Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWissen · Menschen · Zukunft
Seite · S. 7Originalseite ↗

Zawsze w szyku!

Слово Просвіти, №49 за 2012 рік

Swiatosław WASYLCZUK, przewodniczący Żytomierskiego Obwodowego Zjednoczenia „Proświty”. Patriotyczna społeczność Żytomierszczyzny ponownie, jak od 22 lat, uczciła pamięć bohaterów Bazaru — żołnierzy Ukraińskiej Republiki Ludowej, którzy w listopadowe dni 1921 roku polegli tutaj za Niepodległe Państwo Ukraińskie. Była to ostatnia desperacka próba kohorty śmiałków, by odwrócić bieg historii i odzyskać swoje państwo, które upadło pod szaleńczym naporem czerwonego wojska po ciężkiej trzyletniej wojnie lat 1917—1920, którą wypowiedziała Ukrainie bolszewicka Rosja. Dla zagarnięcia Ukrainy czerwona Rosja rzuciła milionową(!) armię. Wysyłając na Ukrainę moskiewskie wojsko, Lenin telegrafował do dowódcy Antonowa-Owsiejenki: „Za wszelką cenę musimy jak najszybciej zająć całą Ukrainę, gdyż bez ukraińskiego chleba i donieckiego węgla zginiemy”. Działali jak okupanci. Rozstrzeliwali ludzi, niszczyli historyczne budowle, biblioteki, muzea, zabytki kultury. Toteż pod koniec 1920 roku resztki ukraińskiej armii ustąpiły za Zbrucz, na którym ustanowiono granicę między bolszewickim imperium a Państwem Polskim, któremu komunistyczna Rosja zmuszona była oddać Zachodnią Ukrainę i Zachodnią Białoruś. Lecz marzenie o wolności Ukrainy nie opuszczało żołnierzy ukraińskiej armii, internowanej w Polsce. Powstańczy komitet pod dowództwem generała-chorążego Jurka Tiutiunnyka decyduje się zorganizować jeszcze jeden zbrojny pochód do okupowanej już przez Moskwę Ukrainy, wzniecić tam ogólnonarodowe powstanie i wyzwolić ojczystą ziemię. Sformowano oddział z ponad tysiąca żołnierzy. Jednak czas na pochód wybrano niefortunnie, niemal w przededniu zimy, do tego przez poleskie bezdroża (oddział przekroczył polsko-radziecką granicę 4 listopada w pobliżu wsi Netreby współczesnego rejonu olewskiego na Żytomierszczyźnie). Żołnierze byli słabo uzbrojeni, ubrani i obuci, nie mieli wystarczająco broni i amunicji. Do tego wszystkiego wcześnie spadł głęboki śnieg i nastały mrozy. W nieustannych potyczkach i walkach z czerwonymi załogami poszczególnych wsi i miasteczek oraz regularnymi oddziałami Armii Czerwonej oddział dotarł aż pod Kijów, lecz z powodu strat w ludziach i braku broni zmuszony był zawrócić. Nieustannie ścigała go czerwona konnica kombriga Kotowskiego (w niedawnej przeszłości — znanego recydywisty, przestępcy państwowego, rozbójnika i złodzieja). Ukraińscy żołnierze, zmęczeni, odmrożeni, ranni i chorzy, zatrzymali się na odpoczynek we wsi Małe Mińki w pobliżu miasteczka Bazar. Tutaj 17 listopada dopadli ich czerwoni. Wybuchła okrutna walka. Powstańcy stawiali desperacki, heroiczny opór dobrze uzbrojonemu i wyszkolonemu wrogowi, ale szybko skończyła się amunicja i obrońcy ginęli pod kulami i szablami bolszewików. Reszcie powstańców czerwoni zaproponowali poddanie się do niewoli, obiecując życie i wolność. W tej walce zginęło ponad 400 ukraińskich żołnierzy. Do niewoli trafiło 359. Pognano ich do miasteczka Bazar i zamknięto w cerkwi. 42 dowódców wysłano do CzeKa do Kijowa, gdzie później rozstrzelano. Jedynie niewielkiej grupie powstańców na czele z J. Tiutiunnykiem udało się wyrwać ze śmiertelnego pierścienia i przekroczyć granicę. Oni później opisali katastrofę pod Bazarem. Poległych na polu walki pochowano obok wsi Małe Mińki. Jeńców 21 listopada przypędzono do miasteczka Bazar i ustawiono w szeregu obok długiego wykopanego dołu. Jeden z czerwonych dowódców zaproponował im wstąpienie do bolszewickiego wojska. Ale żaden z przeznaczonych na śmierć powstańców, stojących przed lufami karabinów maszynowych, nie poprosił o łaskę u wroga. Bolszewicki reżim zrobił wszystko, co możliwe, aby zniesławić uczestników Drugiego Zimowego pochodu (tak później nazwą to heroiczne i tragiczne wydarzenie ukraińscy historycy), aby zatrzeć nawet pamięć o nich. Odrodziło się niepodległe Państwo Ukraińskie, w którym święcie czcimy heroiczny i tragiczny czyn bohaterów Bazaru. W 2001 roku wzniesiono tu wspaniały kompleks memorialny kosztem ukraińskiej społeczności Wielkiej Brytanii pod kierownictwem doktora Swiatomyra Fostuna. Na stelach kompleksu wyryto imiona wszystkich 359 poległych żołnierzy. W tym roku do kompleksu memorialnego we wsi Bazar przyjechali przedstawiciele „Proświty”, „Swo- Swiatosław Wasylczuk i kobziarz Taras Syłenko obok kompleksu memorialnego

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · Maschinelle Übersetzung

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn