Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWissen · Menschen · Zukunft
Seite · S. 15Originalseite ↗

Zainspirowani światłem. Refleksje na wystawie „Dzień Wolności”

Слово Просвіти, №48 за 2012 рік

Artysta Ołeksandr Melnyk zatrzymał się, oczyszczając ziemię pod przyszłe kwietniki, spokojnie wbił łopatę w zaspę śnieżną: oto już nadchodzi córka z naręczem bzów, więc młode pokolenie będzie kontynuować dzieło ojca. Wtedy uważnie spojrzał w salę imienia Ołeny Zamostian Akademii Kijowsko-Mohylańskiej, zobaczył wszystkich, którzy zebrali się na otwarcie wystawy „Dzień Wolności” i, przekroczywszy ramę, spokojnie zszedł ze swojego płótna na białą podłogę i przywitał się z nami. Hanna KOZACZENKO, członkini zarządu Ukraińskiego Funduszu Kultury. Tutaj byli już artyści-patrioci, kierownicy i studenci Mohylanki, pisarze, dziennikarze, goście z Sankt Petersburga, działacze społeczni. Zaskoczyła ciekawie zbudowana ekspozycja. Wydawało się, jakby dzieła sztuki wewnętrznie wolnych ludzi bez udziału osób trzecich, według własnego uznania, rozmieściły się w sali i rozmawiały między sobą, zyskując samodzielne, oddzielne od autorów życie. Mistyczny pomarańczowy jeździec na płótnie („Wiestnyk” Wołodymyra Harbuzia), niczym z ciemnej mgły wyłaniający się, i jakby z białego nieba — w realny świat na rączym koniu odmłodzony Łeonid Hopanczuk („Jesteśmy wolni…” odpowiedź Jerzemu Hoffmanowi) witali się nawzajem. Kozak Mamaj na obrazie „Pora” Wasyla Zabashty sprawdzał, czy szabla jest ostra, jego brat w pędzlu Wasyla Kopajhorenki oraz „Zalizniak” Teodozjusza Humeniuka snuli niewesołą dumę — o naszej z wami wolności. Każdy — i w życiu, i w twórczości — jest wolny, więc interpretuje pojęcie „Wolność” na swój sposób. Bohdan Tkaczuk przyjechał z Tarnopola na otwarcie tej wystawy i przekonał się, że jego obraz „Wokół miasteczka Beresteczka…” leczy nas z zapominalstwa. Po to właśnie jest nauka historia, aby z tego, co najstraszniejsze, poznawszy to, ludzkość wyciągała właściwe wnioski. „Ślepcy” Ołesia Sołowia (1996 r.) do dziś, niestety, są aktualni. Czas już społeczeństwu przejrzeć na oczy, a ono wciąż jeszcze się miota, próbując pokonać nawałę kłamstwa, mimo że znak sierpa i młota ustąpił Tryzubowi. Nie pokonano strachu, wciąż nie ma zjednoczenia, które wyróżni, zrodzi jasnego, silnego, bezinteresownego lidera, zdolnego poprowadzić naród drogą Światła. Na otwarciu wystawy. Ołes Szewczenko i Ołeksandr Melnyk. Przyурочена до дня початку Помаранчевої революції wystawa „Dzień Wolności”, stworzona na ciche wezwanie Ołeksandra Melnyka, — to świadoma okazja, by przemyśleć przeszłość i teraźniejszość. Istnieje nawet wersja, jakoby Pomarańczowa rewolucja była technologią polityczną, aby pod żadnym pozorem ludzie już nie wyszli na majdan. Niespełnione oczekiwania, oszukana nadzieja na pozytywne zmiany w społeczeństwie (nie ma co ukrywać) rodzą zwątpienie. Pesymiści podejrzewają, że uruchomiono generatory do manipulowania ludzką świadomością, tak jak wcześniej pracowały one przy Sofii, by wywoływać zamieszki, aż do momentu, gdy rekonstrukcja placu usunęła podejrzane kioski z kablami, które prowadziły pod ziemię — i nie wiadomo dokąd. Ale w namiotach na zimnym Chreszczatyku panowała wtedy prawdziwa Miłość, było niepodrobione Braterstwo. Głodnego, przemarzniętego donieczanina otoczyli pomarańczowi rówieśnicy, przyprowadzili do swojego ogniska, nakarmili, ktoś dał swój sweter, ktoś — kurtkę. Chociaż różne poglądy i upodobania przywiodły ich Ołeksandr Melnyk. „Pora”. 2005 r. na Majdan, ale stworzyć barykady między młodymi rodakami żadnym technologom politycznym się nie udało. Zadziwiający portret „Dziadka Liksandra (Melnyka)”, stworzony przez M. Storożenkę w 1976 roku, ma co powiedzieć potomnym. Mądrość ludowa — synonim wszechwidzenia — jest w jego oczach. Tak, stalinowskimi wielkimi głodami i katowniami GUŁAG-u zniekształcono kod genetyczny narodu — ale nie zniszczono go! Prześladowany do dziś naród nie stracił zdolności kochania i myślenia, bronienia swojej obywatelskiej postawy oraz rodzenia, wychowywania wolnych ludzi — dlatego żyje obecnie i będzie żył w przyszłości. Maryna Soczenko przypomniała obrazem „Dzień wyroku”, że o wolność należy walczyć, inaczej… Nie, nie powtórzy się „Bykownia” (po to właśnie pracuje artysta Petro Małyszko), nie będzie więcej „Świętej góry zasianej łuskami” (obraz Niny Denysowej), wszak znacząco utrwalone w dziele sztuki, pozostają one w historii i nie będzie powrotu do tamtych wydarzeń. Wieloskrzydle trzepocze „Ptak” Anastasiji Melnyk, zachwycają się jasnymi błyskami na niebie nowożeńcy („Salut nad morzem” Mykoły Danczenki) i kroczą w prawdziwie jasną przyszłość dusze-postacie na obrazach Petra Honczara, Ołeksandra Olijnyka, w rzeźbach Mykoły Bilyka, Wasyla Byka, Mychajła Horłowoho, a nawet na gobelinie Marii Łytowczenko. Bo my jesteśmy „Niezłomni”; to dzieło Wałerija Franczuka jest znaczące nie tylko przez swoją artystyczną wyrazistość, ale i materiał: z resztek drewna, ścinków z krosien powstały obrazy ludzi — świadectwo naszej niezniszczalności. …Wszakże rozmawiały nie tylko Wasyl Zabashta. „Pora... Przebudzony Mamaj”. 2011 r. te dzieła. Przed obrazem „Ziemskie i niebiańskie (Boże Narodzenie)” Wiry Barynowej-Kułeby, jakby opierając się o niego niewidzialnymi skrzydłami, zwracali się do siebie nawzajem i do całej wspólnoty dorośli mówcy, radzi z takiej okazji szczerego porozumienia. A tymczasem uczeń Myrosław Soczenko narysował sobie Tarasową Mogiłę — wspomnienie niedawnej podróży na Górę Czerniecza, i bawił się między eksponatami. Myślało się, patrząc na młodego artystę, że właśnie tak (na radość Aniołowi) podrośnie niemowlę, które jego mama pieści w polu pod stogiem siana — tak żywo i utalentowanie namalowała owo Boże Narodzenie W. I. Barynowa-Kułeba. Czytelnicy „Słowa Proświty” znają „Dziennik drzewa” Kateryny Tkaczenko: ze stygmatów na rękach i nogach, z samego serca przebiły się kwitnące pędy, żeby piękniejsza, weselsza stała się ojczysta ziemia. Owa chrześcijańska ofiarność młodej artystki to przejaw jednego z kosmicznych praw. Kosmos na wystawie „Dzień Wolności” jest obecny poprzez bezpośrednie odwołanie. „Ostatni promień” Kostiantyna Kosarewskiego i „Pulsar” Wasyla Korczynskiego (wraz z jego zdumiewającymi wycinankami na temat kultury trypolskiej) dziś można postrzegać także jako uogólnienie przejściowej epoki kosmicznej. Póki niektórzy interpretują kalendarz plemienia Majów, artyści rejestrują zakończenie epoki ciemności. Ruch ciał niebieskich odbywa się siłą Miłości. Zmienia się wraz z nim i Człowiek. Tegoroczny dyptyk Jarosława Zadwornego „Metagalaktyka” ujawnia nowe zdolności człowieka do podróżowania poza ciałem i poza Układem Słonecznym. Królu Niebieski! — jak Nieprzedmiotowe Światło zdołał artysta oddać farbami olejnymi! Z rdzenia metagalaktyki idzie do nas nowe i przed- czerwone. Trzeba go „Czekać” i przyjmować — mówi dziś obrazem Natalija Mełes; Hanna Furs jeszcze w 2009 roku wyłowiła i ucieleśniła ten nowy „Oddech” i „Ruch”. Pomimo nawału informacyjnej agresji — tych drgawek ludzkiej warstwy tchórzy, dla których Światło jest straszniejsze niż piekielny ogień — nowe pokolenie jest zdolne myśleć wyższymi kategoriami i odczuwać jaśniejszymi uczuciami. Nie, to nie Najwyższy przesiewa ludzi — kogo dokąd po zakończeniu ziemskiej drogi. To nasze myśli i czyny określają dalsze pozaziemskie ścieżki. Kto się potknął, temu dostępne jest „Okazanie skruchy” (obraz Wołodymyra Pasiwenki), a kto świadomie odstąpił, przedkładając ciemność nad Promienną Ludzkość, ten wiecznie będzie niósł ciężar własnych czynów. „Dzień Wolności” nie mógł nie powstać w sali imienia Oleny Zamostian. To unikalne miejsce mocy. Według jednego z przekazów jeszcze w epoce przedchrześcijańskiej na brzegu Poczajny zbudowano drewnianą cerkiew — dla kupców i misji dyplomatycznych — na cześć świętego Mikołaja, biskupa Mir Licyjskich (teraz znajduje się tu w budowli ukraińskiego baroku cerkiew Mikołaja Nabrzeżnego Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego, dzwonnica wyświęcona jako świątynia Świętych Nowomęczenników Ukraińskich). Obok — tuż naprzeciwko wejścia do sali wystawowej — cerkiew św. Eliasza, pierwsza z cerkwi wzniesionych na rozkaz księcia Włodzimierza-Chrzciciela. Pośrodku między nimi kamienny krzyż z napisem: „Tym, którzy złożyli życie na ołtarzu Ukrainy” — pierwszy w czasach Niepodległości znak pamięci, ustanowiony przez Ukraiński Fundusz Kultury. Dotyka go gałęziami potężny dąb — z tego żołędzia, który spoczął w ziemi 24 sierpnia 1991 roku. Na fali wymarzonej Wolności odrodzona wysiłkami wielu patriotów Akademia Kijowsko-Mohylańska jest symbolem i ośrodkiem światowej kultury ukraińskiej. Wystawa „Dzień Wolności” — jeden z konsekwentnych, niezłomnych projektów Ołeksandra Melnyka — to doprawdy jasne i pocieszające wydarzenie w powyborcze dni. Przecież dzisiaj, kiedy „Pan Dukat” próbuje panować nad nauką, produkcją, rolnictwem, na świecie Ukraina może szczycić się sztuką i artystami — malarzami, muzykami, śpiewakami, pisarzami — czyli ludźmi wewnętrznie wolnymi, których serca w każdych okolicznościach pulsują „dalekim gwiazdom: Wolności wiecznie nie pokonać!” Leonid Hopanczuk. „Jesteśmy wolni...” odpowiedź Jerzemu Hoffmanowi. 2002 r.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · Maschinelle Übersetzung

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn