Seite · S. 7Originalseite ↗
DOROBEK KULTURY
Слово Просвіти, №77 за 2000 рік
17 października w pomieszczeniu Narodowego Muzeum Sztuki Ukrainy odbyła się prezentacja książki „Cud pierwszego. Strony chorwackiej poezji” (Kijów: Główna Specjalistyczna Redakcja Literatury w Językach Mniejszości Narodowych Ukrainy, 2000). Prezentacja została zorganizowana przez Państwowy Komitet Polityki Informacyjnej i Radiofonii Ukrainy, Główną Specjalistyczną Redakcję Literatury w Językach Mniejszości Narodowych Ukrainy oraz Ambasadę Republiki Chorwacji na Ukrainie. Opracował, napisał przedmowę do wydania oraz przetłumaczył chorwackie utwory znany ukraiński poeta, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki Leonid Tałałaj. Ta książka bez wątpienia zasługuje na szerszą rozmowę i należy mieć nadzieję, że taka wkrótce się odbędzie. W czasach zawężania horyzontów literackich i w okresie, gdy ukraińska nauka i sztuka wzbogaciły się o prawdziwie unikalną książkę-przewodnik Wiktora Wasylowycza Czepełyka „Ukraiński modernizm architektoniczny”. Ze względu na swoją wartość i oryginalność od razu stała się ona rarytasem. Style architektoniczne, jako ozdoba naszego środowiska życia, u każdego narodu są swoiste i kształtują się nie przez poszczególnych artystów, a przez naród. Nie jako „moda”, lecz według obiektywnych praw czynników przyrodniczo-klimatycznych. Powiedzmy, styl „płomienistego” gotyku Włoch odczuwalnie różni się od powściągliwych form gotyku skandynawskiego. Tak samo styl przepięknie zdobnego ukraińskiego baroku różni się od nadbałtyckiego. Jeśli chodzi o styl modern, co z francuskiego oznacza „najnowszy”, to na Ukrainie jest on oryginalny nie tylko pod względem form narodowych. Dzięki ukraińskim architektom rozprzestrzenił się on na miasteczka i wsie, a to dlatego, że nabrał na Ukrainie cech narodowych zarówno w architekturze, jak i w sztuce użytkowej. Do stylu modern na Ukrainie szeroko włączano tradycyjne formy właśnie ludowego budownictwa z jego malowniczymi ornamentami i wzorami, a także kolorami. Dlatego styl modern od końca XIX i na początku XX wieku zyskał u nas taką popularność i był postrzegany jako narodowy. Sprzyjała temu również twórcza działalność utalentowanych ukraińskich architektów i artystów. Wśród nich szczególnie płodny był wkład W. Kryczewskiego, O. Słastiona, Je. Serdiuka, I. Łewynskiego, S. Tymoszenki, M. Diaczenki. Lecz w szowinistycznym Imperium Rosyjskim wszystko, co narodowe, postrzegano jako wrogie. A za czasów radzieckiego totalitaryzmu określano to jako przejaw „ukraińskiego burżuazyjnego nacjonalizmu”. Twórcom narodowo-postępowych dążeń Leonidowi Tałałajowi udało się odkryć jeśli nie kontynent, to piękną, oryginalną wyspę, na której nie jest on turystą, a odkrywcą-badaczem. Słowo wstępne do tego eleganckiego, dwujęzycznego wydania (równolegle podane teksty chorwackie i ukraińskie) napisał profesor Đuro Vidmarović — członek Towarzystwa Literatów Chorwackich i były Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Republiki Chorwacji na Ukrainie. Antologia poetycka zapoznaje czytelnika z przykładami chorwackiej poezji od epoki Odrodzenia, począwszy od XV w., kiedy jeden z najwybitniejszych poetów słowiańszczyzny Marko Marulić jako pierwszy przemówił do swojego narodu nie językiem łaciny, a swoim ojczystym, aż po przykłady twórczości znanych poetów, którzy tworzą chorwacką poezję dzisiaj. Zbiór antologiczny, pierwszy na Ukrainie — to dobry prezent zarówno dla tych, którzy doświadczali ucisku. A ich dzieła-budowle i zespoły w stylu ukraińskiego modernizmu niszczono lub zniekształcano nie do poznania. Lista takich strat byłaby zbyt długa. Nawet sama nazwa tego stylu została nakazowo skazana na zapomnienie. Jednak w surowych czasach prześladowań narodowych, wtedy jeszcze architekt-początkujący, Wiktor Czepełyk wyznaczył swój cel zawodowo-życiowy i obowiązek narodowy: nie pozwolić na zatracenie twórczych osiągnięć w stylu ukraińskiego modernizmu. Uwiecznić to, co choć trochę się zachowało i jest dalej niszczone. A także naukowo odtworzyć wizerunki tych budowli w tym stylu, które już utracono. I to ze świadomością, że stanowi to zagrożenie nie tylko dla jego działalności zawodowej. Nie porzucił on tej niezwykle trudnej działalności nawet po zostaniu profesorem Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu Budownictwa i Architektury, i tak — wytrwale, nieustannie — przez całe świadome życie, aż do momentu, gdy z niego odszedł. Dobrodziej Czepełyk (bo działał przecież dla dobra!) objeździł i obszedł pieszo całą Ukrainę oraz tereny poza nią, gdzie licznie mieszkali Ukraińcy, w poszukiwaniu budowli w stylu ukraińskiego modernizmu. Była to niezwykle żmudna praca polegająca na ich pomiarach i dokumentacji, nie posiadając nawet odpowiednich narzędzi. Sumiennie opracował wszystkie dokumenty archiwalne. A potem zbadane obiekty wcielił w szkice i rysunki. Tak stworzył prawdziwą galerię budowli tego oryginalnego stylu, utraconego dziedzictwa narodowego. W cudownej pod względem treści książce Wiktora Wasylowycza zawarto tylko cząstkę jego tytanicznego dorobku. Jednak nawet to, co się w niej znajduje, zachwyca nie tylko profesjonalistów, ale każdego, komu udało się wziąć ją do rąk.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · Maschinelle Übersetzung
