Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWissen · Menschen · Zukunft
Seite · S. 5Originalseite ↗

PETRO OSADCZUK: „ZAPYTAJ SIEBIE, JAK ŻYŁEŚ DLA UKRAINY”

Слово Просвіти, №48 за 2011 рік

Jak można zwięźle scharakteryzować znanego ukraińskiego pisarza i działacza społecznego Petra Osadczuka? Jest patriotycznym lirykem, satyrykiem politycznym, publicystą, aforystą-filozofem, jego utwory są przepełnione ukraińskim humorem. Na czym opiera się swoisty kodeks moralno-etyczny Petra Osadczuka? Być może to jest klucz: „Twierdzę, wychodząc z tego impasu, w który zagania życie: polityka to prawda o tym, co obiecują, ale czego nigdy nie było i nie będzie; a poezja to prawda o tym, co było lub mogło być, ale, jak utracony raj, odeszło, przeminęło lub odwróciło się od nas, abyśmy nie dotykali go, nie obmacywali pożądliwymi palcami, nie mogli go wymienić czy sprzedać; poezja to dobre, uzdrawiające spojrzenie bóstwa, niewidzialnego i wszechobecnego, dopóki istnieje ziemia i ludzie na ziemi; poezja to zagadka duszy, a nie rozumu, tym bardziej błądzącego i przewrotnego rozumu, którym karmi się polityka, zwłaszcza w naszych czasach wielkiego aktorstwa z ciągłym przebieraniem się i wymianą dekoracji oraz masek” (Z książki „Odbicie otchłani”, 2006 r.). Do rozmowy z Petrem Osadczukiem skłoniła jego niezwykle aktywna postawa życiowa, która lada chwila ma wypełnić strony nowej satyrycznej książki „Pen-klub”. — Petrze Illiczu, ma Pan ten wiek, doświadczenie i status, które skłaniają do odcinania spraw drugorzędnych i skupiania się na głównym, istotnym. Proszę opowiedzieć o swoich priorytetach. — Mam swoiste motto: „Mój każdy dzień — ostatni dzień. Mój każdy oddech — pierwszy oddech”. Codziennie coś czytam, piszę… Mam gruby zeszyt (dwudziesty piąty z kolei; pierwszy zacząłem dwadzieścia lat temu), w którym notuję swoje wrażenia z usłyszanego, przeczytanego, zobaczonego (w tym w telewizji). Często te notatki są smutne, krytyczne. Przez lata niepodległości wydarzyło się bardzo wiele wydarzeń, rząd zmieniał się ponad dziesięć razy. Mamy czwartego prezydenta, ale mam wrażenie, jakbyśmy dystansowali się od tego odliczania czasu, które wydawało się początkiem nowej historii. Wspominam, jak wszystko się zaczynało, kiedy byłem deputowanym pierwszej i drugiej kadencji Rady Najwyższej Ukrainy. Byliśmy wielkimi politycznymi romantykami, myśleliśmy: jeśli ogłosiliśmy niepodległość Ukrainy, to zacznie się nowe odliczanie historii. Ogłosić też było trudno, ale kilkaset razy łatwiej niż stworzyć niepodległą Ukrainę. Pamiętam moich patriotycznie nastawionych wyborców. Co miesiąc przyjeżdżałem do okręgu wyborczego, rozmawiałem z ludźmi, odpowiadałem na pytania. Mówiono mi: „My zagłosowaliśmy za niepodległością Ukrainy, a wy tam, w Radzie Najwyższej, już zróbcie tak, żeby wszystko było w porządku”. Jeden człowiek nawet mówił: „Po co wy tam dużo gadacie i przyjmujecie bez liku różne ustawy? Trzeba uchwalić jedną ustawę, według której wszystko ma być dobrze”. Ja, jak mogłem, wyjaśniałem, w zależności od poziomu wykształcenia, kultury, intelektu rozmówców. Ale przede wszystkim akcentowałem, że państwa nie buduje się od góry. Państwo to złożony kompleks, trzeba je budować jednocześnie od góry i od dołu. Jeśli budować tylko od góry, można zrobić piękny dach, ale wszystko zawali się bez mocnego fundamentu i ścian. Więc, proszę bardzo, włączajcie się. Przyczyn inercji jest wiele, przede wszystkim tkwią one w postsowieckiej świadomości „sowków”, którymi jesteśmy do dziś. Na referendum w 1991 roku ludzie myśleli: oto zagłosowaliśmy za niepodległością i zacznie się nowe życie, wszystko będzie bardzo dobrze i poprawiać się z każdym dniem. A okazało się: „Sowek żyje jak gnom // z wyobraźnią bogatą, // marzy ziemię kopać sowkiem, // a pieniądze zagarniać łopatą”. A jeszcze gnębi nas niewolnicza brak szacunku do samego siebie. Przypominam sobie, jak jeszcze w połowie lat dziewięćdziesiątych, wspominając zniesienie poddaństwa w 1861 roku, napisałem artykuł o tym, że było wielu poddanych, którzy płakali i żałowali za swoimi panami, chcieli z nimi być, na nich pracować, im służyć. Oto i wśród nas jest wielu współczesnych sowieckich poddanych, którzy nie wiedzą, co robić w tym życiu, dlatego oglądają się wstecz i oskarżają tych, co na górze. Kiedy często powołujemy się na Konstytucję Ukrainy i na tezę „Naród jest źródłem władzy”, słuchamy, co naród mówi o władzy (a na niektórych wiecach można usłyszeć wielkich buntowników i przekleństwa), pytam: „A kto ją wybierał?”. Jeśli naród — źródło władzy, A u władzy zniewaga i zło, Znaczy, ma poważne wady Zamulone źródło. Zmiana formacji powinna iść równolegle ze zmianą świadomości. A zmiana świadomości to niezwykle powolny proces, zwłaszcza gdy człowiek styka się z takimi problemami jak u nas (bezrobocie, korupcja, niskie pensje i emerytury). Wtedy rozbrzmiewają oskarżenia pod adresem władzy. Ona zawsze jest zła, kiedy nie ma normalnego minimum socjalnego. Jeśli spóźniliśmy się z budową państwa o ponad 350 lat, to jak w mgnieniu oka historii nadrobić to, co stracone? To niemożliwe. Budowa państwa to bardzo skomplikowany proces: ekonomiczny, społeczny, psychologiczny, filozoficzny. Mamy niski poziom świadomości. Liderzy różnych partii wypowiadają się bardzo ostro, pretensje są w zasadzie sprawiedliwe i mówią niby to samo o współczesnych problemach: bezrobociu, niskich płacach i wysokich cenach, nieudanych reformach… Ale wyrzucają to sobie niby z różnych stron barykady, nietolerancyjnie i kategorycznie. — Dlaczego reprezentują różne partie, dlaczego tych partii jest tak wiele? Dlaczego nie połączą się w jedną siłę? — A dlatego, że każdy, poczuwszy zapach władczych dywidend, czuje się wodzem lub wódzkiem, pragnie figurować, przewodzić i nie chce się podporządkować. Wydaje mi się, że wolność najbardziej traci wtedy, gdy jest jej za dużo. Zrozumcie mnie dobrze. Muszą istnieć jakieś hamulce, regulator, zwłaszcza w planie moralno-etycznym. Nie chcę, powiedzmy, patrzeć na gołe dziewki, które reprezentują jakieś stowarzyszenie feministyczne, rozbierają się pod parlamentem, Gabinetem Ministrów czy prokuraturą w znaku protestu. Co to jest? Demonstracja cycków, za przeproszeniem? Forma walki? Epatowanie? Mnie ten „goliznizm” się nie podoba. Oczywiście młodzi ludzie, którzy wyrośli przez dwadzieścia lat niepodległości, mogą wysunąć wobec mnie pretensje, że myślę starymi kategoriami. Ale co znaczy — starymi kategoriami? Istnieją wieczne wartości. Istnieją wartości moralno-etyczne naszego narodu. Musimy o nich pamiętać i je wyznawać. A mamy całkowity niemoralny bajzel, który do niczego konstruktywnego nie doprowadzi. Niedawno byłem w rodzinnej wsi. Zraziły mnie chwasty tam, gdzie nigdy ich nie było. Wchodzę w ulicę, jakby w las. Gdzie droga, gdzie chatki, gdzie podwórka? Wszystko zarosło, ludzie się zapijają. Tam, gdzie wcześniej były fermy, wszystko zrujnowane, rozkradzione. — Przypomina mi to sytuację w sferze wydawniczej. — Oczywiście. Wydawnictwa ledwo zipią, ukraińskie książki zarastają chwastami ruszczyzny, a jeśli wychodzą, to w mizernych nakładach. Dlaczego tak jest? Przez tak zwany rynek — zrównali książkę z kiełbasą i kapustą. — I nawet z wódką. — Postawili niżej od wódki. Mówiąc, że rynek wszystko wyreguluje. Nic on nie wyreguluje w sferze humanistycznej. Muszą istnieć korporacyjne państwowe regulatory. Ale pogoń za zyskiem, za pieniędzmi za darmo rodzi chaos. U nas lwia część przywożonych książek, myślę, że osiemdziesiąt procent, przywożona jest z Rosji. Jestem za tym, żebyśmy się integrowali, wzajemnie wzbogacali. Jednak nie można tak zawłaszczać rynku książki! Przywożą bez cła, kontrabandą. Czy to jest przyjaźń narodów? Jakaż to przyjaźń? Książkowa agresja. Państwowa i społeczna inercja jest zabójcza. Oto przykład. Na moich oczach wydawnictwo „Radziecki pisarz” przemianowano na „Ukraiński pisarz”. Ja (Petro Osadczuk przez 18 lat pracował w Związku Pisarzy Ukrainy jako odpowiedzialny sekretarz Kijowskiej Organizacji Pisarzy, potem jako zastępca przewodniczącego NSPU. — W. K.) byłem przeciwny takiej nazwie: „Nazwijcie wydawnictwo skromniej, powiedzmy, „Kobziarz” czy „Otwarta przestrzeń”, nie trzeba tak bezpośrednio nazywać”. Do czego zmierzam? W wydawnictwie „Radziecki pisarz” wychodziły ukraińskie książki w dużych nakładach. Wiem, jakie tam były ograniczenia, zwłaszcza w zbiorach poetyckich wymagano ukłonów w stronę „partyjnego kościoła”, czyli pierwsze trzy-cztery strony musiały być na temat partii i Lenina, a dalej były normalne filozoficzne, nawet patriotyczne wiersze. Zatem wychodziła literatura ukraińska pod pseudonimem „radziecka”. A teraz przy NSPU jest „Ukraiński pisarz”, gdzie rzadko wychodzą ukraińskie książki — trzeba znaleźć sponsora, zapłacić pieniądze i otrzymać niewielki nakład. Wybaczcie, o co myśmy walczyli? Robimy nie tak i nie to. Suma przyczyn i czynników daje negatywne skutki. Wszystko to jest w moich czterowierszach. Obecnie zbieram książkę, być może na trzy tysiące takich wierszy — satyrycznych, humorystycznych, filozoficznych. Na początku lat dziewięćdziesiątych napisałem: Nasza wola sięgnęła bezkresności, Zapomniawszy realne możliwości, Oj, boję się, że Majdan Niepodległości Przezwą na Majdan Niezamożności. Obecnie te przejawy nabierają groteskowości. Więc trzeba oficjalnie przemianować Majdan Niepodległości na Majdan Niepodległości od Ukrainy? — Znając od dawna Pana twórczość, odbierałem Pana jako patriotycznie nastawionego liryka. Z latami sarkazm, satyra, upolitycznienie wypełniły Pana poetyckie koryto. — Bo takie jest życie. Bardzo mnie niepokoi to, co dzieje się w społeczeństwie. Już wspomniałem, że przygotowuję książkę czterowierszowych miniatur, która będzie się nazywać „Pień-klub”. Będzie się zaczynać tak: Mali synowie wielkiego narodu Wiodą w przyszłość przez pień i kłodę, Ścigając się zawzięcie dzień w dzień, Kto z nich najlepszy i największy pień. Polityka mnie wciąga, społeczne wahania przejmują. — Więc poeta rozmyśla jak budowniczy państwa. — Pewnie. I to nie tak, i tamto nie tak, I dni nie dni — nocy odmiany. Nie chełp się, żeś kozak, Powiedz, jak żyłeś dla Ukrainy. Oczywiście, winni są na górze — Od możnowładców tylko nieszczęścia. A ty obudziłeś się o świcie I poszedłeś na wspólne pole kraść. Strzelają tam, strzelają siam, A u nas — nie bombowe ruiny. Zapytaj siebie, zwalczywszy wstyd: Ty co zrobiłeś dla Ukrainy? Szli w górę, wyszli pod stok, Nad przepaścią trzeszczy popręg. Coś mało tych, co ciągną wóz, Chętnych mało pchać pług. Nie umie ten, nie chce ta, A ten i ta czekają tęsknie. Jeszcze trochę — i wieków cel Upadnie pod nogi bezbronnie. Przysięgać na wierność w pieśniach — Nie ma nam w światach zamiany. A kto na serio wybrał swą drogę, Gotuj się umrzeć dla Ukrainy! Oto o czym kluczowym pisałem i piszę. I liryka się wylewa, bo dusza wciąż żywa. Pięć lat temu wyszła książka “Otwarte morze duszy” w wydawnictwie Wadyma Karpenki. — Co cieszy, a co smuci, kiedy patrzy Pan na nowe literackie pokolenie? — Cieszy to, że pojawiło się wielu młodych utalentowanych ludzi. Smuci, że niemało młodych, umiejąc trzymać pióro w rękach, nauczyło się kombinować, manipulować słowami, kompilować. Jakoś napisałem nihilistyczny wiersz dotyczący niektórych pseudotalentów. Kończy się on tak: Metafory, jak psy z slumsów, Wyszczekują coś agresywnego. Pisać wiersze o niczym — Zajęcie wielce produktywne. — Naszą rozmowę zaczęliśmy od określenia ważnych dla Pana priorytetów. Zatem i zakończymy nimi. — Chciałoby się, żeby Bóg czy jakiś prorok podszepnął liderom oficjalnej Rosji, że nie można tak postępować w polityce. Oni skłócają narody, pragnąc być na górze jak za caratu. Nawet w okresie radzieckim, zwłaszcza w czasach liberalizacji społeczeństwa po Chruszczowie, nie było tak cynicznych, bezczelnych posunięć politycznych, jakie obserwujemy teraz. Oficjalnie Rosja cofa nas do XIX wieku, a nawet dalej. Tworzy idoli, którzy nie są tego warci. Pomniki Katarzyny II, postawione na Krymie i w Odessie, to hańba dla współczesnych polityków. Kto choć trochę coś czytał, wie, kim ona jest. A w Odessie zdjęto pomnik powstańców pancernika “Potiomkin” i w tym miejscu postawiono pomnik dusicielki. Co to jest? Bluźniercze, niewolnicze pełzanie przed oficjalną Rosją. Trzeba, żeby rosyjscy przywódcy uświadomili sobie: żyjemy w zupełnie innym czasie, a oni budują wertykał władzy metodą kagiebowską. Został Putin premierem, teraz chce znów wrócić na prezydencki fotel. Ależ trzeba budować nową Rosję w nowych warunkach, żeby szanowała innych, żeby ją szanowano. Nie można na braku szacunku do sąsiadów i kogokolwiek na świecie budować swojego autorytetu. W Rosji był już Rasputin, a tym razem Putin, jego oświeca bolszewicka gwiazda o pół kroku od tronu cara. To źle się skończy, on może zrujnować Rosję, a ja chcę, żeby ona była. Jakoś prowadziłem audycję “Ogień w odzieży słowa” na kanale “Kultura” wciąż jeszcze Ukraińskiego Radia. Dzwoni słuchacz: “Wy goworitie s antirusskich pozicij”. Mówię: “Bóg z wami. Ja żyję pod hasłem: “Niech żyje wielka Rosja poza granicami niepodległej Ukrainy, bo kiedy, nie daj Boże, zginie Rosja, to pod oknami Ukrainy będą mówić po chińsku”. Ja nic nie mam przeciwko Chińczykom, ale niech oni żyją u siebie, a my będziemy żyć u siebie. Ja — jestem Ukraińcem. I wszystko pyszne Rozbije się o moją łagodność. Ja — jestem wiśniowym sadem przy chacie, Który podświetla ludzkości w maju.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · Maschinelle Übersetzung

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn