składzie państwa niemieckiego). W lutym 1938 r. Hitler zwrócił się do Reichstagu z wezwaniem, by „zwrócić uwagę na straszne warunki życia naszych niemieckich braci w Sudetach”. Dalej były Monachium i wojna. Wołodymyr WOJTENKO, profesor. Faszyzm to stadium, które następuje po tym, jak komunizm okazał się iluzją. Peter Drucker, ekonomista i publicysta (USA). 1. Sytuacja w dzisiejszej Rosji jest owocem wysiłków władzy i społeczeństwa (a nie rezultatem przemocy uzurpatora). Konsensus osiągnięto na podstawie socjokulturowej jedności. Władza i społeczeństwo pozycjonują się, odrzucając intelektualne komplikacje, poszukiwania wartości, refleksję i rozmyślania nad przyszłością. Dzień minął — i dobrze. Moskiewski historyk i publicysta D. Szuszarin, traktując problem związany z zamieszkami w Biriulowie, wznosi się do uogólnień dotyczących „rosyjskiej matrycy”, za którą uważa stabilny zespół państwowych i etnopsychologicznych orientacji (Dień, nr 192, 2013). Nie ma różnicy między dobrem a złem, jest tylko zestawienie nieudaczników i zwycięzców. Dla Rosji to prosta kontynuacja obozowych tradycji, z podziałem ludzi na frajerów (frajerów) i blatnych (właściwie ludzi). A zasada „dzień minął — i dobrze” formułuje się inaczej: umrzyj ty dzisiaj, a ja jutro. W świecie zewnętrznym oznacza to, że tym swoim sąsiadom, których Rosja uważa za „genetycznie bliskich” i „małych Rosjan”, narzuca się pewien model władzy państwowej i typ kultury politycznej. Pierwsze — zerwanie tych, którzy uważają się za opozycję, z tradycjami rosyjskiego ruchu demokratycznego i obrony praw człowieka. Drugie — konwergencja władzy i opozycji, władzy i społeczeństwa w najważniejszej sferze — wartościowej. I to nie zostawia miejsca dla opozycji demokratycznej, modernizacyjnej. Władza i społeczeństwo teraz (nie po raz pierwszy) będą rywalizować w dzikości, w większym lub mniejszym barbarzyństwie. Tak już było, ale teraz kultura ta pozbyła się wartości demokratycznych, wypartych przez nacjonalizm i szowinizm, pisze D. Szuszarin. Degradacja postępuje w szaleńczym tempie. Pogromy są dokonywane przez kilkaset zorganizowanych bojówek, ale prasa naświetla to jako oburzenie ludowe. Władza walczy nie z pogromami, a z migrantami. Cytuję: „Rosyjska inteligencja popełniła błąd, którego nie można wybaczyć. Zaczęła poszukiwania przyczyn irracjonalnej nienawiści w przedmiocie nienawiści, a nie w osobliwościach tego, kto nienawidzi. Rosyjska inteligencja dojrzała do moralnego wsparcia rosyjskiego nazizmu. Właśnie wsparcie inteligencji i klasy średniej odegrało decydującą rolę w dojściu Hitlera do władzy”. Zatrzymać to jest niemożliwe. To organiczny proces. Jednym z jego paradoksów jest to, że na zmianę obecnej elity przyjdzie ta młodzież, która obecnie jest w opozycji. Rola putinjugendu jeszcze niedawno przypadała ruchom młodzieżowym, które tworzył Kreml. Jednak okazały się one sztuczne. Prawdziwe polityczne hartowanie przeszła obecna młodzież epoki Biriulowa. To ci, na których z nadzieją patrzyła demokratyczna opozycja. Jednak właśnie oni będą budować Rosję według planu Putina”. Dodam: choć nigdy nie przyjmą na siebie nazwy „czarna sotnia”, właśnie czarnosotniowym tradycjom odpowiada i będzie odpowiadać ich rola. Mam w archiwum wycinek z „Izwiestii” pod tytułem „Za co nie lubią Rosjan” (1999, nr 54). Jej autor, moskiewski inżynier G. Kuzniecow, pisze prosto: „Dziś Rosjanie szczerze nie rozumieją, za co ich nie lubią ci, do których odnosili się z wyższością i nazywali „żydy”, „czurki”, „czarne”, „chochoły”, „czuchońcy”, „czuczmeki”… Tak za dawne narodowe upokorzenie, za szowinizm i nie lubią! O tym muszą pamiętać wszyscy, którzy drą na piersi koszulę, krzycząc o rusofobii”. Nec plus ultra, mówili dawni Rzymianie, dodać nic nie można. Jednak — kim jest 148 niby ukraińskich deputowanych ludowych, którzy zwrócili się do polskiego Sejmu z prośbą o uznanie wydarzeń związanych z tragedią wołyńską za akt ludobójstwa. Sejm zrobić to odmówił, ale kim naprawdę jest tych 148? O takich można wiele dowiedzieć się, biorąc do rąk książkę „Ukrainskoje dwiżenije”, po raz pierwszy wydaną pod pseudonimem A. C. w połowie lat 20. ubiegłego wieku. Komentarz do tego opusu pod tytułem „Ukrainskij i biełorusskij sieparatizm” napisał rosyjski filozof Nikołaj Łosski w 1958 r. Filozoficznych poglądów jego nie będziemy dotykać, a o swojej narodowej samoidentyfikacji opowiada tak: „Ja sam Białorusin, urodzony w powiecie dźwińskim guberni witebskiej. Świadomość tego, że Białorusin jest Rosjaninem, jest mi dobrze znana. Nazywanie siebie Białorusinem ma znaczenie geograficzne, a etnograficznie dla Białorusina naturalne jest uświadamianie siebie jako Rosjanina”. Amen. Powracając do utworu A.C., wzywam szanownych czytelników do przygotowania się na spotkanie z złośliwym ignorantem, kłamcą i prowokatorem, ale — na spotkanie pożyteczne: mamy możliwość dowiedzieć się wszystkiego o „rosyjskiej matrycy” i jej adeptach. Zaczniemy od niewielkiego fragmentu: „Ukraińcy — to szczególny rodzaj ludzi; Ukrainiec nie czuje się Rosjaninem, neguje swoją rosyjskość, nienawidzi rosyjskości. Zazwyczaj to seminarzyści (słuchacze seminariów nauczycielskich, które przygotowywały wykładowców dla szkoły początkowej — W. W.), nauczyciele ludowi, kooperatywiści i podobni przedstawiciele wiejskiej półinteligencji, rozpropagowani z Galicji. Jakże zrozumieć, że Rosjanie nienawidzą swojej rosyjskości jako czegoś obcego i wstrętnego? To dziwne zjawisko może być wyjaśnione tylko z nauki o rasach”. Pojęcie o rasach jest nieodłącznym rozdziałem antropologii i antropogenetyki, jednak nie dotyczy to rasistowskich (szowinistycznych, nazistowskich zboczeń), z których jeden z przykładów demonstruje A.C., w tej dziedzinie nie ustępując Hitlerowi i jego uczonej czeladzi. Czytajcie, towarzystwo (nie chcę takich bredni tłumaczyć na ukraiński — niech zachowuje naturalny smród). Kontynuacja na str. 2

S. 2 · Originalseite ↗

Dokończenie. Początek na str. 1. “Ludność Południowej Rosji pod względem rasowym przedstawia się jako mieszana. Rosyjska w swojej podstawie, wchłonęła ona krew plemion pochodzenia turkijskiego. Chazarowie, pieczyngowie, takie ludy jak torkowie, berendeje, kowcowie, połowcy, tatarzy, czerkiesi — wszystkie te plemiona pozostawiły ślad w fizycznych i psychicznych cechach południoworosyjskiej ludności. Zapoznając się z działaczami ukraińskiego ruchu, począwszy od 1875 roku, odnieśliśmy wrażenie, że “Ukraińcy” — to osobniki, które odchyliły się od ogólnorosyjskiego typu w stronę przodków o turkijskiej krwi, stojących pod względem kulturowym znacznie niżej od rosyjskiej rasy. Wśród obserwowanych przez nas “Ukraińców” takie typy stanowiły przytłaczającą większość. Według najnowszych badań niemieckiego antropologa Burge-Wafiddingena, w niższych rasach wcielają się duchy niższych jakości duchowych; zrozumiałe, dlaczego “Ukraińcy” odznaczają się tępotą umysłu, wąskością horyzontów, głupim uporem, skrajną nietolerancją, hajdamackim bestialstwem i moralnym rozpasaniem. Takie właściwości niższego ducha są przyrodzone ukraińskiemu świętemu i prorokowi Tarasowi Szewczence. Poezja jego działa na dusze nie w sposób wznoszący, lecz obniżający. Nie łagodzi ich, nie uszlachetnia, nie wywołuje czułych uczuć, a przeciwnie, zgrubia, demoralizuje, zezwierzęca”. Wyjątkowo utalentowana “rosyjska rasa” — to komiczne, kiedy mowa o akademickim podejściu do problemu. Jednak “pucz piwny” Hitlera w 1923 r. też był jak farsa; po 10 latach czołowi aktorzy tamtego spektaklu doszli do władzy. Swego czasu Jurij Mieszkow na Krymie bardzo przypominał klowna, jednak utrata półwyspu przez Ukrainę stopniowo nabierała odcienia rzeczywistości. Ihor Markow i jego “Rodina” nie byli postrzegani jako coś wartego uwagi, ale czyż po dziesięciu latach ich działalności dowcipna i swobodna “kanoniczna” Odessa nie stała się miastem agresywnie cuchnącym (jak, powiedzmy, Siewierodonieck w swoim “gwiezdnym czasie”)? Powróćmy do A.C. i jego utworu. Dotknijmy publikacji znanego antropologa W. Aleksiejewa z Moskiewskiego Instytutu Etnografii im. Mikłucho-Makłaja, datowanych na 1960 rok. Moskiewski uczony mógł wydrukować to, co pod żadnym pozorem nie ujrzałoby światła dziennego w Kijowie (ku radości “burżuazyjnych nacjonalistów”). Zatem: “Cechy południowej śródziemnomorskiej gałęzi rasy europeidalnej u Ukraińców są silniejsze niż u Rosjan i Białorusinów. Rehabilituje to dawny wniosek o osobliwościach Ukraińców w porównaniu z innymi wschodniosłowiańskimi narodami. Porównania współczesnej i średniowiecznej ludności Rosji, Białorusi i Ukrainy świadczą, że różnice antropologiczne, które odzwierciedlają wpływ fińskiego substratu, są wyraźne na przestrzeniach Rosji, mniejsze na Białorusi — i schodzą do zera na terytorium Ukrainy. Innymi słowy, średniowieczni Słowianie Ukrainy nie dołączyli do siebie grup etnicznych, które miały domieszkę mongoloidalną i mówiły w językach fińskich. Typ antropologiczny Ukraińców ukształtował się na podstawie kronikarskich Polan; bardzo prawdopodobne w formowaniu Ukraińców są cechy antropologiczne kronikarskich Drewlan i Siewierzan”. Wspomniany wyżej “dawny wniosek” należy do akademika Wołodymyr Wojtenko Cesarskiej Akademii Nauk w Petersburgu A. Szachmatowa, którego autorytet w świecie naukowym był niezaprzeczalny: “Musimy zdecydowanie odrzucić tezę o tym, że starą Kijowszczyznę zasiedlali przodkowie nie współczesnych Małorosjan, a innych narodowości. Szukać w XI—XII w. nad Dnieprem Wielkorosjan jest daremnym trudem, bo wielkorusskaja narodnost’ proischożdienija nowogo”. 2. W pierwszym rozdziale, mówiąc o tezach podsumowujących światopogląd tego, kto ukrył się pod pseudonimem A. Carinnyj, muszę dokładniej dotknąć poszczególnych pozycji zaproponowanej przez niego kłamliwej encyklopedii ukrainofobii. „Połtawszczyzna udowodniła, że jest rosyjska, wyhodowawszy geniusz Gogola, syntezę głównych gałęzi narodu rosyjskiego i wyciąg duchowych soków małoruskiej odnogi”. Przy łożu Rosji, „zdrowiejącej od gnilnego zatrucia żydowskim marksizmem”, Gogol, zdaniem A.C., zajmie miejsce duchowego lekarza. Trudno zrozumieć, co oznacza ta fraza. Jeśli chodzi o charakterystyczny dla Gogola (a także dla Dostojewskiego i wielu pisarzy mniejszego kalibru) „automatyczny” antysemityzm, to odzwierciedla to ogólnoimperialną ksenofobię. Na tym tle Połtawszczyzna wyróżnia się tym, że „wyhodowała” Wasyla Nariżnego. Napisawszy pierwszą w literaturze rosyjskiej powieść, ten wychowanek gimnazjum przy Uniwersytecie Moskiewskim dał (bez publicystyki, w spokojnym realistycznym stylu) wzorzec ludzkich relacji między chrześcijaninem a żydem, co bardzo nie spodobało się cenzurze i ówczesnym „organom”. „Protektorzy Szewczenki w Petersburgu należeli do kręgów liberalnych. Wskazując na niego, mogli mówić: patrzcie, ile talentów rozproszonych jest w masie chłopstwa pańszczyźnianego”. Rosyjskie oświecone społeczeństwo, ubolewa A.C., nie znało prawdziwego Szewczenki, bo przyjaciele poety upiększali jego wizerunek. Dopiero stopniowo stawało się oczywiste „zwierzęce oblicze” poety, jego nienawiść do Boga (kłamstwo — W. W.), do cara (prawda — W. W.), do wszelkich przejawów nierówności obywatelskiej i majątkowej. A co najważniejsze, „początek ukraińskiemu ruchowi, dążeniu do oddzielenia się »narodu ukraińskiego« i stworzenia dla niego osobnego języka, oddzielnej literatury i samodzielnej państwowości, — położyło Bractwo Cyrylo-Metodiańskie”. Mamy powody do dumy, towarzystwo: i bractwo, i braccy (Szewczenko przede wszystkim) — to postępowi ludzie swoich czasów. Idea samodzielnych państw słowiańskich oraz ich dobrowolnej i równoprawnej (kon)federacji jest pod każdym względem szlachetnym projektem. Jedyną jego wadą jest praktyczna niewykonalność z powodu istnienia „europejskiego żandarma” bizantyjsko-ordyńsko-pruskiego chowu. A.C. smuci się — historia, powiada, zrealizowała „główną ideę bracików dotyczącą państw słowiańskich: teraz istnieją Carstwo Bułgarskie; Królestwo Serbów, Chorwatów i Słoweńców; Republiki Polska i Czechosłowacka. Okazała się zniewolona Rosja, i przez kogo? Przez żydów! Na miejscu byłej Rosji bujnie rozkwitło obrzydliwe żydowskie państwo”. O tym, że rosyjski bolszewizm/komunizm ma nie żydowskie, a „domowe” pochodzenie etnopsychologiczne („matrycę”), dużo i mądrze pisał Nikołaj Bierdiajew (nawiasem mówiąc, były kijowianin). Początek ruchu ukraińskiego w Galicji można datować na 1868 rok, słusznie pisze A.C.; we Lwowie zostało założone towarzystwo „Proświta” w celu rozpowszechniania książek dla ludu, napisanych językiem Tarasa. Połtawszczyzna udowodniła, że jest „nierosyjska”: w 1872 roku były bracik cyrylo-metodiański D. Pilczykow przywiózł z Połtawy 1000 guldenów austriackich na organizację towarzystwa im. T. H. Szewczenki. We współpracy z Towarzystwem wzeszła gwiazda M. P. Drahomanowa. Co w tekście dalej? Kolejne pojawienie się ulubionego tematu: „Drahomanow zafascynował się naukami niemieckich żydów. Tutaj podeszliśmy do krytycznego momentu ruchu ukraińskiego — przyjąwszy marksizm, mógł on nazywać się ukraińskim tylko dlatego, że działał w małoruskim środowisku”. Kropka, akapit, a mało szanowny autor, pardon, bierze za brodę M. S. Hruszewskiego. Przyszły przywódca Centralnej Rady, ukończywszy gimnazjum w Tyflisie, studiował na Uniwersytecie Kijowskim. Napisał na medal swoją pierwszą pracę „Historia ziemi kijowskiej”, co od razu postawiło młodego uczonego na wysokim szczeblu w towarzystwie historyków. Ale A.C. widzi problem: dlaczego Hruszewski wybrał lwowską katedrę, przedkładając ją nad szeroką drogę, „jaka mogła otworzyć się przed nim w Rosji? Najmniej stosownie jest dopuścić, że wybór został dokonany w przypływie fascynacji miłością do matki-Ukrainy”. A dlaczego, właściwie, „najmniej”? Dalsze życie M. S. Hruszewskiego daje podstawy właśnie dla takiej interpretacji, jednak publicysta-łajdak wie, do czego zmierza: robi z uczonego zdrajcę i międzynarodowego szpiega: „…zobowiązał się wprowadzać w życie wypracowany w Wiedniu program, mający na celu wciągnięcie Lewobrzeżnej Małorosji w sferę wpływów Austro-Węgier. Zgoda na przyjęcie tego rodzaju zlecenia obiecywała niemało życiowych korzyści”. Na co napomyka prowokator — na pieniądze, apartamenty, kurorty, kobiety? Na wszystko — i na nic, to cecha wykwalifikowanego kłamcy. Dotykając pracy naukowej M. S. Hruszewskiego i jego publikacji w języku ukraińskim (a w jakimż innym?), wściekły publicysta rzuca się na wszystkie strony, w szczególności na uczonych swojego ojczyzny: „Członkowie Rosyjskiej Akademii Nauk nie tylko nie uznali za stosowne wystąpić przeciwko pseudonauce Hruszewskiego, ale kryli go swoim autorytetem”. Mam przyjemność wymienić z nazwiska uczciwych naukowców: akademicy Korsz i Szachmatow, profesorowie Miakotin i Korsakow (Petersburg, Kazań), „nie mówiąc już o takich ukrainofilujących” profesorach, jak Bahalij i Sumcow (Charków). A teraz — ulubiony temat szowinisty: „Wypracowane zostało milczące porozumienie, by otwarcie nie mówić prawdy o żydach, przygotowujących pogrom Rosji”. A sam M. S. Hruszewski (mało tego, że Ukrainiec) w kijowskim środowisku uniwersyteckim znalazł sobie współmyśliciela i współpracownika w osobie profesora języka rosyjskiego i literatury W. N. Pieretca; będąc „petersburczykiem żydowskiego pochodzenia”, stał się zagorzałym Ukraińcem, publikował w Zapisach towarzystwa T. H. Szewczenki i „rozpowszechniał idee ruchu ukraińskiego wśród studentów”. Dalej kłamca traci poczucie rzeczywistości. Wiadomo, że w maju 1914 r. arcyksiążę Franciszek Ferdynand zwołał naradę z udziałem austriackich i niemieckich ministrów oraz cesarza Wilhelma. Tak więc: „Na tę naradę w charakterze ekspertów wezwani zostali Hruszewski i Pieretc”. Rzecz jasna — dwaj profesorowie, Ukrainiec i Żyd, tak doradzili uczestnikom narady, że ci po kilku miesiącach wypowiedzieli wojnę Rosji. W związku z tym I wojna światowa „została wywołana przez tajne siły, głównie żydowskie”; politycy nie domyślali się, że los ich imperiów „jest przesądzony przez nad-rząd Syjonu”, a traktat pokojowy Ukrainy z Ententą „był wykonaniem dawno zaplanowanego planu”. Jeśli chodzi o rewolucję 1917 r. w Rosji, to — oprócz wzbogacenia materialnego — „celem żydów było wyniszczenie sił umysłowych narodu rosyjskiego”. Na tle tych bredni minister propagandy Rzeszy dr Goebbels nie wydaje się już niedoścignionym mistrzem dezinformacji. W tematyce wschodniosłowiańskiej jego konkurentem można uznać A. Carinnego (A. W. Storożenkę, 1857- ?). Jest on etnicznym Ukraińcem, a „w rzeczywistości” — chachołem i rosyjskim szowinistą. NB: z Carinnym nie ma nic wspólnego pisarz Ołeksij Petrowycz (Ołeksij) Storożenko (1806— 1874); przez całe życie „służąc carowi” w wojsku, pisał, można by rzec, dzisiejszym językiem ukraińskim; jego „Marko Przeklęty” zawiera w sobie kolizje, które oświetlają odwieczne wieczne mroki ludzkiej duszy, ale to już inny temat. 3. Kończąc rozmowę o Carynnym-Storożence, posłużę się dwiema jego krótkimi „perłami” o charakterze idiotyczno-anegdotycznym: 1. małorusy — to najprawdziwsi Rosjanie, odwieczni Rosjanie; 2. Katarzyna Druga popełniła historyczny błąd: zgodziła się na przekazanie Austro-Węgrom Galicji i Bukowiny, pozostawiając niedokończone zbieranie ruskich ziem. Mam nadzieję, że zainteresowane osoby o janczarskiej samoidentyfikacji wybaczą nielubianemu przez nich narodowi ukraińskiemu skłonność do zjadliwego humoru — w szczególności przysłowie „Głupi pop — głupia jego modlitwa”. Zatem przechodzimy do świeżutkiej (na pięknym papierze, z kolorowymi ilustracjami) monografii akad. P. P. Tołoczki „Ukraińcy w Rosji”. Już na pierwszej stronie przeczytawszy o „nienaruszalnej przyjaźni dwóch pokrewnych narodów”, a dalej o tym, że ZSRR jest „największym światowym eksperymentem socjalistycznym”; o tym, że „my rozwaliliśmy” wielki i wspaniały kraj „nie bez podpowiedzi zachodnich mentorów”; o tym, że „największy eksperyment” poszedł z dymem nie przez ekonomiczną impotencję, a w rezultacie tego, że źli wujkowie w „puszczy białowieskiej, rozgrzani mocnymi trunkami, ogłosili jego rozwiązanie”, — przeczytawszy to i wiele podobnych rzeczy, zrozumiałem: akad. P. P. Tołoczko choruje na syndrom ZS. Z reguły u ludzi starszego wieku ta choroba jest nieuleczalna. Cytuję słownik filozoficzny (1983 r.), zastępując skrótem ZS (zagorzali „sowki”) kamuflujący termin „naród radziecki”. Zatem: „ZS — nowa międzynarodowa wspólnota ludzi, którzy mają jedyną pod względem socjalistycznym i różnorodną pod względem narodowych osobliwości kulturę oraz wspólny cel — budowę komunizmu. Wzrost międzynarodowych cech w kulturze narodowej świadczy nie o tym, że narodowe rzekomo staje się ofiarą międzynarodowego, a o tym, że wzbogaca się samo pojęcie narodowego. Przedstawiciele każdej nacji ZSRR uważają się za ZS, co odzwierciedla się przede wszystkim w poczuciu ich ogólnonarodowej dumy”. Akad. P. P. Tołoczko — „przede wszystkim”. Choć cytowany słownik obiecuje całkowite zlanie się nacji dopiero w dojrzałym komunizmie, ZS-akademik już „zlał się” na tyle, że wybiórczo traci pamięć: hołodomory i wyniszczenie inteligencji — to „Ukraińcy w Rosji”, ale żadnego odniesienia do tych tragedii w książce nie ma, bo autor zachłystuje się błogością. Wiele uwagi poświęciwszy postaci T. G. Szewczenki (wyłącznie rosyjskojęzycznym tekstom powieści i dziennika), akad. P. P. Tołoczko podsumowuje: „...należy powiedzieć, że jego twórczość była związana nie tylko z Rosją, ale i z Ukrainą, Kazachstanem”. Co to jest — dziecinna przebiegłość czy starczy marazm? Powieści dla zarobku, napisane atramentem, przyćmiewają napisane krwią wiersze? Zesłanie do Twierdzy Orskiej — to „związek z Kazachstanem”? Gdzie choćby pół słowa o Bractwie Cyrylo-Metodiańskim — błyskotliwym epizodzie z historii „Ukraińców w Rosji”? Ostatnie 5 stron książki („Rosyjski świat i Ukraina”) pod względem szarpania autorskiej logiki przypominają przysłowie o wężu na gorącej patelni. Jako tako wszystko można podsumować za pomocą trzech tez: 1. alleluja moskiewskiemu popowi Cyrylowi za ideę; 2. płakać „chce się od tego, że „1150-lecie rosyjskiej państwowości” nie stało się ogólnowschodniosłowiańskim wydarzeniem, a nie zostało uczczone tak, jak w 1862 r.”; 3. wszystko sprowadziło się jedynie do popularyzacji w Ukrainie historii i kultury Rosji, a tego za mało dla realizacji „produktywnej idei pod nazwą „Rosyjski świat”. Szczerze radzę akad. P. P. Tołoczce zabrać się do pracy nad nowym dziełem „Czeczeni w Rosji”; będzie miał świadectwo L. Tołstoja („Hadżi-Murat”, rozdz. XVII): „Sado uchodził w góry, kiedy Rosjanie podchodzili do aułu. Wróciwszy, znalazł swoją saklę zburzoną. Syn jego, piękny, z błyszczącymi oczami chłopiec, został przywieziony martwy do meczetu. Został przebity bagnetem w plecy. Płacz kobiet słychać było we wszystkich domach. Fontanna była zanieczyszczona, tak że wody nie można było brać z niej. Tak samo był zanieczyszczony i meczet. O nienawiści do Rosjan nikt nie mówił. To nie była nienawiść, a nieuznawanie tych rosyjskich psów za ludzi...”. Czy zdarzyło się panu, panie akademiku, czytać poemat T. G. Szewczenki „Kaukaz”? Wołodymyr WOJTENKO

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · Maschinelle Übersetzung

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn