Seite · S. 2Originalseite ↗
Duch ukraińskości: mamy Godność!
Слово Просвіти, №50 за 2017 рік
Heorhij FILIPCZUK, członek Zarządu Głównego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, akademik Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy. W wieczność płyną lata, mijają epoki, a Ukraińcy nieustannie powracają do źródeł swojego narodowego bytu, pełnego tragizmu i heroizmu myśli oraz czynów. Pamięć historyczna odnawia nieprzemijające ideały, wartościowe orientacje, torując drogę do narodowego samostanowienia i przywracając niepohamowaną życiową energię narodu dla „wielkich i małych dzieł”. Życiodajna droga narodowego renesansu — ruchu proświtańskiego — długa na prawie półtora wieku, kieruje każdego świadomego Ukraińca ku tworzeniu narodu. Zrodzona z duchowych, politycznych, społecznych potrzeb Ukraińców oraz dążeń inteligencji, „Proświta” majestatycznie stanęła na straży ojczystego języka, szkoły, kultury narodowej, wiary, a najbardziej — soborowości i państwowości, stając się konsolidującą siłą dla ukraińskości na ojczystej ziemi i poza jej granicami. Oczywiście, na ciernistej drodze do narodowej Świątyni był to dar Najwyższego, wszak podzieleni politycznie, historycznie, terytorialnie, kulturowo, Ukraińcy otrzymali najpewniejszy drogowskaz — sztandar Woli, Rozumu i Ducha. „Poprzez oświecenie — do narodowej świadomości i samodzielności państwa ukraińskiego” — te słowa, wygłoszone przez D. Siczynskiego w dalekim 1868 roku, stały się paradygmatem także w czasach odnowionej państwowej niepodległości, której nieoceniona wartość dla „…żywych i nienarodzonych” wymaga od każdego żyjącego niepohamowanych dążeń i działań na rzecz jej szanowania, chronienia i wzmacniania. Ani na chwilę nie przerywając odwiecznego potwierdzania własnej odrębności, samoistności, swojego narodowego „Ja”, musimy analizować los własnego narodu, wychodząc z lekcji naszej historii. Ideały europejskiego oświecenia okresu tektonicznych załamań cywilizacji okazały się zgodne z naszym odczuwaniem świata w XIX wieku: naród może stracić bardzo wiele, doświadczyć niewiarygodnych katastrof i mimo wszystko podnieść się — pod warunkiem, że zachował swoją duszę. Przez prawie 150 lat „Proświta” z honorem wypełniała główne zadanie — tworzenie narodu ukraińskiego, formowanie społeczeństwa obywatelskiego, wychowanie narodowo świadomego Ukraińca. Setki tysięcy nauczycieli, bojowników, wychowanych przez „Proświtę”, stali się obrońcami ukraińskiej idei narodowej, bronili i chronili przed obcym wpływem duszę narodu. Dzięki działalności „Proświty” nie oddano na pastwę losu najcenniejszych skarbów narodu — z nimi ona „chodziła” do ludu, wplatając kwiat wolności w wieniec agresywnego globalnego świata, uświadamiając sobie, że właśnie zaszczepienie wolnością jest zdolne wyrobić w nim odporność chroniącą naród. Dzisiaj „Proświta” zapewnia duchowy postęp, potwierdza wyższe sensy życia Ukraińca, formuje historyczną postawę Narodu jako konkurencyjnego podmiotu w systemie zglobalizowanego świata, zdolnego przetrwać i zwyciężać w walce w warunkach, gdy ponad 14 bilionów dolarów rocznie wydaje się na wojnę, oraz wytrwać w zmaganiach we współczesnym środowisku ekonomicznym, społeczno-politycznym i przyrodniczym, propagując wartości nooetyczne i ukrainocentryczne. Szerokie spektrum potencjałów ekonomicznych, politycznych, finansowych, naukowych, kulturowych, militarnych, zasobów naturalnych ludzkości pracuje, niestety, na strategię wojny. Jednak, tak jak w latach powstawania i okresach odrodzenia, „Proświta” stoi na straży pokoju, postępu, moralnej ewolucji Człowieka, których niezawodną rękojmię stanowi wysoka jakość duszy, „duchowa tężyzna” kultury narodowej (z Postanowienia Wielkiego Zjazdu Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów z 28 stycznia — 2 lutego 1929 r.). Właśnie ta charakterystyka jest nie tylko oznaką narodowej etnografii, ale przede wszystkim podstawą i niezbędnym warunkiem żywotności narodu jako pełnoprawnego członka światowej wspólnoty, właśnie ona zapewnia cywilizacyjny rozwój i buduje istotny dialog między narodami. Siła naszej narodowej świadomości — to najpotężniejsza broń w przeciwstawianiu się rosyjskiej agresji, innym wyzwaniom i zagrożeniom. Szanowna społeczności! Dzisiaj obchodzimy 149. rocznicę założenia Towarzystwa „Proświta”, które powstało w przedostatnim stuleciu jako zjawisko oryginalne, a zadania, które stały przed Towarzystwem, zawsze były szerokie, zmieniały się odpowiednio do okoliczności czasu i miejsca. Same „Proświty” ewoluowały, ale to, co najważniejsze, zawsze pozostawało niezmienne: była to praca na rzecz narodowo-kulturowego i narodowo-politycznego odrodzenia Ukrainy. Zgodnie z pierwszym statutem, „Proświta” była organizacją naukowo-oświatową. Najszerszą dziedziną jej pracy było wydawanie i rozpowszechnianie książek, tworzenie czytelni, organizacja wieczornic, przedstawień, kursów dla niepiśmiennych. Pod koniec 1913 roku „Proświta” miała 77 filii i 2648 czytelni. W tym roku na Rówieńszczyźnie obchodzą 100. rocznicę powstania organizacji proświtańskiej. Wielcy Ukraińcy Fedir Sumnewycz, Świątobliwy Patriarcha Kijowski i całej Rusi-Ukrainy Mścisław (w świecie Stepan Skrypnyk), Ułas Samczuk, Ołena Teliha, Iwan Tyktor, Charytia Kononenko, inni działacze (wśród nich — także nasi rodacy) tworzyli i godnie utrzymywali „Proświtę”; nasi współcześni, krajanie Wasyl Czerwonij, Jurij Welihurskyj, Borys Stepanyszyn, Jewhenija Hładunowa, Mychajło Borejko, Jewhen Szmorhun, Swiatosław Melnyczuk, Josyp Pacuła, Ołeksa Nowak, rodzina Iryny Miszkowej, Myrosławy Kosariewej, liczni patrioci — bracia i siostry dołączyli do jej Trzeciego Odrodzenia, niektórzy z nich niosą sztandar Rówieńskiej „Proświty” i dzisiaj. Danina szacunku niestrudzonym siewcom światła oświecenia na ukraińskim Wołyniu jest etycznym obowiązkiem społeczności Rówieńszczyzny. Nie ustawajmy w „czynieniu dobra”, wzmacniajmy Państwo Ukrainę, chrońmy przed najeźdźcami ojczystą Ziemię, darowaną nam przez Boga. Pamiętajmy: Godność i Wolność – to najważniejsze składniki filozofii ukraińskości. Mamy Godność!
dalszą degradację sfery zarządczej w naszym państwie. Mimo że główną sferą działalności „Proświty” była kulturalno-oświatowa, to warunki społeczno-polityczne oraz okoliczności historyczne zmuszały działaczy towarzystwa do wychodzenia poza ustalone ramy. Moim zdaniem, właśnie teraz nadszedł taki czas. Na przykład, obecnie palącym problemem dla naszego społeczeństwa jest narastanie procesów totalnej profesjonalizacji we wszystkich sferach, przerażający drenaż mózgów poza granice naszego państwa. W tych warunkach „Proświta” musi wystąpić jako inicjator stworzenia nowego modelu motywacyjnego budowy państwa ukraińskiego. W sferze informacyjno-edukacyjnej musimy rozmawiać z ukraińskim społeczeństwem nie tylko o zaletach stosowania najnowocześniejszych gadżetów, ale także o ryzykach, które one ze sobą niosą. W celu prowadzenia dialogu z różnymi warstwami społeczeństwa musimy aktywniej przebijać się do elektronicznych i drukowanych mediów, efektywniej wykorzystywać agencję informacyjną „Naholos”, możliwości portali społecznościowych. Przemyślenie na nowo, a nie dostosowywanie się do współczesnych trendów bytu politycznego i ekonomicznego, powinno skłaniać nas do poszukiwania odpowiedzi na pytanie: „Jakie miejsce ma zająć nasze państwo w zglobalizowanym współczesnym świecie, nie tracąc przy tym swojej wyrazistej odrębności i tożsamości narodowej?”. Na zakończenie swojego wystąpienia chcę jeszcze raz pogratulować szanownemu towarzystwu 149. rocznicy powstania „Proświty” oraz życzyć twórczego zapału i nowych osiągnięć dla dobra naszego państwa.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · Maschinelle Übersetzung
