Seite · S. 5Originalseite ↗
W IMIENIU UKRAINY WYROK TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO UKRAINY
Слово Просвіти, №67 за 2000 рік
Trybunał Konstytucyjny Ukrainy w składzie sędziów Trybunału Konstytucyjnego Ukrainy: Wiktora Jehorowycza Skomorochy — przewodniczący, sędzia-sprawozdawca, Wołodymyra Denysowycza Wozniuka, Pawła Borysowycza Jewhrafowa, Mykoły Iwanowycza Koziubry, Mykoły Iwanowycza Kornijenki, Mychajła Wasylowycza Kostyckiego, Ludmyły Fedoriwny Małynnykowej, Petra Fedorowycza Martynenki, Ołeksandra Mykołajowycza Myronenki, Wasyla Iwanowycza Nimczenki, Witalija Iwanowycza Rozenki, Mykoły Dmytrowycza Sawenki, Mykoły Fedosowycza Seliwona, Iwana Artemowycza Tymczenki, Wołodymyra Pawłowycza Tychoho, Ludmyły Pantelijiwny Czubar, Wołodymyra Mykołajowycza Szapowała, Stanisława Serhijowycza Jacenki, rozpatrzył na posiedzeniu plenarnym sprawę dotyczącą oficjalnej wykładni poszczególnych postanowień artykułu 10 Konstytucji Ukrainy. Powodem rozpatrzenia sprawy zgodnie z artykułami 39, 41 Ustawy Ukrainy „O Trybunale Konstytucyjnym Ukrainy” stały się dwa wnioski konstytucyjne deputowanych ludowych Ukrainy dotyczące oficjalnej wykładni poszczególnych postanowień artykułu 10 Konstytucji Ukrainy w odniesieniu do obowiązkowego stosowania języka państwowego przez organy władzy państwowej i samorządu lokalnego, ich urzędników, a także w procesie nauczania w państwowych placówkach oświatowych Ukrainy. Podstawą rozpatrzenia sprawy, zgodnie z częścią pierwszą artykułu 93 Ustawy Ukrainy „O Trybunale Konstytucyjnym Ukrainy”, jest praktyczna potrzeba oficjalnej interpretacji postanowień artykułu 10 Konstytucji Ukrainy dotyczących obowiązkowego stosowania języka ukraińskiego przez organy władzy państwowej, ich urzędników, a także w procesie nauczania w placówkach oświatowych Ukrainy. Ponieważ wnioski konstytucyjne deputowanych ludowych Ukrainy dotyczą tej samej kwestii — oficjalnej wykładni poszczególnych postanowień artykułu 10 Konstytucji Ukrainy zgodnie z artykułem 58 Ustawy Ukrainy „O Trybunale Konstytucyjnym Ukrainy”, Postanowieniem Trybunału Konstytucyjnego Ukrainy z dnia 29 kwietnia 1998 roku wnioski te połączono w jedno postępowanie konstytucyjne w sprawie. Po wysłuchaniu sędziego-sprawozdawcy W. Je. Skomorochy oraz zbadaniu materiałów sprawy, Trybunał Konstytucyjny Ukrainy u s t a n o w i ł:
1. We wnioskach konstytucyjnych deputowanych ludowych Ukrainy podnosi się kwestię oficjalnej wykładni postanowień artykułu 10 Konstytucji Ukrainy dotyczących obowiązkowego stosowania języka państwowego przez organy władzy państwowej, ich urzędników oraz używania języka ukraińskiego w procesie nauczania w państwowych placówkach oświatowych Ukrainy. Podmiot prawa do wniosku konstytucyjnego twierdzi, że urzędnicy Rady Najwyższej Ukrainy, Gabinetu Ministrów Ukrainy, Administracji Prezydenta Ukrainy podczas wykonywania obowiązków służbowych zaniedbują język państwowy, „dochodzi do świadomego ignorowania” języka państwowego również w większości państwowych placówek oświatowych Ukrainy. Postanowienia artykułu 10 Konstytucji Ukrainy dotyczące zapewnienia przez państwo wszechstronnego rozwoju i funkcjonowania języka ukraińskiego we wszystkich sferach życia społecznego na całym terytorium Ukrainy nie są należycie wykonywane. W związku z powyższym podmiot prawa do wniosku konstytucyjnego zwrócił się z wnioskiem o udzielenie oficjalnej wykładni artykułu 10 Konstytucji Ukrainy w zakresie obowiązkowości wykonywania jej postanowień przez organy władzy państwowej Ukrainy i ich urzędników, a także w zakresie obowiązkowości używania języka ukraińskiego w procesie nauczania w państwowych placówkach oświatowych Ukrainy. 2. Wnioski konstytucyjne, dołączone do sprawy materiały dodatkowe, wyjaśnienia otrzymane przez Sąd Konstytucyjny Ukrainy od Sekretariatu Rady Najwyższej Ukrainy, Komisji Rady Najwyższej Ukrainy ds. nauki i edukacji, Państwowego Komitetu Ukrainy ds. narodowości i migracji, Rady Najwyższej Autonomicznej Republiki Krymu, Rady Ministrów Autonomicznej Republiki Krymu, Instytutu Języka Ukraińskiego Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, Donieckiego Uniwersytetu Państwowego, Taurydzkiego Uniwersytetu Narodowego im. W. I. Wernadskiego, Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, świadczą o różnym rozumieniu i stosowaniu postanowień artykułu 10 Konstytucji Ukrainy. W poszczególnych materiałach mowa jest również o obowiązkowości funkcjonowania języka państwowego we wszystkich sferach życia społecznego, znajomości i używaniu go przez urzędników i funkcjonariuszy organów władzy państwowej oraz organów samorządu lokalnego, potrzebie rozwoju i stosowania języków mniejszości narodowych w określonym przez prawo porządku, a także ich nauczania i używania w placówkach oświatowych. Wskazuje się także na celowość doskonalenia uregulowań prawnych problemów językowych na szczeblu ustawodawczym oraz przyjęcia ogólnopaństwowego programu rozwoju i używania języków na Ukrainie. Powyższe potwierdza praktyczną potrzebę wyjaśnienia oraz oficjalnej interpretacji postanowień artykułu 10 Konstytucji Ukrainy w kontekście konstytucyjno-prawnej regulacji porządku stosowania języka państwowego na Ukrainie. 3. Pod pojęciem języka państwowego (urzędowego) rozumie się język, któremu państwo nadało status prawny obowiązkowego środka komunikacji w sferach publicznych życia społecznego. Konstytucja Ukrainy nadała status języka państwowego językowi ukraińskiemu (część pierwsza artykułu 10). Jest to w pełni zgodne z państwowotwórczą rolą narodu ukraińskiego, co zaznaczono w Preambule Konstytucji Ukrainy, narodu, który historycznie zamieszkuje terytorium Ukrainy, stanowi zdecydowaną większość jej ludności i nadał oficjalną nazwę państwu. Postanowienie o języku ukraińskim jako państwowym znajduje się w rozdziale I „Zasady ogólne” Konstytucji Ukrainy, który utrwala podstawy ustroju konstytucyjnego na Ukrainie. Pojęcie języka państwowego jest częścią szerszego pod względem treści i zakresu pojęcia konstytucyjnego „ustrój konstytucyjny”. Inną jego częścią jest, w szczególności, pojęcie symboli państwowych. Prawo określania i zmiany ustroju konstytucyjnego na Ukrainie należy wyłącznie do narodu (część trzecia artykułu 5 Konstytucji Ukrainy). Postanowienia artykułu 10 Konstytucji Ukrainy, podobnie jak innych artykułów rozdziału I „Zasady ogólne”, mogą być zmienione tylko w trybie przewidzianym w jej artykule 156, poprzez przyjęcie ustawy, która jest zatwierdzana ogólnoukraińskim referendum. Sfery publiczne, w których stosuje się język państwowy, obejmują przede wszystkim sfery wykonywania uprawnień przez organy władzy ustawodawczej, wykonawczej i sądowniczej, inne organy państwowe oraz organy samorządu lokalnego (język pracy, aktów, kancelarii i dokumentacji, język wzajemnych relacji tych organów itp.). Do sfer stosowania języka państwowego mogą być zaliczone także inne sfery, które zgodnie z częścią piątą artykułu 10 oraz punktem 4 części pierwszej artykułu 92 Konstytucji Ukrainy są określane ustawami. W szczególności, zgodnie z obowiązującymi ustawami, kwestia stosowania języka ukraińskiego została określona w odniesieniu do rozpatrywania wniosków obywateli; działalności Sił Zbrojnych Ukrainy i Gwardii Narodowej Ukrainy; wydawania publikacji drukowanych przeznaczonych do użytku służbowego i codziennego, rozprowadzanych przez przedsiębiorstwa, instytucje i organizacje państwowe (blankiety, formularze, pokwitowania, bilety, legitymacje, dyplomy itp.); relacjonowania działalności organów władzy państwowej i organów samorządu lokalnego na Ukrainie przez środki masowego przekazu; sporządzania dokumentów celnych itp. Znajomość języka państwowego jest obowiązkowym warunkiem przyjęcia do obywatelstwa Ukrainy. Zgodnie z obowiązującą ustawą Ukraińskiej SRR „O językach w Ukraińskiej SRR” z dnia 28 października 1989 roku, urzędnicy organów państwowych, instytucji i organizacji muszą znać język ukraiński. Ustawowo określona jest także kwestia stosowania języka ukraińskiego i innych języków w procesie nauczania w państwowych placówkach oświatowych Ukrainy. W szczególności, ustawą Ukrainy „O oświacie” w redakcji z dnia 23 marca 1996 roku (artykuł 7) oraz ustawą Ukrainy „O ogólnym średnim wykształceniu” z dnia 13 maja 1999 roku (artykuł 7) ustalono, że język oświaty, język nauczania i wychowania w ogólnokształcących placówkach oświatowych określa Konstytucja Ukrainy oraz ustawa Ukraińskiej SRR „O językach w Ukraińskiej SRR”. Ustawa ta została przyjęta 28 października 1989 roku w rozwinięciu postanowienia artykułu 73 (w redakcji z dnia 27 października 1989 roku) obowiązującej wówczas Konstytucji, zgodnie z którym językowi ukraińskiemu nadano status państwowego. Ustawa miała za zadanie regulację stosunków społecznych w sferze rozwoju i używania języka ukraińskiego oraz innych języków, ochronę praw konstytucyjnych obywateli w tej sferze. W szczególności ustalono w niej, że językiem wychowania w dziecięcych placówkach przedszkolnych, językiem nauczania i wychowania w szkołach ogólnokształcących, szkołach zawodowo-technicznych, średnich specjalnych i wyższych uczelniach jest język ukraiński. Porządek stosowania języków, zgodnie z punktem 4 części pierwszej artykułu 92 Konstytucji Ukrainy, określa się wyłącznie ustawami Ukrainy. Znajomość języka ukraińskiego jest jednym z obowiązkowych warunków zajmowania odpowiednich stanowisk (artykuły 103, 127, 148 Konstytucji Ukrainy). Poprzez konstytucyjne i ustawodawcze utrwalenie normuje się stosowanie języka ukraińskiego jako państwowego. W ten sposób postanowienia Konstytucji Ukrainy zobowiązują do stosowania języka państwowego — ukraińskiego jako języka oficjalnej komunikacji urzędników i funkcjonariuszy podczas wykonywania przez nich obowiązków służbowych, w pracy i w kancelarii itp. organów władzy państwowej, przedstawicielskich i innych organów Autonomicznej Republiki Krymu, organów samorządu lokalnego, a także w procesie nauczania w państwowych i komunalnych placówkach oświatowych Ukrainy. 4. Zgodnie z częścią trzecią artykułu 10 Konstytucji Ukrainy na Ukrainie gwarantuje się swobodny rozwój, używanie i ochronę języka rosyjskiego, innych języków mniejszości narodowych Ukrainy. Państwo wspiera rozwój tożsamości językowej wszystkich rdzennych narodów i mniejszości narodowych Ukrainy (artykuł 11 Konstytucji Ukrainy). Niedopuszczalność przywilejów lub ograniczeń, w tym także ze względu na cechy językowe w sprawie z wniosków konstytucyjnych 51 deputowanych ludowych Ukrainy o oficjalną wykładnię postanowień artykułu 10 Konstytucji Ukrainy dotyczących stosowania języka państwowego przez organy władzy państwowej, organy samorządu lokalnego oraz używania go w procesie nauczania w placówkach oświatowych Ukrainy (sprawa o stosowanie języka ukraińskiego) m. Kijów 14 grudnia 1999 roku nr 10-rp/99 Sprawa nr 1-6/99
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · Maschinelle Übersetzung
