Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWissen · Menschen · Zukunft
Seite · S. 2Originalseite ↗

IDEAŁY NIEPODLEGŁOŚCI I ZŁOŻONOŚCI OKRESU PRZEJŚCIOWEGO Odpowiedzi na ankietę «Słowa Proświty» uczestników międzynarodowej konferencji naukowo-praktycznej Iwan JUSZCZUK, prorektor Międzynarodowego Instytutu Lingwistyki i Prawa, członek Zarządu Głównego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki

Слово Просвіти, спецвипуск №70 за 2000 рік

1. Idea narodowa na Ukrainie zadziałała podczas referendum 1 grudnia 1991 roku. Wśród narodu ukraińskiego, jakkolwiek by jej nie szkalowali przybysze i ich poplecznicy («ukraiński nacjonalizm burżuazyjny»), nigdy nie wygasła i tak czy inaczej zawsze wybuchała, gdy tylko nadarzył się odpowiedni moment. Ale nieszczęście polega na tym, że okazała się ona w przeważającej mierze obcą dla tych, którzy w tym czasie byli i pozostali u władzy na wszystkich szczeblach. Bo przecież za poprzedniego reżimu do władzy dopuszczano tylko szczególnie sprawdzonych ludzi, w których duszy nie pozostała ani krztyna ukraińskiego uczucia narodowego. Zatem dopóki u władzy nie staną prawdziwi ukraińscy patrioci, którzy uświadamiają sobie przede wszystkim bycie Ukraińcami, których boli los Ukrainy, którzy rozumieją, że tylko z Ukrainą, z dobrobytem narodu ukraińskiego, a nie z zagranicznymi bankami, związane jest ich powodzenie i przyszłość ich potomków, dopóty nasza gospodarka i nasze życie duchowe będą coraz bardziej niszczeć. 2. Społeczeństwo ukraińskie dzisiaj nie ma żadnych zasad ideologicznych, poza przetrwaniem. Na jego szczycie są ci, którzy pragną za wszelką cenę utrzymać osobistą władzę; pośród nich jest garstka ludzi, fanatycznie oddanych idei narodowej, ale póki co bezsilnych; i są rozczarowane, zmęczone masy ludzi, pozbawione jakichkolwiek punktów odniesienia. Bez narodowej ideologii państwowotwórczej budowanie demokratycznego państwa jest niemożliwe. 3. Ustaw, które dotyczyłyby języka i kultury, póki co w niepodległym państwie ukraińskim nie przyjęto ani jednej. Co prawda, Gabinet Ministrów 8 września 1997 roku przyjął dobre «Kompleksowe środki dotyczące wszechstronnego rozwoju i funkcjonowania języka ukraińskiego». Ale pozostały one tylko na papierze: żaden z punktów tego programu do dziś nie został wykonany. Jest tylko artykuł 10 w Konstytucji Ukrainy, ale dobrze pamiętamy, z jakim trudem Rada Najwyższa go przyjmowała. I jest decyzja Sądu Konstytucyjnego z 14 grudnia 1999 roku, na którą nikt nie zważa. Czy więc mamy państwo ukraińskie? Czy więc potrzebna była niepodległość (dla kogo?), jeśli język ukraiński, kultura ukraińska do dziś na Ukrainie ledwo wegetują, a nawet są niszczone? A państwo narodowe tworzy się przede wszystkim po to, aby chronić i rozwijać własną, odziedziczoną po poprzednich pokoleniach kulturę i język, poniżane w innym państwie. Inaczej nie byłoby sensu tworzyć go, tego państwa. Gdyby duchowość, idea narodowa nic nie znaczyły w postępie gospodarczym społeczeństwa, gospodarkę prawdopodobnie można by równie skutecznie rozwijać w każdym innym państwie. Ale do pełnowartościowego istnienia człowieka samej nawet kwitnącej gospodarki nie wystarczy. 4. Dopóki idea narodowa nie stanie się wiodącą w działalności tych, którzy nami rządzą, Ukraina, czyli my wszyscy, i Ukraińcy, i nie-Ukraińcy, będziemy skazani na bezbarwną wegetację na peryferiach historii. Ukraina musi być przede wszystkim państwem ukraińskim (tak jak Niemcy są niemieckie, Francja — francuska, Polska — polska), wtedy i naród uwierzy w jej przyszłość. A tymczasem na placach naszych miast i wsi stoją pomniki tych, którzy niszczyli Ukrainę, ulice i place nazwane są imionami jej najbardziej zagorzałych wrogów, wszędzie sterczą symbole już nieistniejącego obcego imperium. Prawie wszędzie panuje siłą narzucony nam język byłej metropolii, a ukraiński, który jako jedyny może służyć konsolidacji społeczeństwa, jest ignorowany. Czy to jest więc niepodległe państwo Ukraina? Nie o takiej Ukrainie marzyli ci, którzy głosowali za jej niepodległością, nie za taką Ukrainę oddawali swoje życie jej najlepsi synowie. 5. Każdy naród pokolenie po pokoleniu gromadzi własne doświadczenie życiowe, doświadczenie międzyludzkiego współżycia i obcowania z przyrodą. Utrwala się ono w języku, kulturze, w wierzeniach. To doświadczenie u każdego narodu jest inne, unikalne. Zniknięcie go zubaża wszystko. 5. Powrót do źródeł narodowych może być skuteczny, jeśli taki zwrot będzie realizowany jednocześnie na szczeblu władzy i na poziomie aktywności narodu, jego stowarzyszeń społecznych oraz codziennej pracy z elementem zdenacjonalizowanym. W szybki powrót do tych źródeł tych, którzy są u władzy w stolicy, a zwłaszcza w prowincji, prawdę mówiąc, mało wierzę. Tutaj potrzebny jest standardowy 40-letni termin: pełna wymiana pokoleń (Mojżesz miał wyprowadzić naród z niewoli egipskiej do ziemi obiecanej w 40 dni, ale ponieważ naród płakał i szlochał za egipskim jarzmem podczas podróży przez Synaj, Bóg przedłużył im podróż do terminu 40 lat, aż wszyscy płaczący za przeszłością pomarli). Przyspieszyć powrót do źródeł narodowych można tylko na poziomie narodu, ciężkiej pracy wychowawczej z nim. «Proświta», nasza prasa (nie ich!), cerkiew, szkolnictwo narodowe, partie demokratyczne powinny popracować w tym kierunku, nie składając rąk, przez dziesięć lat — wtedy wszyscy będziemy przy naszych czystych źródłach. W przeciwnym razie trzeba będzie czekać 40 lat. 6. Te dwie idee wzajemnie się nie wykluczają: to dwie rodzone siostry. Nie można w konkretnej sytuacji Ukrainy dawać pierwszeństwa idei narodowo-państwowej przed narodowo-etniczną choćby dlatego, że etnos ukraiński wciąż znajduje się pod ciężarem niedawnego ucisku kolonialnego Moskwy i trzeba go wyciągać z tego lepkiego bagna do zrozumienia, że jest już obywatelem narodu państwowego. Ponadto «narodowo-państwowe» czasami zrównuje się z póki co nieosiągalnym «społeczeństwem obywatelskim», a dlaczego jest ono nie do przyjęcia dzisiaj, właśnie powiedziałem. Zatem etniczne jest pierwiastkiem, z niego wyłania się i państwowe. Tylko w takiej kolejności rozwój może być naturalny. 7. Orientacje światopoglądowe to sprawa bardzo chwiejna i niepewna: dzisiaj jedne, jutro inne. Podobne orientacje trzeba wychowywać i ukierunkowywać, a nie dostosowywać do nich ideę narodową i państwowotwórczą, która jest normą każdego normalnego społeczeństwa i jego liderów. Identyfikować społeczeństwo ukraińskie można aż do drugiego przyjścia Jezusa Chrystusa na ziemię, a idea narodowo-państwowa potrzebna jest już dzisiaj — jak chleb, jak woda. Nasza Konstytucja jest na tyle demokratyczna, że pozwala również upokorzyć tych, którzy odrzucają ideę narodowo-państwową Ukrainy pod tym pretekstem, że nie wszystkie orientacje światopoglądowe i nie we wszystkich regionach jeszcze zbiegły się ze sobą.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · Maschinelle Übersetzung

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn