Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWissen · Menschen · Zukunft
Seite · S. 13Originalseite ↗

W SERCU SPOTKAŁAM SIĘ Z BOGIEM

Слово Просвіти, №68 за 2000 рік

Nie! to nie marzenie święte — niebiański cherubin: Bo duch mój zapłonął ogniem Twoim żywym. (Dzieła Pantelejmona Kulisza. — Lwów, 1908. — Tom 1. — S. 438.) I ten sam Kulisz naiwnie cieszy się w innym swoim utworze: «Ówczesnych rosyjskich książek czytać kobietom nie było możliwości; po francusku zaś one, na szczęście, nie znały...» (Pantelejmon Kulisz. Mychajło Czarnyszenko albo Małorosja osiemdziesiąt lat temu. — Kijów, 1843. — S. 146). Jednak należy zaznaczyć również to, że ideał, czy, ściślej, pseudoideał już wyrodził się w całkowite przeciwieństwo typu deklaratywno-epatującego oświadczenia nowego ukraińskiego awangardy: «Malujcie babę błękitną...» (Wiktor Neborak) albo w monolog Iwana Małkowycza: Kobiety samowolne, władcze, zwariowane i bardzo silne: drgnie — i żegnaj, czy, jak moja, mnie związała wściekła poprowadziła na targ, jakbym był buhajem. O setki pożądliwych kupujących! — I każda palcami pomacuje gdzie bądź... Do cierlicy przywiązany, niewiasty zaś — młode i ciekawe — szarp i szarp! znienawidziłem zuchwalców. W gniewie ześlizgnąłem się z uwięzi — i w nogi: uciekałem, jak chart, jak czart — dalej — w las. W lesie wbiłem się w chrust, i oto — spuchłem od łez, rozmyślam, co robić: wrócę — zabije, czy — człapie — zamęczy w łóżku (żeby ona przepadła), czy zaprzęże do pługa, żebym do chaty nie dotarł. (Iwan Małkowycz. Wracamy do chaty // Komsomolskoje znamia. — 19 lutego 1991 r.) Jeśli rozpatrywać wiersz nie jako indywidualną spowiedź, a jako pewną, choć i za- MOJA MIŁOŚĆ A kochanie — jak kwiatu po białym świecie. Opada pod nogi... Cały obity wiatrami, ani owocu nie ma, ani piękna w nim. Ja kocham Ciebie, miły mój Boże, jak Syna Ludzkiego, Ja kocham Ciebie, Chryste Jezu, jak rodzonego syna. Bo kogoż tak kochałam, że z nikim nie mogłam i porównać? Dla kogoż do śmierci cierpiałam i głód, i męki? «Kto wypełnia wolę Pańską — to brat Mój i matka!» — Ty mówisz, mój Zbawco, i naprzeciw wyciągasz ręce. Nie zostaw moją duszę samotną! Bo rzucą pod nogi, Zamienią na srebro, jak i wszystkie swoje marzenia piękne. Ja kocham Ciebie, miły mój Boże, jak Syna Ludzkiego, Ja kocham Ciebie, Chryste Jezu, jak Najdroższego Syna. RODZIMA DUSZA Dostało się ciężko ostatnie to zwycięstwo: Przejść samotnie od jesieni aż do wiosny. Jestem rada, że w sercu swoim spotkałam się z Bogiem, — I znowu, i znów spotykam się z Nim. Nie ma Go w świecie! — to mówią krzyże przy drogach. Po coż za szczęściem w podróże ziemskie pospieszać? Jestem rada, że w sercu spotkałam się z Bogiem, — Zawsze przy mnie jest rodzima dusza. Syn Boży Przedwieczny uzdrowił moje serce chore, I rozpacz zimową zapomnieć nastała pora. O mój najwierniejszy, kochany mój Boże, mój Przyjacielu, I matko moja nieśmiertelna, i wieczna siostro! Z Bogiem Prześwietnym w godzinę trwożną, burzliwą, Po chleb i po wodę nie strach mi wyruszać, — Tak głęboko-głęboko w sercu moim Zawsze przy mnie jest rodzima dusza. ZJAWA Wiem, to zjawa: namiętność, gorąca miłość. Co obiecuje — tego tu nie ma naprawdę: Ani sadów, ani domków, ani zbiorników wodnych. Nam trzeba dalej iść, my zaś bezdomni i spragnieni. Znowu proszę: Panie, tylko nie to! Niech nie sprowadzi na bezwodzie ta «fata morgana», Niech pochwały nie sypną, jak piasek w twarz: Oto, powiadają, kobietka, i odpowiednia, i ładna. Zjawa mieni się w spojrzeniu... O, odwróć, O, obroń mnie, Panie, niby od gada. Tam tylko wiatr trujący — nie ma wody, Tam dobroć nie rośnie — tylko chciwa zdrada. Wiatr poślij chłodny! Rozwiej, zrozum! Nie prowadź mnie upaść w omamy nowożytne. Cóż na miłość spodziewać się między tymi ludźmi? U nich wyschnięte serca — jak ziarno na kamieniu. Niech nie sprowadzi mnie «fata morgana» owa! Jest źródło — to nadzieja na Boga Żywego, Prawdziwa oaza, uzdrawiająca i czysta woda, — Siły Niebieskie oświecą drogę do Niego. BEZMOWNE SERCE Noszę ze sobą bezcenne pierścienie, trzy diamenty, Mi w spadek przekazała je rodzona matka. W dni dalekie, jak najdroższe, wzięłam w drogę: «Zmiłuj się, Boże», «Pomóż, Boże» i «Chwała Bogu». Ogień życiowy już wygasa, jak pogorzelisko; To błysnie żarem, to oparzy, to zaboli jeszcze. Marko Przeklęty, diabeł, a nie człowiek, skazany wiecznie żyć i wiecznie męczyć się za swoje zbrodnie. Schemat kobiecej zdrady i zemsty powtarza się jeszcze raz w losie innego kozaka — siczo-wika. On wraca do rodzinnej wsi i trafia na wesele swojej narzeczonej Zińki, która tak samo na niego nie doczekała się z Siczy. On nie jest zbrodniarzem i nie karze «niewiernej narzeczonej», ale i nie wybacza jej i ona umiera z żalu, czyli w istocie on zabija ją pośrednio. Ale apoteozą nienawiści do kobiety staje się sadystyczne zabójstwo jeszcze jednym kozakiem — Krywonosem — pięknej «Żydówki». On ścina jej głowę szablą przed swoimi kozakami-towarzyszami, żeby udowodnić im — miłość do kobiety dla niego nic nie znaczy. Skąd zaczyna się tragedia Marka Przeklętego? Kozackie siczowe bractwo nie uznawało kobiet. I ojciec Marka, bojąc się kary, ukrywał swoją ciężarną żonę na wyspie, gdzie później, umierając z głodu, ona karmiła swojego nowo narodzonego zwierzęcą krwią. Dlatego on stał się człowiekiem-zwierzęciem. Kobieta (i kompleks jej wartości — rodzina, osiadłość, moralność, czyli system ograniczeń) i kozacka wolność okazały się niekompatybilne, co doprowadziło do najstraszniejszych skutków. Z tej zaprogramowanej rozdarcia, właściwie, i pochodzi cała tragedia Marka Przeklętego. Okultystyczno-fantastyczną powieść Storożenki feministyczna analiza będzie rozpatrywać jako rozwiniętą metaforę. I ta metafora jest znamienna. «Społeczna niesprawiedliwość z przyczyn płci» rodzi psychologiczne choroby i kompleksy, konserwuje świadomość, a w perspektywie programuje zacofanie kultury. Feminizm, oczywiście, nie jest panaceum na wszystkie choroby i nie kluczem od wszystkich problemów, jednak dobry uzdrawiający środek przynajmniej dla niektórych z nich. Dusza bezdomna, jak pogorzelec, zebrała w tobołki Ocalałą odzież, jakieś papiery oraz pocałunki. Zmiłuj się, Boże... Zdejmij z ducha ciężar wielki Choć na chwilę! Jeszcze na godzinę, i jeszcze — na wieki. Bezcenne pierścienie wzięła w ręce, — odłożyła tobołki, A Bóg niespodziewanie zostawił w sercu swoje dary. Perły białe, złote sztaby, diamentów krawędzie — To ból, który ucichł; to krew, która zmyta; to krzyż milczenia. Bezmowne serce żyje w świetle Krzyża Świętego, Między nim a światem — ciepło i mądre ostrzeżenie, O najdroższym ono mówi tylko z Bogiem. Słowa duchowe takie niezgaszone, takie nieśmiertelne, Że wszystko wokół: drzewa, i niebo — to tylko cienie, To ciemne wspomnienie owego Raju, owego Świtu, Który Bóg Wszechmocny nam zwraca Z Krzyża milczenia. Pod koniec ubiegłego roku dorobek twórczy znanej ukraińskiej poetki Tetiany Majdanowycz powiększył się od razu o dwie książki: zbiór poezji «Pokutna modlitwa» oraz liryczny poemat «Chrystus i Prometeusz». Zostały one z miłością i ze smakiem wydane w stołecznym wydawnictwie «Krynycia» na 2000-lecie Narodzenia Chrystusowego. Harmonia duszy jako najwyższa, najpotężniejsza broń przeciwko podłości życia i ducha — oto twórcze pole Tetiany Majdanowycz, na którym ona jest niestrudzoną żniwiarką. Ciekawie jest zaznaczyć, że w ostatnim dziesięcioleciu poetka dużo pracowała z literaturą teologiczną, z zabytkami religijnej i dawnej ukraińskiej literatury. Może właśnie to przyczyniło się do tej potężnej pracy ducha, którą naznaczone jest wiele jej utworów. Proponujemy naszym czytelnikom kilka poezji Tetiany Majdanowycz.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · Maschinelle Übersetzung

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn