Seite · S. 10Originalseite ↗
KWESTIA JĘZYKOWA — KOMPLEKSOWE PODEJŚCIE
Слово Просвіти, №71 за 2000 рік
W KOŃCU — WSPÓLNE WYSIŁKI?! Na Sumszczyźnie w końcu o kwestii językowej i realizacji Ustawy „O językach” zaczęto mówić głośno i publicznie na wszystkich szczeblach społecznych i władz. Jeśli wcześniej ten temat interesował tylko lokalnych działaczy Proświty, nauczycieli języka ukraińskiego i literatury, członków organizacji o ukraińskim ukierunkowaniu, to teraz kwestią językową zainteresowała się także lokalna władza. Początkowo, co prawda, ograniczała się ona do tego, że jakby nieśmiało wysyłała swoich przedstawicieli na wysłuchania publiczne dotyczące stanu języka ukraińskiego w obwodzie, a potem sama zaczęła organizować poważne przedsięwzięcia w tej kwestii. Tak, pod koniec marca pod kierownictwem zastępcy przewodniczącego obwodowej administracji państwowej ds. polityki humanitarnej L. Łatyszewej w sali sesyjnej Domu Rad centrum obwodowego odbyła się narada pracowników kultury, oświaty, komitetów wykonawczych miast i rejonów oraz mediów, na której mowa była o stanie realizacji polityki języka państwowego w obwodzie. I niech wśród występujących byli byli nomenklaturowcy partyjni, a nawet agitpropowcy partyjni wysokiej rangi, narada przebiegła w należytym nurcie: mówiono o sukcesach i niedociągnięciach w sprawie odrodzenia języka ukraińskiego w obwodzie. Nawet fakt, że i ci wczorajsi partyjniacy, którzy jeszcze nie tak dawno nisko kłaniali się przed „potężnym i ogólnodostępnym”, teraz zaczęli mówić o języku ukraińskim, świadczy o tym, że kwestii języka nie można już dłużej przemilczać. Oczywiście, taka narada — to po pierwsze wielka zasługa tych lokalnych organizacji i poszczególnych osób, które od początku ukraińskiej niepodległości celowo walczą o nadanie językowi ukraińskiemu prawdziwie państwowego statusu. Ale są też inne dźwignie, które stopniowo zmuszają nasze społeczeństwo do zwrócenia się twarzą do kwestii językowej. I właśnie ten czynnik sprzyja temu, że i władza na najwyższym szczeblu państwowym nie może już uważać kwestii językowej za drugorzędną. Ponadto przyjście do kierownictwa państwowego patriotycznie nastawionych Ukraińców sprzyja poważnej rozmowie o kwestii językowej na ukraińskim Olimpie władzy. To niezwykle pozytywne zjawisko. Bo to, co, powiedzmy, działacze Proświty są w stanie osiągnąć przez wiele lat nawet w sprzyjających warunkach, władza może zrobić w dość krótkim terminie. Ale nawet najbliższy cel działaczy Proświty — nadanie językowi ukraińskiemu rangi państwowej — nie może zostać osiągnięty, dopóki ta kwestia nie uzyska wsparcia samej władzy państwowej. Można w tej sprawie wypowiedzieć się jeszcze bardziej otwarcie: kwestia języka nie będzie u nas ostatecznie rozwiązana, dopóki władza na Ukrainie nie stanie się prawdziwie ukraińską. I oto... o języku ukraińskim zaczęła mówić sama władza. Więc co, czy ona już jest ukraińska? Nie będziemy twierdzić, żeby nie zapeszyć, ale... daj Boże, żeby było właśnie tak. Ale wróćmy do naszego społeczeństwa. Dlaczego nie jest ono już całkiem obojętne na język ukraiński? Najpierw przypomnijmy, co sobą reprezentuje nasze społeczeństwo. O świadomej inteligencji i w ogóle o tej części naszego narodu, która zawsze uświadamiała sobie znaczenie języka ukraińskiego w życiu, mówić teraz nie będziemy, bo ta część, niestety, u nas nie przeważa. Nasze społeczeństwo — to przede wszystkim ów szeroki ogół tak zwanych mieszczan, którzy jeszcze wczoraj mówili, że gdyby tak taniej kiełbasy się najeść, a wtedy już można i po ukraińsku zacząć mówić. I choć kiełbasiane marzenia mieszczanina póki co się nie spełniły, ale w naszym życiu zarysowały się takie widoczne tendencje, że jemu, mieszczaninowi, sam na sam z językiem rosyjskim stało się już jakoś trochę niewygodnie, a nawet niespokojnie. I rzeczywiście. W pracy i w wielu organizacjach dokumenty i różne papiery urzędowe należy wypełniać po ukraińsku. Dzieci w szkołach w większości uczą się również po ukraińsku. I już nawet rodzice-Rosjanie zmuszeni są zaglądać do zeszytów swoich dzieciaczków i wymawiać ukraińskie słowa, żeby coś zrozumieć. Co to wszystko oznacza? To oznacza, że od ukraińskiego już tak po prostu nie da się odgonić, bo w tym języku trzeba coś kumać, kiedy ma się pragnienie czegoś osiągnąć w życiu. A czyż mieszczanin jest obojętny na własne sukcesy życiowe, czyż nie myśli on o wysłaniu swojego dziecka na uczelnię wyższą? Oczywiście, że na uczelnię, niestety, obecnie grubym portfelom — wybrukowana droga. Jednak taka sytuacja nie będzie trwać wiecznie. Ponadto, choć i za pieniądze dostaniesz się do uczelni wyższej, ale żeby się uczyć, trzeba żyć w zgodzie z językiem ukraińskim: za wszystko rozliczać się z rodzicielskiego portfela — zbyt drogie nauczanie kosztuje-
MAJ, NR 5 (71), ROK 2000 będzie trwać. Słowem, jakby nie patrzeć, ukraiński stopniowo wchodzi w życie. I właśnie to zmusza naszego mieszczanina, a zatem — szeroki ogół społeczeństwa, by choć nie mówić wszędzie i zawsze po ukraińsku, to w każdym razie uważniej się w niego wsłuchiwać. Z podejściem do języka państwowego z punktu widzenia politycznego zgodziła się większość występujących na naradzie w Sumach, w tym również przedstawicielka administracji obwodowej Ł. Łatyszewa. Zastępczyni gubernatora w tej kwestii podkreśliła krótkowzroczność niektórych mediów, które nadużywają cierpliwości władz. Są, według jej słów, na przykład takie gazety, które zarejestrowane są jako dwujęzyczne, ale ani jednego wiersza po ukraińsku nie drukują. „To mydlenie oczu” — powiedziała Ł. Łatyszewa. Zatem narada w Sumach, z inicjatywy i przy wsparciu samej władzy, przekonująco zaświadczyła, że i społeczeństwo, i kierownictwo w obwodzie do kwestii językowej dzisiaj odnoszą się niemal z należytą uwagą. Ale żeby ta uwaga spowodowała nieodwracalny pozytywny proces w sprawie realizacji polityki języka państwowego, potrzebne jest kompleksowe podejście do rozwiązania problemu. Przy czym w tej kwestii stawiać należy na młodzież, za którą stoi przyszłość naszego państwa. A żeby nasza młodzież wychowywała się w języku ukraińskim w duchu ukraińskim, wszędzie, gdzie rośnie, uczy się, odpoczywa młody człowiek, powinien brzmieć język ukraiński. Tego można osiągnąć jedynie poprzez uporczywe, kompleksowe wprowadzanie języka ukraińskiego do procesu nauczania. Trzeba zgodzić się, że stało się to podstawą dla pewnych przesunięć. Na uniwersytecie dzisiaj są zatwierdzone przez radę naukową środki, a nauczanie dyscyplin humanistycznych prowadzone jest przeważnie w języku ukraińskim; od 1 września ubiegłego roku przeszli tutaj na wydawanie literatury dydaktyczno-metodycznej głównie w języku ukraińskim. Ale dzisiaj to najwyraźniej za mało. Ponieważ nawet w tym roku akademickim tylko 12 z 39 grup pierwszego roku uczy się w języku państwowym. Szanowny Igorze Aleksandrowiczu! Proszę wyciągać wnioski i aktywniej zacząć wprowadzać język państwowy na uniwersytecie. I nie tylko w proces nauczania. Bo nie może student, przyszły specjalista, jak i każdy człowiek, swobodnie rozmawiać podczas nauki czy pracy w języku ojczystym, jeśli ich codzienna mowa jest inna. Te i inne braki w dziedzinie edukacji świadczą o tym, że jest tu jeszcze wiele kwestii związanych z wprowadzaniem języka ukraińskiego. Zresztą, proszę osądzić samemu — czy może nauczyciel „zaszczepić” uczniowi miłość do języka ojczystego, potrzebę jego używania, jeśli sam mówi w tym języku tylko na lekcji, a na przerwie, w życiu codziennym, w pracy pozalekcyjnej wszędzie i zawsze posługuje się tylko językiem rosyjskim, a dokładniej „surżykiem”. Zarządowi edukacji niezbędne jest podjęcie skutecznych środków w celu wykonania w pełnej objętości rozporządzeń przewodniczącego obwodowej administracji państwowej, przede wszystkim regionów centralnych i północnych, pracownicy aparatów rejonowych administracji państwowych i miejskich komitetów wykonawczych sami nie władają językiem ukraińskim, ich szkolenie nie jest prowadzone, kwestii problemów języka państwowego nikt nie porusza. Przy tym dobrze rozumiemy, że ponad 90 procent urzędników państwowych całkiem przyzwoicie włada językiem ukraińskim. U nas nie ma problemu nieznajomości, ale jest problem stosowania języka państwowego. Wszystkie te kwestie nie rozwiążą się, dopóki pierwsi kierownicy administracji i miejskich komitetów wykonawczych, ich zastępcy, kierownicy zarządów i organizacji nie zrozumieją ważności używania języka państwowego, a także tego, że władanie nim jest obowiązkowym wymogiem dla urzędnika państwowego. Chcę podkreślić, że to nie jest pobożne życzenie, a prawny wymóg wobec każdego z nas. I wypełnianie go zaczyna się od poczekalni kierownika, władania językiem ukraińskim pracującego tam sekretarza, jego odpowiedzi na telefony („słuszaju” czy „słuchaju”) i, wreszcie, samego napisu na drzwiach gabinetu. Nie wytrzymuje żadnej krytyki kierownik obwodowego czy rejonowego zarządu, który nie może lub nie chce przeprowadzić w języku państwowym narady, nie komunikuje się w nim przynajmniej podczas pracy, nie zwraca uwagi na stosowanie języka państwowego przez swoich podwładnych. I tutaj, być może, trzeba dokonać wyboru: albo być urzędnikiem państwowym-kierownikiem, albo opuścić tę służbę i używać innego języka. W swojej dalszej pracy dotyczącej rozwoju i wprowadzania języka państwowego administracja obwodowa będzie opierać się na naszej nauce językoznawczej, twórczej inteligencji, nauczycielach-polonistach. I, oczywiście, będzie działać razem z obwodowym Towarzystwem „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki, Związkiem Pisarzy Ukrainy, z innymi organizacjami patriotycznymi i towarzystwami narodowo-kulturalnymi. Tym samym chcę jeszcze raz potwierdzić, że nie konfrontacja, nie wiecowe namiętności, nie polityczne przeciwstawianie różnych języków, a konkretna praca, skierowana na stworzenie warunków dla ich swobodnego rozwoju, jest niezawodną gwarancją bezkonfliktowego rozwiązania problemów językowych. Musimy donieść ważność tej kwestii do każdego człowieka, od którego zależy stan wprowadzania i zachowania naszego języka ojczystego. Bo zbyt drogą ceną wycierpiano język ukraiński, żeby już w warunkach niepodległej Ukrainy my go stracili. Wołodymyr CZYRWA, naczelnik zarządu edukacji obwodowej administracji państwowej ...Praca została rozpoczęta od najmniejszych wychowanków, od strukturalnego reformowania przedszkoli. Jak wiadomo, w mieście praktycznie wszystkie placówki przedszkolne pracowały w języku rosyjskim. Obecnie sytuacja drastycznie się zmieniła. Zmieniła się w ostatnich latach i sytuacja w szkołach. Z 27 szkół w Sumach w 1991 roku w języku ukraińskim prowadzone było nauczanie tylko w jednej szkole nr 24, w Szostce, Głuchowie — w żadnej. W języku rosyjskim szło nauczanie w szkołach Romnów, Konotopu, Trościańca, rejonów głuchowskiego, szostkińskiego, biłopolskiego, prawie we wszystkich szkołach zawodowych i technikach obwodu. Dynamizm w rozwiązaniu tego ważnego problemu został nadany od samego początku. Jeśli na całej Ukrainie w roku akademickim 1990/1991 otwarto 330 klas ukraińskojęzycznych w szkołach rosyjskojęzycznych, to prawie co trzecia — na Sumszczyźnie (103). Dzisiaj z 866 klas pierwszych mamy 802 (92,6 %) z językiem ukraińskim, w których uczy się 13 699 uczniów (93,7 %). W Głuchowie jeszcze w 1991 roku wszystkie placówki edukacyjne zostały przeniesione na język ukraiński nauczania, pozostawiono rosyjskojęzyczną tylko szkołę nr 3. Później ona też przeszła na język ukraiński nauczania. Takie podejście dało pozytywny rezultat. Obecnie wszyscy uczniowie klas 1—11 już uczą się w języku ukraińskim. Teraz w obwodzie uczy się w języku ukraińskim 79,6 % uczniów (w dniepropetrowskim — 58 %, donieckim — 24 %, zaporoskim — 50,5 %). Na okres wprowadzenia odpowiedniego ustawodawstwa w języku ukraińskim w obwodzie uczyło się tylko 46 procent dzieci. Od 1990 roku w obwodzie otwarto 5 gimnazjów (3471 uczniów), 2 licea (472 uczniów). Wszystkie one, oprócz gimnazjum klasycznego, pracują w trybie ukraińskojęzycznym. Rozszerzono sieć szkół zawodowych obwodu z językiem ukraińskim nauczania. Z 35 szkół zawodowych 25 pracuje w ukraiń-
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · Maschinelle Übersetzung
