Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWissen · Menschen · Zukunft
Seite · S. 14Originalseite ↗

DWÓCH CHARKOWIAN

Слово Просвіти, №74 за 2000 рік

Mówi się, że najczęściej przyjaciółmi zostają ludzie różni z charakteru. Takimi byli Petro Ołeksijowycz Łewczenko i Serhij Iwanowycz Wasylkiwski. Porannymi charkowskimi ulicami spieszyli do gimnazjum dwaj chłopcy — Petro i Serhij. Codziennie po drodze się spotykali. Obaj od małego pasjonowali się rysowaniem, więc mieli o czym rozmawiać. Serhij — zapalczywy, opowiadał namiętnie, wymachując rękami, czegoś dowodził, spierał się. Petro, przeciwnie, więcej milczał i słuchał. Bał się urazić towarzysza ostrym słowem. Miękki, łagodny, takim Łewczenko pozostał na całe życie. Sam nieśmiały, pobłażliwie odnosił się do wybryków Serhija, szczerze i wesoło śmiał się, kiedy Serhij rysował dowcipne karykatury nauczycieli gimnazjum. Miał Petro, oprócz malarstwa, jeszcze jedną pasję: chciał zostać pianistą. Lecz złamał lewą rękę, wkrótce zaczęła ona usychać. Błyskotliwie grał prawą, ale dla profesjonalisty to było za mało. Muzyka żyła w jego sercu. Więc dał jej życie w swoich obrazach. Kochał samotność, może dlatego w przyszłości w pejzażach Łewczenki człowiek jest rzadkim gościem. Nawet ulicę gwarnego, ludnego Paryża zdołał przedstawić niemal bezludną. Najczęściej spotykamy na jego płótnach samotnego wędrowca, który błąka się nie wiadomo dokąd, w dal, jak nie raz błąkał się sam artysta. A Wasylkiwski — to ucieleśnienie burzliwej energii. Lubił wesołe towarzystwo. Tam, gdzie on, zawsze rozbrzmiewał śmiech, toczyły się głośne spory. Pewnego razu nauczyciel rysunku postanowił podczas letnich wakacji pomóc swoim uczniom trochę zarobić. Pojechali na wieś malować ikonostas — „ikonostasić”. Serhij Wasylkiwski zauważył przy cerkwi czyjąś kobyłę. Nie namyślając się, „zagruntował” jej skórę i tak pomalował biedną kobyłkę, że jej właściciel, wychodząc na podwórko, osłupiał: — Mara... I od bramy nie odchodzi — przerażony szeptał. Nagle zagrzmiało, niebo rozdarła błyskawica. — Panie Boże, przecież to nieczysta siła, zgiń, przepadnij! Na szczęście spadł deszcz i zmył z biednego zwierzęcia malownicze fantazje niezmordowanego Wasylkiwskiego... Niezmordowany był we wszystkim. Umiał przyciągnąć uwagę do swoich prac. Jeszcze w studiu, gdzie jako gimnazjaliści Serhij i Petro uczyli się rysować, Wasylkiwski zdobywał medal za medalem. A skromny, nieśmiały Łewczenko pozostawał niezauważony, choć rysunki jego czasem były bezbłędne. Co prawda, w 1873 roku poszczęściło się i jemu: otrzymał medal, który z czasem pomógł mu wstąpić do Akademii Sztuk Pięknych. DO DZIADKA NA CHUTOR — Jestem kupcem — nie bez dumy mówił o sobie ojciec Petra Łewczenki, choć miał tylko mały sklepik z linami. Ciężką pracą wybijał się na przedsiębiorcę. Wreszcie zbudował sobie na obrzeżach miasta domek. Nie byle jaki — z kolumnami, choć drewnianymi. Szczycił się nimi, jakby były marmurowe. Może właśnie przez te kolumny artysta Łewczenko całe życie nie znosił pokazowej „ładności”. W młodości Petro miał własnego konia. Latem najlepsza rozrywka — konno za miasto, na chutor do dziadka. Jako ulubionych towarzyszy zabierał ze sobą książki Juliusza Verne’a, Mayne Reida, Jamesa Fenimore’a Coopera. Na chutorze pomagał dziadkowi kosić, rąbać drewno, gospodarzyć. Chodził boso, kąpał się w zimnej wodzie — hartował się. Chutor stał pod górą, na skraju parowu, nad zieloną łąką. A dalej pluskała rzeka, po prawej stronie na górze ledwo widniały zabudowania Charkowa. Po lewej stara wieś. Ile podobnych wsi, chutorów, łąk, wiatraków zobaczył... NA CAŁE ŻYCIE Kiedy Łewczenko przyjeżdżał do Kijowa, obowiązkowo bywał w operze. Pewnego razu usłyszał dziwne mezzosopran młodej pięknej śpiewaczki. Na afiszu przeczytał: Matylda Sytowa. — Kim ona jest? — zapytał następnego dnia znajomych. — Bardzo utalentowana i bardzo dobra kobieta. Niestety, nieszczęśliwa. Osiemnastoletnią ojciec oddał za bogacza-łotra. Matylda szybko mu się znudziła i spróbował sprzedać swoją żonę jakiemuś kaukaskiemu księciu. — Sprzedać? — nie uwierzył Łewczenko. — Tak, tak. Ale śpiewaczka miała dość godności i charakteru, by się obronić. Mąż nie daje zgody na rozwód... Łewczenko nie przepuszczał żadnego przedstawienia, w którym śpiewała Sytowa. Ale poznać się nie odważał. Pewnego razu dowiedział się o koncercie z udziałem włoskiej artystki cyrkowej i Sytowej. Pierwsza występowała Włoszka. Antrakt z jakiegoś powodu się przedłużał. — Co się stało? — zapytał Łewczenko biletera. — Akompaniator do tej pory się nie pojawił. I wtedy nieśmiały artysta poszedł za kulisy i zaproponował swoje usługi. Tak się poznali. Wkrótce Matylda została żoną Petra Ołeksijowycza. Łewczenkowie przeprowadzają się z miasta do miasta: mąż Matyldy uparcie stał na przeszkodzie. A w tamtych czasach nie wszystkim podobało się, że są „nieślubni”. Uciekając od plotek i obmowy, przeprowadzali się z Charkowa do Kijowa, z Odessy do Zmijewa, a stamtąd do Putywla. Jako wspomnienie o tym dawnym mieście pozostał obraz Łewczenki „Ulica w Putywlu”. Na nim widzimy samotną postać przechodnia, który idzie, jakby w niebyt, obok długiego szarego płotu, za którym wznoszą się mury starego klasztoru, miejsca, gdzie uspokajają się i namiętności, i radości. Płot artysta maluje zielonkawo-fioletowymi odcieniami. Są one jak odblaski zmierzchającego nieba i przygasłej zieleni drzew, a może przygasłych uczuć, które ledwo żarzą się za klasztornymi murami. 29 czerwca — dzień urodzin Łewczenki. W jeden z tych dni Matylda podarowała mężowi szkatułkę-etuidnik z napisem na srebrnej płytce: „Petrarce w malarstwie na znak szczęśliwego dla mnie 29 czerwca. Laura”. Portret S. Wasylkiwskiego pędzla M. Uwarowa. 1917 rok. Olej na płótnie P. Łewczenko (1856—1917). Autoportret. Olej na kartonie

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · Maschinelle Übersetzung

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn