Seite · S. 3Originalseite ↗
Jakiemu państwu będzie służyć Wielka Panimatka, pierwsza na Ukrainie ławra-akademia?
Слово Просвіти, №76 за 2000 рік
…jej porównania pod względem dobroczynnego wpływu na los swojego narodu. Ławra Kijowsko-Peczerska ze swoją główną budowlą — soborem Zaśnięcia Bogurodzicy z XI wieku — od dawna stała się naszą narodową świętością. Lud nazywał ją z miłością i czcią Wielką Panimatką. Czyli matką Ukrainy. Tu prości ludzie świadomie przychodzili z dalekich stron pieszo, by oczyścić duszę i rozjaśnić umysł. A ujrzawszy z oddali swoją Panimatkę, kłaniali się jej, zdejmowali obuwie i szli ku niej boso. Tak pielgrzymowały do niej z Taurydy obie moje babki-kozaczki — Nastia Kluczniczenko i Jawdocha Buhajenko. I pamiętam, jak opowiadając o tych „odwiedzinach”, płakały łzami radości.
Jednak Panimatka Ukrainy przez stulecia była nie tylko naszym religijnym, ale także potężnym ośrodkiem edukacji. I w ten sposób jeszcze mocniej łączyła nasz naród. Narodowo-prosvitiańska rola Panimatki z czasem nabierała dobroczynnego wpływu, stała się pierwszą Akademią Ukrainy-Rusi. Działały tu ukraińskie szkoły narodowe: grafiki i malarstwa, architektury i sławnego „Peczerskiego śpiewu”, medycyny i „życiowej” literatury. Tu także zapoczątkowano kronikarstwo i tłumaczenie z języków obcych. A ławrska drukarnia wydawała liczne książki, w przeważającej mierze świeckie. Aż dopóki Święty Synod Cesarstwa Rosyjskiego nie zakazał tego „kramolnego wolnomyślicielstwa”. Jeszcze od czasów Rusi Kijowskiej przy Ławrze działał „szpital dla wszystkich”. Ratowali się tu także książęta. Znamienne jest również to, że działała tu niezwykła szkoła świecka. Stała się ona pierwowzorem do założenia Kijowskiego Kolegium, a następnie słynnej Akademii Kijowsko-Mohylańskiej.
Z Ławrą i jej soborem Zaśnięcia wiąże się wiele wydarzeń historycznych oraz działalność wybitnych twórców. Tak więc, począwszy jeszcze od czasów Rusi Kijowskiej, niektórzy z nich stali się półlegendarni. Wśród nich są malarz Alipiusz, lekarz Agapit i architekt Milonig. A ponadto cała plejada twórców sztuki i mężów stanu. Te wieki dobroczynnie odbiły się nie tylko na ukraińskiej nauce i kulturze, ale także na cywilizacji innych narodów. Przede wszystkim — Państwa Moskiewskiego.
Wyjątkową rolę Ławry i jej soboru Zaśnięcia jako ośrodka artystycznego uznał w pierwszych latach swego istnienia nawet ateistyczno-agresywny reżim władzy radzieckiej. W latach dwudziestych XX wieku Ławrę ogłoszono „miasteczkiem muzealnym”. A następnie — znanym na całym świecie Państwowym Historyczno-Kulturalnym Rezerwatem. Jednak uciekając w 1941 roku po cichu przed narodem za Wołgę, radzieccy dostojnicy wsławili się jeszcze tym, że nakazali swoim pomagierom wysadzić w powietrze cudo sztuki — sobór Zaśnięcia… Tak wspaniałe budowle-zabytki zespołu Ławry Górnej utraciły swoją dominantę kompozycyjną, a zatem i dokończoność. Wraz z uzyskaniem przez Ukrainę upragnionej niepodległości Ławra, będąc państwowym rezerwatem, została przekazana w „dzierżawę” Cerkwi. Przy tym jakoś Cerkwi podporządkowanej rosyjskiej. I to zamiast umieścić w budowlach-zabytkach Ławrskiego Narodowego Rezerwatu tysiące najcenniejszych dzieł artystów ukraińskich nawet z czasów, gdy Panimatka-Ławra była również pierwszą narodową Akademią Ukrainy. A jak postąpili duchowi dzierżawcy z budowlami-zabytkami i bezcennymi dziełami sztuki w nich, to jakoś się ukrywa. Ogłoszone zaś pozostaje bez uwagi organów rządowych. A zatem bezkarnie, w poczuciu pełnej swobody. Choć bractwo mnisze już otwarcie sięga po środki siłowe. Tymczasem działacze kultowi, podporządkowani kanonom Cerkwi rosyjskiej, lekceważąc ukraińską, stopniowo „opanowują” już także zespół Ławry Górnej.
A w tych demonstracyjnie antyukraińskich działaniach „wzięło górę” to, co się wydarzyło 24 sierpnia 2000 roku, kiedy poświęcono odtworzony przez nas z ruin korpus soboru Zaśnięcia. I to w obecności licznych wiernych. Bez wątpienia to święto — uroczyste poświęcenie — mogłoby przeprowadzić duchowieństwo wszystkich obecnie działających w Ukrainie wyznań prawosławnych. Lecz nie, zostali oni tego pozbawieni i jako protestujący przebywali po drugiej stronie Bramy Trójcy Ławry. A co szczególnie nieprawdopodobne — całe to znieważanie odbywało się właśnie w Dniu Niepodległości Ukrainy, w jej dziewiątą rocznicę. Tego trudno nawet pojąć.
Tak nasza narodowa świętość, Panimatka Ukrainy, i jej pierwsza Akademia publicznie stają się obce. Choć odtworzono to cudo nie według moskiewskiego, lecz według naszego nalegania, zgłoszonego jeszcze na początku lat osiemdziesiątych XX wieku i potwierdzonego w 1995 roku dekretem Prezydenta L. Kuczmy. Stwierdzam to jako członek ówczesnej państwowej Komisji oraz naukowo-doradczej rady. Obecnie sobór Zaśnięcia odtwarzają ukraińscy konserwatorzy, za pieniądze z ukraińskiego państwowego budżetu kijowskiego oraz z wpłat społecznych Ukraińców do Ogólnoukraińskiego Funduszu im. Ołeksandra Hončara na wspieranie odbudowy soboru. Zatem bez jakichkolwiek wydatków ze strony tych, którzy zagarniają sobór Zaśnięcia. Czy trzeba mówić o tym, że każda rocznica naszej niepodległości powinna być obchodzona sprawozdaniem przed własnym narodem z nowych osiągnięć w budowie Ukrainy i jej państwowego samoutwierdzenia? Czy zatem godnym naszego narodu takim „osiągnięciem” uświetniliśmy swoją dziewiątą rocznicę niepodległości Ukrainy? To przecież nie ustępstwo wymuszone okolicznościami za „barter”, bo wartościami narodowo-duchowymi się nie handluje. Taka akcja „poświęcenia” soboru Zaśnięcia Ławry Kijowsko-Peczerskiej jest szyderstwem wobec narodu ukraińskiego. Do tego jest to oskarżenie nas, Ukraińców, że wchodząc w nowe stulecie i tysiąclecie, nadal żyjemy według gorzkich słów Tarasa Szewczenki: „Na naszej, nie swojej ziemi”. Choć od tamtego czasu minęło półtora wieku. To bolesne porównanie… Czy zaiste pozostaniemy obojętni wobec swojej narodowej godności, czy oddamy naszą świętość jak „dar” obcemu państwu?! Takie postępowanie byłoby niewybaczalnym grzechem wobec naszych dziadów i pradziadów, którzy stworzyli to cudo dla Ukrainy-Rusi i przez wiele stuleci bronili go, zachowując dla nas, ich potomków. W obecnych warunkach historycznych, zwłaszcza przy niezgodach nawet pomiędzy wyznaniami prawosławnymi, sobór Zaśnięcia nie powinien być podporządkowany żadnemu wyznaniu kultowemu. Ma należeć do wszystkich obywateli Ukrainy, z międzynarodowym statusem, jaki posiada Sobór Świętej Zofii w Kijowie. A ona zarazem znajduje się pod międzynarodową ochroną UNESCO, Organizacji Narodów Zjednoczonych. Los Wielkiej Panimatki Ukrainy, jej pierwszej narodowej Akademii, jest już sprawą nie tylko kultową, lecz także polityczną. Sprawą narodowej godności. Więc nie stójmy z boku! Bądźmy jednomyślni, jeśli jesteśmy narodem Ukrainy.
Ołeś SYLYN, zasłużony architekt, zasłużony działacz kultury Ukrainy, główny ekspert Ogólnoukraińskiego Funduszu Odbudowy Zabytków im. Ołesia Honczara
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · Maschinelle Übersetzung
