Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWissen · Menschen · Zukunft
Seite · S. 15Originalseite ↗

Ta twierdza żyje…

Слово Просвіти, №52 за 2012 рік

Stoję na moście fortecznym w Kamieńcu Podolskim, który łączy starą twierdzę z miastem. Po obu stronach — 30—40-metrowe skały unikalnego kanionu, jedynego w Europie. Tutaj każdy kamień oddycha średniowieczem. Wydaje się, że lada chwila wystrzelą armaty, zadrżą niezdobyte baszty i rozpocznie się obrona miasta… Moje niepohamowane fantazje przerywa żwawy mężczyzna: “Wycieczkę życzycie sobie?” Więc w mgnieniu oka ponure obrazy rozwiały się, w tyle pozostały i rozmyślania o uwięzionym w Baszcie Papieskiej Ustimie Karmaluku… Oglądając się na drewnianą cerkiew Podwyższenia Krzyża niedaleko twierdzy, zbudowaną bez ani jednego gwoździa, wyruszam wędrować po mieście w poszukiwaniu małych odkryć... Ulana WOLIKOWSKA Zdjęcie autora Wiara ruska, władza polska, prawo niemieckie Trochę historii. Starą twierdzę z wieżami zbudowano w 1544 r. za czasów Rzeczypospolitej, a nową rogatą twierdzę — niemiecki fortyfikator Teofil Szomberg w 1619 roku według holenderskich planów. Przyczyną budowy nowych twierdz w całej Europie było pojawienie się w XVII wieku potężnej dalekosiężnej artylerii, która mogła zburzyć mury twierdzy w kilka godzin. Aby zdobyć miasto, położone na wyspie, wróg musiał zdobyć nową i starą twierdzę, most forteczny, a dopiero po tym można było wejść na terytorium Kamieńca Podolskiego. Innej drogi nie było. Miasto miało 16 cechów i było wieloetniczne (tutaj mieszkali Rusini, Ormianie, społeczność litewska, polska, żydowska, niewielka wspólnota Niemców i Węgrów). Przewodnik Mykoła Hawryluk opowiedział, że według jednej z wersji, pierwotny most zbudowali Rzymianie. Na początku XIX wieku, kiedy fortyfikacje straciły znaczenie wojskowe, na most trzeba było wpuścić potężny szeroki transport, a on był bardzo wąski (żeby go łatwo można było zabarykadować), dlatego go poszerzono. Zamiast poręczy stały mury ze strzelnicami, to był nie tylko most, który łączył półwysep z wyspą, ale i swoista fortyfikacja. Miasto miało dwa przedmieścia: ruskie i polskie folwarki. Na początku XVII w. było przeludnione, wolnych miejsc do budowy brakowało, dlatego ludzie budowali się na skałach. Swego czasu Kamieniec Podolski urodą nie ustępował Krakowowi. Właśnie w okresie średniowiecza w mieście następowała akumulacja bogactw, rozwijała się architektura, ponieważ miasta nie niszczyły wojny. Od Placu Ormiańskiego wąskimi uliczkami… Na jednej z ulic Placu Ormiańskiego było seminarium duchowne, gdzie uczył się Mychajło Dostojewski (ojciec F. Dostojewskiego). Po jego ukończeniu pracował jako unicki ksiądz na Winniczyźnie. W seminarium uczyli się także S. Rudanski, W. Swidzinski, M. Łeontowycz. Teraz jest tu galeria obrazów. Uwagę przyciąga dom, zwieńczony smokiem. Kiedyś ulice nie miały nazw, więc każdy dom miał pewną cechę wyróżniającą, oryginalny symbol, według którego można było się orientować. Przechodzimy przez kwartał ormiański. Z kościoła ormiańskiego zostały fundamenty. Po zniszczeniu przez władzę komunistyczną w latach 30. XX wieku ocalała tylko czterokondygnacyjna dzwonnica, zwieńczona wieżami bojowymi, zbudowana w stylu późnego baroku. Współczesna społeczność ormiańska, która osiedliła się w czasach radzieckich, zamierza odnowić świątynię, ale potrzebne są znaczne środki. Wielkich kościołów za władzy radzieckiej nie niszczono, a używano jako magazynów. Nie ominął taki los i kościoła dominikańskiego świętego Mikołaja. To budowla kultowa, nad jej wejściem — herb rodziny Potockich, która pomagała w budowie świątyni, oraz rzeźba — pies z pochodnią. Na początku XVII wieku została zniszczona część dzwonnicy. Ten plac widział niemało strasznych obrazów… Ratusz — zabytek architektury XV—XIX wieków. Budynek jest oznaką organizacji życia miasta zgodnie z prawem magdeburskim. Ten przywilej nadano miastu w 1374 roku. Jeśli rozpatrywać ratusze, które zachowały się na ziemiach ukraińskich, szczególnie zachodnioukraińskich, to niestety tylko ratusz w Kamieńcu nie jest budynkiem władzy miejskiej, ponieważ i Lwów, i Czerniowce, i Czortków w takich budynkach mają władzę miejską. W Kamieńcu ten budynek został przekazany jako pomieszczenie muzeum. Wysoki na 40 metrów ratusz, na iglicy — symbol Podola — słoneczko z 20 promieniami. Ta symbolika jest charakterystyczna dla czasów Rusi Kijowskiej. Niżej znajduje się posterunek strażniczy — najwyższy punkt w mieście, platforma z równolegle zakratowanymi deseczkami. Tam pełnił wartę żołnierz, który obserwował drogi. Na ratuszu są dwa zegary — niemieckiej produkcji z końca XVIII wieku i słoneczny muzułmański. Na pierwszym piętrze była średniowieczna jednostka policyjna. Na placu przy ratuszu w XVI—XVII wiekach na pal wbijano przywódców powstań chłopskich 2 metry, na szczycie której Jezus Chrystus w zadumie. Sobór — unikalny. To jedyny sobór w Europie Środkowej, gdzie połączono elementy architektoniczne tradycji muzułmańskiej i chrześcijańskiej. Tutaj była centralna muzułmańska meczet. Na szczycie minaretu (36 metrów) — czterometrowy brązowy obraz świętej dziewicy Marii. Wewnątrz rury kręcone schody, którymi kilka razy dziennie muzułmański głosiciel wchodził i wzywał muzułmanów do modlitwy. W soborze przechowywane jest prawdziwe dzieło sztuki — rzeźba z krypty polskich magnatów Przezdzieckich. Polski magnat Przezdziecki miał 19-letnią córkę Laurę, która ucząc się jazdy konnej, doznała ciężkiego urazu i zmarła w 1874 roku. Jej ojciec, ziemianin i wielki właściciel ziemski, był w wielkiej zadumie i zamówił rzeźbę u W. Brodzkiego, który pracował w Akademii Petersburskiej. W 1876 roku zamówienie zostało wykonane. Z wielkiej bryły białego włoskiego marmuru została wykonana rzeźba w stylu naturalizmu. Dziewczyna leży na łożu śmierci, w nogach stoi anioł z zgaszoną pochodnią, co symbolizuje przerwane życie. Filigranowa praca zachwyca. Na zakończenie zadziwiającej wycieczki udało mi się porozmawiać z Wiktorem Trawinskim, dyrektorem Kamieniecko-Podolskiego Państwowego Muzeum-Rezerwatu Historycznego. Opowiedział on, że miasto kontynuuje kurs na rozwój turystyki, przyjęty jeszcze w 1999 roku: “Obecnie aktywnie pracujemy nad odnowieniem zabytków architektury, rozbudową infrastruktury turystycznej (w 1999 roku w mieście był tylko jeden hotel, obecnie — 30). Wielką uwagę poświęcamy popularyzacji miasta, w szczególności corocznemu przeprowadzaniu różnorodnych festiwali (“Terra Heroica”, festiwal balonów itp.). Na przyszły rok zaplanowaliśmy wprowadzić nowe podejście do obsługi wycieczek, które uwzględniałoby cechy wiekowe, charakterystykę zawodową turystów. W tym roku w zamku wdrożyliśmy projekt “Żywa twierdza”, żeby ludzie mogli zobaczyć, jak wytwarzane są pamiątki, i wziąć w tym procesie udział. W twierdzy pracuje kilku mistrzów, którzy wytwarzają oryginalne, wyłącznie kamienieckie pamiątki”.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · Maschinelle Übersetzung

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn