Seite · S. 3Originalseite ↗
SYTUACJA JĘZYKOWA W PAŃSTWIE JEST ZAGROŻONA, ALE NIE BEZNADZIEJNA
Слово Просвіти, №67 за 2000 рік
Taki jest główny wniosek Ogólnoukraińskiej konferencji naukowo-praktycznej na temat „Państwowość języka ukraińskiego i problemy optymalizacji stosunków językowych na Ukrainie”, zorganizowanej wspólnymi siłami Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, Rady ds. Polityki Językowej przy Prezydencie Ukrainy, Państwowego Komitetu Ukrainy ds. Narodowości i Migracji oraz Narodowej Akademii Nauk Ukrainy. Wydarzenie odbyło się 22 grudnia 1999 roku w sali konferencyjnej Instytutu Literatury NAN Ukrainy z udziałem znanych naukowców, polityków, deputowanych ludowych, przedstawicieli mniejszości narodowych Ukrainy — rosyjskiej, żydowskiej, gruzińskiej i koreańskiej... Wśród uczestników konferencji znaleźli się Mychajło Horyń, Anatolij Mokrenko, Mychajło Najenko, Raul Czilaczawa, Switłana Li...
Konstatując wagę poruszonego problemu w życiu państwowym oraz ogólnie nieatrakcyjny stan utrwalania w Ukrainie języka ukraińskiego jako państwowego, wszyscy mówcy, jak zaznaczono powyżej, doszli do wniosku, że sytuacja w tej dziedzinie, choć zagrażająca, nie jest beznadziejna. Pewnego optymizmu dodaje decyzja Sądu Konstytucyjnego o oficjalnej wykładni postanowień artykułu 10 Konstytucji Ukrainy dotyczących stosowania języka państwowego przez organy władzy państwowej i ich urzędników na korzyść języka ukraińskiego, niektóre pozytywne kroki i deklaracje intencji w tym kierunku ze strony Administracji Prezydenta, a także konkretny przykład niektórych wysokich urzędników państwowych, którzy poprzez swoją reorientację z języka rosyjskiego na ukraiński wytrącają swoisty „atut” z rąk tych, którzy twierdzą, że opanowanie języka narodu, wśród którego żyją i któremu powinni służyć, jest sprawą trudną i beznadziejną... Zdobyte pozycje należy jednak nie tylko utrzymywać, ale i posuwać się naprzód, działać ofensywnie całym „ukraińskim frontem patriotycznym”... Kolejną próbą destabilizacji sytuacji w Ukrainie są dążenia jawnych ukrainofobów i ich popleczników, w tym także w parlamencie, do lobbowania na rzecz przyjęcia Ustawy Ukrainy „O ratyfikacji Europejskiej karty języków regionalnych lub mniejszościowych”, co faktycznie zalegalizowałoby dalszą rusyfikację Ukrainy. (I, jak przekonujemy się z ostatnich wydarzeń w parlamencie, tępe lobby Tkaczenki potrafi przeciągać za uszy swoje najbardziej niedorzeczne „projekty”, nakładając na Ukrainę nowe jarzmo. Zaprawdę, nie trzeba już nawet dziwić się i gubić w domysłach, komu i dlaczego służą — odpowiedź jest bowiem oczywista...) Otwierając konferencję, akademik Narodowej Akademii Nauk Ukrainy Iwan Dziuba zaznaczył między innymi, że podobne przedsięwzięcia są próbą nawiązania dialogu między kulturą ukraińską a „rosyjską” w Ukrainie, zważywszy na to, że ta ostatnia, obrazowo mówiąc, „podgniotła” pod siebie kultury innych mniejszości narodowych Ukrainy. Dotychczas problemy wzajemnych relacji rozwiązywano „monologicznie”. Potrzebna jest wyważona wymiana argumentów, podejście historyczne, a nie wzajemne oskarżenia... Ta konferencja powinna stać się pierwszym krokiem do nawiązania takiego dialogu... Temat wystąpienia akademika Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, dyrektora Instytutu Literatury NAN Ukrainy, Przewodniczącego Rady ds. Polityki Językowej przy Prezydencie Ukrainy Mykoły Żułynskiego „Konceptualne podstawy państwowej polityki językowej w Ukrainie” skłania do poważnych przemyśleń: w państwie odpowiednia celowa państwowa polityka językowa ogólnie nie istnieje. Rozmowy o trudnościach gospodarczych w państwie rozbijają się o lekceważenie podstawowych wartości, których fundamentem czy rdzeniem jest właśnie język. Kwestię tę należy rozpatrywać nie tylko jako naukową czy lingwistyczną, ale przede wszystkim jako polityczną. W państwie należy wreszcie stworzyć moralny klimat wzajemnego zrozumienia, określić priorytety narodowe. Trzeba już nie tylko walczyć o Ukrainę — budować ją! XXI wiek powinien stać się wiekiem dialogu kultur i cywilizacji, a Ukraina powinna ukazać się światu jako kraj unikalnej cywilizacji, zaś język ukraiński — rozwinięty i wolny, a nie upośledzony — powinien służyć jako swoista wizytówka naszego państwa. O miejscu języka ukraińskiego jako fundamentalnej podstawy w systemie budowy państwa mówił akademik Akademii Nauk Wyższej Szkoły Ukrainy, doktor nauk filologicznych Ołeksandr Ponomariw. Jak zaironizował mówca, artykuł 10 Konstytucji Ukrainy wielu ludzi w Ukrainie zaczyna czytać, całkiem świadomie, od końca i odpowiednio działać; „dwujęzyczny” może być chyba tylko wąż — nie człowiek... Troską o harmonizację relacji językowych w Ukrainie było przepełnione wystąpienie zastępcy Przewodniczącego Państwowego Komitetu ds. Narodowości i Migracji Ołeksandra Trybusznego. Warto przypomnieć, że Ołeksandr Dmytrowycz kieruje Departamentem ds. Realizacji Polityki Językowej, który dołożył wielu starań na rzecz utrwalenia języka ukraińskiego jako państwowego. O tworzeniu bazy słownikowej i języku informacyjnych systemów komputerowych, o problemach informatyzacji badań lingwistycznych mówił kandydat nauk fizyczno-matematycznych, dyrektor Ukraińskiego Funduszu Językowo-Informacyjnego NAN Ukrainy Wołodymyr Szyrokow. Zdaniem prelegenta, budowanie technologii intelektualnych w państwie, nie znając języka, jest sprawą krótkowzroczną i bezperspektywiczną. Na społeczno-politycznym aspekcie kwestii językowej skoncentrował uwagę doktor nauk filologicznych, profesor Uniwersytetu Państwowego w Charkowie Wołodymyr Kałasznyk. O poruszonych problemach „z pozycji człowieka”, a nie naukowca czy polityka, mówił artysta ludowy Ukrainy, dyrektor Opery Narodowej Anatolij Mokrenko. „Właśnie przez problem językowy najbardziej odczuwam swoją zdeptaną godność narodową. W 1951 roku przyjechałem do Kijowa i od tamtej pory czuję się tutaj językowym dysydentem. Kwestia językowa to przede wszystkim kwestia ludzka (!), na której wyrasta „morze” ludzkiego cierpienia” — zaznaczył, wzywając do zwracania większej uwagi na konkretnych urzędników państwowych i ich otoczenie oraz nagłaśniania tego w środkach masowego przekazu, aby naród ukraiński znał swoich „bohaterów”... Iwan Dracz — znany ukraiński poeta, przewodniczący Ukraińskiej Światowej Rady Koordynacyjnej, deputowany ludowy Ukrainy — przyszedł na konferencję choć z opóźnieniem, ale z dobrą nowiną: właśnie Rada Najwyższa zatwierdziła nowego premiera Wiktora Juszczenkę, dla którego kwestia utrwalenia języka ukraińskiego jako państwowego jest nie tylko jednym z wielu problemów, które musi rozwiązywać wysoki urzędnik, ale także pozycją świadomego obywatela Ukrainy... Iwan Fedorowycz zaproponował przeprowadzenie kolejnych analogicznych konferencji, na których przeanalizowano by doświadczenia rozwiązywania podobnych problemów na świecie, aby Ukraińcy wyciągali wnioski dla siebie nie na własnym gorzkim doświadczeniu... Warto przypomnieć, że taka propozycja była już wcześniej wyrażana przez kierownictwo „Proświty”, w szczególności przez przewodniczącego Towarzystwa Pawła Mowczana... Korzenie problemu należy szukać w problemie rusyfikacji stolicy, ponieważ prowincja naśladuje jej przykład; trzeba, aby język ukraiński stał się w Kijowie „modny”, wtedy podchwycą go w całej Ukrainie. Taką opinię wyraził naukowiec Orest Tkaczenko. Problemy ukraińskiego wydawnictwa książkowego to temat wystąpienia dyrektora wydawnictwa „Weselka”, członka zarządu głównego „Proświty” Jaremy Hojana. Ustawa o językach w Ukrainie, skonstatował mówca, przekształciła się w deklarację; należy skoncentrować uwagę parlamentarzystów i urzędników na przyjęciu odpowiednich aktów wykonawczych... Nie ma nigdzie na świecie takiego przykładu, aby dwa spokrewnione języki z jednej rodziny językowej pretendowały w jakimś kraju do roli państwowego — słusznie zauważył doktor nauk filologicznych, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa Pedagogicznego im. Hryhorija Waszczenki Anatolij Pohribny. Dlatego za uznaniem języka rosyjskiego jako drugiego państwowego w Ukrainie opowiadają się dzisiaj chyba tylko nieodpowiedzialni politykierzy. Aby nie tracić zdobytych pozycji, wymagania i ofensywność muszą stać się normą w państwowotwórczych wysiłkach wszystkich bez wyjątku nacjonalistów-patriotów — zaznaczył mówca. O różnych aspektach poruszanego problemu mówili znany polityk Mychajło Horyń, zastępca naczelnika Chersońskiego obwodowego zarządu ds. narodowości, migracji i religii Iwan Łopuszynski, naczelnik Winnickiego obwodowego zarządu ds. narodowości, migracji i religii Jewhen Zaremba, naukowiec, literaturoznawca i językoznawca Julija Sołod, członek zarządu głównego „Proświty”, profesor Iwan Juszczuk, docent Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego Witalij Radczuk, przewodniczący Kijowskiej organizacji krajowej „Proświty” Jurij Hnatkewycz, naukowiec Ihor Burkowskyj... Konkretne propozycje występujących zostały uwzględnione i odzwierciedlone w uchwale konferencji, którą drukujemy w tym numerze gazety. Język ukraiński w Ukrainie musi być pełnoprawnym gospodarzem! — to główny wniosek przeprowadzonego przedsięwzięcia... Lecz dysonansem dla wszystkich wystąpień zabrzmiało przemówienie „prezydent” „Towarzystwa „Rosyjskie Zgromadzenie”” Ałły Potapowej, przesiąknięte wielkoimperialnym rosyjsko-mesjanistycznym czadem. Do każdego punktu projektu uchwały u orędowniczki „uciskanej” w Ukrainie kultury rosyjskiej znalazły się własne argumenty i poprawki. Lecz na uspokojenie namiętności tej orędowniczki „zdeptanej” w Ukrainie kultury rosyjskiej znajdziemy słowa znanego ukraińskiego klasyka: „Niech sobie jak chcą, szaleją, konają, — my swoje róbmy!”.
Wołodymyr HERMAN
UCHWAŁA Ogólnoukraińskiej konferencji naukowo-praktycznej „Państwowość języka ukraińskiego oraz problemy optymalizacji stosunków językowych na Ukrainie”
22 grudnia 1999 r., m. Kijów
Uczestnicy Ogólnoukraińskiej konferencji naukowo-praktycznej „Państwowość języka ukraińskiego oraz problemy optymalizacji stosunków językowych na Ukrainie” wyrażają głębokie zaniepokojenie w związku z tym, że procesy rusyfikacji jej obywateli oraz naruszania praw Ukraińców wciąż nie ustają. Język ukraiński jako państwowy nie stał się jeszcze głównym i obowiązkowym środkiem komunikacji na całym terytorium Ukrainy. Jest on ignorowany przez poszczególne organy władzy państwowej i ich urzędników, organy samorządu lokalnego, szczególnie w regionach wschodnim i południowym Ukrainy. Pod hasłami ochrony przed „dyskryminacją” języka rosyjskiego, utwierdzania „wielonarodowej poligamii i pluralizmu języków ojczystych” faktycznie podejmowane są próby niedopuszczenia do rozszerzenia sfery funkcjonowania języka ukraińskiego, umniejszenia jego roli jako ważnego czynnika konsolidacji społeczeństwa, narzucenia nam państwowej (oficjalnej) dwujęzyczności lub nawet wielojęzyczności. W tym celu prorosyjscy politycy próbują lobbować w parlamencie przyjęcie Ustawy Ukrainy „O ratyfikacji Europejskiej karty języków regionalnych lub mniejszościowych” w nieakceptowalnej redakcji, skierowanej na destabilizację społeczeństwa. W centrum i w terenie „rosyjskojęzyczne” urzędnictwo kontynuuje opór wobec wprowadzania języka państwowego do kancelarii, sądownictwa, w takie sfery jak szkolnictwo wyższe, nauka, medycyna, informatyka, wojskowość, sport. Zagrażająca sytuacja wytworzyła się w środkach masowego przekazu, trwa rusyfikacja narodowej przestrzeni informacyjnej, żałosny wygląd ma rynek ukraińskiej prasy i książki. Na rozwój i utwierdzenie języka ukraińskiego jako państwowego nie są wydzielane celowe środki z budżetu państwa. Konferencja naukowo-praktyczna zaleca: 1. Prezydentowi Ukrainy: — z uwagi na przeprowadzenie na Ukrainie reformy administracyjnej rozwiązać kwestię podniesienia statusu Departamentu ds. Realizacji Polityki Językowej, przewidując powierzenie mu funkcji w zakresie kontroli nad przestrzeganiem ustawodawstwa o językach oraz koordynacji działalności ministerstw, innych centralnych i lokalnych organów władzy wykonawczej w realizacji państwowej polityki językowej, a także stworzenie odpowiedniej „wertykali” organów władzy wykonawczej na wszystkich szczeblach. 2. Gabinetowi Ministrów Ukrainy: — zgodnie z decyzją Sądu Konstytucyjnego Ukrainy w sprawie oficjalnej wykładni postanowień artykułu 10 Konstytucji Ukrainy dotyczących stosowania języka państwowego przez organy władzy państwowej i ich urzędników, traktować ochronę języka ukraińskiego, troskę o jego pełnowartościowe funkcjonowanie i rozwój jako swój bezpośredni obowiązek, kluczowe zadania państwowej polityki narodowej, nieodłączną część problemu bezpieczeństwa państwowego Ukrainy; — przewidzieć w Budżecie Państwowym na 2000 rok celowe środki na rozwój i wsparcie języka ukraińskiego jako państwowego, na realizację w pełnej objętości Kompleksowych działań dotyczących wszechstronnego rozwoju i funkcjonowania języka ukraińskiego, a także realizację Dekretu Prezydenta Ukrainy o rozwoju narodowej bazy słownikowej; — zażądać od kierowników instytucji państwowych, urzędów i organizacji, urzędników państwowych wszystkich szczebli bezwarunkowej znajomości języka ukraińskiego i jego codziennego stosowania przy wykonywaniu swoich uprawnień oraz w pracy kierowanych przez nich instytucji, urzędów i organizacji; — zwrócić uwagę Ministerstwa Oświaty Ukrainy i lokalnych organów władzy wykonawczej na naruszanie praw Ukraińców w zakresie otrzymywania wykształcenia w języku państwowym, przede wszystkim wyższego; — w celu stworzenia warunków do nauki języka ukraińskiego oraz doskonalenia jego znajomości przez wszystkich obywateli Ukrainy zorganizować w centrum i w terenie sieć specjalnych kursów, kółek i seminariów. 3. MSZ Ukrainy, Departamentowi ds. Realizacji Polityki Językowej: — wspólnie z Instytutem Języka Ukraińskiego NAN Ukrainy oraz Ogólnoukraińskim Towarzystwem „Proświta” im. T. Szewczenki zbadać doświadczenia pracy organów państwowych krajów nadbałtyckich, Francji, Niemiec, Polski, Czech w zakresie ochrony i wsparcia języków państwowych oraz na tej podstawie przygotować propozycje dotyczące systemu państwowej regulacji stosunków językowych na Ukrainie; — zgodnie z porozumieniami o współpracy między stroną ukraińską a kanadyjską (prowincja Quebec) w sferze prawnej regulacji stosunków językowych opracować i zrealizować w 2000 roku wspólny specjalny projekt „Odrodzenie języka ukraińskiego i jego utwierdzenie jako państwowego. Doświadczenie kanadyjsko-quebeckie — na grunt ukraiński”. 4. Państwowemu Komitetowi Informacji, Polityki, Telewizji i Radiofonii: — w celu planowego kształtowania ukraińskiej osobowości językowej obywateli Ukrainy, środkom masowego przekazu zorganizować systematyczne wystąpienia specjalistów z wyjaśnieniem podstaw prawnych utwierdzania państwowości języka ukraińskiego oraz optymalizacji stosunków językowych w naszym państwie. 5. Departamentowi ds. Realizacji Polityki Językowej oraz Ogólnoukraińskiemu Towarzystwu „Proświta” im. T. Szewczenki: — przeanalizować i wnieść pod rozpatrzenie Rady ds. Polityki Językowej przy Prezydencie Ukrainy kwestię realizacji rekomendacji Ogólnoukraińskiej konferencji naukowo-praktycznej „Język ukraiński jako państwowy na Ukrainie” (24—25 września 1998 r.).
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · Maschinelle Übersetzung
