Seite · S. 13Originalseite ↗
PEDAGOGIKA, KTÓRA LECZY
Слово Просвіти, №52 за 2004 рік
Mówią, że dzieci są niegrzeczne. A ja wiem, że to nieprawda. Janusz KORCZAK O czynie Korczaka, ocenianym według najwyższych wzorców ludzkiej godności, Suchomłynski dowiedział się po wojnie. „Życie Janusza Korczaka — napisze później w książce „Serce oddaję dzieciom” — jego wyczyn o zdumiewającej sile moralnej i czystości stał się dla mnie natchnieniem. Zrozumiałem: aby stać się prawdziwym wychowawcą dzieci, trzeba oddać im swoje serce”. I już pod koniec swojego niedługiego życia Wasyl Ołeksandrowycz napisze: „Dopóki będę żył, będę sprawdzał w swojej szkole prawdziwość prawdy, w którą szczerze wierzę: człowieka można wychować tylko dobrem”. Przejrzyjmy jego książki, przeczytajmy listy. „Jak dobrze z maluchami — sześciolatkami. Niedawno zdarzyło się takie wydarzenie. Siedzimy w klasie. Za oknem deszcz. Dzieci rysują deszcz. „A ojciec Dmytryka jest w więzieniu?”, — nagle rozległo się w klasie. Mnie jakby ktoś oblał zimną wodą. Te słowa powiedział Pawłyk. On jest sąsiadem Dmytryka i nie zdołał zachować w tajemnicy takiej nowiny. „On w więzieniu będzie siedział zamknięty na klucz, o tak”, — kontynuował Pawłyk. Dmytryk zbladł. Ołówki, którymi rysował deszcz, drżały w jego rękach. Podniósł oczy i błagalnie spojrzał na mnie, a potem pochylił główkę. — Nic dziwnego w tym nie ma, — powiedziałem dzieciom. — Tata Dmytryka szkli okna. Pamiętacie, on i w szkole szklił. W więzieniu jest dużo wybitych szyb. Ojciec Dmytryka pojechał tam je szklić. Nie jest to taka szybka praca. Trzeba i zaszklić, i zaszpachlować. W oczach Dmytryka zaświeciły światełka wdzięczności. Tę chwilę on zapamięta… „A co to jest więzienie?”, „A kto wybił szybę w więzieniu”, — posypały się pytania. Ale na nie odpowiedzieć było już łatwiej”. U Suchomłynskiego dominuje pedagogika sukcesu, wywyższenia dziecka. Kiedyś w folklorze natrafiłam na słowo wychowywać. Ale nie ono mnie zatrzymało, a interpretacja. Wychować — zachować — przychować — schować przed złem. Genialna interpretacja — schować dziecko przed złem. Prowadzić drogą dobra. To umiał robić Wasyl Ołeksandrowycz nawet w nieprzytulne, szatańskie czasy. Nie na darmo przecież Z DAWNYCH ŹRÓDEŁ Ukraińska pedagogika ludowa, zrodzona jeszcze w antycznej Ukrainie, swoimi korzeniami sięga w siwą starożytność, w życie i byt, zwyczaje oraz wiarę ukraińskich plemion jeszcze przed założeniem państwa kijowskiego, które, według słów kronikarza, „miały każde swoje zwyczaje, prawa i naukę ojców swoich oraz swoje obyczaje każde” (M. Hruszewski). Najdawniejsze plemiona (kimmeryjczycy, scytowie, sarmaci, drewlanie, dregowicze, polanie, diwercy, słowenie, tywercy, ulicze, biali chorwaci i inni) miały zalążki pedagogiki ludowej, bo już istniały pierwotne szkoły grupowe, a w ostatnim stadium życia scytów i sarmatów powstały nawet gimnazje. Przejście od zewnętrznego regulowania zachowania człowieka (poprzez formalno-pokazowe działania) do wewnętrznego (na podstawie odpowiednich zasad moralnych) sprzyjało podniesieniu pedagogiki ludowej na wyższy szczebel jej rozwoju. Przecież w centrum praktyki wychowawczej już w czasach antycznych staje problem kształtowania duchowych cech osobowości. Ukształtować moralne cechy człowieka, które regulowałyby jego czyny, nie jest łatwo. Jedni uznali: Wasyl Suchomłynski — najwybitniejsza postać pedagoga-humanisty XX w. On w niepełne 52 lata zdążył wychlapać w ten nieprzytulny świat morze miłości do dzieci i młodzieży: „Każdego ranka czekam na dzieci. Z nimi moje szczęście. Każdego dnia, każdą godzinę budzę w dzieciach człowieczeństwo — najdelikatniejszą zdolność odczuwania obok siebie złożonych poruszeń cudzego serca, cudzej duszy… I nikt nie zmusi mnie do rezygnacji z prawdy: głównym przedmiotem w radzieckiej szkole powinno być znawstwo człowieka”. W innym miejscu: „33 lata pracy w szkole przekonały mnie: absolutnie normalne wychowanie — to wychowanie bez kar, bez krzyków, bez gróźb. Chcę zrobić zastrzeżenie: nie po prostu wychowanie bez kar, a wychowanie bez potrzeby kary”. Wszystkiego doświadczył w swoim niedługim życiu (1918—1970) wybitny pedagog. W jego życiu była Golgota (grożono, że nie będą drukować), na rok-półtora przed śmiercią był i piedestał (członek-korespondent Akademii Nauk Pedagogicznych ZSRR, bohater pracy socjalistycznej, zasłużony nauczyciel Ukrainy). On jakby czuł presję wyznaczonego mu czasu, śpieszył się, dlatego też „umówił się z losem”. I wydaje się, zdążył zrobić wszystko, co mu powierzono. A poprzez niego — nam. Napisał 48 książek, 1500 bajek, opowiadań, przypowieści, setki artykułów naukowych. Urodził się Wasyl Ołeksandrowycz na Kirowohradszczyźnie w rodzinie rolnika. Dzieci było czworo: trzech braci i jedna siostra. Wszyscy zostali nauczycielami języka ukraińskiego i literatury. Więc nie dziwi, że bolało go wszystko, co ukraińskie. I kiedy presja na język ojczysty od czasu do czasu stawała się nie do zniesienia, napisze do prasy centralnej: „Dwa języki ojczyste — to tak samo niedorzeczne, jakbyśmy próbowali wyobrazić sobie, że jedno dziecko urodziły dwie matki. Dziecko ma jedną matkę. Ojczystą. Do śmierci. Do ostatniego tchu”. Był już wolny, pozbył się niewolnictwa. Ostatnie 22 lata Wasyl Ołeksandrowycz kierował szkołą średnią w Pawłyszu, która znajduje się na Kirowohradszczyźnie. * * * Posłuchajmy przynajmniej niektórych jego twierdzeń, których prawdziwość setki razy była sprawdzona w praktyce: 9 Ocena nie powinna być narzędziem strachu i kary. Ocena — to bożek, a czy warto wyrażać sukces uczniów cyframi? 9 Szkoła powinna uśmiechać się do dziecka stale. Uśmiech poprawia nasze życie. Uśmiech nauczyciela — to jego serce. 9 Jeśli uczeń uważa, że ten nauczyciel nie jest dobry, to tak właśnie jest. 9 Kultura pedagogiczna rodziców jest jeszcze dość niska. U nas nie ma miłości rodziców do dziecka, a miłość-odkupienie — cukierki, ubrania, wycieczka… 9 Pragnąłem, aby zanim rozłożą książkę, przeczytają po sylabach pierwsze słowo, dzieci przeczytały strony najpiękniejszej na świecie książki — książki przyrody. Tak w naszej szkole pojawiły się klasy pod błękitnym niebem. 9 Przyczyną dziecięcego zaniedbania i wykroczeń jest… niska kultura pedagogiczna wychowania rodzinno-szkolnego. Zdolności umysłowe mają materialną podstawę — mózg, który zaczyna kształtować się w łonie matki. Jest straszny wróg dzieciństwa, zwłaszcza rozwoju umysłowego — alkoholizm rodziców. Ale żeby urodzić niepełnowartościowe dziecko, niekoniecznie trzeba być alkoholikiem. Wystarczy, że ojciec czy matka będą w stanie silnego upojenia alkoholowego podczas poczęcia… I żadne leczenie tutaj nie pomoże. A żmudną pracę wychowawczą z takimi może prowadzić, szczerze mówiąc, tylko jeden na stu pedagogów.
9 Wielu rodziców zupełnie nie wie, jak prawidłowo wychowywać, kształtować charakter, nawyki, poglądy młodych. Właśnie we wczesnym dzieciństwie człowiek musi przejść wielką szkołę subtelnych, serdecznych relacji. Te relacje to najważniejszy moralny dorobek rodziny. A pierwsze lekcje myślenia ucznia powinny odbywać się nie w klasie, nie przed tablicą, a wśród przyrody. Rodzice! Idźcie razem z dziećmi w pole, do lasu, na brzeg stawu… Słuchajcie muzyki przyrody, słonecznego letniego dnia, wieczornej zorzy, lipcowej nocy, smutnego listopada. Sprzyja to waszemu uzdrowieniu i zdrowiu waszego dziecka. 9 Można jeszcze nierzadko usłyszeć: po to, aby na zawsze pozbyć się
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · Maschinelle Übersetzung
