Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWissen · Menschen · Zukunft
Seite · S. 7Originalseite ↗

KOZOWSKIEJ «PROŚWICIE» WYBIŁO 100 LAT

Слово Просвіти, №77 за 2000 рік

12 września 1900 roku w Kozowej na Tarnopolszczyźnie założono czytelnię «Proświty». Na walnym zgromadzeniu wybrano główny zarząd w składzie: Paweł Swystun — ksiądz, Mykoła Olijnyk, Tymko Mychajłycia oraz inni, łącznie jedenastu członków. Wtedy też, na początku wieku, w większości wsi naszego regionu utworzono czytelnie «Proświty». Należy jednak zaznaczyć, że pierwszą czytelnię «Proświty» otwarto we wsi Denisów w 1877 r., a we wsi Taurowie — w grudniu 1895 r. «Proświta» miała wielki autorytet, była drugą wpływową siłą po Kościele. Organizowała obchody ważnych dat narodu ukraińskiego, jak na przykład dni szewczenkowskie. W każdej czytelni były biblioteki z ukraińskimi książkami, a w pierwszej kolejności «Kobziarz» Tarasa Szewczenki, «Historia Ukrainy», działały chóry, kółka dramatyczne, które wystawiały ukraińskie sztuki, prenumerowano ukraińskojęzyczne gazety i czasopisma. W dni wolne i świąteczne chłopi masowo zbierali się w czytelniach, gdzie słuchali lektora, który na głos czytał gazetę lub artykuł z czasopisma, ciekawą książkę. Szczególnie chłopi lubili słuchać «Kobziarza» Tarasa Szewczenki. Kolejno we wsiach «Proświta» organizowała festyny — swoiste święta amatorskiej twórczości artystycznej, zawody sportowe, rozrywki młodzieżowe. Przy wiejskich oddziałach «Proświty» działały organizacje sportowe młodzieży: «Płast», «Sicz», «Łuh», w których wychowywano młode pokolenie w duchu narodowym. Każdy chłop uważał za zaszczyt bycie członkiem «Proświty». Z inicjatywy «Proświty» wszędzie po wsiach powstają spółdzielnie spożywców, kasy kredytowe. Spółdzielnie spożywców tworzą swoje przedsiębiorstwa handlowe, stowarzyszenia gospodarcze, które stają się silnymi konkurentami dla żydowskich kramarzy, zwłaszcza żydowskich karczmarzy. Kościół i «Proświta» prowadzą aktywną walkę przeciwko pijaństwu i jego szerzeniu się wśród obywateli. Chłopi zaczynają kupować towary w spółdzielni, karczmy omijają, bo jest czytelnia «Proświty», gdzie można ciekawie spędzić czas. Kramarze i karczmarze bankrutują i wyjeżdżają ze wsi i miasteczek. Tak samo tworzą się kasy kredytowe, gdzie za niewielki procent można pożyczyć pieniądze. Sprzyjało to rozwojowi gospodarstw chłopskich i rujnowało lichwiarzy, którzy pożyczali pieniądze na wysoki procent i często doprowadzali chłopów do ruiny. W ten sposób «Proświta» sprzyjała rozwojowi ścisłych, harmonijnych relacji między chłopstwem a inteligencją, budziła świadomość narodową w masach chłopskich. Przygotowała grunt pod stworzenie korpusu Ukraińskich Strzelców Siczowych, którzy odegrali szczególną rolę w narodowym ruchu wyzwoleńczym lat 1917—1920. Po I wojnie światowej na ziemiach zachodnioukraińskich, okupowanych przez Polskę, wznowiono działalność «Proświty». W Kozowej 15 lipca 1924 roku przewodniczącym «Proświty» wybrano Wasyla Czaplię, sekretarzem — Symeona Stecia, członkami zarządu — Danyła Hropiaka, Mychajła Stecia, Iwana Sołtysa, Petra Fedorczaka. W latach 30. Towarzystwo kontynuowało swoją patriotyczną działalność. Utworzono tu organizację młodzieżową «Płast», której kierownikiem wybrano Mykołę Trofymiaka. Kozowska «Proświta» wychowała takich działaczy jak Wołodymyr Hereta, Lew Zacnyj, Mychajło Sołtys. Była poprzedniczką sławnej Ukraińskiej Powstańczej Armii (OUN-UPA), która okryła się nieśmiertelną sławą w walce o niepodległość Ukrainy. Nieprzypadkowo reżim bolszewicki w 1939 roku po zajęciu Zachodniej Ukrainy zakazał «Proświty», a jej działaczy represjonowano i zniszczono. Analogicznie postąpił reżim hitlerowski w 1941 roku. «Proświta» została zakazana, a wielu jej członków zesłano do obozów koncentracyjnych. Kozowską «Proświtę» wznowiono 5 lutego 1989 roku. We wszystkich wsiach utworzono oddziały pierwotne, a przy wszystkich szkołach stworzono uczniowskie oddziały «Młodej Proświty». Dzisiejsi proświcianie kontynuują tradycje starej «Proświty» i biorą aktywny udział w budowie niepodległej Ukrainy, wprowadzając w życie ukraińską ideę narodową. Dmytro Fedyk, przewodniczący Kozowskiej rejonowej organizacji Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. Szewczenki. LISTOPAD, NR 11 (77), 2000 ROK

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · Maschinelle Übersetzung

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn