Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWissen · Menschen · Zukunft
Seite · S. 7Originalseite ↗

Moment roboczy konferencji

Слово Просвіти, №71 за 2000 рік

Idea narodowa ma niezwykle szerokie znaczenie, obejmujące system poglądów etnosu, jego ogólne zasady funkcjonowania, wyobrażenia o głównym celu, do którego dąży w swoim historycznym postępie. Będąc swoistą filozofią życia narodu, zasady te opierają się na wspólnym doświadczeniu historycznym, wspólnym terytorium, kulturze, języku, życiu codziennym, tradycjach i zwyczajach. Jest ona zawsze żywa, tak jak żywa jest ukraińska dusza. Historia przekonująco odrzuciła propagandowe sztuczki dotyczące tego, że idea narodowa nie sprawdziła się na Ukrainie. Takie twierdzenia nie mają żadnych podstaw, a w rzeczywistości są czystej wody prowokacją, poniżeniem godności ukraińskości. Ukraińcy byli, są i zawsze będą sobą ze swoją narodową odrębnością, swoimi wartościami duchowymi, swoją strategią życia. Ukraińska idea narodowa wyrastała na przebogatym gruncie naszej kultury duchowej, zasadach pieśni ludowej i dumy, ukraińskim słowie. To znaczy, że jest to nasza istota, to, co dane przez Boga, i nikt nie może tego zabrać, to stan naszej duszy, kod genetyczny każdego Ukraińca. Jako potężna siła duchowa, energia narodowa w określonych warunkach historycznych jednoczy i inspiruje ludzi do wielkich i szlachetnych czynów. Ukraińska idea narodowa bierze swój początek z głębi wieków, w historycznych korzeniach życia naszych przodków. Ukraińcy zawsze polegali na własnych siłach, twórczej pracy, osobistej inicjatywie. Wszystko to znalazło swoje odbicie w charakterze narodowym Ukraińców z niezwykle subtelnym wyczuciem harmonii z przyrodą. Takie cechy, jak pracowitość, cierpliwość, liryczność, poczucie gospodarza, rozwinięte poczucie sprawiedliwości — są przyrodzone naszemu etnosowi. Na mocy losów historycznych terytorium Ukrainy, gdzie od wieków żyją Ukraińcy, było rozszarpane między agresywnych sąsiadów, którzy narzucali swoje porządki, swoje idee, obce standardy, ale odporność duchowa jest u Ukraińców tak silna, że większość etnosu przetrwała i zachowała swoją tożsamość wbrew szalonej asymilacji. Oczywiście, bardzo wielu duchowych przywódców przechodziło na służbę do obcych, co ma miejsce również obecnie. Dlatego też mamy w naszej historii, według słów I. Ohijenki, dwie kultury — jedną „pańską”, a drugą „chłopską”. W procesie rozwoju historycznego idea narodowa zawsze miała swoich nosicieli, którzy nie tylko kształtowali jej cel i zadania, ale aktywnie propagowali, starali się ją realizować wśród narodu. Tutaj należy wyróżnić Iwana Mazepę, Hryhorija Skoworodę, Iwana Kotlarewskiego, Tarasa Szewczenkę, Iwana Frankę, Łesię Ukrainkę, Jewhena Małaniuka, Ołeha Olżycza oraz wielu innych. Wiodące miejsce w historii ukraińskiej idei zajmuje Towarzystwo „Proświta”, gdzie ofiarnie pracowali najlepsi synowie i córki narodu ukraińskiego. Oni swoją pracą wywyższali swój naród, nieśli ludziom światło, wiedzę i dobro. „Proświta” narodziła się na bazie ukraińskiej idei narodowej, wartości duchowych naszego narodu, przede wszystkim języka, kultury, jego tradycji i zwyczajów. Nauka potwierdziła, że fenomen historyczny „Proświty” polega na tym, że łączyła ona zadania ruchu narodowo-kulturalnego z rozwiązywaniem konkretnych problemów społecznych Ukraińców. Niewielka grupa ukraińskiej, świadomej narodowo inteligencji 8 grudnia 1868 r., zebrawszy się we Lwowie na zebranie, zjednoczyła się w organizację, aby wspólnymi siłami służyć narodowi ukraińskiemu, bronić jego ideałów, jego interesów narodowych, utrwalając podstawy działalności w Statucie. Był to wewnętrzny zew duszy. Programowo-organizacyjne zasady największej, najbardziej wpływowej i najpotężniejszej ukraińskiej organizacji, zarówno w przeszłości, jak i teraz, wyznaczyły kierunek rozwoju „Proświty”. Jest to wspaniały wzorzec narodowo zorganizowanej myśli drugiej połowy XIX — pierwszej połowy XX wieku, która zdołała nie tylko zorientować się w warunkach obcego panowania, ale także zapewniła życie organizacji zdolnej do rozwijania się, doskonalenia, wytrzymywania ciosów i wstrząsów społecznych oraz prowadzenia narodu do wyznaczonego celu — narodowego oświecenia w ogólnonarodowym rozumieniu, dla tworzenia duchowych podstaw narodu, poprzez organizacyjne zjednoczenie narodu i wypracowanie ogólnonarodowej psychologii, świadomości państwowotwórczej. Najważniejszą cechą „Proświty” stał się wieloaspektowy charakter jej działalności, który połączył pracę oświatową poprzez szerzenie wiedzy, pracę na niwie edukacji, działalność wydawniczą i gospodarczą, ruch spółdzielczy, a co najważniejsze — wychowanie narodowe narodu, żmudną pracę nad kształtowaniem elity narodowej społeczeństwa ukraińskiego. Z „Proświty” wyszła cała plejada działaczy społecznych, politycznych i państwowych. Idea narodowa odrębności nieuchronnie przerasta w ideę niepodległego państwa narodowego, poprzez które realizowane są interesy narodowe i strategia filozofii wieloaspektowego życia narodu. Tylko państwo może zapewnić integralność terytorium etnicznego, zagwarantować bezpieczeństwo narodowe, sprzyjać rozbudowie własnej gospodarki, zaspokajać potrzeby duchowo-kulturalne narodu. Właśnie idee państwowotwórcze, którymi opiekowała się „Proświta”, stały się podstawą i wiodącą siłą IV Uniwersału, którym proklamowano Niepodległe Samodzielne Państwo Ukraińskie. Tutaj znalazły ucieleśnienie patriotyczne idee I. Mazepy, które zrodziły Ukraińca-niepodległościowca, tradycje heroicznej Kolijiwszczyzny, genialne dumy T. Szewczenki, aby wreszcie ożyła sława Ukrainy, w której będzie swoja prawda, i siła, i wola. Duch państwowotwórczy, świeży wiatr wolności zrodził i nakreślił masowy heroizm w walce o interesy narodowe właśnie wśród prostego ludu. Kiedy przywódcy Ukraińskiej Republiki Ludowej utonęli w bezpłodnych dyskusjach i niepewności, to ludzie, którzy wyrośli na czarnym chlebie ludowej, „chłopskiej” kultury, od razu wszystko zrozumieli. Duch narodowy rozkwitł bujnym kwiatem w duszach większości Ukraińców. Ale niestety, ten duch i żywiołowe działanie wyzwoleńcze narodu nie miały przywództwa politycznego, które stanęłoby na czele narodu i kierowałoby jego walką. Jasną gwiazdą na ukraińskim firmamencie jaśnieje heroizm młodych i świadomych rycerzy, którzy odeszli w wieczność w 1918 r. pod Krutami za wolność Ukrainy. Tym samym pokazali siłę ducha i niezniszczalność narodu ukraińskiego. Poszli bronić Ojczyzny, którą najbardziej kochali, w odróżnieniu od tych polityków, którzy rozwiązali wojsko i uwierzyli w widma jakiejś demokracji. Zginęli za własną wiarę, za ukraińską ideę. Jako kontynuację sławnych tradycji bohaterów spod Krut poniosła ukraińską pochodnię męstwa, rycerstwa i bohaterstwa za świętą ukraińską sprawę Ukraińska Powstańcza Armia. Jest to jedna z najjaśniejszych kart w historii Ukrainy. Żołnierze UPA, natchnieni ideą narodową, poświęcali życie w imię wielkiego celu.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · Maschinelle Übersetzung

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn