Seite · S. 5Originalseite ↗
KOZACKI MEMORIAŁ POD SOSNIWKĄ GEOGRAFICZNIE DNIEPROPIETROWSK RZEKOMO NASZ...
Слово Просвіти, №75 за 2000 рік
Przykre jest stwierdzenie, że nawet w dziewiątym roku niepodległości miasto wciąż oficjalnie nazywa się Dniepropietrowsk, a nie po kozacku, dźwięcznie, dumnie i majestatycznie — Siczosław, jedna z głównych ulic, przy której wzniesiono pomnik młodego Kobziarza, nosi imię czerwonego dyktatora nr 1, ukrainożercy Lenina, wiele innych ulic, prospektów, placów, dzielnic centrum obwodowego i obecnie, nie wiadomo dlaczego, upamiętnia rosyjskich, niemieckich, żydowskich przedstawicieli antyludzkiej komunistycznej ideologii, na której koncie są miliony straconych istnień na całym świecie (takie jak prospekty: Karola Marksa, Kirowa; ulice: Karola Liebknechta, Klary Zetkin; place: Lenina, Październikowy; dzielnice: Lenińska, Babuszkińska, Kirowska). Zepsute są nazwy miast obwodu: Dnieprodzierżyńsk, Ordżonikidze. A nazwy sklepów, firm, restauracji, kawiarni, nocnych klubów i kasyn obfitują w zagraniczne „Palermo”, „Bordeaux”, „Mediolan”, „Paryż”, „Budapeszt”, „Alabama”, „Manhattan”, „Kalifornia”, „Moskwa”, „Jekaterynosławski”, „Dworski”, „Katarzyński”, „Cesarzowa”. Taka różnorodność obcojęzycznego brudu nie może nie oburzyć narodowo świadomego Ukraińca: w mieście jakiego państwa on żyje? Geograficznie Dniepropietrowsk rzekomo położony jest na Ukrainie... Tak przynajmniej zaznaczono na mapach. Ale to jeszcze nie odbiło się, nie utrwaliło w świadomości niektórych obecnych możnowładców lokalnego szczebla, przypadkowych przybyszów i obcokrajowców, którzy z różnych okoliczności osiedlili się w naszym mieście, i dla nich Ukraina to pusty dźwięk. Katastrofalna, inaczej nie można powiedzieć, jest też sytuacja języka ukraińskiego w przestrzeni informacyjnej regionu. Półki księgarni, rynków, kiosków z gazetami zalały rosyjskojęzyczne wydania, gazety i czasopisma często, jak to się mówi, brukowe, wątpliwej jakości. Nie lepsza sytuacja jest z elektronicznymi środkami masowego przekazu. W stu procentach rosyjskojęzyczne są wszystkie prywatne stacje telewizyjne miasta: 11 kanał, Prywat TV, Wideo-Dniepr, TSD. Co więcej, lwią część ich nadawania zajmują retransmisje programów rosyjskich stacji telewizyjnych, w szczególności RTR, NTV. Czasami dochodzi do całkowitego absurdu, kiedy różne lokalne kanały telewizyjne retransmitują jednocześnie ten sam rosyjski program, na przykład wiadomości NTV lub RTR. Najwyraźniej w ten sposób regionalni telewizyjni twórcy próbują zrekompensować brak osobistego potencjału twórczego, który można zobaczyć, że tak powiem, gołym okiem, wystarczy przejrzeć kilka audycji własnej produkcji, które zazwyczaj mają charakter reklamowy. Co tu mówić o prywatnych kanałach, skoro nawet w obwodowej państwowej stacji telewizyjnej ponad siedemdziesiąt procent czasu antenowego zajmują materiały rosyjskojęzyczne, większość z których tematycznie jest daleka od procesów państwowotwórczych i narodotwórczych. Nie troszczy się o powrót mieszkańców Naddnieprza do swoich korzeni także władza regionalna. Nawet pierwsze osoby w obwodzie i mieście swoje wywiady dają wyłącznie w języku północnego sąsiada, a ukraińskie słowo (dokładniej surżyk, bo swobodne posługiwanie się normatywnym urzędowym językiem ukraińskim dla tutejszych możnowładców wciąż jest zbyt problematyczną sprawą) od nich można usłyszeć tylko wtedy, gdy towarzyszą wysokiej rangi delegacji rządowej. A zamiast tego, aby odradzać ukraińskość w regionie, oni „pod swoim patronatem” chętnie organizują występy zagranicznych, w większości rosyjskich piosenkarzy i piosenkarek, urządzają (tylko pomyślcie!) Jekaterynosławski jarmark — imprezę na cześć Katarzyny II, która zniszczyła Sicz Zaporoską (i to w kraju o najbogatszych tradycjach kozackich), festiwale sportów ekstremalnych. O tym, w jakim państwie żyją i czyim interesom każdy na swoim stanowisku powinien służyć, regionalni możnowładcy wspominają tylko kilkoma słowami w swoich przemówieniach podczas uroczystych zebrań w rodzaju partyjnych aktywów. Ale taka wzmianka o Ukrainie niewiele jest warta i jest po prostu hipokryzją. Szkoda, że wszystko to nie wywołuje żadnego oporu wśród, gorzko to stwierdzić, zdenacjonalizowanej ukraińskości. Oczywiście, podobny nieład jest jaskrawym świadectwem głębokiego kryzysu duchowego, kryzysu tożsamości narodowej mieszkańców miasta. Bo raczej powyższe nie jest możliwe w narodowo zdrowym mieście, gdzie problemowi odrodzenia ukraińskości poświęcano by należytą uwagę. Chodzi o cały szereg konsekwentnych i zdecydowanych działań, które miałyby chronić i pielęgnować wszystko, co ukraińskie. Dzisiaj, niestety, nawet zalążków takiej celowej polityki odrodzenia narodowego na terenie miasta nie widzimy. Taki stan rzeczy nie może pozostawiać obojętnymi prawdziwych patriotów Ukrainy. Na przykład takich, których jednoczy w swoich szeregach siczosławska organizacja „Młoda Proświta”, wszak bycie patriotami w naszym rozumieniu oznacza kochać ojczysty język, używać go wszędzie, pamiętać naszą historię, heroiczną walkę pokoleń Ukraińców o wyzwolenie narodowe, którzy na ołtarz wolności państwa, nie wahając się, kładli swoje życia, bo wiedzieli, że ich ofiary nie staną się daremne, wszak byli pewni, że ich walka będzie kontynuowana przez setki, tysiące, miliony takich jak oni: konsekwentnych, zdecydowanych, odważnych, wiernych synów Ojczyzny. Bez wątpienia, wśród tych, których imię złotymi literami wyryte jest w naszej historii, Taras Szewczenko zajmuje najwybitniejsze, najważniejsze miejsce. Młodzi proświcianie wybrali za swój drogowskaz, za swojego bohatera nie jakąś zagraniczną gwiazdę estrady czy kina, a narodowego proroka! I dzisiaj, jak zawsze, czujemy, że nieśmiertelny duch geniusza jest z nami. On inspiruje nas, pomaga. Znowu i znowu zwracając się do słowa Tarasa, znajdujemy odpowiedzi na pytania, czerpiemy siły do dalszej walki o rozszerzenie przestrzeni życiowej języka ukraińskiego, o oczyszczenie miasta z obcojęzycznego śmiecia, inaczej nie można powiedzieć, o podniesienie poziomu świadomości narodowej przeciętnych Ukraińców. Ołeksij MAZUR
Mieszkaniec Dubowjaziwki Mykoła Ołeksijowycz Kłymenko zaproponował mi obejrzenie kozackiej mogiły zbiorowej, którą znał z dzieciństwa, jeszcze kiedy mieszkał we wsi Sosniwka i wypasał krowy w jej okolicach. Taka propozycja bardzo mnie zainteresowała, ponieważ od trzech lat badam temat bitwy pod Konotopem z 1659 roku. Do niewyjaśnionych kwestii związanych z tą bitwą należy zaliczyć również miejsca pochówku poległych wojowników. Wiadomo, że wojsko carskie w bitwie na brzegach Kukolki poniosło wielkie straty, które ocenia się na 25—30 tysięcy. Wcześniej wyraziłem przypuszczenie, że carscy wojownicy zostali pochowani w wielkim kurhanie, który jest dobrze widoczny z dużej odległości. W publikacji na ten temat uzasadniłem swoje przypuszczenie. Jednak nie było jasne, gdzie pochowano ukraińskich kozaków hetmana Wyhowskiego. Straty wśród nich też były niemałe, 6—8 tysięcy ludzi. W drodze do kozackiej mogiły Mykoła Ołeksijowycz przekazał mi opowieść swojego dziadka o tym, że kozacka mogiła znajduje się w jarze celowo, aby trudno było ją znaleźć i aby wrogowie nie zbezcześcili jej. Przypomniało mi się, jak postąpił z grobem Bohdana Chmielnickiego polski dowódca Stefan Czarniecki, kiedy zdołał na krótki czas zająć Subotów i zniszczył grób wielkiego hetmana. Historycy do dziś szukają miejsca pochówku wybitnego hetmana Ukrainy Iwana Mazepy. Istnieje wersja, że Mazepa zawczasu, jeszcze za życia, podjął środki, aby ukryć swój grób przed wrogami, dlatego też odkrywa się różne oznaki jego pochówku w różnych miejscach (głównie na terytorium współczesnej Rumunii). Zatem i hetman Wyhowski miał powody, by w odpowiedni sposób zatroszczyć się o kozacką mogiłę. Jednak żadna opowieść nie zastąpi tego, co można zobaczyć na własne oczy. Jeszcze z 200 metrów nie można było się domyślić, że gdzieś obok znajduje się kozackie miejsce pamięci (tak nazwałem to, co zobaczyłem, bo poraziła mnie wielkość kozackiego wiecznego spoczynku). Rzeczywiście, w dolinie, którą tworzą trzy (a dokładniej cztery) jary, usypano kurhan o wysokości 8—9 metrów, długości około 140 metrów i szerokości 45—50 metrów. Kurhan otaczają ze wszystkich stron trzy stopnie (poziomy). Najlepiej zachował się środkowy, po którym można obejść cały kurhan (360—365 kroków). Na moje pytanie, czy istnieją jakieś dowody na to, że jest to właśnie kozacki kurhan, Mykoła Ołeksijowycz odpowiedział, że wszyscy, z którymi rozmawiał na ten temat, właśnie tak uważają. W dzieciństwie M. Kłymenko przy kurhanie znalazł dwie szable, które podarował szkolnemu muzeum. Dolina, gdzie usypano kurhan, ma nachylenie na południowy zachód i dlatego woda przy nim spływa w dół. Nie wiadomo, czy staw przy kurhanie był od samego początku, ale teraz jedną trzecią jego otacza woda. To, co zobaczyłem, można porównać chyba tylko z wrażeniem z obrazu znanego malarza Lewitana „Nad wiecznym spoczynkiem”, który widziałem w Galerii Trietiakowskiej w Moskwie. Co mogłoby zrobić nasze współczesne społeczeństwo dla uwiecznienia pamięci poległych kozaków? Kurhan przetrwał 340 lat i chroniła go jakby sama natura, więc raczej nie będziemy w stanie obecnie dodać czegoś do tego genialnego rozwiązania inżynieryjnego, zgodnie z którym powstał ów kurhan. Nie wiadomo, kto kierował budową kozackiego mauzoleum. Raczej nie był to sam hetman, bo zaraz po zwycięstwie na brzegach Kukolki brał udział w ciężkiej bitwie pod obozem carskim pod Konotopem. Ponadto nie ma żadnych świadectw o tym, że wojsko kozackie po bitwie na długo zatrzymało się pod Konotopem. Być może budową miejsca pamięci kierował ten starszyna, który dowodził w wojsku taborem. Zamaskowana kozacka mogiła przypomniała mi cerkwie w Etiopii, które wznosili miejscowi chrześcijanie pośród piaszczystej pustyni w naturalnych zagłębieniach. Wierzchołki cerkwi nie wznosiły się ponad ziemię i arabska muzułmańska konnica nie mogła ich zobaczyć i zniszczyć. Leonid MOROZ, m. Konotop na Sumszczyźnie WRZESIEŃ, NR 9 (75), 2000 ROK
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · Maschinelle Übersetzung
