Drodzy bracia i siostry! Chrystus się rodzi! Sławmy Go! „Dziś dokonało się to, z powodu czego niegdyś smucili się praojcowie, co przepowiadali prorocy i co pragnęli widzieć sprawiedliwi” — tak poprzez słowo kazania z okazji Bożego Narodzenia przemawia do nas święty Jan Złotousty przez wieki i kontynuuje: „Bóg na ziemi pojawił się w ciele i przebywał między ludźmi” (Bar. 3:38). Dlatego radujmy się i weselmy, umiłowani. Bo jeśli Jan, jeszcze przebywając w łonie matki, poruszył się radośnie podczas przyjścia Marii do Elżbiety, to tym bardziej my, którzy patrzymy nie na Marię, a na Samego Zbawiciela naszego, narodzonego dzisiaj, powinniśmy się radować i weselić, zachwycać i dziwić wielkością zarządzania [Bożego], które przewyższa wszelki rozum. Wyobraźmy sobie, jak byłoby wspaniale, gdybyśmy zobaczyli słońce, które zeszło z niebios, idzie po ziemi i wylewa na wszystkich swoje promienie. Jeśli zaś byłoby dziwnym widzieć takie wydarzenie z widocznym dla wszystkich światłem, to pomyślmy i rozważmy teraz, jak wspaniale jest widzieć Słońce prawdy, Które wylewa Swoje promienie z naszego ciała i oświeca nasze dusze”. Te myśli świętego Jana Złotoustego współbrzmią z następującymi słowami ewangelicznymi: „Słowo stało się ciałem i zamieszkało wśród nas, pełne łaski i prawdy; i oglądaliśmy chwałę Jego, chwałę jako Jednorodzonego od Ojca [...]. Boga nikt nigdy nie widział; Jednorodzony Bóg, który jest w łonie Ojca, [O On] o Nim pouczył” (J 1:14,18). Tylko wyobraźmy sobie, jakie uczucia ogarnęłyby nas, gdyby właśnie teraz Bóg stanął tutaj, pośród nas, w całej Swojej niewysłowionej i nieogarnionej wielkości i chwale? Gdyby teraz objawił nam tę wielkość i chwałę „Król królujących i Pan panujących, jedyny, który ma nieśmiertelność i żyje w światłości nieprzystępnej, którego nikt z ludzi nie widział i widzieć nie może” (1 Tm 6:15—16). Ależ właśnie to dzieje się dzisiaj! Właśnie to objawienie Boga między ludźmi świętujemy my teraz! I nie w wielkości niewysłowionej, a w ubóstwie i pokorze, nie na tronie niebieskim, a w żłobie ziemskim, nie pośród niezliczonych chórów świętych aniołów, a pośród jeszcze podległej grzechowi ludzkości jako Niemowlę w żłobie przychodzi i objawia Siebie Ten Sam Bóg! I nie po prostu pojawia się ludziom, jak w wizjach i głosie tajemniczo objawiał On Siebie w poprzednich czasach Starego Testamentu prorokom i sprawiedliwym, ale przychodzi na ten świat, który On Sam stworzył, przyjmuje całą pełnię ludzkiej natury i, pozostając prawdziwym Bogiem, staje się także prawdziwym Człowiekiem. Przyjście na świat i wcielenie Syna Bożego ma jasny i określony cel: utwierdza ono miłość Bożą do nas, która objawia się w ofierze krzyżowej Pana Jezusa Chrystusa dla zbawienia całej ludzkości od niewoli grzechu i od śmierci. Właśnie o tym świadczy nam Ewangelia: „Tak bowiem Bóg umiłował świat, że Syna swego Jednorodzonego dał, aby każdy, kto w Niego wierzy, nie zginął, ale miał życie wieczne” (J 3:16). Zatem świętujemy i czcimy nie po prostu wydarzenie historyczne z przeszłości, ale raz po raz przypominamy sobie, że Syn Boży narodził się z Ducha Świętego i Marii Dziewicy nie dla Siebie Samego, a dla nas i dla naszego zbawienia. Dlatego też wzywa Cerkiew w te dni: „Chrystus się rodzi — sławcie! Chrystus z niebios — wychodźcie na spotkanie! Chrystus na ziemi — wywyższajcie się!” (irmos 1. pieśni kanonu Bożego Narodzenia). I kto słyszy to wezwanie, ten nie powinien pozostawać obojętnym. Komu zwiastowano anielskie słowa, że „dziś w mieście Dawida narodził się wam Zbawiciel, którym jest Chrystus Pan” (Łk 2:11), ten nie może żyć dalej tak, jakby nie wiedział nic o tym. Pamiętajmy słowa Syna Bożego, skierowane do każdego z nas: „Kto nie jest ze Mną, jest przeciwko Mnie; i kto nie zbiera ze Mną, rozprasza” (Mt 12:30). Zatem, świętując Boże Narodzenie, musimy uświadamiać sobie: Bóg dokonał wszystkiego, co trzeba dla naszego zbawienia. I tylko od nas zależy, czy przyjmujemy Jego dar, czy wierzymy, jak naucza nas wierzyć Chrystus i Jego Cerkiew, czy żyjemy zgodnie z wiarą, przestrzegając wszystkiego, co przykazał nam Zbawiciel. Drodzy bracia i siostry! Minął rok od czasu, kiedy Sobór Zjednoczeniowy w soborze Świętej Zofii w Kijowie utwierdził cerkiewną jedność, a Prawosławna Cerkiew Ukrainy od Matki-Cerkwi Konstantynopolitańskiej, z rąk Patriarcha Ekumenicznego Bartłomieja, otrzymała Tomos o autokefalii. W Wigilię Bożego Narodzenia z Carogrodu do Kijowa przywieziono ten historyczny dokument, który zaświadczył, że odtąd i na zawsze lokalna Ukraińska Prawosławna Cerkiew jest niezależna i równa we wszystkim z innymi Siostrami-Cerkwiami prawosławia powszechnego. Przez ten rok wydarzyło się wiele zdarzeń, przyszło nam wszystkim przejść także przez próby, jednak widzimy, jak z Bożą pomocą i w połączeniu wysiłków wszyscy razem osiągnęliśmy wiele dobrych owoców. Lokalna Ukraińska Prawosławna Cerkiew rośnie i wzmacnia się, potwierdzając swoją dojrzałość. Raz po raz radujemy się wieściami o decyzjach lokalnych Cerkwi, by pójść za Tomosem i mieć z Prawosławną Cerkwią Ukrainy należytą jedność eucharystyczną i kanoniczną wspólnotę, przyjmując ją jako swoją Cerkiew-Siostrę. Z tego, co już w przeszłości uczynił dla nas Pan, z wielu przejawów Jego miłosierdzia i pomocy, możemy się przekonać: jakkolwiek skomplikowane nie wydawałyby się nam wyzwania i przeszkody, zdołamy pokonać je. Jeśli będziemy podążać za Chrystusem i Jego prawdą oraz zbierać razem z Nim, to zawsze będziemy mieć dobre owoce nie tylko dla tego tymczasowego życia, ale i dla wieczności. Dlatego w roku, który się rozpoczyna, nam także przyjdzie wiele popracować. Raz po raz powtarzamy wezwanie do jedności do wszystkich naszych braci i sióstr, którzy jeszcze mają wątpliwości co do przyszłej drogi dla Ukraińskiej Prawosławnej Cerkwi. Drzwi lokalnej Cerkwi i nasze serca są otwarte dla was! Drodzy bracia i siostry! W te świąteczne dni serdecznie pozdrawiam wszystkich was z okazji Bożego Narodzenia oraz Nowego Roku. Pozdrawiam Prezydenta, Parlament oraz Rząd Ukrainy. Nasze wspólne serdeczne pozdrowienia kierujemy do dzielnych obrońców Ukrainy — żołnierzy oraz wszystkich, którzy przeciwstawiają się agresji przeciwko naszej Ojczyźnie, bronią jej niepodległości, integralności terytorialnej oraz suwerenności. Prosimy Boga, aby On chronił was od wszelkiego zła. W minionym roku z niewoli i niesprawiedliwego uwięzienia uwolniono wielu naszych rodaków, jednak, niestety, w te świąteczne dni, znacznie więcej naszych braci i sióstr przebywa w warunkach okupacji, w niewoli i za kratami w obcym kraju. Prosimy Pana o miłosierdzie i opiekę dla was wszystkich i wierzymy, że zbliża się dzień waszego wyzwolenia. W dni świątecznej radości z całego serca zanieśmy modlitewne podziękowanie Zbawicielowi Panu Jezusowi Chrystusowi za miłosierdzie dla nas oraz za dobrodziejstwa Boże, które otrzymaliśmy. Sławmy Syna Bożego, Który się narodził, w modlitwach i w kolędach, dzieląc radość w gronie swojej rodziny oraz z bliźnimi! Ale najbardziej popracujmy dla tego, aby całe nasze życie było przepełnione dobrem i miłością, aby wcielić wezwanie, które kieruje do nas Zbawiciel: „Tak niech świeci wasze światło przed ludźmi, aby widzieli wasze dobre uczynki i chwalili Ojca waszego, który jest w niebie” (Mt 5:16)! CHRYSTUS SIĘ RODZI! SŁAWMY GO! Metropolita Kijowski i całej Ukrainy, Zwierzchnik Prawosławnej Cerkwi Ukrainy Boże Narodzenie, 2019/2020 r. B. Wołodymyr FERENC
Ukraiństwo obecnie odrętwiałe rozmyśla, jak by odbić się od kryzysowego dna i wypłynąć na żywą powierzchnię europejskiego, wolnego życia w dostatku i zadowoleniu ducha. Chce nam się wierzyć, że problemy jakoś się rozwiążą, liczymy na mądrość i siłę narodowej elity, ale zagrożenie dla odrębności jest już odczuwalne — i przeciw niemu nie wymyślono prawie niczego. A narodowi koniecznie potrzeba każdego dnia odczuwać obecność silnej i władczej elity, żeby nie robić głupstw na szkodę sobie, żeby orientować żagiel własnego osobnego życia według jednego dla wszystkich wiatru dobrych zmian. A jeszcze — żeby zrzucić moralny ciężar odpowiedzialności za własne proste życie na tę sakralizowaną narodową elitę. Obecnie ukraińska narodowa elita jest społecznie poniżona, zatomizowana i prawie zablokowana informacyjnie. Według wniosków analityków, nowa władza dokonuje bardzo poważnych i szybkich kroków w celu transformacji narodu jako uśrednionej aktywnej siły obywatelskiej, która uznaje, wybiera i wspiera władzę. W szczególności zasługuje na uwagę artykuł Walentyny Aksionowej w UP „Komunikacja Bankowej: o czym mówią i o czym milczą u Zełenskiego”. Nie będę opowiadał jej tekstu, akcentując to, co najważniejsze. Cytowany przez autorkę badacz Benedict Anderson nazywa narody wyobrażonymi wspólnotami, które media łączą ze sobą poprzez pewne rytuały przynależności. Wśród tych rytuałów są „festiwale, oficjalne święta państwowe, które powtarzają się z roku na rok, i transmisje, na które widzowie czekają w telewizji, albo w których biorą udział samodzielnie, to książki, media narodowe, mityczne figury, legendy i bajki itp. Coroczne powtarzające się z roku na rok rytuały, które transmituje telewizja, w których biorą udział lub których transmisję śledzą ludzie, to wydarzenia, które cementują naród”. Dla przykładu — oficjalne wspieranie obchodów dwóch dat Bożego Narodzenia rzekomo z proeuropejskim zamiarem w rzeczywistości szkodzi cementowaniu ukraińskiego narodu. Dla zakorzenienia tych symboli i kulturowych markerów niezbędna jest ciągłość i powtarzalność wydarzeń na tle odczuwalnego wzrostu dobrobytu. Zakończenie na str. 3. ZESPÓŁ PALIIA. „DOBRZE, SYNKU, DOBRZE!”
Tłumaczenie maszynowe
Maksym STRICHA, doktor nauk fizyczno-matematycznych, profesor. Tylko leń nie mówił ostatnio o ciężkim kryzysie ukraińskiej nauki. Większość krytycznych strzał trafiała w państwo, które nie chciało (lub nie mogło) zapewnić naukowcom choćby w miarę godnego finansowania. Dostawało się też „gerontokratycznemu” kierownictwu NAN Ukrainy — głównej instytucji naukowej państwa — która, otrzymując ponad 55% skąpego „budżetowego” tortu, uparcie pozostawała prawie taką samą, jaką była pół wieku temu (choć ukraińskie społeczeństwo i gospodarka zmieniły się radykalnie). Jednak do niedawna istniał przynajmniej jeden sektor rodzimej nauki, gdzie ujawniały się wyraźne pozytywne tendencje. Dyskryminowana w czasach radzieckich nauka uniwersytecka coraz pewniej stawała na nogi. Potwierdzały to zarówno liczby aktywności publikacyjnej, jak i liczba wygranych europejskich grantów (tutaj uniwersytety, pomimo wyraźnej dysproporcji w państwowym finansowaniu badań, faktycznie zrównały się z NAN), oraz aktywny udział wiodących uniwersytetów w pracach na rzecz wzmocnienia zdolności obronnych państwa (właśnie na uniwersytetach stworzono nowoczesne drony, środki łączności troposferycznej, lekkie i niezwykle wytrzymałe płyty do kamizelek kuloodpornych itp.). Nie mając możliwości realnego wpływania na cały system naukowy (samorządny status NAN i akademii branżowych gwarantuje ustawa), poprzednie kierownictwo MON próbowało jak najaktywniej stymulować pozytywne zmiany przynajmniej w tym odrębnym sektorze, opierając się przy tym na elicie samych naukowców uniwersyteckich. Jednak we wrześniu 2019 roku w MON nastąpiła naturalna dla państw demokratycznych „zmiana warty”. I pierwsze 100 dni nowej „zielonej” ekipy dają już możliwość mówienia o pewnych nowych tendencjach. Autor tego artykułu miał zaszczyt odpowiadać za kierunek naukowy w zespołach ministrów I. O. Wakarczuka, S. M. Kwita i L. M. Hrynewycz. Każdy z wymienionych ministrów był osobistością z dużym doświadczeniem zawodowym (pierwszy przed mianowaniem na stanowisko ministerialne był wybitnym fizykiem teoretykiem i rektorem jednego z wiodących uniwersytetów, drugi — wyrazistym humanistą i również rektorem znanego uczelni, trzecia — niezaprzeczalnym specjalistą na niwie edukacji średniej, gdzie przeszła kolejno wszystkie szczeble od nauczyciela aż do kierownika zarządu miejskiego). I każdy rozumiał, że do mierzenia realnego stanu w branży potrzebne są wiarygodne wskaźniki, zarówno sformalizowane, jak i nieformalne, które pozwalają poczuć nastroje społeczności edukacyjnej i naukowej. Jeśli chodzi o naukę uniwersytecką, takim nieformalnym wskaźnikiem może służyć najbardziej autorytatywne dziś pod względem składu (kogoś, kto się z tym nie zgadza, proszę o uważne przejrzenie tego składu pod linkiem http://anvsu.org.ua/akademiky/) społeczne stowarzyszenie naukowe naszego państwa — Akademia Nauk Wyższej Szkoły Ukrainy. Została ona założona jeszcze w listopadzie 1992 roku z inicjatywy profesora W. I. Strichy i jego współpracowników, i obecnie zrzesza ponad 450 wiodących uczonych naszego państwa — profesorów i doktorów nauk, pracujących we wszystkich jej głównych ośrodkach naukowych i reprezentujących cały wachlarz dziedzin wiedzy. W pracy dorocznej konferencji AN Wyższej Szkoły, która odbyła się 14 grudnia 2019 roku, wzięli udział kierownik sekretariatu komitetu Rady Najwyższej ds. edukacji, nauki i innowacji, członkowie Komitetu Naukowego Narodowej Rady ds. rozwoju nauki i technologii oraz Prezydium Rady rektorów ds. pracy naukowej i dyrektorów instytucji naukowych MON (w obu tych organach AN Wyższej Szkoły ma godną reprezentację). Jednocześnie zaznaczyły się też nowe tendencje — kierownictwo MON konferencję całkowicie zignorowało, po raz pierwszy od wielu lat (szczególnie rzucało się to w oczy, bo w zeszłym roku minister L. M. Hrynewycz nie przepuściła okazji, by porozmawiać z elitą uniwersytecką — przy tym z „szorstką” naukową, a nie z „uprzejmą” administracyjną). Informując o pracy w ciągu roku sprawozdawczego i analizując tendencje rozwoju sfery naukowej i edukacyjnej, prezydent Akademii, znany uczony-cybernatyk O. G. Nakoneczny, nie pominął okoliczności, że po uformowaniu nowego składu Rządu Ukrainy ustała aktywna współpraca Akademii i MON, wielki potencjał ekspercki Akademii jest skrajnie niedostatecznie wykorzystywany przy formowaniu nowego składu różnych organów ekspercko-doradczych MON, a podpisane w lipcu przez niego i ówczesnego pierwszego zastępcę ministra edukacji i nauki P. K. Chobzeja Memorandum o współpracy w sferze nauki przez ministerstwo już de facto nie jest wykonywane. Z ministerstwa nikt nawet nie pomyślał, by zwrócić się do Akademii, kiedy w listopadzie formowano osiem grup roboczych, powołanych do określenia dróg reformowania sfery naukowej; a w związku z tym do składu tych grup społeczność uniwersytecka ma wielkie pytania, bo tam razem z prawdziwymi uczonymi znalazło się też niemało ludzi bardzo dalekich od nauki i wyższego wykształcenia. Dyskusja nad raportem prezydenta okazała się ostrzejsza niż kiedykolwiek. Oczywiście mówiono też o sukcesach. Wiceprezydent Akademii J. S. Projdak (Narodowa Akademia Metalurgiczna, Dniepr) opowiedział o doświadczeniu udanej współpracy z uczonymi Chin oraz o podpisaniu trójstronnego memorandum, stronami którego z jednej strony stało się Międzynarodowe Centrum Technologiczne i Innowacyjne (ChRL), a z drugiej — NAN Ukrainy oraz AN Wyższej Szkoły Ukrainy. Specjalista ds. technologii informacyjnych O. E. Fedorowycz (Narodowy Uniwersytet Lotniczy im. M. E. Żukowskiego, Charków) podkreślił perspektywy współpracy z uczonymi ChRL w sferze lotniczo-kosmicznej — wszak możliwości współpracy z kolegami z USA i UE w tej dziedzinie dla Chińczyków są bardzo ograniczone. Ale od razu znany fizyk i specjalista w dziedzinie elektroniki sensorowej J. I. Lepich (Odeski Narodowy Uniwersytet imienia I. I. Miecznikowa), uznając ważność współpracy z uczonymi i korporacjami Chin, ostrzegł przed ryzykami, które przy tym powstają, w szczególności przez szerokie stosowanie przez Chińczyków metod szpiegostwa przemysłowego… Jeszcze jeden znany specjalista z branży IT L. M. Lubczyk (NTU „Charkowski Instytut Politechniczny”) z niepokojem mówił o braku profesjonalizmu wielu decyzji zarządczych, wzroście zbiurokratyzowania, którego skutkiem jest obniżenie poziomu edukacji IT. Literaturoznawca-„hispanista” O. W. Pronkewycz (Czarnomorski Uniwersytet Państwowy imienia Piotra Mohyły, Mikołajów) podkreślił, że nieprzemyślane zastosowanie propagowanej dziś przez MON formuły „pieniądze chodzą za studentem” uderzy nie tylko w przyszłych inżynierów czy agrotechnologów. Najpierwszymi ofiarami staną się nauczyciele języka ukraińskiego, literatury i historii, wszak popularność tych specjalności na wschodzie i południu nie jest zbyt wysoka. Specjalista ds. analizy systemowej M. M. Hliboweć (Narodowy Uniwersytet „Kijowo
Akademii Mohylańskiej) z niepokojem mówił o niegotowości władz do wsłuchania się w propozycje środowiska eksperckiego. Wreszcie, materiałoznawca A. M. Czornous (Sumski Uniwersytet Państwowy) ostrzegał przed planami zniszczenia ustalonego systemu konkursowego finansowania tematów naukowych na uniwersytetach i skoncentrowania wszystkich „naukowych” pieniędzy wyłącznie w nowo utworzonym Narodowym Funduszu Badań. Prorektor ds. naukowych SUP, który może pochwalić się błyskotliwymi wynikami w generowaniu dodatkowych środków na badania od prywatnych i zagranicznych zleceniodawców, podkreślał: będzie to miało niszczycielskie skutki dla nauki uniwersyteckiej, która dopiero zaczęła stawać na nogi. Na podstawie wyników dyskusji przyjęto rezolucję Konferencji, która utrwala wspólny pogląd wielu czołowych uczonych uniwersyteckich na to, co dzieje się w sferze naukowo-oświatowej i w państwie w ogóle. Już w jej pierwszych zdaniach podkreślono: szósty rok nasze państwo żyje w warunkach nieogłoszonej wojny hybrydowej, rozpętanej przez zbrodnicze kierownictwo Federacji Rosyjskiej. Niedawne spotkanie liderów czterech krajów w „formacie normandzkim” pokazało: Kreml nadal nie jest gotowy merytorycznie rozmawiać o pokoju i wyzwoleniu okupowanych terytoriów. Dlatego potężna nauka i efektywne szkolnictwo wyższe są gwarancją naszego narodowego przetrwania, a zatem muszą stać się pierwszorzędnymi priorytetami najwyższego kierownictwa państwowego Ukrainy. Uczeni uniwersyteccy uważają za jedno z najważniejszych ogniw reformy, przeprowadzanej w systemie nauki, wprowadzenie finansowania podstawowego pracy naukowej w instytucjach szkolnictwa wyższego, które zapewni niezbędną stabilność instytucjonalną jednostek naukowych uniwersytetów (dziś takiego finansowania nie ma, jest tylko wypróbowane, ale „krótkoterminowe” konkursowe, i tylko jeden nieudanie przebyty konkurs może postawić jednostki naukowe nawet potężnej uczelni na skraju upadku). Wprowadzenie tego finansowania planował jeszcze poprzedni rząd już w tym roku, na co przewidziano 100 mln hrywien w Budżecie Państwowym. Ale jesienią Ministerstwo Oświaty i Nauki arbitralną decyzją wstrzymało proces atestacji pracy naukowej uczelni, który był niezbędnym warunkiem wprowadzenia finansowania podstawowego. Dlatego Konferencja wezwała kierownictwo Ministerstwa Oświaty i Nauki Ukrainy do zrobienia wszystkiego, co niezbędne, aby ukraińskie uniwersytety przynajmniej w 2020 roku wreszcie otrzymały przewidziane przez Ustawę finansowanie podstawowe, bez którego uczeni uniwersyteccy nadal pozostaną w nierównoprawnej sytuacji nawet w porównaniu z kolegami z Narodowej Akademii Nauk (których sytuację również w żaden sposób nie można nazwać godną pozazdroszczenia). Wielki niepokój uczestników Konferencji wywołała informacja o planach Ministerstwa Finansów i części tzw. „aktywistów społecznych” zniszczenia efektywnego dotychczasowego systemu konkursowego finansowania tematów naukowych na uniwersytetach, realizowanego obecnie przez Ministerstwo Oświaty i Nauki (właśnie ten system pozwolił uzyskać wymienione wyżej „przełomowe” wyniki, w szczególności w „obronności”), i skoncentrowania wszystkich pieniędzy na konkursowe finansowanie nauki w przyszłości wyłącznie w nowo utworzonym Narodowym Funduszu Badań. Po pierwsze, NFB jeszcze fizycznie nie zaczął pracować (i, pomimo wszystkich pięknych deklaracji, jak przejrzyście i efektywnie będzie pracował, jeszcze nikomu dokładnie nie wiadomo). Po drugie, taka koncentracja środków jest sprzeczna ze światową praktyką, która w wiodących krajach przewiduje wiele źródeł i kanałów grantowego finansowania badań naukowych (w RFN jest 9 głównych grantodawców dla nauki i duża liczba dodatkowych). I to naturalne — bo ktoś finansuje przede wszystkim „wysoką naukę”, ktoś — badania stosowane, a ktoś — tę samą „obronność”, wykorzystując przy przeprowadzaniu konkursów różne bazy specjalistów-ekspertów, „wyostrzonych” pod pewien konkretny problem. Jednocześnie taka monopolizacja funkcji grantodawcy miałaby szczególnie niszczycielskie skutki dla nauki uniwersyteckiej, bo, jak się okazało, na dzień dzisiejszy uczeni z uniwersytetów w ogóle jeszcze nie mają prawa ubiegać się o granty NFB. Tak stało się przez „niezdarność” własnego ministerstwa. Przecież, zgodnie z ustawodawstwem, potrzeba, aby same uniwersytety najpierw przeszły państwową atestację w części działalności naukowej i zostały włączone do Państwowego rejestru instytucji naukowych, którym udzielane jest wsparcie państwa. A rozpoczęty proces atestacji, jak już mówiono, został jesienią wstrzymany przez nowe kierownictwo Ministerstwa Oświaty i Nauki… Uczestnicy Konferencji zgodzili się: niedawne posiedzenie Narodowej rady ds. rozwoju nauki i technologii po raz kolejny zademonstrowało dawno dojrzałą potrzebę odnowienia systemu naukowego państwa, doprowadzenia zasad jego zarządzania do wymagań dynamicznej teraźniejszości. Pilną potrzebą jest efektywna integracja nauki uniwersyteckiej i akademickiej. Jednocześnie Konferencja ostrzegła: wszelkie scenariusze reformowania będą mogły stać się skuteczne tylko pod warunkiem jednoczesnego znacznego zwiększenia inwestycji w sferę nauki. A póki co, zamiast zwiększenia finansowania, ukraińscy uczeni otrzymali w ostatnich dniach roku od rządu wewnętrzny defalt z wstrzymaniem wszystkich wydatków na „niechronione” artykuły… Panaceum dla krajowej nauki niektórzy z „reformatorów” uważają stworzenie Narodowego systemu badaczy — nowej instytucji, która będzie dawać uczonym pieniądze nie na przyszłe badania, a za minione wyniki publikacyjne, aby zapewnić im fizyczne przetrwanie. Pomimo zewnętrznej atrakcyjności takiej idei, Konferencja wyraziła wobec niej trzeźwy sceptycyzm. Przecież jej realizacja przede wszystkim wymaga dodatkowego uzasadnienia z obowiązkowym uwzględnieniem specyfiki różnych dziedzin wiedzy. Stworzenie takiego systemu na poziomie ogólnokrajowym niesie ryzyka dodatkowej biurokratyzacji i nieproduktywnego wydawania środków (których fatalnie brakuje nawet na najpriorytetowsze potrzeby). Jednocześnie uczestnicy konferencji mówili o tym, że idea zawiera także racjonalne ziarno: realizacja takich mechanizmów na poziomie wspólnot dużych miast, które w warunkach decentralizacji mają budżety z nadwyżką, mogłaby stać się ważnym mechanizmem przyciągania środków samorządu lokalnego do sfery naukowej. Konferencja po raz kolejny podkreśliła potrzebę korekty postanowień obowiązującej bazy normatywnej, które przyjmowano bez uwzględnienia
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
specyfiki poszczególnych gałęzi krajowej nauki, przede wszystkim humanistyki. Zdaniem uniwersyteckich uczonych stało się to wynikiem niedoskonałości mechanizmów obowiązującej ustawy „O działalności naukowej i naukowo-technicznej”, które doprowadziły do faktycznej dyskryminacji krajowych humanistów przy tworzeniu składu Komitetu Naukowego, któremu ustawa przyznaje faktycznie uprawnienia „parlamentu naukowego” z prawem „weta” wobec planów i decyzji władzy wykonawczej. Obecnie wśród 24 członków komitetu są tylko dwaj (!) czyści przedstawiciele nauk humanistycznych — literaturoznawca i językoznawca. I ani jednego historyka, kulturologa, filozofa, historyka sztuki… Uczestnicy konferencji wcale nie sprzeciwiali się konieczności zwiększania „widoczności” ukraińskich uczonych w międzynarodowych recenzowanych wydawnictwach. Byli jednak zgodni co do tego, że cała normatywna baza Ukrainy w dziedzinie nauki i atestacji kadr naukowych powinna odpowiadać postanowieniom Manifestu Lejdejskiego, zgodnie z którym wskaźniki publikacyjne „scjentometryczne” mogą być rozpatrywane jedynie jako pomocniczy, dodatkowy czynnik przy ekspertnej ocenie instytucji naukowych, uczelni, ich jednostek i poszczególnych naukowców. Tymczasem zgodnie z decyzjami, zainicjowanymi przez kontrolowany przez „przyrodników” Komitet Naukowy, opierającymi się właśnie na „gołej” „scjentometrii”, większość ukraińskich czasopism naukowych (gdzie publikują m.in. prace doktorantów, przyszłych „doktorów filozofii”) w najbliższym czasie „umrze”. Zginie wiele „śmieci”, lecz wykrwawią się także wartościowe wydawnictwa humanistyczne, które nie zdołały wpisać się w kryteria, napisane przez „przyrodników” pod własne wyobrażenia, bez uwzględnienia specyfiki humanistyki. Niestety, wielką krótkowzrocznością było nieuwzględnienie przy wypracowywaniu wspomnianych decyzji tej okoliczności, że dziś także tak wybitna ukraińska historyk, jak Natalia Jakowenko, mająca bezbłędny autorytet i dziesiątki zagranicznych publikacji, nie ma jednocześnie ani jednego artykułu w „Scopus”. Natomiast wielu jej celnych młodych kolegów zdążyło już zaopatrzyć się w dwa
trzema takimi artykułami, czasem po prostu „kupiwszy” je (naukowcy dziś niemal codziennie otrzymują na pocztę propozycje takich komercyjnych publikacji). W rezultacie w wielu dziedzinach humanistyki, gdzie w ostatnich latach coś zaczęło się układać, ponownie pojawią się poważne deformacje, a utalentowani młodzi ludzie przestaną wstępować na studia doktoranckie (przynajmniej krajowe) ze względu na oczywistą niemożliwość obrony z powodu braku publikacji. (Krajowych humanistycznych czasopism „skopusowskich” wciąż mamy niewiele, a publikacja w założonym przez Rosjan gdzieś w Czechach czy Bułgarii „europejskim” czasopiśmie nie jest w zasięgu kieszeni wielu naszych młodych rodaków. A poza tym jest to obrzydliwe — przecież te czasopisma pod względem poziomu nie są ani trochę lepsze od „Murzilki”, które ostatnio zaczęto zamykać na Ukrainie.) Tego błędu dopuściło się jeszcze dawne kierownictwo ukraińskiego MON-u, ulegając naciskom „przyrodników”
reformatorów”, którzy obecnie kontrolują Komitet Naukowy, — i nie zdążył jej poprawić. Na swoje usprawiedliwienie autor może napisać jedynie to, że ta kwestia należała do sfery odpowiedzialności innego jego kolegi i nie mógł on bezpośrednio ingerować w proces podejmowania decyzji. Co bynajmniej nie zwalnia go z poczucia osobistej ciężkiej winy. Nowe kierownictwo MON miałoby dobrą szansę, by pójść na spotkanie społeczności humanistycznej, przedłużając okres transformacji dla czasopism tego profilu co najmniej o dwa lata (a tymczasem opracować i wprowadzić nowe zróżnicowane podejścia dla „fizyków” i „liryków”). Ale czy to zostanie zrobione, czy też postanowią jednak zafundować krajowym historykom, literaturoznawcom, kulturoznawcom „szokową” terapię — na razie nie wiadomo. Wreszcie Konferencja przestrzegła przed pochopną reformą systemu finansowania uczelni według zasady „pieniądze idą za studentem”. Wszyscy trzeźwo myślący specjaliści rozumieją, że nieprzemyślane zastosowanie tej zasady może doprowadzić do tego, że już jutro państwo zostanie bez strategicznie potrzebnych specjalistów z dziedziny inżynierii, biotechnologii, rolnictwa i innych kierunków, a odpowiednie szkoły naukowe, tworzone przez dziesięciolecia, zostaną zniszczone. Jednak dla wielu nieoczekiwaną będzie wspomniana wyżej nieodparta myśl hispanisty O. W. Pronkiewicza z Mikołajowa (uczonego o ugruntowanej i nienagannej międzynarodowej reputacji): najpierwszymi ofiarami zasady „pieniądze za studentem” będą w rzeczywistości przyszli nauczyciele języka ukraińskiego, literatury i historii. Popularność tych specjalności na wschodzie i południu państwa nie jest bowiem jeszcze wysoka, a tymczasem to właśnie od poziomu zawodowego tych pedagogów będzie zależeć, czy nie będzie się tu próbować realizować podstępnych planów kolejnej „Noworosji”. Dlatego zaproponowana przez profesora Pronkiewicza poprawka do projektu rezolucji została jednogłośnie poparta. Będ
jaka reforma powinna, zdaniem uniwersyteckich uczonych, przewidywać dźwignie zapewnienia strategicznych interesów państwa i społeczeństwa. Uczestnicy konferencji ostro potępili te niemałe decyzje zarządcze, przez które w ramach reformy wzrasta obciążenie biurokratyczne nauczycieli akademickich uczelni, gdy akredytacja bezpośrednio wymaga od uniwersytetu nie tylko wielkiej pracy papierkowej, ale i znacznych środków, gdy wreszcie w planach władzy mowa o bezpośrednim ograniczaniu autonomii uniwersyteckiej i powrocie do kierowania „w trybie ręcznym”. Jednak już w tygodniu następującym po konferencji Rada Najwyższa uchwaliła zmiany do ustawy „O szkolnictwie wyższym”, które otwierają możliwość usuwania rektorów pod pretekstem niewykonania przez nich ich KPI. Zgoda: „feudalizm rektorski” jest poważnym problemem. Lecz jednocześnie pojawił się wygodny instrument usuwania naprawdę dobrych, cieszących się autorytetem w swoich zespołach rektorów, którzy czymś nie spodobali się komuś w wierchuszce władzy. I niekoniecznie ministerialnej — MON w dzisiejszych układach po prostu będzie zmuszone przekazywać różne kierownicze wskazówki „z góry”…
Wielki niepokój prawdziwych uczonych budzi to, że rolę ekspertów przy wypracowywaniu strategicznych decyzji w sprawach rozwoju nauki i szkolnictwa wyższego coraz częściej przejmują młodzi ludzie z tak zwanego „sektora obywatelskiego”, bez odpowiedniego doświadczenia zawodowego, którzy już nie zajmują się ani nauczaniem, ani pracą naukową (lub nigdy się nią wcale nie zajmowali). Tacy ludzie szybko zastępują miejsce prawdziwych specjalistów w ekspertyzie
w doradczych organach MON, w różnych grupach roboczych Nacrady i Kabminu, a za skutki ich „normotwórczości” system nauki i szkolnictwa wyższego może zapłacić niewspółmiernie wysoką cenę. Autorytetni uczeni z długimi listami publikacji „scopusowych”, patentów i uzyskanych międzynarodowych grantów są z natury ludźmi skromnymi i cierpliwymi. Nie marzą oni nawet o takim poziomie wynagrodzeń, który jest zbyt niski dla obecnych urzędników „bez finansowej poduszki” — korzystam z określenia obecnego ministra Kabminu. Ale ta cierpliwość nie jest nieograniczona — gdy chodzi o bezpośrednie poniżanie godności ludzkiej i niemożność zajmowania się ulubioną pracą zawodową. Jeden z mówców na Konferencji otwarcie powiedział: mówiliśmy prawdę o Dmytrze Tabaczniku, to dlaczego mamy milczeć o obecnych kierownikach, którzy dziś reformują szkolnictwo wyższe, nie mając ani jednego dnia zawodowego stażu ani w krajowej nauce, ani w ukraińskiej szkole wyższej? (Zresztą nie jest to wina tych kierowników, których nazwiska wymieniano na Konferencji: ogólnie przy formowaniu nowego rządu brak doświadczenia zawodowego uznawano, najwyraźniej, raczej za „plus”, niż za „minus”). Oczywiście, Akademia szkoły wyższej Ukrainy jest strukturą niepolityczną i nienastawioną na walkę z kimkolwiek bez wyraźnej potrzeby (owszem, walczyła ze smutno pamiętanym D. Tabaczniokiem — ale nikt nie zaprzeczy: wtedy było to po prostu wyrazem uczciwej postawy obywatelskiej). Zatem rezolucja konferencji kończy się uprzejmym zapewnieniem, że Akademia nadal jest gotowa być niezawodnym partnerem państwa w opracowywaniu i realizacji reformy oświaty i nauki, w prowadzeniu zrównoważonej, po
prawdziwej narodowej polityki w dziedzinie oświaty i nauki, która stanie się gwarancją zwycięstwa demokratycznej, europejskiej Ukrainy. Jednak dziś uniwersyteckich uczonych nie ma powodów, by witać Nowy Rok w dobrym nastroju. Przez całe lato przygotowywali się do państwowej atestacji swoich uniwersytetów, gdyż tego wymagało prawo. Jesienią atestację wstrzymano, obiecano zaś przesunąć 100 mln hrywien, „wybitych” jeszcze przez poprzednie kierownictwo, na zakup sprzętu naukowego (również krytycznie potrzebnego). Wykonano jeszcze jedną wielką pracę organizacyjną, utworzono nowe centra wspólnego użytkowania aparatury, rozpoczęto procedury przetargowe na zakup przyrządów. I wtedy „zielony” rząd ogłosił wewnętrzny default, a uczeni, jak zawsze, pozostali przy pustym korycie. I z niezbyt radosnymi przeczuciami co do przyszłości.
Tłumaczenie maszynowe
Zakończenie. Początek na str. 1. Teraz tej ciągłości nie zapewnia proces ewolucyjny, jak to było w XX wieku. Za pomocą wpływu informacyjnego i ekonomicznego podobne procesy można nie tylko przyspieszać, ale i zmieniać, zmieniając tym samym zachowanie społeczeństwa, zmieniając sam naród. Mówiąc brutalnie — stało się możliwe hybrydowe konstruowanie narodów nawet w ramach czasowych jednego pokolenia Ukraińców. Właśnie dlatego, aby zachować rdzeń ukraińskiej etnicznej tożsamości, niezbędne jest konsekwentne, wpływowe działanie elity władzy, która posiada i żyje wartościami narodowymi. Niestety, pełnowartościowego wpływu na masę ukraińska elita narodowa nie ma. Brakuje przede wszystkim zdolności władczych, finansowych i informacyjnych. Bez tych składników współczesnego wpływu na masę elita jest skazana na asymilację w silniejszym „mniejszościowym” środowisku albo na ograniczenie wpływu do coraz węższego kręgu i zamknięcie się w sobie, czyli we własnej rezerwacji. W tej cynicznej prognozie nie ma ani grama ideologii — to prawo procesów globalizacyjnych, które unifikują masy pod wygodny standard konsumpcyjnego, uniwersalnego obywatelstwa Świata. W niezrozumieniu tego prawa tkwi nasza skazanie na znikanie niczym ostatnich mohikanów Ameryki. Właśnie ze świadomości istoty tego sztywnego światowego mechanizmu może narodzić się strategia ratunku elity narodowej, a co za tym idzie, zachowanie i odnowienie państwowotwórczej dominacji autochtonów. Zresztą, państwowotwórcza dominacja autochtonów staje się decydującą, skuteczną marką współczesności. To szczęśliwe społeczeństwo Finlandii, krajów Skandynawii, Islandii, które stają się przykładem nawet dla takich mocarstw jak Niemcy i Ameryka. Faktyczne odejście Ameryki od roli światowego żandarma oraz skupienie się na własnym dobrobycie Chin i Japonii świadczy o tym, że świat powraca do normalnego modelu samowystarczalności bytu bez pogoni za efemerycznym postępem i bogactwem. Zresztą, doświadczenie statystycznie szczęśliwych narodów potwierdza zasadę: najważniejszy jest sprawiedliwy ustrój, samowystarczalna gospodarka oraz priorytet wspólnych wartości kulturowo-duchowych i tradycji. Jest to oczywiste, gdyż człowiek nie może wiecznie być niewolnikiem reklamy i społeczeństwa konsumpcyjnego, zwierzęco kończąc swoje życie bez wiary we własną boską misję na Ziemi. Ukraińcy to bardzo wytrzymały i kochający życie naród. Mam na myśli etnicznych Ukraińców. Przeżywamy główną falę światowej transformacji i już wiemy, jak to jest być zglobalizowanym społeczeństwem konsumpcyjnym, którego telewizja pracuje na unifikację i denacjonalizację po prostu jak maszyna mechaniczna — żadnego osobistego zła wobec etnicznych Ukraińców. Nasz problem polega na tym, że brakuje nam kilku stuleci doświadczenia państwowotwórczego, aby bez szczególnych strat przeżyć ten proces cywilizacyjny, jak to robi z wielkimi trudnościami współczesna Europa. Nie mogliśmy mieć takiego doświadczenia, ponieważ każdego dnia tracimy siebie, ale wciąż mamy szansę skorzystać z instynktu samozachowawczego, który daje Bóg każdej ziemskiej istocie, a tym bardziej narodowi, który deklaruje Wiarę. Słowo Wiara użyłem, aby zaakcentować, że zbyt mocno ją deklarujemy, a nie w pełni wyznajemy. A Wiara jest decydującym elementem każdego narodu, nawet quasi-narodów, takich jak Rosja czy emigranckie Kanada i Ameryka. Po tej wstępnej tyradzie można już podsumować czy po prostu zadeklarować kilka punktów, które Ukraińcy mogą przeczytać i zastanowić się nad niełatwym współczesnym życiem sam na sam ze światem. 1. Najważniejsza jest Wiara w Stwórcę i nasze prawo wieczności w Księdze Rodzaju narodów. Tylko Wiara ma znaczenie, nie religijność. Właśnie ta siła, według przekazów biblijnych, jest zdolna nakazać górom ruszyć z miejsca, i to się dzieje. Główny chrześcijański kryterium Wiary — „Kto kocha swego brata, ten ma Wiarę” jest najważniejszy w stosunku do liczby zbudowanych i odwiedzanych świątyń. Swoją drogą, ten sposób wypróbowania Wiary zapowiedział nam sam Jezus Chrystus. Wolni ludzie powinni wierzyć sobie nawzajem, a co za tym idzie, powierzać najlepszym spośród siebie, a nie obcym, władzę i bogactwo swojej, przez Boga danej ziemi. Przez długi czas byliśmy niewolnikami, ale mieliśmy też czas, by odzyskać godność wolnych ludzi. Każdego dnia trzeba robić sobie egzamin z godności według przykazania Chrystusa i zmieniać się, wzmacniać w Wierze, stając się narodem godnych ludzi. 2. Pierwsza teza jest kluczem do stworzenia i zachowania elity narodowej w zamian za pseudonarodową, wychowaną i nauczoną przez kolonizatorów kilku stuleci, w tym także nowoczesnych. Bez Wiary prosty lud nie usłyszy rozumnych, duchowych i ofiarnych ludzi spośród siebie (elity) i pójdzie za obcymi faryzeuszami i aktorami, którzy służą Molochowi konsumpcji i wzbogacenia bez ograniczeń moralnych. 3. Masa powinna wierzyć w misję i siłę przewodnika, szanować ofiarny czyn lidera narodowego na równi z Bożym Posłańcem. Bo każdy naród takich ma i ich rola jest decydująca. Przecież powiedziano w Piśmie: „Uderzcie pasterza, a owce się rozproszą”. Odpowiednio, elita musi przede wszystkim pielęgnować i wychowywać taką wiarę w masie, bo to prawo duchowej jedności narodu i elity, które chroni elitę i naród jednocześnie. Na zakończenie powiem bardzo prostą rzecz. Pozwoliliśmy obcym ludziom zabić zaufanie do naszych polityków i działaczy społecznych, i nie ma innej siły, która obroniłaby naszą elitę, a co za tym idzie naród, przed depresją, degradacją i kolumbizacją. Filozofowie mówią — wracajcie do podstaw. Dlatego los narodu ukraińskiego konkretnie zależy od jedynego ośrodka siły, który wciąż ma zaufanie masy — to duchowni ojcowie. Od nich i od Patriarchy zależy, czy Ukraińska cerkiew zdoła zejść do ludu w celu głoszenia Wiary w sensie nie tylko religijności, ale miłości Ukraińca do Ukraińca nie w słowie, a w czynie życia. Wołodymyr FERENC
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
gasłami „zrobimy ich razem” może zakończyć się tragedią. Ale tak się nie stało. W otoczeniu patriarchy znaleźli się ludzie, którzy poradzili mu zachować „neutralność” w sprawach politycznych. I nawiązać dobre stosunki z Wołodymyrem Zełenskim. Publiczne oświadczenia patriarchy, że Cerkiew wybacza Zełenskiemu jego zniewagę, wyrażoną ze sceny pod adresem Cerkwi, wstrząsnęły milionami Ukraińców. Nie wykluczam, że niezrozumiałe dla wielu zachowanie patriarchy Filareta jest uwarunkowane jakimiś osobistymi żalami do Petra Poroszenki. Żyjemy bowiem obecnie w tak trudnym czasie, że polityka i sprawy cerkiewne są bardzo ściśle splecione. Czy jednak po państwowemu jest stawiać osobiste żale wyżej niż sprawy państwowe? Gdyby nie patriarszy „neutralność”, sytuacja być może byłaby mniej niepokojąca, gdy pod groźbą znalazło się nie tylko unitarne charakter Ukrainy, lecz jej samo istnienie. Podczas kampanii wyborczej w 2019 roku odbywałem wiele specyficznych rozmów: kobieta z Lwowa z wyższym wykształceniem mówi mi: „A jeśli nagle okaże się, że wszystko, co mówią o Petrze Poroszence, jest prawdą? Co wtedy zrobię, jeśli na niego zagłosuję? Nie, żeby mieć czyste sumienie – zagłosuję za mniejszym złem”. Czy takie pytania by się pojawiały, gdyby były patriarsze apele o moralność, prawdę i odpowiedzialność historyczną? Ale takich apeli nie było. Dlatego, mimo całej tytanicznej pracy, jaką wykonał patriarcha Filaret w sprawie wyprowadzenia ukraińskiej Cerkwi prawosławnej z
pod moskiewską zależnością, wchodzi on do historii jako wpływowa postać publiczna, która biernie przyglądała się nadejściu obecnego „mniejszego zła”. Wielkie dobrze widać z daleka. Patrząc na sprawy ukraińskie z emigracyjnego dystansu, rosyjski antyputinowski analityk Andrij Iłłarionow mówi, że ukraińscy „słudzy narodu” w rzeczywistości są sługami Kremla. Tej opinii zgadza się również inny rosyjski emigrant polityczny, Andrij Piontkowski. W wywiadzie (opublikowanym 18 listopada na stronie ) powiedział on szokujące słowa: „Obecne kierownictwo państwa (Ukrainy. — M. L.) to cztery osoby: bandyta Kołomojski, jego adwokat Bohdan, Jermak, który działa w interesie Kremla, i być może naiwny głuptak Zełenski, a być może utalentowany aktor, który doskonale odgrywa rolę naiwnego głuptaka”. Ta ostra ocena skłania do bliższego przyjrzenia się temu rosyjskiemu emigrantowi politycznemu. Andrij Piontkowski — światowej sławy uczony, matematyk, członek Amerykańskiego Towarzystwa Matematycznego, rosyjski politolog i publicysta opozycyjny wobec reżimu Putina. W swoich pracach uzasadnia faszystowską istotę putinowskiego reżimu: „Zachar Prylepin jako lustro putinowskiego faszyzmu”, „Ostatnie konwulsje reżimu Putina”. Po licznych rewizjach, groźbach aresztowania, aluzjach, że w razie dalszej aktywnej działalności może paść ofiarą rytualnego zabójstwa z rozkazu Putina, w lutym 2016 roku wyemigrował z Rosji. Twierdzenie o ostatniej konwulsji reżimu Putina zmusza nas do poszukiwania analitycznej odpowiedzi na pytanie, co nam przyniesie rok 2020 zarówno na frontach politycznych, jak i religijnych?
Tłumaczenie maszynowe
Mirosław LEWICKI Pierwszą rocznicę historycznego zjednoczeniowego soboru Kościołów prawosławnych i utworzenia Pomiesnej Prawosławnej Cerkwi ukraińska Ukraina obchodziła 15 grudnia 2019 roku. Dla odpowiedzialnych działaczy państwowych było to wydarzenie, które rodziło wielkie nadzieje. Podczas nabożeństw w świątyniach śpiewamy: „Wierzę w Boga żywego”. Dziś to już nie tylko sprawa wiary. Najwybitniejsi uczeni świata, laureaci nagród Nobla mówią: im głębiej wnikamy w świat nauki, tym bardziej przekonujemy się, że doskonałość zarówno organizmów żywych, jak i budowy wszechświata jest świadectwem istnienia Boga. I dotyczy to nie tylko czasów początku świata. Liczne fakty z życia współczesnego człowieka, które nazywamy „nieprawdopodobnymi zbiegami okoliczności”, również są świadectwem istnienia i obecności Boga w naszym życiu. Jednak obecnie w większości świątyń na obszarze postradzieckim mówi się nam o Bogu bardzo scholastycznie, wzorami sprzed dawnych wieków. A często niezrozumiałym lub obcym językiem, powołując się na jakieś „kanony”. A jakie – tego wciąż nie rozumiem. Pracując nad wielkim politycznie
z materiałem religijnym „Moskiewska ekspansja (polityczna, religijna i militarna)” znalazłem dokument, w którym wyraźnie i kanonicznie powiedziano, że jurysdykcja prawosławnych terytoriów nie może wykraczać poza granice państw, a Cerkwie prawosławne są zobowiązane do przestrzegania praw państw, na terytorium których działają. Jednak bardzo często deklaratywne „kanony” rozchodzą się z faktycznymi, przyjętymi przez ludzi (!) wewnętrznymi prawami Cerkwi, które patetycznie nazywa się kanonami. Pamiętam, jak jako dziecko podczas letnich wakacji zabierano mnie do cerkwi. I tam nie mogłem pojąć, dlaczego śpiewy i nabożeństwa prowadzone są w języku, który jest mi niezrozumiały. „To jest cerkiewnosłowiańszczyzna, w cerkwi tak się przyjęło” — tłumaczyli dorośli. Takie wyjaśnienie mnie nie zadowalało, dlatego natarczywie dopytywałem, czy modlitwa, której nie rozumiem, może być szczera? Wszystkich szczegółów moich dziecięcych „dyskusji” już nie pamiętam. Jednak głęboko utkwiły mi w pamięci wszystkie „szpilki”, którymi niezbyt rozumne sąsiadki kłuły rodziców: „Jeszcze do szkoły nie chodzi, a już skądś nałapało się komunizmu”… Nie wykluczone, że ten przykry epizod z wczesnego dzieciństwa w jakiś sposób wpłynął na moje twarde stanowisko w dorosłym życiu: modlitwa uznawana jest za szczerą tylko wtedy, gdy brzmi w języku, którego każde słowo jest zrozumiałe, i gdy nie narusza prawa kraju, w którym żyją ludzie. Cała reszta to fałsz i wielka polityka, która inspiruje do zbrodni, często cynicznie przykrywanych imieniem Boga. Coraz częściej nie tylko w Ukrainie pytają: czy Cerkiew, w której panuje fałsz, jest instytucją, która pomaga człowiekowi wytyczać drogę do Boga, czy jest wielkim projektem biznesowym na twojej wierze? Tu jaskrawym przykładem jest miłość do przepychu oligarchy Guńdiajewa (patriarchy Cyryla), jego podwładny z Kijowa „Paszа mercedesa” czy skandaliczna sprawa z narkotykami w Zaporoskiej metropolii UPC MP. 29 listopada 2019 r. hieromnich Świato
Ojciec Iliodor (Jewhen Kuhatow), w owym czasie pomocnik (w Zaporożu z jakiegoś powodu nazywa się go w wojskowym stylu „ad’iunktem”) metropolity Zaporoskiego Łuki z UPC (podporządkowanej Rosji) próbował odebrać z „Nowej Poczty” przesyłkę z Czerkas, w której, jak się okazało, były narkotyki. Być może sprawa nie nabrałaby ogólnoukraińskiego rozgłosu, gdyby nie pewne szczegóły. Ojciec Iliodor przyjechał po przesyłkę nie sam, lecz z protoprezbiterem Jewhenem Kwaczem. To oznacza, że w zaporoskiej metropolii byli ludzie wtajemniczeni w narkotykowe namiętności Kuhatowa. I tolerowali je. A może nawet je wspierali! Bo dlaczego metropolita Łuka, już 15—20 minut po zatrzymaniu jego pomocnika Iliodora, po telefonie „z punktu obserwacyjnego”, wysłał swój „desant” na czele z dyrektorem firmy „Wimpieł Faworyt”, która ochrania metropolię, aby „odbić” zatrzymanego? Trzeba podkreślić, że władyka Łuka — z urodzenia lekarz Andrij Kowalenko. Urodził się w Charcyzku (obecnie miasto okupowane przez putinowskich zbirów) na Donbasie w 1971 roku. W 2016 roku został mianowany metropolitą — dość młodym jak na takie stanowisko. Ono, jeśli porównać je ze strukturami armii, odpowiada stopniowi generała. Za co właściwie Kowalenko
Łuka tak szybko stał się młodym „generałem” od „spraw cerkiewnych”? — dopóki nie zbadałem. Źródła zaporoskie informują o wypowiedziach metropolity, w których porównywał on ukraińskie władze czasów prezydentury Petra Poroszenki do reżimu hitlerowskiego. Szok wśród myślących zaporożców wywołał zakaz metropolity odprawienia pogrzebu zmarłego chłopca, który był ochrzczony w cerkwi Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego. Nasuwa się pytanie — czyj to generał? Otwieram na stronie Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej dział „Деятели Русской Православной Церкви”. Tam wśród tych „dieiatieli”, oczywiście, figuruje metropolita Łuka. I nie tylko on. Jest tam także pierwszoierarcha UPC o rosyjskiej zależności metropolita Onufry, cały episkopat tej struktury oraz igumeni klasztorów wchodzących w jej skład. Jakże więc mogą być niezależni, skoro tak mówią o sobie i przekonują do tego swoją pastwę? Na to pytanie zwracają uwagę wielkie instytucje. Jednak trzem sędziom Kasacyjnego Sądu Administracyjnego w składzie Sądu Najwyższego Ukrainy wnioski tych instytucji nic nie znaczą. 11 grudnia 2019 r. sąd w składzie Ołeha Szyszowa (przewodniczący), Ihora Daszutina i Mykoły Jakowenki orzekł, że UPC o rosyjskiej zależności jest w pełni niezależnym kościołem! Czym kierowali się sędziowie przy tak, łagodnie mówiąc, niezrozumiałej, wyraźnie politycznej decyzji? O osobach z sędziowskiej „trójki”, której orzeczenie wstrząsnęło milionami, wiadomo, że pierwszy i trzeci z nich zarówno zawodowo (przyszli do Kijowa z donieckich sądów), jak i rodzinnie są ściśle związani z Donbasem. Drugi — Daszutin — jest urodzony na Sumszczyźnie, przez dłuższy czas pracował na Charkowszczyźnie. Te regiony, jak wiadomo, są strefą wzmożonego wpływu „russkiego mira”. Świat, a przynajmniej jego sektor analityczny, już wie, że tam, gdzie „russkij mir” — tam brak logiki i prawdy. Gdy tylko zatrzymano ojca Iliodora, pierwszą reakcją kierownictwa metropolii było próbowanie przedstawienia faktu zatrzymania duchownego z narkotykami jako prowokacji przeciwko Cerkwi, jako zemsty (ciekawe, czyjej?) za niezachwianą wierność metropolity „matery
...Cerkwi”. Zauważę, że tylko w „russkim mire” zdarzają się takie „cuda”, że matka może być co najmniej o 500 lat młodsza od córki! Kiedy sztuczka z „zemstą” nie zadziałała, a sprawa dzięki mediom społecznościowym nabierała niepożądanego rozgłosu, u metropolity Łuki pojawiła się nowa wersja: mianowicie ojciec Iliodor to po prostu chory, uzależniony od narkotyków człowiek. Tymczasem o jego „chorobie” metropolita wiedział od dawna. Mimo to trzymał go przy sobie, aby ten mógł pokonać zgubną namiętność i pod jego troskliwym okiem zmierzać ku zbawieniu duszy. Metropolita Łuka publicznie wyraził gotowość udzielenia policji pomocy w śledztwie. Zaporoski blogger wideo Pa paJustifyTV obawia się, że gotowość metropolity do pomocy w śledztwie może sprowadzić się do prób wybielenia człowieka pod pozorem, że jest to osoba chora. I jeśli tak się stanie, Zaporoże zawrze, twierdzi bloger. To znak, że bynajmniej nie wszyscy bezkrytycznie przyjmują to, co mówią im ludzie, którzy nazywają siebie pasterzami zaporoskich dusz. To pierwsza oznaka duchowego kryzysu UPC MP. Rodem z okupowanego obecnie Ałczewska na Ługańszczyźnie Jewhen Kuhatow pod troskliwym okiem pochodzącego z Donbasu Andrija Kowalenki (metropolity Łuki) był w Zaporożu przedstawicielem petersburskiej firmy „Dom Miłosierdia”. Na pierwszy rzut oka to organizacja charytatywna, która pomaga utrzymywać domy dla samotnych osób starszych itp. W rzeczywistości jest to wielka rosyjska inwestycja w zakorzenianie „russkiego mira” w Ukrainie. Jego apologetą jest zarówno „generał Cerkwi”, metropolita Łuka Kowalenko, jak i jego „adiunkt”, umownie mówiąc, „kapitan Cerkwi” z dwoma cywilnymi wykształceniami (nie wiadomo, czy ukończonymi): Donbaskim Państwowym Uniwersytetem Technicznym i Zaporoskim Klasycznym Prywatnym Uniwersytetem. Adiunkt Łuki użyczał swojej żałobnej twarzy do reklamy polityczno-dywersyjnej putinowskiej akcji „dziadowie walczyli”. Na jego stronie na Facebooku znajduje się szyderczе zdjęcie patriarchy Filareta. Dokleiły mu w Photoshopie „plakat” „Nasz Patriarcha Cyryl”. I ten drobny szczegół jest świadectwem wielkiej stronniczości. Według wszelkich danych Iliodorowi
Kugatow przez lata czerpał całkiem niezłe dywidendy z rosyjskich inwestycji w zakorzenianie „russkiego mira” na ukraińskiej ziemi i w ukraińskich duszach. Mógł sobie też pozwolić zarówno na kupowanie narkotyków, jak i na podróże do egzotycznych krajów. Zaporescy blogerzy, którzy piszą o zatrzymaniu hieromnicha z narkotykami, bardzo wątpią, że były to narkotyki „na własne potrzeby”. Skłaniają się ku myśli, że obecnie Rosyjski Kościół Prawosławny, będąc rozsadnikiem wielkiego zepsucia, może być doskonałą bazą do rozprowadzania narkotyków. I nawet jeśli to przypuszczenie nie odpowiada rzeczywistości, fakt zatrzymania duchownego z narkotykami był wielkim ciosem nie tylko dla autorytetu Zaporoskiej Metropolii RPC, ale i dla autorytetu Cerkwi w ogóle. Dlatego, według zaporoskich źródeł, ojca Iliodora Kugatowa rzekomo zdegradowano do godności zwykłego świeckiego. Uderzenie i jego społeczny rezonans były tak silne, że można je porównać z politycznym ciosem, jaki zadał całemu systemowi władzy Zełenskiego ojciec obecnego przywódcy Ukrainy, który nazwał całe narodowo świadome, politycznie aktywne środowisko ukraińskiego społeczeństwa „biomasą”. A wszystkie telewizje, które krytycznie oceniają działalność prezydencką jego syna, nazywa „kanałami wrogów”. Dla niego wszyscy wrogowie to ci, którzy są przeciw „być razem z Rosją”. Sprawa zaporosko-czerkaskich narkotyków, której poświęciłem wiele uwagi, jest tylko jednym z następstw naszego pozostawania pod informacyjno-organizacyjnym wpływem „russkiego mira”, aktywnym nosicielem którego jest UPC podporządkowana Putinowi i Gundiajewowi. Rozumiejąc całe jej niebezpieczeństwo, ja jako grekokatolik
katolik z wielką nadzieją oczekiwał pojawienia się na Ukrainie własnego ukraińskiego Kościoła prawosławnego, którego status byłby określony nie tylko w ramach krajowego porządku prawnego, lecz także na arenie międzynarodowej. Wielokrotnie zdarzało mi się spotykać z absurdalnymi usprawiedliwieniami lub pytaniami: „A nam mówią, że modlitwa w nekanonicznym Kościele nie zostanie przyjęta przez Boga?” Byłem wstrząśnięty, że ludzie na początku XXI wieku (najczęściej takie rozmowy słyszałem w przededniu historycznej wizyty na Ukrainie papieża Jana Pawła II) potrafią myśleć tak prymitywnie. Żywiłem wielką nadzieję, że nowy Kościół stanie się wreszcie jednym z niezawodnych duchowych i patriotycznych filarów państwa. Mniej więcej takim, jakim był w dalekich czasach rosyjskiej okupacji i jakim jest dziś Kościół w Polsce. Tam odgrywa w wychowaniu patriotycznym narodu mniej więcej taką samą rolę jak szkoła. Dlatego tam nie znajdziecie idioty, który będzie wrzeszczał: „Putin, wwiedi wojska”. A na Ukrainie do takich próśb podburzało wielu „świętych ojców” podporządkowanych Kremlowi (zostało to udokumentowane w badaniach naukowych). Dlatego już 6 lat trwa u nas putinowska okupacja! Szczerze wierzyłem, że w zakresie patriotycznego wychowania w zjednoczonym Prawosławnym Kościele Ukrainy (PCU) zmiany nastąpią najszybciej, bo przecież przede wszystkim jest to praca słowem, wspieranym autorytetem zdobywanym przez lata. Zwierzchnik powołanego na zjednoczeniowym Soborze PCU (przedstawiciel młodszego pokolenia), Metropolita Epifaniusz, nie miał jeszcze należytego autorytetu w społeczeństwie. Dopiero się mu przyglądano. Natomiast niekwestionowanym wówczas autorytetem był patriarcha UPC KP Filaret. Oczekiwano powszechnie, że w dniach decydujących o losie ukraińskiego państwa, w marcu 2019 roku, zwróci się do narodu z zachęcającym słowem, że komedia pod
Dalej będzie ciąg dalszy.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
i częściowo rozlewa się na odnogi, dopływy, szalone powodzie, kiedy w jej głębinach zapalają się jej źródła i zmieniają w ogniste. Właśnie na te ogniska trafił jeden z “apostołów tłumu” (określenie D. Doncowa o liderach Ukraińskiej Republiki Ludowej) i uznał, że są one wystarczające, by pokonać uzbrojonego po zęby wroga. Liczył, że oprze się nie na silnej armii, którą przyprowadził i na której czele stanął carski generał Pawło Skoropadski, a na świadomości obywatelskiej. Charyzmatyczni romantycy w polityce i budowaniu państwa mogą poprowadzić za sobą naród, ale punkt ich lądowania nazywa się — krach. (Jakże mi to dzisiaj przypomina rozmowy o tym, że agresorowi chce się spojrzeć w oczy i zapytać, kto powinien odpowiadać za całe zło. I dla tej romantycznej zachcianki wycofano z ukraińskiego terytorium armię i wykonano szereg nieprzemyślanych kroków). Właśnie od romantyzmu zaczął się krach Ukrainy sto lat temu. Jak powiedział pewien mądry Ukrainiec, “romantyków, którzy pchają się do rządzenia państwem, trzeba od razu wrzucać do więzień i to dożywotnio, żeby nie zaszkodzili”. Swoją drogą, właśnie to uczynił z Symonem Petlurą minister spraw wewnętrznych Kistiakiwski. Aresztował Petlurę, który podburzał naród i występował przeciwko hetmanatowi, — po prostu przeszkadzał budować państwo, bo był opętany autorytaryzmem i widział na miejscu Skoropadskiego siebie. Ale patrioci Związku Narodowego razem z niemieckim dowództwem, które pomagało Ukrainie w walce z agresywną Rosją, prosili hetmana o uwolnienie Petlury. Pod ich naciskiem zwolnił go, ale wziął od niego słowo, że nie będzie szkodził ukraińskiemu państwu i nie będzie wspierał stworzonej przez W. Wynnyczenkę Dyrektorii. Słowo Petlura dał. 13 listopada wyszedł z więzienia, a już następnego dnia wyjechał do Białej Cerkwi i stanął na czele antyhetmańskiego powstania, poróżniwszy się z Wynnyczenką o atamańskie pierwszeństwo. Tak pokłóceni ruszyli na młode ukraińskie państwo, uważając, że na pana Skoropadskiego. Miesiąc trwało oblężenie Kijowa, Ukraińcy Dyrektorii walczyli przeciwko Ukraińcom hetmanatu i w końcu zajęli Kijów. Wystarczył tylko miesiąc, by zrujnować wszystko, co zostało osiągnięte przez hetmanat. Za to Petlura zdobył upragniony tytuł głównego atamana wojskowego. Wszystkie instytucje i osiągnięcia zostały zrujnowane. (I znowu to francuskie déjà vu). Zrujnowawszy wszystko i przejąwszy władzę, nie wiedzieli, co robić dalej. Bo rujnować łatwiej niż budować, bo są ci na drodze budowania państwa, którzy budują, a są wieczni niszczyciele i podżegacze, którzy szybko i sprawnie potrafią wszystko, co przez kogoś zbudowane, zamienić w ruinę i poprowadzić za sobą naród w nicość. Hetmanat upadł, Dyrektoria odniosła zwycięstwo, ale “nowe twarze” były bezradne w budowaniu państwa i nie wiedziały, co robić dalej. Za to imperialna Rosja dobrze wiedziała i poprowadziła Ukrainę do piekła. Czy mogła Ukraina wtedy wytrzymać przed natarciem bolszewickiej Rosji? Mogła, gdyby nie syndrom Palija. Tam przeszkadzał pan, hetman Mazepa, a w 1918 roku — hetman Pawło Skoropadski, który budował europejskie państwo. Tłumowi był on tak samo nienawistny jak pan. Wszystko to wpisywało się w plany wiecznego wroga, kłamcy i barbarzyńcy. On jest jak drzewo śmierci: korzenie wrastają w piekło, a owoce są trujące, na jego koronie siedem głów smoka i jak dotrzeć do jego śmierci — póki co nikt nie wie. I 500, i 300, i 200, i 100 lat temu był niezmienny, żył kłamstwem, kłamstwem poganiał i na kłamstwie wznosił swoje baraki i drut kolczasty. Tylko zmieniał nazwy: Złota Orda, imperium carskie, radzieckie. A obecnie — raszyzm. Ale jest u Ukraińców jeszcze jeden wróg — wielka ukraińska żaba, która żyje w duszach wszystkich zazdrośników. Pomaga ona Moskalowi w przełomowych okresach, przejmuje buławę i prowadzi za sobą naród, ale tylko kilka kroków, bo potyka się o podstawioną przez Moskala nogę i upada. I znowu na dziesiątki lat przepaść i straumatyzowana świadomość narodowa. A “obywa
Ciąg dalszy na str. 6
Tłumaczenie maszynowe
Kateryna MOTRYCZ Niedawno usłyszałam w jednej z audycji telewizyjnych kanału „Pryamiy”, że według jakiegoś tam rankingu my, Ukraińcy, należymy do najnieszczęśliwszych, czy też jednej z takich, nacji. Kto przeprowadzał to badanie i co brano pod uwagę, nie wiadomo, ale po raz kolejny utwierdziliśmy się w tym, o czym sami się domyślaliśmy. Chociaż, chociaż… Wszystkie nacje, które były w „więzieniu narodów” i które obecnie walczą o swoje miejsce pod słońcem, całkiem mogą podzielić z nami tę pierwszeństwo. Więzienie wciąż pragnie odnowienia, a anegdota „mieszkałem naprzeciwko więzienia, a teraz — naprzeciwko swojego domu” łechce piekielną duszę „naczelnika” tej instytucji penitencjarnej, a on wypróbowuje ją na realizm i żywotność oraz wciąż marzy, by znów osiedlić tam wszystkich, którzy wydostali się na wolność. I nieprzebyte przestrzenie nie są mu miłe. I fantastyczne bogactwo nie cieszy, i złoża ropy oraz gazu nie grzeją jego czarnej duszy. On marzy o cudzych górach, stepach, cudzych morzach, cudzych miastach i wsiach, gdzie żyliby niewolnicy, przetłuczone, przekatowane przez jego katów narody, obrócone w ruinę przestrzenie, zagrodzone drutem kolczastym. I to, że jego oprycznicy każdego dnia dokładają po metrze od granicy z Gruzją — codziennie przestawiają drut kolczasty w głąb cudzej ziemi, — to przerażająca diagnoza całego chorego, od stuleci wzniesionego na kłamstwie i krwi skazanego na zagładę systemu. Chutin Puj chce nowego związku, żeby znów straszyć nim świat i trzymać go w ryzach. I póki fałszywy imperator snuje swoje przywidziane plany, Chińczycy pokojowo i cywilizowanie osiedlają się na jego niezasiedlonych przestrzeniach bez ani jednego strzału i bez agresji — rozwiązują sytuację demograficzną wojującego kraju, który chronicznie traci swój potencjał rozrodczy na polach bitew świata. I młodym Chińczykom robić to nie jest trudno i jest przyjemnie. I Chutin Puja ten fakt nie przeraża, bo on wierzy, że to właśnie jest odnowienie imperium jeszcze jednym narodem. Pomyślało się: dobrze, że nie przeprowadzano rankingu wśród narodów na robienie bezsensownych czynów i wybieranie na najwyższe państwowe stanowiska to „profesorów”, to „akademików” z niebotycznymi rankingami, a potem przeganianie ich precz, jak szkodliwe bydło, które spustoszyło i wydeptało wszystko. Tak oto dwie polarne części jednego narodu współistnieją: jedna część (znacznie większa) dokonuje wyboru i przekształca naszą przestrzeń życiową w stajnie, gdzie wszelkie bydło zanieczyszcza, pustoszy i bezcześci ją, a mniejsza część narodu długo i ciężko czyści te stajnie. I tak do następnego „wyrażenia woli”. I ten konflikt wewnątrz jednego narodu, konflikt między władzą a społeczeństwem, powoduje niemal tysiącletnią hemofilię narodową, a biedy i niepowodzenia, mówią, idą tam, gdzie są ich krewni. Może to właśnie jest tym testem na nieszczęśliwość nacji, którą dopinguje „moskiewski czarodziej”. 28 lat eksperymentujemy i szukamy swojego Mojżesza. Tamten wodził swój naród po pustyni 40 lat, póki nie zginie ostatni niewolnik. U nas mojżesze wykonują odwrotną misję — mnożą niewolników. Więc po tym, jak świat obecnie ironicznie i współczująco obserwuje nas, staje się jasne, że w planie wyboru i wyborów my obecnie biegniemy przed całą planetą i spróbuj nas dogonić. A dlaczego? Bo my jesteśmy krajem prezydentów. Rzuć kijem w psa, a trafisz w prezydenta. Jedziesz tak w przepełnionym transporcie, słyszysz, jak „prezydent” gwarzy niecenzuralną leksyką z innym „prezydentem” — widzicie, tamten łokciem oparł się o jego bok i drugą nogę nie ma gdzie postawić. I jego plecak już trzeciemu „prezydentowi” przeszkadza. Myślisz, że czas już wszystkie marszrutki, autobusy i pociągi podmiejskie odwołać i wszystkich „prezydentów”, tak trzy czwarte od całego ogółu narodu na rowery przesiąść. Chiny nie Chiny, a coś w tym jest takiego pięknego, takiego niepowtarzalnego, że trudno wypowiedzieć słowami. (Chyba że można to porównać z kreatywnością, „siłą talentu i pięknem” udźwiękowionych tekstów i melodii współczesnych chórzystów i solisty „kwartału 95”). W czterdzieści pięć sekund w Radzie Najwyższej uchwalona przez monowiększość ustawa, żeby całą naszą gospodarkę na produkcję rowerów przestawić. I wtedy obietnica zmniejszenia taryf automatycznie się rozwiąże. Pokręciłeś pedałami tak kilometrów 20—25 do pracy — rozgrzałeś się. A potem — z pracy. Więc po co to ogrzewanie! Potrzeba ciepłych kaloryferów odpadnie. Taryfy w dół się przesuną. I obietnica
cacka stanie się rzeczywistością. Uczucie życia w kraju będącym wylęgarnią prezydentury jest niepowtarzalne. Idę pewnego wieczoru do domu. Siąpi zimna jesienna mżawka. Na ławce przy wejściu do klatki schodowej siedzi „prezydent”, dygocze z zimna i prosi mnie: „Słoneczko, wpuść do klatki ogrzać się”. Oczywiście wpuściłam i wyniosłam mu coś do zjedzenia. „Prezydent” z pierwszego piętra wyszedł zapalić i wygonił „prezydenta” w brudnym ubraniu z klatki, jeszcze mi przy tym coś powiedział. Poradził, bym zabrała go do domu, skoro jestem taka miłosierna. A ja odpowiedziałam, że postąpił niesłusznie, bo tamten jest z monowiększości i jego twarz całkowicie wpisuje się w większość „nowych twarzy”, mniejsza o to, że dawno nieogolona i niemyta. I że nie mam prawa wtrącać się w tryb turbo Rady Najwyższej, bo tam każdy głos monowiększości w uchwalaniu ustaw jest epokowy. Oni czują, że przyszli na krótko, dlatego klepią „ustawy”, nie czytając, nie wiedząc, o czym one są i po co. Muszą zwinąć i wyprzedać wszystko, co się da. Po to są „sługami narodu”, żeby nie przejmować się tym, co zdążą naprodukować dla swoich panów i że ktoś będzie musiał to długo i ciężko naprawiać. Sługusy to sługusy, co od nich weźmiesz! To przecież „kasta” służby. Z jakiegoś powodu właśnie w grudniowe dni (dni niezapomnianych rocznic) wspomina się 1 grudnia 1991 roku i jakby ktoś obcy dowodził mi: „Przecież za niepodległością zagłosowało prawie 91 procent Ukraińców”. Co więc stało się z narodem przez te 28 lat? Świadomi odeszli do szczęśliwej Ukrainy, a urodzili się ci, którzy czują po kwartalnemu? Co jednak stało się z narodem? I setki razy pytasz siebie, dlaczego na tak żyznej ziemi wyrosły tak płytkie, nędzne zasiewy, dlaczego na tej ziemi, obdarzonej luksusową przyrodą, nie rodzi się szczęśliwy los i z wieku na wiek mnożą się biedy i nieszczęścia? Zaglądasz do książęcych pałaców i hetmańskich majątków, pytasz wojowniczych książąt, czy to nie oni złamali żytnią podporę ogólnonarodowego losu i zwalili na jego głowę tysiące przekleństw i bied? Dopytujesz się i hetmanów, i kozackiej starszyzny, dlaczego nie mogli poskromić swojej zachłanności i tak mnożyli złe uczynki oraz zdradzieckość? Łapiesz piekący stuletni wiatr „apostołów czerni” na spienionych koniach i nawet widzisz wielką ropuchę u nich za pazuchą… I oto, zdawałoby się, wszystko powinno potoczyć się inaczej i szczęśliwy los wreszcie spotka się z narodem. Mija długich 28 lat, a cud się nie dzieje i on coraz bardziej oddala się od niego. Szczęśliwy los początkowo płakał, patrząc na sabat opętanych, jak rozkradali Ukrainę, jak złodziejstwo i korupcja oplatały ją ze wszystkich stron, jak bandyci i oszuści stawali się państwową elitą, a naród osłupiały obserwował to. A potem zaczął histerycznie śmiać się, z tego rechotu i narodziło się… Słowem, dośmiało się… Często stoję na przystanku autobusowym w miasteczku Fastów, niedaleko Kijowa. Obok — popiersie kozackiego pułkownika Semena Palija. A z boku na ogromnym kamieniu — tabliczka: „Sławnemu kozakowi, pułkownikowi ochotniczemu, fastowskiemu i białocerkiewskiemu Semenowi Palijowi 14.08 1622—14 01. 1710.” Czasami podchodzę do niego i „prowadzę” z nim milczącą rozmowę. Pytam, po co tak postąpił, wychodząc z zesłania, dlaczego zemsta i nienawiść do hetmana Mazepy zaślepiła go, że pomagał carowi Piotrowi I w bitwie pod Połtawą, a jeszcze przyprowadził ze sobą aż 30 tysięcy kozaków. Czy nie rozumiał, że walczy nie przeciwko Mazepie, a przeciwko Ukrainie, czy nie uświadamiał sobie, że jej krach zaczął się właśnie od tej przegranej bitwy połtawskiej, i 30 tysięcy kozaków kuło zwycięstwo imperialnej Moskowii, niestrudzonego ordyńca, który już wcześniej zgnoił tysiące kozaków przy budowie swojej stolicy. Ale nowe tysiące kozaków poszły za atamanem, obrażonym na hetmana, i siekły pobratymców. Czy nie mógł pułkownik po męsku rozliczyć się z Mazepą, a nie utopić w łzach i krwi Ukrainy, przecież zemsta i wściekłość cara na Ukraińców była piekielna! A Palij mi „odpowiedział”, że nie tylko on kuł zwycięstwo cara, ale i czterech pułkowników: starodubski, czernihowski, perejasławski i nieżyński. I każdego nazwał z imienia. A wkrótce na stronę cara przeszli jeszcze dwaj pułkownicy — mirhorodzki Apostoł i kompanijski Hałahan. A Mazepę opuszczają nawet ci, którzy go wspierali w walce przeciwko carowi. I dlaczego tak się stało? A wszystko przez tę samą podporę, na której powstała i trzyma się Moskowia. To jeden z jej filarów. Kłamstwo, kłamstwo i jeszcze raz kłamstwo!!! Mazepa zwrócił się z odezwą do kozactwa i narodu, by poparli go w walce z carską Rosją, która nieznośnie gnębiła Ukraińców i niszczyła wolności oraz prawa ukraińskiego kozactwa. Ale Moskal jednak trzyma się na kłamstwie. Mienszykow, który był przy granicach Ukrainy, nie tylko przeszkodził ukraińskim pułkom połączyć się ze Szwedami — zablokował przeprawy przez Desnę, ale wydał manifest, w którym hetman Mazepa został przedstawiony jako zdrajca, ten, który chce oddać cerkwie i klasztory w unię, katolikom, a naród oddać w poddaństwo Polakom. To zadziałało bezbłędnie wśród wszystkich warstw ludności. W to uwierzyli i kozacka starszyzna, i kozacy, i prosty lud. Cel został osiągnięty (dokładnie tak, jak w 1918 roku, że Pawło Skoropadski chce oddać Ukrainę Niemcom. Jak zadziałało niedawne kłamstwo przeciwko Poroszence). Naród osłupiał od tego, co działo się na Ukrainie, zamilkł, oniemiał przerażony tymi okrucieństwami, które popełnili Moskale w Baturynie i wokół niego, kiedy w promieniu 150 kilometrów wypalali wsie i torturowali chłopów. Moskowia po tym zwycięstwie wzmocniła się i stała się jednym z najsilniejszych krajów świata aż po dziś, a Ukraina zapadła w państwowy sen, niosąc na sobie piętno zdradzieckości i defetyzmu przez niestrudzonego wroga oraz mściwość kozackiej starszyzny i jej dążenie do dokuczenia Mazepie. Tak, dawał powody wielu, by go nienawidzić. Nienawidzili go jako pana, dalekiego od prostego ludu i kozackiej hołoty. Ale kiedy starszyzna wystąpiła przeciwko niemu, Mazepa już otwarcie prowadził walkę przeciwko carowi, a zatem walczył o Ukrainę i bardzo liczył na wsparcie kozactwa i narodu. Lecz okrucieństwo Moskala zejdzie wkrótce genetycznym strachem w duszach wielu pokoleń, zdeformowaną świadomością narodową nacji. Zapadła w sen, „zasnęła Ukraina, pleśnią porosła”, ale będzie wybuchać hajdamaczyzną i powoli gromadzić w głębiach złamanej świadomości siłę ducha. I to jest ta wieczna ukraińska rzeka, która ma jedno i to samo ujście, jedno koryto
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
wierzeni: zdemoralizować ukraińską elitę, zdjąć ją z postumentów obrońców kraju i obniżyć do poziomu szarej, zrewoltowanej masy, „wrogów narodu”. A obywatel ma w to niechybnie uwierzyć i jeszcze bardziej pokochać „sługi narodu”. Trening z nim przeprowadzono, egzamin z zombingu zdał na „celująco”. Połknął i jeszcze nie strawił Hołoborodźkę wraz z jego sługami — połknie i putinowski scenariusz przekształcenia obrońców Ukrainy we wrogów, moralnych odszczepieńców, złodziei, morderców. W 1937 roku jego scenariusz zadziałał, kiedy inteligencję, intelektualistów, artystów przekształcono w amerykańskich i angielskich szpiegów, trucicieli kołchozowych krów i w ogóle „szkodników szczęśliwego sowieckiego życia”. I z potomkami tych „wrogów” czyniono drwiny i horror: były przed nimi zamknięte wszystkie drogi do edukacji i spokojnego, pełnowartościowego życia. Prześladowano ich i terroryzowano, zmuszano do wyrzeczenia się swoich rodziców. Rogi z tego piekła wyłaniają się. I co najważniejsze — duch i nawyki kłamcy Moskala. Oto wam „organizacja terrorystyczna”, oto wam „terroryści”. I jest im obojętne, kogo zabijać — czy moskiewskiego dziennikarza, czy ukraińską patriotkę-wolontariuszkę. Taki scenariusz jest bardziej przekonujący. Jest w nim więcej „internacjonalizmu” i „prawdziwości” oraz „ogólnoludzkich wartości”. Mówiąc, że tutaj pismo Moskali nie ma z tym nic wspólnego — o, nawet nacjonalistkę obronili. To wszystko wybryki „przeklętych banderowców”, którzy zabijają i jedzą dzieci. I oto dobrali się do moskiewskiego opozycjonisty i przygotowują do wydania jeszcze Marusię, sławną córkę nie bardzo (nie w całości) sławnego narodu. Takie wrażenie, że „terrorystami” kierują kosmici, bo oni niby i nie z Moskalami, i nie z Ukraińcami — a u nich kolejny trening. Pod ostrzał trafił rosyjski opozycjonista, weźmiemy się za patriotkę. Oto tutaj, wydaje się, i wykoleili się „scenarzyści”. Zbyt już kadebistyczny duch jest odczuwalny. I scenariusz bez polotu. Na obywatela obliczony. I podobne głosy — to nie problem w czasach komputerowych możliwości. I to nie jedyny kreatyw współczesnej władzy, która ma zbyt wielu pomocników, konsultantów i profesjonalnych wolontariuszy z pragnieniem rozpalenia wojny wewnątrz kraju, zdestabilizowania i tak niestabilnej sytuacji, dodemoralizowania i tak już zdemoralizowanego narodu tanimi humorystycznymi show i „ruskim mirem” seriali telewizyjnych. A co najważniejsze — zniesławienia tych, którzy stanowią obecnie sławę i nadzieję Ukrainy. Takie coś sprawdza się w krajach niestabilnej gospodarki, niepatriotycznej władzy i tej „monowiększości” narodu, gotowego połykać wszystko, co zostanie mu rzucone na żer. Osobiście ja w te „kryminalne objawienia” nie wierzę. Zbyt tani i fałszywy materiał w tych architektonicznych konstrukcjach, na które skusiła się obecna władza. I kiedy ich gwiazda wszechwładzy zatoczy się za putinowskie krajobrazy, kiedy otrząśnie się wyborca-hołoborodźkowiec, oto wtedy Ukraina osądzi ich jako przestępców i janczarów, i trzydzieści srebrników, którymi Judasz brzęczy już od dwóch tysięcy lat, zadzwoni i w ich duszach. A Klio napisze najbardziej odrażające strony naszej historii. Ale ja im tego nie życzę. I dlatego ten ranking, który zaświadcza o nieszczęśliwości ukraińskiego narodu, zapewne jest prawdziwy i zbyt bolesny. Trudno uwierzyć w szczęśliwy byt narodu, który sam, swoimi wysiłkami oddaje własny los na pastwę wroga i chronicznie wybiera „ślepych przewodników dla ślepych”. Kiedy wielka ukraińska żaba staje się sędzią i prokuratorem i ogłasza wojnę Ojczyźnie. Syndrom Palija uderzył ją w serce w 1709 roku, w 1918 roku. I już w 2019 roku. Jeśli oto ci, którzy byli nie „za”, a „przeciw” i znajdują jakieś słowa na swoje usprawiedliwienie, i ich żaba zapadła w zimowy sen, to nie śpi i cierpi ukraiński los i nasłuchuje cichego szlochu. To płacze Ukraina, wymawia ich imiona i prosi Boga, aby tym razem nie karał jej moskiewską pętlą, wybaczył i posyłał mądrzejszych… Kateryna MOTRYCZ
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy artykułu «Syndrom Palija», s. 5
Zakończenie. Początek na str. 5. „Radziecka świadomość” buduje Dnieproges, odbudowuje kopalnie Donbasu i huty, zagospodarowuje ugory, jedzie na budowy komunizmu i wytapia stal. I mnoży pięćsetniczki, bohaterów pracy na polach i w oborach. Wydawałoby się, że to już na zawsze, wyrodzenie i zwyrodnienie narodu. A te promyczki wolności — szestdziesiatnyky za kratami — to tylko przejawy zdrowych komórek w zniszczonym układzie odpornościowym chorego organizmu narodu. Ale historia chodzi swoimi drogami, a szczęśliwy los poniekąd szuka narodu, ale nie może się z nim spotkać. Przyszedł, zapukał do bramy, a jego nie ma w domu albo nie wszyscy w domu, i nie ma komu otworzyć tej bramy. Oto już 28 lat puka, a on na wyborach, wybiera czołowych i wszystko na radość Chutinowi Puju, aż tak, że on powie „niedonarod, niedopaństwo”. Nie precyzuje, że do takiego wyboru dołożył cały swój kadebistowski geniusz, i jak doświadczony przewoźnik kieruje „promem” w potrzebne koryto, żeby na pokładzie byli swoi, posłuszni i sterowalni. Bo niepokornych Moskwa nie cierpi. Tych czołowych, których ona nie może złamać przez kolano, łamie naród. I metod jej nie brakuje. A słabsza część narodu nawet nie zauważy, że go złamano. Oto wszystko działo się na naszych oczach, a Klio tylko osłupiała obserwowała to widowisko, jak naród codziennie przez długie miesiące połykał to słodką pianę, to gorzką, kiedy pokazywano mu z zombipudła to „bohatera”, to „antybohatera”. „Antybohater” wywoływał nienawiść większą niż miłość do „bohatera”. I nienawiść zwyciężyła. Jak u kozackiej starszyzny i hołoty do Mazepy, jak zwyciężyła ona u S. Petlury i W. Wynnyczenki oraz biedoty do „pana” Pawła Skoropadskiego. Tak urządzony jest Ukrainiec, że musi kogoś to ubóstwiać, to nienawidzić. Oto dobry los znów zapukał do bramy, a otworzyć nie ma komu — nie wszyscy w domu, solowy koncert wirtuoza-pianisty oglądają, ryczą ze śmiechu i w duchu przysięgają, że tylko taki może uszczęśliwić ich i tylko „o takim marzyła” przez wszystkie wieki matka Ukraina… A ci, których zastano w domu, z żalem rozłożyli ręce, mówiąc, niech się śmieją, niedługo zaczną płakać. A usta narodu cicho dodały: „Czemu biedne — bo głupie, czemu głupie — bo biedne”. I mimo że wysokie pensje, emerytury, przytomne ceny na wszystko i przystępne taryfy odpłynęły, nie przypłynąwszy, fraza „was oszukano” nikogo z tej kohorty, której dobry los nijak nie może zastać w domu, nie drażni, nie obraża i nie trzeźwi. Oni wciąż tak samo trzymają dłonie w pozycji oklasków i spodziewają się cudu, bo ich wiara jest twarda i niezachwiana. Oni nawet nie domyślają się, że w tym, iż Ukraina codziennie odkrywa „nowe twarze” korupcjonistów, oszustów, zdrajców, niemoralnych typów, podłych despotycznych łotrów i otwartych wrogów, którzy są gotowi sprzedać wszystko z młotka i oddać Ukrainę wrogowi czy to w długoterminową dzierżawę, czy w wieczne użytkowanie, winni są tylko oni. (Codziennie po trochu oddawane jest państwo ukraińskie — oto na horyzoncie handel ziemią, oto zamaskowana pod samorząd lokalny federalizacja). Że właśnie oni i wprowadzili ich na państwowy Olimp, połykając kłamstwa. I znów falami przetacza się niepokój, napięcie, strach o ojczysty kraj i państwo. O ojczystą ziemię — jako nieodłączną część ukraińskiej duszy i ducha. I znów oszukany naród, skuszony przez manipulatorów i łazików, i znów — żywa gałąź na zgniłym drzewie narodu, patrioci, wieczni zakładnicy tłumu, z niezmiennym „sława Ukrainie”, „śmierć wrogom”, z układem odpornościowym Majdanów — jako ratunkiem narodu i państwa. Semen Palij i ci pułkownicy, którzy przeskoczyli do cara i poprowadzili za sobą Kozaków, nie mieli telewizji, oszustów-gadułów z kłamliwymi „tajnymi materiałami”, nie wiadomo, co mówił kozackiej hołocie, jak przekonywał ich iść na to imperialne pobojowisko, gdzie Kozacy Petro, Panas, Hryćko zabijali swoich pobratymców, czy może nawet rodzonych braci Pawła, Pańka czy Hawryła, którzy walczyli po stronie Mazepy, a więc — Ukrainy. Dopuszczam, że oni także byli przepełnieni nienawiścią do hetmana, i on dawał ku temu wszelkie podstawy. I w tej nienawiści do jednej konkretnej osoby nie brzmiało słowo „Ukraina”, tylko było pragnienie zemsty na nim. Może to jest jedno z największych przekleństw, które spadły na nas i nadal spadają, bo „syndrom Palija” nie minął i nadal żyje w naszej świadomości jako śmiercionośna komórka. Dlatego na tej tabliczce obok popiersia Palija przez kogoś wygrawerowane słowa „Bądź godny pamięci tych, co legli za wolność Ukrainy w mogile. Wspomnij ich, sławnych i świętych, czerp od nich natchnienie i siłę” — z jakiegoś powodu zasmuciły mnie. Owszem, że czerpiemy! Owszem, że jesteśmy godni!.. My przecież całkiem niedawno połknęliśmy „patriotyczne” „przeciw wszystkim”, a wyszło za tego, kto obecnie sponsoruje wojnę w Donbasie tymi pieniędzmi, które ukradł narodowi i wywiózł eszelonami do Rosji. Nie najgorsi na to zagłosowali, a „najbardziej świadomi”. I po jakichś dziesięciu latach znów połknęli kłamstwo. To już najświeższe wydarzenia. W rozmowach o rankingu wirtualnego prezydenta Hołoborodki często brzmi to czy to jako usprawiedliwienie naszej narodowej nieudolności, czy to jako zapewnienie, że nie jesteśmy takimi już znów wieśniakami, a po prostu byliśmy przeciw tamtemu, nowemu panu, prawie Mazepie — Porochowi. Że w tym wielogłosie, zapewniają, są i głosy ludzi rozumnych, którzy po prostu nie chcieli słyszeć tego imienia. A takie imię jak Ukraina oni słyszeli?! A pułkownicy Palij, Połubotok, Żurachiwski, Tomara, Skoropadski, Apostoł i Hałahan nie mogli słyszeć o Mazepie. I też nie byli nierozumni. A Symon Petlura i Wołodymyr Wynnyczenko nie mogli słyszeć imienia odnoszącego sukcesy utalentowanego generała, a potem szefa państwa ukraińskiego, też odnoszącego sukcesy i umiejącego, P. Skoropadskiego. I oto po 310 latach wszystko powtórzyło się z uderzającym podobieństwem. Syndrom Palija i innych znamienitych dostojników powtórzył się już na nowym historycznym zakręcie. Wiem, że wielu świadomych patriotycznych ludzi wchodziło w zwadę z tymi „intelektualistami”, spierało się z nimi i przekonywało, by nie „walić państwa”, nie głosować „przeciw Porochowi”. Więc myślę cały czas: czyżby ich „wyrafinowany” intelekt i jałowy „patriotyzm” zupełnie, no zupełnie, nie wyobrażały sobie, jak będą toczyć się wydarzenia dalej? Że podobne przywiedzie sobie podobnych, i oni razem urządzą sabat i wszystko w trybie turbo, żeby nikt nie zdążył ochłonąć. Jeśli rozumni, to czyż nie wiedzieli, że za „nowymi twarzami” stoją stare, i będą one pełznąć na Ukrainę, żeby dokonać zemsty? Będzie pełznąć cała nienasycona, żarłoczna armia, gotowa dojeść to, czego nie dojadła przy „poprzednikach”, a jeszcze dokonać zemsty na tych patriotach, którzy przepędzili ich z ojczystej ziemi. Nie wyobrażali sobie, jak szybko będzie kruszyć się i łamać państwowa piramida i ręka Kremla będzie szarpać za sznurki, żeby lalki wykonywały ich polecenia i wypowiadały ich teksty. Jak wszystkie gadki „intelektualistów” o pragnieniu zmian i śmiechy nie-do-intelektualistów zamienią się w ciche jęczenie, a do słowa „rozczarowanie” przylgnie określenie „wielkie”. A w ich portfelach zagnieździ się wiatr, a nowe rachunki za taryfy komunalne nie będą pachnieć farbą biletów na koncerty 95
tego kwartału. Że przechył w stronę Rosji i duch małorosyjskości po prostu tryskał ze wszystkiego, w co zaangażowany był lider programów telewizyjnych i seriali. I nie mógł zmienić swojego wewnętrznego świata, swojej filozofii bytu, bo takim przyszedł na ten świat. Ale swoją misję wykonał: naładował tym duchem miliony telewidzów. Więc pytanie do tych mędrców, którzy byli przeciwko Poroszence: czy właśnie o takim liderze Ukrainy marzyliście?! I duch jego jest zbyt obcy duchowi Ukrainy, i jej duch jest mu obcy i niezrozumiały. Za to się nie sądzi, nawet nie potępia, bo duchy wybierają tych, których mogą wybrać. Ale pokolenia sądzą swoich poprzedników za ducha zdradzieckości, nie mądrości, cierpiąc, nie wybaczają tym, którzy wybrali im wyszczerbiony los. Na liście tych, których słudzy pragną rzucić za kraty, widnieją imiona największych patriotów, którzy są tak samo znienawidzeni przez Moskali, jak i imię Stepana Bandery. To już stało się kodem genetycznym Moskala. Zatruł się nim i nim przesycił. Pamięta, co robili z nim banderowcy w swoich lasach, ale nie opowiada, że to była odpowiedź powstańców na wanny z kwasem siarkowym, do których Moskal wrzucał ich i gdzie całkowicie rozpuszczało się ludzkie ciało, na te gigantyczne doły półzamęczonych ludzi, którzy długo się poruszali, nie opowiada też o tysiącach utopionych dziewcząt z powstańczych stron, które utopili, żeby więcej nie urodziły sobie podobnych. Czyżby więc i u „nowych twarzy” był ten sam „kod”? A scenariusze sądów pokazowych jakby ktoś pisał ręką tego, kto wrzucał do przerażających wanien Ukraińców, do studni żywych głowami w dół… Kto zna się na czekistowskich metodach wojny bez broni i armii. Co dzień, co dwa wyłaniają się obrazy „wrogów narodu” i wszystko dlaczegoś wśród patriotów — polityków majdanowców, wojskowych, wolontariuszy. To ta elita, ta siła obronna, która nie po prostu przegoniła bandytyzm z Ukrainy, ale dała też Moskalowi po zębach i zachwiała jego wiarę w jego niezwyciężoną siłę ofensywną, a ten smok nie doliczył się już kilku swoich głów z siedmiu i tysięcy tysięcy swoich zdobywców. W tym, co dzieje się obecnie u nas, tak powiało sowieckimi katowniami, „czarnymi wronami” 37. roku, a cień ręki Kremla jest tak konkretny i ciemny. I metody stare, prze
Tłumaczenie maszynowe
Walerij ŻURAWKOW, Kijów. Całkowicie zgadzam się ze strategicznym drogowskazem Jurija Szczerbaka: „Ukraina powinna podążać proamerykańską drogą Polski, a nie polegać na prorosyjskich państwach Europy (Francja, Niemcy), które, jak pokazuje historia, skłonne są do niemoralnego kompromisu z Rosją kosztem Ukrainy…”. Autor tych słów miał okazję przez pięć lat (1996—2000) brać aktywny udział w sferze zarządzania państwowego (organy centralne), być współtwórcą strategii i taktyki integracji Ukrainy z UE. Pewnego razu zawieziono nas na przedmieścia Brukseli, aby odpocząć od wielodniowych posiedzeń. Nalano kieliszki. I tylko obecni je podnieśli — rozległ się taki grzmot, że mało szyby nie powypadały. Pomyślałem: czy to nie znak Boży? Przez pięć lat nie opuszczały mnie wątpliwości co do szczerości sterników UE. Choć byłem wtedy sekretarzem odpowiedzialnym komisji ds. przygotowania Planu działań integracji Ukrainy z UE, który zatwierdził Ł. Kuczma. Jak szybko przyjęto do UE kraje bałtyckie, Europę Wschodnią! Ukrainę — nie ma mowy! Oni uczyli nas, jak trzeba pisać litery, a strategii państwowych, doktryn, koncepcji nie tworzyliśmy. Te teksty, a także memoranda, programy, już przetłumaczone na ukraiński, podsuwały nam MFW i Bank Światowy. Jeszcze jedna „diagnoza” Jurija Mykołajowycza: „Kto wierzy w dobre intencje Rosji — jest nieuleczalnym politycznym idiotą”. Na to komentator na Facebooku na stronie „Jarosławiw Wał”, Petro Daramanczuk, zauważył: „W stu procentach prawda. A kto uważa, że żyć na Ukrainie i nienawidzić wszystkiego, co ukraińskie — języka, kultury, duchowości, historii, a nawet samych Ukraińców — autochtonów tej ziemi, samemu zaś patrzeć na Rosję, jak wilk zawsze patrzy w las, wychowywać własne dzieci w duchu nienawiści do swojej ojczystej ziemi, narodu i miłości do naszego wroga, północno-wschodniego sąsiada — to normalne, a przy tym spodziewać się szybkiej poprawy życia w naszym kraju poprzez doprowadzenie do władzy kolaborantów — ten jest podwójnym idiotą”. Niektórzy mają wątpliwości co do niechęci ekipy ZE do interesów narodowych Ukrainy. Przy tym liczna większość rodaków jest bardzo podobna do mitycznych strusi z epoki Pliniusza Starszego... Jako specjalista w dziedzinie bezpieczeństwa państwowego zaświadczam: energetyczne, ekonomiczne, informacyjne — oto trzy filary bezpieczeństwa, jeśli nie dotykać wojskowego. Można imitować aktywność w tych kierunkach, ale niczego nie ruszać z miejsca, robić dziury w przebiegle zaplątanych płotach ustawodawstwa. Taka jest nasza polityka wszystkich lat niepodległości. Swoją drogą, taka była udokumentowana treść instrukcji KGB dla polskiego premiera Balmonta, wzmianki o którym są starannie wycięte z Internetu. Tam znajdziecie tylko o poecie-rusofilu Konstantym Balmoncie. O wspomnianym przeze mnie premierze — nic. Ten dzielny człowiek, prawdziwy patriota, zastrzelił się, aby nie szkodzić Polsce. Czy jest wśród naszych „władców” choć jeden jemu podobny, gotowy zastrzelić się, aby nie wykonywać zachcianek Kremla? Odnośnie bezpieczeństwa energetycznego Ukrainy. Tylko dwa momenty z realiów 2019 roku: — zabroniono podłączać do ogólnokrajowych sieci nowo wybudowane elektrownie słoneczne, trwa szalony atak na zniesienie „zielonej” taryfy; — wznowiono import energii elektrycznej z RF — niech degradują nasze moce wytwórcze, niech górnicy latami nie otrzymują wynagrodzenia… Z przyjściem nowej „Ekipy-ZE” obserwujemy pewne umocnienie hrywny na tle pogorszenia salda bilansu handlowego, spadku produkcji przemysłowej, wzrostu cen i taryf. Oto jak to wyjaśnia komentator na Facebooku, Ołeh Iwanenko: „1. Gospodarka w ostatnich miesiącach nie zaczęła lepiej pracować, a raczej odwrotnie. Dlatego obniżenie kursu dolara to sztuczny proces. Piramida finansowa. Zielone »MMM«. 2. Pieniędzy w skarbcu nie ma. (Myślę, że to i tak zrozumiałe). Ale »łatać dziury« trzeba, i wtedy rząd Ze zaczął handlować »powietrzem« w postaci papierów wartościowych pod astronomiczne dywidendy (16—19%) dla obcokrajowców. 3. Przyzwyczajeni do rzetelności przy pracy z papierami wartościowymi (tym bardziej pod gwarancje państwa) zagraniczni inwestorzy rzucili się skupować nasze obligacje. Ale robić to muszą za hrywny — taki jest warunek. 4. A jak wiecie, kiedy dużo jakiegoś towaru jest na rynku, jego cena spada. Na obecny moment wwieziono i sprzedano na aukcjach międzybankowych prawie 5 mld dolarów. Oto cena na niego i spadła. 5. Jednak biznesmeni rozumieją, że ta »bańka mydlana« wkrótce pęknie. A »strzałem kontrolnym w głowę« dla kraju stanie się wyjście MFW z Ukrainy. I oto wtedy dolar już nie będzie spadał, a gwałtownie wzlatywał. Dlatego biznesmeni (w tym ci, którzy głosowali i wspierają Ze) już teraz w towary i usługi wliczają swoje przyszłe straty, a my już za nie płacimy. Oto i cena wszystkiego rośnie. 6. W rezultacie, kiedy wielokrotnie wzrośnie kurs i jeszcze bardziej podskoczą ceny wszystkiego, — to nie da możliwości rolnikom przygotować się do następnego sezonu (nasiona, nawozy, paliwo, technika...), a to będzie oznaczało, że zostaniemy jeszcze bez zbiorów. 7. A tu przybędą po swoje odsetki zagraniczni finansiści, którzy kupili ukraińskie obligacje i bardzo liczyli na rzetelność ukraińskiego rządu. I wtedy ich znowu wyciągną z naszych kieszeni wysokimi cenami i taryfami. Ale tych pieniędzy i tak nie wystarczy (tym bardziej Kołomojski dawno już proponuje ogłosić Ukrainę bankrutem i uznać default). I wtedy jeszcze się skompromitujemy, i na wiele dziesięcioleci za Ukrainą utrwali się piętno niewiarygodnego partnera. 8. I tu tylko pozostanie wyjść na arenę Putinowi i powiedzieć: »A mówiłem wam, że to kraj-oszust. Teraz zdejmujcie ze mnie sankcje i nakładajcie je na niego...«. Kurtyna... P. S. A na duszy smutno, kiedy rozumiesz, że dla oklasków jacyś klauni zamieniają twój kraj, twój naród w piramidę finansową, która zaraz runie, grzebiąc nas wszystkich pod jej gruzami...”. Bezpieczeństwo informacyjne: przegrywamy na wszystkich kierunkach. Odnośnie naszych mediów Jurij Szczerbak konstatuje: „Język, obraz telewizyjny, oficjalny komunikat w prasie przestają być źródłem informacji, zamieniają się w rodzaj broni masowego rażenia, rodząc miliony ofiar…”. Zwracam uwagę osób zatroskanych o zachowanie państwowości Ukrainy na to, że przeważająca większość kanałów radiowych i TV to prywatna własność wrogów Ukrainy, „neurochirurgów” świadomości narodowej. Swoją drogą: „genialny” teoretyk KGB Putin oświadczył, że ukraiński etnos wymyślił polski hrabia Potocki. „Z tym trzeba coś zrobić”, uważa on. Niektórzy rozsądni teoretycy polityki językowej, w szczególności z Akademii Kijowsko-Mohylańskiej, uważają, że mieszane media (ukraiński+rosyjski) nie sprzyjają wzmocnieniu statusu języka ukraińskiego jako państwowego, a jedynie sprzyjają machinacjom z kwotami, surżykowi, ekspansji rosyjskiego, mentalności „kakaja raznica”. Moim zdaniem, tego trzeba nie tylko wysłuchać (za „janukowyczem” — „usłyszeliśmy was”, „usłyszę każdego” itp.). „Pora i włast’ upotriebit’!”, jak mówią niektórzy nasi „bracia-Rosjanie”. Odnośnie rosyjskiego wektora „mądrej”
polityki “Komandy-ZE” można już przytoczyć niemało przykładów. Jeden z nich: nawet paranoik Józef (Soso-Koba) Dżugaszwili (pseudonim “Stalin”) nie wpadł na to, aby w 1942 roku zaprosić do Moskwy na Plac Czerwony hitlerowskich korespondentów-kadrowych sługusów Goebbelsa w celu stymulacji kapitulacji-pojednania. A oto “Kwartał” wpadł! Dziwię się, którym organem? Wykonuje posłusznie ta ekipa także wskazówki “starszego brata” odnośnie zwiększenia szacunku do tak zwanego “ukraińskiego”, w rzeczywistości rosyjskiego prawosławnego kościoła MP w Ukrainie. Kwiaty tam nosi! A także odnośnie sensacyjnego “ujawnienia” głośnych spraw z zastosowaniem niezatapialnych “wilków” i bezpodstawnym oskarżeniem obrońców Ukrainy… Zrozumiałe, że czwartego naszego prezydenta KGB trzymało na haczyku kryminalnej biografii. A co z szóstym? Zupełnie inaczej! Według formuły Sorosa-Kołomojskiego! Nie chwalę się tym, że w swojej książce “Anatomia “braterstwa”. Przegląd informacyjny źródeł Internetu”. — Seria: Państwowość Ukrainy: historia i teraźniejszość — Wersja elektroniczna. — Kijów, 2016. — 120 s. — 4 dodatki1 ujawniałem osobliwości wojny informacyjnej FR przeciwko nam. Gorzko jedynie to, że nikt z “władców” jej nie czytał! Czy warto kontynuować tę serię? Krótki wykaz stron książki i myśli Jurija Szczerbaka, na które, jak mi się wydaje, musiałby zwrócić uwagę myślący, zdolny trzeźwo myśleć czytelnik: str. 125 — krytyka pacyfistów; str. 199 — kryzys demokracji; str. 206 i dalej — europejski chaos: str. 208 — alternatywny plan B na przyszłość; str. 210 — putinizm i jego ofiary, komentarze profesora W. Wasylenki; str. 212 — ile lat Rosja nie wojowała? Spójrzcie w Wikipedii Lista wojen z udziałem Rosji. Nie wojowała jedynie kilkadziesiąt lat od czasu bitwy na Kulikowym Polu 1380 roku. Swoją drogą, historycy nijak nie mogą udowodnić, że ona rzeczywiście była… Str. 213 — głębokie pacyfistyczne myśli amerykańskiego analityka Johna Kennana o rosyjskiej przyszłości; str. 214 — myśli Pawła Sztepy2 o wojnie dwóch przeciwstawnych światów; str. 222 — Ukraina stoi na progu przyszłości, błądząc nad przepaścią w warunkach wojny-pokoju ze strachem przed wojną — i trudno powiedzieć, kiedy kraj uwolni się od niepokoju o los swoich dzieci. I czy uwolni się w ogóle. W osobie Jurija Szczerbaka widzimy wybitnego profesora politologii. I nie tylko Kijowsko-Mohylańskiej Akademii. Czy to choć na jeden milion lat świetlnych jest osiągalne dla prymitywnych aktorów “Kwartału” — marionetek Putina-Kołomojskiego? Efekt chronokolapsu (str. 46 książki J. Szczerbaka) — genialne odkrycie politologii! Obok tego — jeszcze raz przeczytajcie Prawa, które pomogą zrozumieć przyszłość (str. 51—57). Czy to nie najwyższy stopień filozoficznej teorii? Siedem przypowieści Jurija Szczerbaka o statku umarłych, zmianie pokoleń i nieśmiertelności duszy; mieście, które marzyło o jasnej przyszłości; dwóch pieśniach i dwóch tańcach; miejscu człowieka w historii; szalonych marzeniach dowódcy kompleksu rakietowego; długiej podróży do Freetown; trzech górach. Właśnie te przypowieści oświetlają drogę do poznania głębokich praw naszego bytu i świadomego ich rozumienia. Gdyby biblijny król Salomon żył w naszych czasach — wzniósłby się do jeszcze wyższych szczytów jego filozoficznych przypowieści dzięki Jurijowi Mykołajowyczowi. Jeszcze raz oddaję hołd wydawnictwu “Jarosławiw Wał”, jego utalentowanemu kierownikowi Mychajle Fedotowyczowi Słaboszpyckiemu za wysoki poziom redakcji, oprawy graficznej, poligrafii. Książka Jurija Mykołajowycza Szczerbaka “Ukraina w epoce wojny-pokoju” — to Biblia współczesnej Ukrainy, która ma stać obok Nowego Testamentu, Kobziarza na półce z książkami w każdym domu. Ta książka powinna zająć czołowe miejsce w nowych nabytkach bibliotek obwodowych i rejonowych z odpowiednim informowaniem czytelników. To nie tylko “Książka roku”, to książka epoki. Mało kto z przeciętnych Ukraińców dzisiaj ma możliwość kupić ją. Nie wystarcza na chleb. Dlatego trzeba zmobilizować Ukraiński Fundusz Kultury, Ukraińskie Stowarzyszenie Biblioteczne, mecenasów, inne źródła, aby pojawiła się ona w każdej bibliotece. Odnośnie nagród: nie tylko Szewczenkowska. Takiej książce i Noblowskiej za mało! ————————— 1 Umieszczono w bibliotece elektronicznej Biblioteki Publicznej im. Łesi Ukrainki miasta Kijowa. 2 Zob. Żurawkow W. W. O Pawle Sztepie i jego książce “Ukrainiec i moskal: dwie przeciwności”. Wersja elektroniczna. — Seria “Państwowość Ukrainy: historia i teraźniejszość”. — Kijów, 2015. — 96 s. Umieszczono w bibliotece elektronicznej Biblioteki Publicznej im. Łesi Ukrainki miasta Kijowa.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
rówce” – szeptał Andrij i w myślach się modlił. Przypomniał sobie modlitwę swojej matki, modlił się jej słowami: „Boże, wejrzyj na mnie, zmiłuj się nade mną”. – Kim jesteście? – zwrócił się do Andrija generał. – Jestem Andrij Szewczenko, komendant szkoły piechoty w Tarnopolu – głos Andrija drżał. – Nie jesteście Szewczenką, jesteście zdrajcą Ukrainy! Moskiewskim sługusem. My, ukraińscy powstańcy, mamy obowiązek was rozstrzelać! – Nie czuję się winny wobec narodu ukraińskiego. Nie byłem na wojnie. Jestem Ukraińcem! Takich jak ja w armii radzieckiej są tysiące. Jeśli chcecie mnie zabić za to, że będąc w armii radzieckiej w czasie pokoju, nie zapomniałem języka ukraińskiego, i za to, że mój ojciec, Jarema Szewczenko, wychował mnie przede wszystkim na Ukraińca, to zabijajcie! – Pokażcie wasze dokumenty! – głos generała złagodniał. – Bardzo proszę! – Andrij szuka w wewnętrznej kieszeni swojego munduru dokumentów, jego ręce nie drżą, ale go nie słuchają, mówi: „Chwileczkę!”. – Nie denerwujcie się! Powiedzcie, gdzie się urodziliście? – Urodziłem się we wsi Sunky. Moi rodzice to kołchoźnicy... mój tata Jarema Szewczenko, robotnik w fabryce narzędzi rolniczych w Czerkasach. – Co za radość! Wy jesteście Andrij Jaremycz Szewczenko, a ja jestem sotnik ukraińskich powstańców Hałajda! Jarema Hałajda! Bohater poematu Szewczenki. Urodziłem się w Medwediwcach. Niemcy mnie, radzieckiego kapitana, złapali, uciekłem i przyłączyłem się do ukraińskich partyzantów na Tarnopolszczyźnie. – Czytałem o was w „Kobziarzu” – wypalił Andrij. Podszedł bliżej do sotnika, wyciągnął do niego rękę. Objęli się. Słychać było szum lasu nad nimi. Wydawało się, że przyroda wita braci. Ciszę przerwał swoim smutnym głosem Hałajda. – Nie jestem pewien tego, że wy, panie kapitanie, wróciwszy do Tarnopola, nie powiecie czekistom, że mnie widzieliście. A jeśli nawet nie powiecie, to was razem z waszą szkołą i tak pogonią jutro zabijać w tych lasach mnie i moją sotnię! Nie mam prawa wypuścić was jak zwykłego wędrowca w lesie z powrotem do Tarnopola. Czyż nie lepiej wam zostać w sotni? – Według zasad wojny macie prawo mnie rozstrzelać. Ale według zasad ludzkości powinniście zapytać mnie, waszego ziomka, dlaczego nocą wybrałem się w te lasy. – Andrij! Andrij Jaremycz! Wiem, że nie poszliście szukać nocą w lesie nikogo innego, jak tylko nas, ukraińskich partyzantów! – Nie, panie sotniku! Nie, sławny Hałajdo! Poszedłem do tego lasu, bo powiedziała mi pewna dziewczyna, Łesia, która urodziła się w jakiejś nieznanej osadzie, ale w tym lesie. Pokochałem tę dziewczynę, poszedłem szukać jej rodzinnego gniazda. – Łesia?!! Łesia powiedziała wam, żebyście szukali jej w tym lesie? To dla mnie ogromna radość! Oto wam, panie Szewczenko, na mojej głowie stoi wasza czapka wojskowa, podarowana mi przez Łesię. A na piersi u mnie, przyjrzyjcie się, mały niebiesko-żółty tryzub, podarowany tak samo przez Łesię. Hałajda i Andrij objęli się po raz drugi. Hałajda zaprasza Andrija, by szedł za nim. Chce pokazać swoją kryjówkę. Jest niedaleko, kilometr. Idą w ciemności, towarzyszy im bojówka. Migają latarki z przodu i z tyłu. Niespodziewanie Hałajda prosi Andrija o wybaczenie: „Musimy zawiązać wam oczy, żaden człowiek, który tu gości, nie śmie widzieć ścieżki do mojego bunkra. Tutaj niedawno przebywał Roman Szuchewycz z sotnikami Galicji. My im również zawiązywaliśmy oczy, żeby nie widzieli ścieżki do mojej kryjówki”. A ścieżka do schronienia jest kręta, długa, Andrij jej nie widział, tylko nogami poczuł, że schodził schodami w dół, a potem wychodził schodami w górę. W bunkrze rozwiązano Andrijowi oczy. Zobaczył oświetlony latarkami bardzo wąski i wysoki pokój, ściany wyłożone sosnowymi okrąglakami. Stała tam szeroka ława, obok niej stolik, na nim książki, a na ławie huculskie koce. Hałajda wziął latarnię, uniósł ją i w świetle pokazał kilka wyrzeźbionych na deskach ludzkich
Tłumaczenie maszynowe
I. Pewnego lipcowego wieczoru 1946 r. Andrij Szewczenko, dwudziestodwuletni śniady młodzieniec o atletycznej budowie z Czerkas, kapitan armii radzieckiej, spacerował w parku nad jeziorem w Tarnopolu. W grupie młodzieży, która wracała z parku do miasta, zobaczył dziewczynę o niezwykłej urodzie. Uśmiechnął się do niej, a ona odpowiedziała zachęcającym uśmiechem. Ten uśmiech Andrij gestem dłoni przygarnął do swoich ust. Minęli się, ale nie rozeszli. Przez chwilę stali jak wryci. W jego surowy, wojskowy nastrój łagodny dziewczęcy uśmiech przeniknął niczym promień południowego słońca w zimne poranne powietrze. W wyobraźni Andrija wyłaniały się twarze dziewcząt z tej szkoły w Czerkasach, w której się uczył. W rozbudzonej młodzieńczej duszy kapitana pojawiła się postać jego matki. Zielone, lśniące oczy dziewczyny, którą zobaczył, przypomniały mu zielonkawe źrenice oczu jego matki z mgiełką smutku. I wzrostem tarnopolanka była taka sama jak jego matka. Następnego dnia pod wieczór, po zajęciach w szkole, Andrij stał już w tym miejscu nad jeziorem, gdzie doszło do milczącego, ale poruszającego poznania z jego boginią. Wierzył, że przyjdzie, myślami przywoływał ją, przygotowywał się do spotkania, w lustrze jeziora uważnie oglądał siebie. Zdjął czapkę. Nad czołem zobaczył czarne loki, niczym skręcony kozacki osełedec. Był kopią swojego ojca, muskularnego, czarnowąsego, barczystego robotnika Jaremy Szewczenki, który sam uważał się za potomka zaporoskiego kozaka. Andrij oburącz pogładził swoje dobrze ogolone policzki, dotknął wysuniętej do przodu brody, co świadczyło o jego nieustępliwym charakterze. O swoich piwnych oczach nigdy nie myślał, nie uważał ich za ładne, a jedynie za zbyt ogniste. Codziennie w kieszonkowym lusterku widział je, ale dopiero teraz pomyślał, że w jego istocie żyje obraz wychwalanego przez Tarasa Hamalii. Andrij uważał, że nie pasuje mu mundur z pagonami, które przypominają Stalina. Dobrze zdawał sobie sprawę, że w Tarnopolu są ludzie wychowani w miłości do Ukrainy. Czuł się szczęśliwy, wszak jego szkoła została stworzona dosłownie w tym dniu, kiedy dowództwo hitlerowskich armii ogłosiło kapitulację Niemiec. Wojna się skończyła. Andrij polubił Tarnopol. Zaczął wspominać, jakim był nierozsądnym, gdy rwał się nie do szkoły, a do armii. Coś zbyt romantycznego, kozackiego odzywało się w jego jeszcze dziecięcej duszy. Broń nęciła, ale ojciec wiecznymi skargami na komunistyczne kłamliwe kierownictwo kierował syna nie do armii, a do instytutu pedagogicznego, żeby został nauczycielem i człowiekiem. Ojciec przypominał mu, jeszcze małemu, straszny głód i prosił go, by brał się do książki, a nie do automatu. Ojciec opowiadał, jak rosyjska soldateska otoczyła wszystkie wsie na Czerkaszyźnie i siłą odebrała kołchoźnikom zsypane do worków ziarno. A potem specoddziały zabrały ukryte na strychach, w piwnicach oraz w szopach, w różnych tajnych komorach zboże — wszystko do ostatniego ziarenka wymiotły. Do ojca przyłączała się matka. Andrij pamięta, jak ona nie raz, a dziesięć razy dziennie prosiła go, dorastającego ucznia: „Synu mój, komuniści ograbili nas. Mieszkaliśmy we wsi Sunky, z głodu uciekliśmy, ukryliśmy się w Czerkasach, żebrakowaliśmy dotąd, dopóki ojciec nie zatrudnił się w fabryce”. Andrij słuchał, ale myślał swoje. Z powodzeniem ukończył Czerkaską Szkołę Wojskową, później przeniesioną do Tarnopola. Uczył się bardzo dobrze, jego, wschodniego Ukraińca, dowódcę szkoły, kapitana, który wyróżnia się jako mistrz strzelania i mówi wyborną rosyjszczyzną, komunistyczna partia w Kijowie i w Tarnopolu uważała za swojego człowieka. Sprawy gospodarcze szkoły Andrij załatwiał z łatwością, a uczyli się tam z jakiegoś powodu tylko Rosjanie i poborowi do armii z innych republik. Za władzy komunistycznej wszystkimi jednostkami wojskowymi na terytorium Ukrainy dowodzili Rosjanie. Andrij o tym wszystkim wiedział. Na spotkaniach w tarnopolskich szkołach rozmawiał po ukraińsku i, obsypany owacjami, wracał szczęśliwy do domu. Godzinami czekając na pojawienie się dziewczyny, która uśmiechnęła się do niego, Andrij myślał o tym, dlaczego w Tarnopolu na każdym kroku słychać język ukraiński, a w jego rodzinnych Czerkasach panuje rosyjszczyzna. Oczywiście, jeszcze w szkole trzykrotnie przeczytał „Kobziarza”, wydanego specjalnie dla uczniów, gdzie najważniejszych utworów Tarasa nie było. A w Tarnopolu Andrij zaczął na nowo czytać Szewczenkę. Poemat „Hajdamacy” jemu, żołnierzowi, najbardziej się spodobał. Andrija nie tylko nazwisko zobowiązywało — w duszy jego obudziła się myśl, że powinien znaleźć sobie w Tarnopolu żonę, pracę, miejsce dla swojego przyszłego życia cywilnego. Przyśnił mu się Jarema Hałajda, przywódca powstania hajdamackiego. Prawie w każdym rozdziale poematu „Hajdamacy” spotyka obraz Jaremy, sieroty, sługi w pańskich polskich pałacach oraz w żydowskich karczmach, człowieka, który nawet nazwiska swojego nie zna. Poemat „Hajdamacy” Andrij lubił czytać. Był synem ubogich ludzi, wydawało mu się, że nazwany Hałajdą młodzieniec Jarema — to on. A dziewczyna, którą zobaczył i w której się zakochał, to Oksana, dziewczyna Hałajdy. Nauczył się na pamięć fragmentu z „Hajdamaków”, żeby go przeczytać przy spotkaniu z nią. „Chodźmy, chodźmy, atamanie, Ojcze ty mój, bracie, Mój jedyny! Na kraj świata Polecę, dostanę, Z piekła wyrwę, atamanie... Na kraj świata, panie... Na kraj świata, a nie znajdę, Nie znajdę Oksany!” „Może i znajdziesz. A jak cię Zowią? Nie wiem”. „Jaremą”. „A nazwisko?” „Nazwiska nie ma!” „Chyba bękart? Bez nazwiska. Zapisz, Mykoło, Do rejestru. Niech będzie... Niech będzie Hoły, Tak i pisz!” „Nie, niedobrze!” „No, chyba Bido?” „I to nie tak. Czekajże, Pisz Hałajdą”. Zapisali. A tu u Andrija pojawił się jeszcze inny kłopot. Jego ojciec Jarema; tarnopolanie Andrija nazywają Jaremowyczem, a żołnierze — Jeremiejewiczem. Ojciec przypominał mu Jaremę Hałajdę, a on z jakiegoś powodu nie miał odwagi zobowiązać swoich żołnierzy, by zwracali się do niego po ojcu w języku ukraińskim. Stało się — rodzonego ojca synowi zabronił wymagać od swoich żołnierzy zwracania się do niego po ukraińsku: „Pomyśl — to nie twoja armia!” Stopniowo przyzwyczaił się do siebie, Jeremiejewicza. W szkole Rosjanie — i nie Rosjanie — nie tylko po cichu między sobą, ale i głośno, kiedy był gdzieś w pobliżu, nazywali go chachłem. Andrij nie zwracał na to uwagi, ale czasami umyślnie wtrącał do rosyjszczyzny takie oto niespodziewane komendy: „Zapnij sobie guziki, gapo”, albo „Nie pchaj się przed ojca w piekło!” Aż tu do szkoły do Andrija przyszło dwóch czekistów, zapytali, uśmiechając się, „czy może on swobodnie mówić w języku ukraińskim?” Andrij zdziwił się, ale odpowiedział stanowczo: „Mogę, to przecież mój ojczysty język!” Pośmiali się i poszli, a za tydzień znów przyszli, znowu zażartowali i ostrzegli kapitana. Powiedzieli, żeby nie oddalał się od Tarnopola, bo w różnych kryjówkach po lasach koło miasta działa nacjonalistyczna, banderowska banda, która poluje na niewinnych, uczciwych radzieckich ludzi. Poszli, Andrij pomyślał: „Niech sobie działa, ja jestem oficerem w armii, a nie w specsłużbie!”
Ale już trzeciego, a może i czwartego dnia, kiedy wreszcie doczekał się tej dziewczyny, która swoim uśmiechem zmieniła go, radzieckiego kapitana, w ukraińskiego kozaka, Andrij wziął się w garść. Podszedł do niej. Ona się zatrzymała. Czekała chwilę, a on milczał. Wreszcie oprzytomniał, wyciągnął do niej rękę i przedstawił się: „Jestem Andrij Szewczenko, pochodzę z Czerkas”. Ona wzięła go za rękę i wyraźnie powiedziała: „Jestem Łesia!”. Andrij zażartował: „Jeśli pani jest Łesią Ukrainką, ucieknę z Tarnopola”. „Z Tarnopola może pan ucieknie, ale przede mną nigdy i nigdzie się pan nie schowa” — Łesia się uśmiechnęła. A on już poważnie wyszeptał: „Proszę mi powiedzieć, czy można będzie spotkać się z panią gdzieś w Tarnopolu?”. Dziewczyna gwałtownym ruchem głowy zaprzeczyła i dodała: „To niemożliwe”. Andrij wesoło powtarza: „Jestem z Czerkas, a skąd pani?”. „Jestem z tego lasu” — Łesia pokazała ręką czarne świerkowe i dębowe knieje na przeciwległym brzegu jeziora. Andrij wybuchnął: „Przejdę przez te lasy do ciebie. Znajdę cię na ziemi i na niebie!”. Zdjął ze swojej głowy czapkę z czerwoną gwiazdą i włożył ją na głowę Łesi. Ona ostrożnie, jak jakąś drogocenność, zdjęła tę czapkę z głowy, ale nie oddała jej Andrijowi. W mgnieniu oka podeszła do niego i przypięła do jego munduru mikroskopijny niebiesko-żółty tryzub. Odchodząc, zatrzymała się i powiedziała jakby do siebie, ale tak, żeby Andrij usłyszał: „Nie szukaj mnie w lesie, tam wilki żyją!”. II. Po tygodniu Andrij o zmierzchu podchodzi do swojego ulubionego jeziora, ale już z przeciwległego brzegu. Tam lasu już nie ma, ale był tam jeszcze dwadzieścia lat temu. Wycięli! Teraz są tam polany, gdzie rzadko stoją ogromne jawory i brzozy, a pomiędzy nimi tulą się do siebie budynki mieszkalne, hotele, sklepy, restauracje. Rozbrzmiewa huculska muzyka i opolska pieśń kawalerska. Andrija zatrzymuje znana mu pieśń z Czerkas, ale zapomniana. On teraz znowu usłyszał ją w Tarnopolu. To kozacka pieśń o Sahajdacznym, „który zamienił żonę na tytoń i fajkę” i o Doroszence, „który prowadzi swoje wojsko całkiem nieźle”. Andrij z niepokojem myśli cały czas o Łesi. Tylko o Łesi. Postanawia przejść na wskroś ten tajemniczy dla dziewczyny las, a dla niego lasek, gdzie nie może być dzikiego zwierza, niebezpiecznego wilka czy rysia. Przed nim zza każdego drzewa wyłania się plątanina ścieżek. Wybieraj jedną, ale nie bój się, idź sobie do rana, a rano przed tobą pojawią się pszeniczne, kukurydziane lub żytnie pola. Wrócisz, zobaczysz Łesię, powiesz jej: „Kocham cię, bądź moją!”. Spoglądał na swój zegarek, szedł dość długo. Początkowo nie odrywał się od drogi samochodowej, wsłuchiwał się w huk maszyn, ale nagle zgubił ją. Zapalił kieszonkową latarkę. Nie przestraszył się, a ucieszył, choć teraz był zmuszony przeskakiwać wąskie jary, a nawet nieco szersze strumienie. Noc była dla niego łaskawa. Księżyc młody, okrągły wytoczył się na niebo. Andrij zgasił swoją latarkę, ale zaraz też zapalił, żeby trzymać się ledwo widocznej, ukrytej pod trawą starej drogi polnej. Im głębiej wchodził w las, tym szybciej zaczęła uciekać od niego jego prawie niewidoczna ścieżka. Kiedy księżyc znów zobaczył Andrija i zaczął się do niego zbliżać, on nagle usłyszał zachrypnięty głos jakiegoś nieznanego człowieka: „Stój! Kto idzie!”. Andrij się zatrzymał. Dwa młode głosy krzyknęły z obu stron: „Ręce do góry!”. Andrij podniósł ręce. Oświetlony z dwóch stron, zobaczył wycelowane w niego automaty. Instynktownie wskoczył za gruby pień jakiegoś drzewa i krzyknął: „Jestem Andrij Szewczenko, kapitan armii radzieckiej”. Nie zdążył wypowiedzieć tych słów, jak jego ręce już były związane narzuconym zza krzaka mocnym sznurem. Jeszcze innymi dwiema latarkami został oświetlony, a z lasu do tych, którzy go związali, podeszła duża latarnia. W mgnieniu oka zapłonęły suche gałęzie, przyniesione przez leśne cienie z gęstwiny. Pojawiło się ognisko. Przy ogniu Andrij zobaczył krzepkiego, wysokiego mężczyznę w mundurze radzieckiego generała. Andrij zrozumiał, że został schwytany przez grupę Ukraińskiej Powstańczej Armii. Błysnęła w głowie straszna myśl — to przecież mogą być też przebrani czekiści, musi być ostrożny, zamknięty. Przypomniał sobie, jak czekiści ostrzegali go, by nie oddalał się od Tarnopola. Oblany potem Andrij uważnie przysłuchiwał się ukraińskiej mowie żołnierzy w radzieckich pilotkach i czapkach. „Bande-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
twarzy. „Oto moi wojownicy! Zginęli w walkach z moskiewskimi okupantami” — przemówił sotnik. Andrij milczał. „Jeśli chcecie, weźcie sobie ode mnie pamiątkę” — Hałajda wskazał na podłodze kilka niemieckich i radzieckich rewolwerów. Andrij milczał. Był zmieszany. Po co mu cudza broń? Przecząco machnął ręką. „Jestem karabinierem. Moją ulubioną bronią jest diegtiariew, dziękuję” — powiedział Andrij i, pomyślawszy, poprosił: „Chciałbym się tu przespać, jeśli można, przez pół godzinki!”. Hałajda szepnął mu na ucho: „Śpij! Niech ci się przyśni Łesia!”. O świcie Andrij z Hałajdą się żegnali. Sotnik zakomenderował: „Wracaj! Bądź tam, gdzie będziesz mógł zrobić coś ważnego dla Ukrainy!”. Andrij pocałował Hałajdę w rękę, jak ojca, i gwałtownie, ukrywając łzy, nie oglądając się, wszedł w las i w swoje nowe życie. Był świt. Po jakimś czasie usłyszał, że ktoś idzie ścieżką za nim. Obejrzał się i zdrętwiał. Za nim idzie jeden z tych partyzantów, których widział u Hałajdy. „Doganiam was, biegnę za wami na rozkaz sotnika — powiedział tamten bojownik. — Pokażę wam krótszą ścieżkę do Tarnopola! Idźcie za mną!”. Ten chłopak nie miał broni, stąpając szeroko, oddychał słowami: „Muszę was doprowadzić do ścieżki, która już bez mnie doprowadzi was do samego Tarnopola”. Nie szli zbyt długo, przewodnik zatrzymał się: „Żegnajcie!”. Andrij podał mu rękę: „Powiedzcie, jak się nazywacie?”. „Moje pseudonim to Świeczka, jestem czotowym, w czocie jest pięć rojów, a w każdym roju dwudziestu pięciu chłopaków. Jestem wam już niepotrzebny. Świeczka gaśnie, kiedy wschodzi słońce”. Andrij podał Świeczce rękę: „Bądźcie zdrowi! Niech nigdy nie zgaśnie knot waszego ducha!”. III. Minął miesiąc, męczeński miesiąc dla Andrija. Zrozumiał, że Łesia to ważny łącznik sotni Hałajdy z tarnopolskim podziemiem nacjonalistycznym. Stała się dla niego droższa, ale zarazem nietykalna. Nie wie, co ma robić. A jeśli, myśli, jej łączność z banderowcami zostanie wykryta, co wtedy? I zaczyna myśleć o sobie, jak o kimś już zabitym przez czekistów. Postanawia przede wszystkim spotkać się z Łesią. Jeśli zgodzi się wyjść za niego za mąż, to on odejdzie na emeryturę. Wyjadą do Czerkas, do jego rodziców, tam znajdzie się dla nich praca. Ale ta myśl od razu wydała mu się haniebnym zachowaniem tchórza. Nie! Musi razem z Łesią wszystko rozstrzygnąć: albo do Czerkas, albo do sotni Hałajdy. Będzie tak, jak Łesia powie. Kimże ty jesteś, Andriju — w myślach zwraca się do siebie i sam sobie odpowiada — nie przestraszę się! Śmierci swojej nie ominąć, nie przechytrzyć, a umrzeć za Ukrainę to nie hańba, a wielkie szczęście! Jego następne krótkie spotkanie z Łesią miało miejsce. Powiedziała: „Andriju, ty już wiesz o mnie wszystko”. „Nie, nie wszystko! Twojego nazwiska nie znam, a w imieniu i nazwisku człowieka ukryta jest cała prawda o nim”. „Nie zawsze — zaprzeczyła Łesia — ale otwieram się! Jestem Łesia, moje nazwisko Rawliw. Pseudonim Roksolana. Kieruję w Tarnopolu kobiecym skrzydłem Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów. Pomyślcie, jeśli będę wam potrzebna, zadzwońcie!”. „Nie, moja dziewczynko, twój telefon pewnie już kontrolują czekiści. Oni się nie śpieszą”. Andrij umówił się z Łesią na spotkania pod wieczór nad jeziorem w każdą niedzielę. Nadszedł dzień strzelania w szkole piechoty. Na ogrodzonym wysokim płotem polu, niedaleko Tarnopola, ustawili się żołnierze z bronią. Andrij siedział na podwyższeniu, przez lornetkę śledził, jak bojownicy prowadzą ogień z automatów do bliskich celów, a potem przenosił wzrok na tych, którzy strzelali z karabinów do dalekich celów. Zapisywał w notatniku z nazwiskami oceny żołnierzy. W jego pamięci stało niepokojące, niewiarygodne spotkanie z Hałajdą. Ni z tego, ni z owego zachciało mu się postrzelać. Kiedy strzelanie żołnierzy się skończyło, zeskoczył ze swojego miejsca, poprosił dyżurnego na strzelnicy o przyniesienie mu gotowego do strzału karabinu maszynowego diegtiariew. Andrij wybrał namalowaną czerwoną farbą na czarnych tablicach sylwetkę człowieka w odległości prawie kilometra. Wycelował. Tablice zaczęły stadami rozpryskiwać się i padać na ziemię, niczym śmiertelnie ranne wrony. Żołnierze krzyknęli: „Hura! To nasz Jeriemiejewicz! Brawo!”. Po tym okrzyku do Andrija podszedł żołnierz ze szkoły. Wyprężył się i szepnął: „Andrieju Jeriemiejewiczu, dzwonił politruk Michaił Popow. Natychmiast macie być z bronią w swoim gabinecie!”. Andrija oparzyły rzucone rozkazującym głosem słowa politruka. Co się stało? Co właściwie mogło się stać? Andrij pomyślał, że w nocy miesiąc temu mogli go śledzić czekiści, których interesowało, czy potrafi swobodnie rozmawiać po ukraińsku... Jeśli to oni go wzywają, to przepadł. Ale od razu błysnęła inna myśl. Po co komuś tam był potrzebny ze swoją bronią? Nakazał politrukowi wziąć diegtiariew z dużą taśmą naboi do niego i śpieszyć się z nim do jednostki. Po drodze Andrij gorączkowo myślał: jeśli nie teraz, to może za tydzień albo za miesiąc Hałajdę złapią wyszkoleni przez Dzierżyńskiego kaci. Podczas tortur przyzna się, że spotykał się z nim kapitan Szewczenko. Co wtedy zrobi?: „Lepiej umrzeć dzisiaj...” — szepcze — „lepiej dzisiaj!”. Po raz pierwszy w życiu Andrij pomyślał o sobie jak o nieszczęśliwym nieudaczniku, który nienawidzi swojego zniewolonego losu, swojej ciężkiej broni i nie swojej armii. We własnym gabinecie Andrij zobaczył znanych mu czekistów, uśmiechając się, łagodnie witali się z nim. Ale to, co powiedzieli, nie ucieszyło go. „Musicie dzisiaj wyjechać do centrum rejonowego Monasterzyska, stawić się tam z bronią w NKWD”. Andrij zrozumiał, jego język ukraiński jest potrzebny enkawudzistom. Pewnie chcą, żeby napisał do jakiegoś, jeszcze nie złapanego, ale działającego dowódcy banderowskiej sotni list wzywający, mówiąc: poddawajcie się itd. Andrij szybko się zebrał, wziął karabin maszynowy. W myślach zakładał, że broń może być mu potrzebna. Możliwe, że przyjdzie nie tylko pisać listy do banderowców, ale i ścigać ich, atakować ich leśne i podziemne kryjówki. Do Monasterzysk jest 60 kilometrów, a już wieczorało. Jechał sam samochodem ze szkoły, pędził strasznie. W rejonowym zarządzie NKWD na niego czekali. Początkowo kilka zdań wygłosił człowiek w wyszywanej koszuli. Mówił surżykiem. Przed nim na stole leżały bogato wyszywane koszule, mazepinki, niebiesko-żółte tryzuby, automaty, granaty, lornetki. Tamten człowiek próbował mówić po ukraińsku, ale zaciął się, przeszedł na rosyjski: „Tworzymy banderowski oddział. Musimy zniszczyć bandy nacjonalistów, operujące w naszym rejonie. Dowiedzieliśmy się, że wy, Jeremiej Szewczenko, kapitan armii radzieckiej, władając językiem ukraińskim, będziecie mogli pomóc nam w walce przeciwko niewidzialnym, uzbrojonym i do tej pory działającym nacjonalistycznym mordercom”. Andrij siedział jak martwy między czekistami. Wchodząc do tego pokoju, usłyszał również czysty język ukraiński. Andrij odważył się zapytać: „Rozumiem, wszystko rozumiem, ale wiecie, że jestem w służbie, której porzucić nie mam prawa i nie chcę. Czy nie mógłbym wiedzieć, ile czasu i z kim będę razem na tej tajnej wojnie? Kto tutaj dowodzi?”. Zmieszali się. Czekał. Przedstawili się. Andrij zrozumiał, że wśród nich jest dwóch rosyjskich pisarzy z Kijowa oraz dwóch lub trzech kołchoźników z niedalekich tarnopolskich wsi.
Ukraińskim językiem niezwykle uprzejmie Andrij przywitał ich i poprosił o zwolnienie go na jeden-dwa dni do Tarnopola, aby uspokoić swoich żołnierzy, poprosić ich, by się nie martwili, on wróci. Czekista, którego zobaczył tu po raz pierwszy, powiedział: “Charaszo! Jeżdżajtie. Dwa-tri dnia i wozwraszajties, my was żdiem!”. A w Tarnopolu, tamże, nad jeziorem, Łesia wysłuchała go. Położyła dłonie na jego ramionach: “Nie martw się. Wracaj tam, sotnia Hajłajdy cię odnajdzie”. Andrij chwycił jej dłonie i zaczął je całować, ale dziewczyna delikatnie odsunęła go od siebie: “Posłuchajże mnie! Sotnia Hajłajdy już wie, że w Monasterzyskach zorganizowały się upiory. Upiory — to nieboszczyki, które ożywają i wypełzają z grobów oraz wysysają z żywych ludzi krew. Upiory pojawiły się w Karpatach, przywieźli je tam z Moskwy i Kijowa enkawudziści. To ludzie w cywilnych ubraniach, ale potrzebują pomocników, którzy dobrze mówią po ukraińsku i przebywają na jakiejś państwowej służbie”. Łesia się zdenerwowała, a on szepnął: “A jeśli upiory zmuszą mnie do udziału w zabójstwie niewinnych ludzi, sam się zastrzelę!”. Łesia milczała. Długo milczała, w końcu zaczęła wycierać dłońmi łzy, rozsypane pod jej oczami. Andrij zaniemówił. Spróbował dziewczęcymi łzami obmyć swoje oczy. Cierpliwie czekał. Łesia uspokoiła się. Andrijowi wydało się, że nie on, a ktoś inny, niewidzialny pojawił się obok nich, niczym duch jej modlitwy “Dekalogu”, którą już deklamowała przed nim. “Ty, — szepnęła, — powinieneś wszystkich upiorów zniszczyć, a w tym celu musisz zachowywać się nie jak przestraszone dziecko, a jak Andrij Szewczenko. Znajdę cię w Monasterzyskach. Będziesz znał ten czas, kiedy sotnia otoczy wroga. Za tydzień będziesz znowu w Tarnopolu. Będę przychodziła do ciebie wieczorami, jak pierwsza wieczorna gwiazda”. Umówili się, że ich następne spotkanie za dwa dni odbędzie się w Monasterzyskach, o zmierzchu, przy cerkwi. IV Andrij przyjechał do Monasterzysk samochodem szkoły, zamieszkał w hotelu, zaniósł do swojego pokoju ciężki podłużny skórzany neseser, otworzył go i pogładził ukryty tam pistolet maszynowy Diegtiariowa. W budynku NKWD oprócz znanych czekistów Andrij zobaczył nowych, starszych od siebie, zamaskowanych uśmiechami, wydawałoby się, martwych ludzi. Andrij przypomniał sobie: Łesia ostrzegała, że spotka się z upiorami, czyli z żywymi nieboszczykami. Wspomina, jak przytulał się do Łesi, jak prosił: “Ratuj mnie, moja dziewczynko, powiedz, co mam robić?”. “Bądź sobą!” — powiedziała ona... A teraz Andrij znajduje między siedzącymi upiorami wolne miejsce. Wita się nie podaniem ręki, a skinieniem głowy. Serce jego bije nie w piersi, a gdzieś pod nogami, pod deskami podłogi tej, jak mu się wydaje, katowni. Jego ręce zziębły, jego oczy przygasły. Patrzą na niego upiory całkiem białymi oczami, w których nie ma ani powiek, ani źrenic. Na spotkanie z Łesią przy cerkwi Andrij przychodzi duchowo rozbity, a ona promienieje radością, jak dziewczyna, która stęskniła się za ukochanym. W milczeniu wręcza mu stronę wyrwaną z jakiegoś dziewczęcego zeszytu. “Bierz, — mówi, — to hymn naszej podziemnej organizacji”. Andrij bierze tę kartkę drżącą ręką, a Łesia cicho śpiewa. My powstajemy, niczym sotnia żelazna, Będziemy rwać kajdany stare. Nas do bitwy zawołała pieśń, Co nie umarła i nigdy nie umrze. My nie pierwsi idziemy i nie ostatni Przez ogień i cierpienia wojny; My narodu modlitwami ubrani, Niepokorni wolności synowie. Za zdeptaną cześć Ukrainy, Za tryzuba świętą chorągiew My idziemy, by podnieść z ruin Ukraińskie państwo nowe. No, i cóż, przyjdzie się stawiać Na ognistą, straszną przeszkodę... My śmiejemy się z naszej śmierci, Bo umierać będziemy tylko raz! “Słyszysz? — nie pytała, a rozkazywała Łesia. — Przekaż upiorom, niech śpiewają! Niedługo im śpiewać! Sotnia Hajłajdy już rozlokowała się we wsi Welesniów... A żebyś wiedział, w tej wsi urodził się genialny przyjaciel Iwana Franki Wołodymyr Hnatiuk, teraz mieszka we Lwowie. Iwan Franko przyjeżdżał do niego. Monasterzyska, Andriju, to Ukrainy święta ziemia!”. Łesia zdenerwowała się, wzięła Andrija za rękę i skomenderowała: “Klękaj albo podnoś mnie! Pragnę cię pocałować!”. Andrij zmieszał się, a ona stanęła na schodach przed wejściowymi drzwiami do cerkwi i pocałowała go, stojącego, w czoło. Nie zdążył się ocknąć, Łesia zniknęła, a on dwiema rękami przycisnął do swojej głowy jej wstydliwy pocałunek. Na drugi dzień stale pijani bandyci kaleczyli słowa, śpiewając prawdziwą banderowską pieśń, trenując, niczym aktorzy przed wyjściem na scenę. A w budynku NKWD pojawił się czekista z Kijowa, wojskowej postawy mężczyzna około czterdziestu lat w niebieskiej marynarce i w niebieskiej, obszytej żółtą lamówką, mazepince. Jego pseudonim — “Pułkownik”. Swobodnie rozmawia po ukraińsku, ale jakoś tak przyciszenie, jakby szczycił się swoim narodowym wychowaniem. W jego wymowie Andrij słyszy coś naśladowczego, galicyjskiego. Andrij pomyślał, czy nie były banderowiec? “Pułkownik” zauważył, że Andrij podejrzliwym okiem rzuca na niego. Postanawia jakby się przyznać, podchodzi do Andrija i mówi: “Wy kapitan, a ja prawdziwy pułkownik radzieckiej armii. Z niewoli niemieckiej uciekłem, byłem u banderowców, uczciwie służyłem. Ale w jednej walce oni mnie, wschodniego, porzucili, zdradzili jako obcego”. Andrij uważnie wysłuchał tej spowiedzi, ale nie włączył się do rozmowy z jawnym czekistą. Zrozumiał, że “Pułkownik” go rozgrywa, bezczelnie kłamie. “Pułkownikowi” nie podobał się wykwintny ukraiński język Andrija. Drażniło go i samo nazwisko Andrija — Szewczenko. Grając banderowca, “Pułkownik” spodziewał się usłyszeć od Andrija, wojskowego, pochwalne słowa wobec nacjonalistycznych, wrogich, ale po bohatersku umierających żołnierzy. Ale Andrij milczał. A wszystko to dzieje się w piwnicznym, niebielonym, a ziejącym ceglanym brudnym podniebieniem pomieszczeniu. Na dworze ciepła sierpniowa noc, a w piwnicy, przeznaczonej do torturowania więźniów, lutowy chłód. “Pułkownik” śledzi, aby Rosjanie, obecni tutaj, starali się mówić po ukraińsku. To pierwsze zebranie upiorów. Są tu, być może, zwerbowani przez “Pułkownika” Ukraińcy i Rosjanie, są tu specjalnie już przygotowane przez “Pułkownika” “głosy narodu”. “Pułkownik” udaje, że on tu nikogo nie zna, ale Andrij zauważył, że niektóre upiory uśmiechają się do “Pułkownika”, jak do znajomej osoby. On na “Pułkownika” pragnie patrzeć łagodnie, ale czuje w swoich oczach nienawiść do podstępnego kłamcy i kata. “Pułkownik” podaje każdemu rękę, siada i mówi: “Naczniom”. I śmieje się: “Zaczynamy!”. On z okrzykiem: “Sława Ukrainie!” idzie między upiorami, od każdego z uśmiechem przyjmuje odpowiedź: “Bohaterom sława”. Andrij przeliczył zebranych, razem z “Pułkownikiem” — dziesiątka. Są wśród nich podstarzałe typy, są i młodzi z nieogolonymi twarzami oraz łysiejącymi potylicami. Andrija męczy śmierdzący zapach wypitej przez upiory wódki.
Do Andrija „Pułkownik” odnosi się z szacunkiem, a na resztę zebranych patrzy z pogardą. Zapisuje w swoim notatniku prawdziwe imiona i nazwiska członków oddziału, a także ich pseudonimy. Podszedł do Andrija: „Proszę, wasze imię, imię ojca i pseudonim”. Andrij nie odważył się powiedzieć, że jest Szewczenką, machnął ręką. „Przecież mnie znacie, a moje tajne nazwisko to Hałajdenko”. „Pułkownik” ucieszył się. „Dobre nowe nazwisko macie! Gdzieś tutaj, na tarnopolszczyźnie, wciąż działa sotnia Hałajdy! Wspaniale! Niech lud wierzy, że my wszyscy z tej naszej bojówki należymy do sotni Hałajdy”. Andrij uśmiechnął się, ale ten uśmiech w mgnieniu oka zmienił się w kaszel, w głębokie, aż do łez, krztuszenie się. Andrij czuje, że bandyci patrzą na niego z niedowierzaniem. On, najwyższy wzrostem i najsilniejszy fizycznie, siedzi na zgromadzeniu mrocznych kalek i okrutnych morderców jak człowiek, który wewnętrznie czuje się nieszczęśliwy, dusi się swoim wymuszonym życiem. Niespodziewanie dla samego siebie postanawia zademonstrować bandytom swoją broń. Przynosi z hotelu swój bagaż, rozsznurowuje skórzany pokrowiec swojego karabinu maszynowego. Na szerokim pasie zawiesza go na swoich ramionach. Głaska go, bierze na ręce jak dziecko. Bandyci głupieją, śmieją się, niektórzy gwiżdżą, a niektórzy z zazdrości syczą. Andrij pomyślał, że posunął się za daleko w tej niebezpiecznej zabawie. Zasznurował na nowo swojego ulubionego „derkacza” i poprosił „Pułkownika” o wybaczenie mu tego wystąpienia przed wszystkimi z bronią. „Pułkownik” machnął ręką, co oznaczało zapewne: „zachowujcie się ciszej!”. Andrij zasznurował swój bagaż i wsunął pod swoje krzesło. Zakończenie na str. 10
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
komunia z macierzystym Kościołem Konstantynopolitańskim ureguluje problem rozdwojenia jaźni u większości Ukraińców oraz ich kościelnych hierarchów, a idea narodowej soborowości i państwowości skonkretyzuje się w wymiarze praktycznym. Wtedy też nastąpi triumf świętego zgromadzenia. Ale Boże Narodzenie Boga-Człowieka wniosło swoje znaczenia w tradycję. Historia stała się naprawdę sakralna. Opatrzność Stwórcy realizuje się na żywo. Słowo stało się ciałem. I ofiarą odkupieńczą. Boże Narodzenie dotyczy już nie rodu, etnosu, a każdego. Przemiany każdego. Poprzez współczucie, miłosierdzie, miłość. Do upokorzonych, prześladowanych, głodnych... Wszyscy bowiem wiedzą, komu przygotowane jest Królestwo Niebieskie... i otwiera się Niebo Bożego Narodzenia. P. S. W przededniu Świąt Bożego Narodzenia i Nowego Roku chce się wierzyć w dobre rzeczy, w cud, że wszystko będzie dobrze. U wszystkich. Bogaci podzielą się z ubogimi swoim dobrem, zgromadzonym w wyniku nadmiernych wysiłków. A przebiegli Ukraińcy, świętując Boże Narodzenie dwukrotnie, jakby pomnażają szanse na dobro. Prawda, co zrobić z kolektywnym złem, zazdrością, skąpstwem, kłamstwem, fałszem?.. Co zrobić z „nieśmiertelnymi” retranslatorami tego kolektywnego zła? Oby zniknęli jak rosa na słońcu... Zatem Wesołych Świąt! Słońce Prawdy się narodziło! Sławmy Je dobrym czynem! Szanujmy się! Od redakcji: właściwie w kontekście Świąt Bożego Narodzenia — piosenka „Niebo Bożego Narodzenia” — autorstwa Wołodymyra Karaczyncewa (słowa) i Andrei Pinto (muzyka, wykonanie) przedstawia Boże Narodzenie oczami bezdomnego. Redakcja przyłącza się do twórczego duetu i wraz z nim życzy wszystkim Wesołych Świąt Bożego Narodzenia i Szczęśliwego Nowego Roku! https://www.youtube.com/watch?v=-s9Ah7nY7L8&list=OLAK5uy_nA1uomjffEKDkyxMew_xZb4g8NrpVI8Ww wideoklip: https://www.youtube.com/watch?v=wnbJ7CCniNQ&fbclid=IwAR0ggBv25TKWMclqftCRRRGQPpMuyXDD49YlTnfPR4mTYxxN2_1O_m16j90 i pierwszą linię strzelców! Dziękuję ci za bohaterską postawę. Sława Ukrainie!” * * * Minął miesiąc. Hałajda zginął za Dniestrem w pierwszej bitwie z czerwonopagonnikami, którzy ścigali spod Monasterzysk sotnię, która swoją obecnością w rejonie pomogła Andrijowi wypełnić swój narodowy obowiązek. Sotnią Hałajdy zaczął dowodzić były kapitan armii radzieckiej Andrij Szewczenko, powstańcom i narodowi Galicji znany jako Hałajdenko. Sotnia działała w rejonach nad Dniestrem i nad Prutem. W sotni Hałajdenki działała czota kobieca pod dowództwem Roksolany... Była to nie tylko jednostka bojowa, ale także wychowawcza, medyczna i religijno-obrzędowa część sotni. Zdarzało się, że Roksolana dowodziła sotnią sama, a wieść o niej jako o praprawnuczce prawdziwej Roksolany rozchodziła się po wsiach i miastach Galicji, Zakarpacia i Wołynia. Nikt nie wie, gdzie, jak i kiedy zniknęła sotnia Hałajdenki, ale pozostała pieśń, śpiewana po raz pierwszy w Tarnopolu, a teraz znana na całym świecie, gdzie mieszkają Ukraińcy. Powstajemy jak sotnia żelazna, Będziemy rwać kajdany stare. Nas do bitwy wezwała pieśń, Co nie umarła i nigdy nie umrze. My nie pierwsi idziemy i nie ostatni Przez ogień i cierpienia wojny; My narodu modlitwami odziani, Niepokorni wolności synowie. Za zdeptaną cześć Ukrainy, Za tryzuba świętą chorągiew My idziemy, by podnieść z ruin Ukraińskie państwo nowe. No, cóż, przyjdzie stawać Na ognisty, straszny przełaz... My śmiejemy się z naszej śmierci, Bo umierać będziemy tylko raz! Dmytro PAWŁYCZKO
Tłumaczenie maszynowe
Wołodymyr KARACYNCEW
“...dla naszego zbawienia zstąpił z niebios,
i za sprawą Ducha Świętego przyjął ciało z Maryi Dziewicy i stał się człowiekiem”.
Symbol wiary
Boże Narodzenie — największe święto chrześcijańskie — narodziny Syna Bożego. A zatem i Nowego roku. Niegdyś — nowego roku rolniczego. Według nowych znaczeń — Nowej ery. Pismo Święte nie wskazuje wiarygodnej daty narodzin Chrystusa. Decyzję o obchodzeniu Bożego Narodzenia 25 grudnia podjęto na Powszechnym Soborze w Efezie w 431 roku.
Kiedy na błękitnym niebie pojawia się pierwsza gwiazda i cały kosmiczny ład przygotowuje się do narodzin światła, gospodarz zapala świecę na świątecznym stole... Świat zostaje uświęcony... Rozpoczyna się misterium Wigilii... W duszy czuć wzruszenie... Nawet w ruchach drapieżnego zwierza nie ma wrogości... Słyszysz dotyk łagodnej siły pradawnej świętej Prawdy... Prawdy Tajemnicy.
Skrzypi śnieg... Przy wigilijnym stole z dwunastoma sakralnymi potrawami zbiera się rodzina... Wigilia — święto radosnego czuwania narodzin Zbawiciela tutaj, w naszym zgrzeszonym świecie. Czuwania radosnego, bo pewnego.
Boże Narodzenie na Ukrainie — święto głębokie. W mitologicznej kolędzie — na wiśni-pradrzewie “świeczka płonęła, z niej iskra ognia spadła, z iskry rzeka się stała, w tej wodzie sam Pan Bóg się kąpał...” Kolędę błogosławi nowy żywy ogień. Ogień uważano za początek wszystkiego, co istnieje. Na Huculszczyźnie pozyskuje się go pradawnym sposobem — tarciem suchego drewna o drewno. Na zakończenie świąt cyklu zimowego na drzwiach rysowano znak solarny w otoczeniu dwóch jodełek: krzyż w kole oznaczał słońce, drzewa z gałęziami — rodzinne drzewa życia. Te “ryzy” oznaczały: do rodziny przyszło słońce. Właściwe pierwotne znaczenie pogańskiego święta — narodziny (boże narodzenie) nowego
A “Pułkownik” zwraca się porywczym głosem do zgrai bandytów. “Panowie, płacimy wam za to, że macie grać prawdziwych banderowskich bojowników, a nie pijaków. Obrzydliwie mi patrzeć na was. Jesteście nachlani! Zapamiętajcie, pić będziemy po walce! Jasne?!” Upiry milczą, a “Pułkownik” gra łagodnego profesora historii. “Chcę was zapytać, czyją rodzinę w Monasterzyskach należy zniszczyć jako nacjonalistyczną zarazę? Kto w Monasterzyskach wyróżniał się jako pachołek niemieckich okupantów? Czyi synowie Opola jeszcze dziś przebywają w szeregach uzbrojonych banderowskich band?”
Jeden miejscowy upir, człowiek o spłaszczonym nosie, podobny do nietoperza, odezwał się nosowym głosem: “Towarzyszu Pułkowniku, przecież oni wszyscy tutaj służyli niemiaszkom. A najbardziej nauczyciel języka ukraińskiego! On, zdaje się, był salcesonem Monasterzyska”. “Nie salcesonem, a sołtysem, głupcze!” — wściekle przerwał nietoperzowi “Pułkownik”.
Nastała niepokojąca cisza. “Pułkownik” zapytał znowu: “A co robił za Niemców tutejszy pop?” “Co robił? Główny tutejszy ksiądz odprawiał msze święte, myślę, że jego trzeba ułaskawić”.
Andrij wzdrygnął się. Litościwość kata poruszyła. Pomyślał, że współczująca dusza znalazła się wśród upirów. Ale ten sam nosowy nietoperz dorzucił jeszcze jedno słówko do swojej miłosiernej deklaracji: “Ja nie nalegam na swoim, ale uważam, że jednego nauczyciela — to wystarczy!” Andrij chwycił się za twarz, zacisnął, zagłuszył krzyk swojej duszy. Pomyślał, że współczujący sędzia, płaczliwy kat, który mimo wszystko skazuje na śmierć niewinnego człowieka, — to najważniejsze stworzenie diabła na całej zwierzęcej i ludzkiej ziemi.
A “Pułkownik” robił dalej swoje.
“Zrozumiałem was tak, — zwrócił się do nietoperza, — że musimy zapamiętać waszą sprawiedliwą propozycję dotyczącą nauczyciela języka ukraińskiego? Tak czy nie?” Nikt z upirów nie odważył się powtórzyć głośno słońca. W dawnych czasach było to święto boga Roda — stwórcy wszechświata. Święto trwało 12 świętych nocy tworzenia wszechświata — od 25 grudnia do 6 stycznia (każda z nocy — tysiąc lat). Na cześć stwórcy wszechświata przygotowywano dwanaście świętych potraw, które były w szczególności ofiarą dla 12 gwiazdozbiorów zodiaku, bo przygotowane z ich żywego ognia.
Zdaniem M. Drahomanowa, w czasach przedchrześcijańskich podczas święta narodzin nowego słońca Ukraińcy śpiewali szczedriwki — hymny do pogańskich bogów. Z czasem wielbienie przeszło na gospodarza i jego rodzinę. On — miesiąc jasny, a jego rodzina — gwiazdy. Goszczą u nich słońce i drobny deszczyk — siły ognia, światła, ciepła i wilgoci. Światotwórcze pierwiastki życia. W epoce chrześcijańskiej przy stole ukraińskiego gospodarza — Jezus Chrystus, Matka Boża i aniołowie. Wielbiące pieśni bożonarodzeniowe stały się pierwowzorem kolęd cerkiewnych. Kolędnicy-aniołowie przychodzą do domu zwiastować święto. Przed wyruszeniem kolędnicy w strojnych huculskich ubraniach przepełniają się poczuciem świętości, spowiadają się w cerkwi, unikają kobiecych pokus, bo inaczej za karę zmuszą ich całować się z miotłą...
Prasens tradycji — w triumfie rodu. Powstawszy z potrzeby plemiennego jedzrozumiały rozkaz “Pułkownika” o śmierci nauczyciela. Ten rozkaz w ogóle przez nikogo nie został ogłoszony, ale szedł z ucha do ucha, jak syczenie żmii. Andrij zrozumiał: “Pułkownik” jeszcze w Kijowie w swoich papierach znalazł nazwiska tych upirów, którzy mają tutaj odegrać “głos” ukraińskiego narodu. Ta straszna noc w duszy Andrija rozwijała się jak ostatnia noc jego nieszczęśliwego życia.
Na spotkaniu z Łesią przy cerkwi stracił zdolność przemówienia do niej. Ledwo słyszalnym jękiem odezwał się: “Zabiją nauczyciela języka ukraińskiego!” Łesia zgasła. “To niemożliwe! Drogi mój chłopczyku, Andrijku, błagam cię, powstrzymaj na dobę to morderstwo! Sotnia Hałajdy już zakwaterowała się we wsi Welesniów! To dwustu chłopaków. A w samym Welesniowie już przyłączają się do sotni nasi ludzie...” Andrij milczał. Łesia zaczęła całować ręce Andrija i prosić go, by zrobił coś niemożliwego, aby uratować nauczyciela: “Andrijku, musisz wiedzieć, że Welesniów — to wieś, gdzie urodził się Wołodymyr Hnatiuk, genialny przyjaciel Iwana Franki. Musisz wiedzieć, że Iwan Franko gościł w Monasterzyskach. My z tobą jesteśmy tutaj, na świętej ziemi. Tutaj nie może zostać zabity nauczyciel języka ukraińskiego, który nauczył całą Tarnopolszczyznę śpiewać pieśń Franki “Nie pora, nie pora, nie pora moskalowi i lachowi służyć!” Łesia rozbłysła. W jej zielonych oczach pojawił się iskrzący ogień.
“Andriju, musisz tej nocy wyjść naprzeciw naszemu narodowi i razem z nim uderzyć w bandę upirów oraz zniszczyć ich!” Andrij nic nie powiedział. Objął Łesię, przytulił do siebie i wyszeptał “Żegnaj”. Już wiedział, co będzie robił jutro.
A w tym strasznym jutrze Andrij pojawił się w Monasterzyskach o świcie. Zobaczył z daleka podwórze nauczyciela, w tamtym czasie już zajęte przez upiry. Wszystko obliczył dla swojej pozycji, wybrał miejsce na wzgórzu, skąd widać położone tam zgromadzenie, idea Świętego Zboru rodu konkretyzuje się jako idea narodowej soborowości ukraińskiego narodu, uważał folklorysta, profesor Iwan Denysiuk (esej “Triumf świętego Zboru” — o semantyce Bożego Narodzenia).
Kościół nazywa Jezusa Chrystusa Słońcem Prawdy i Sprawiedliwości. Od IV wieku zamiast boga słońca chrześcijanie Rzymu zaczęli czcić Narodzenie Słońca-Bogo-człowieka. W Rosji i na naszych terenach Narodzenie Jezusa świętuje się według kalendarza cesarza-poganina Juliusza Cezara (kalendarz juliański). Zastanówcie się! Mimo zmiany go w 1582 roku na gregoriański (z prozaicznych matematyczno-astronomicznych powodów — a obecnie różnica w czasie między dwoma kalendarzami urosła do 13 dni). Wtedy zmiana kalendarza przez papieża Grzegorza XIII zasadniczo nie została przyjęta przez prawosławnych z powodu wzajemnych anatem hierarchów. Obecnie zaś większość cerkwi prawosławnych, w szczególności macierzysta Cerkiew Konstantynopolska, świętują Narodzenie według kalendarza gregoriańskiego. Nawiasem mówiąc, zwróćcie uwagę na różnicę nie tylko w czasie, ale i w poziomie życia narodów w dwóch wymiarach kalendarzowych. Każdego roku 24 grudnia, zapewne nie tylko u mnie pojawia się dysonans poznawczy i logiczne pytanie: dlaczego? Po co, dla kogo? Pytanie nie jest czysto konfesyjne czy teologiczne. Jest ono od dawna retoryczne: dlaczego globalne święto chrześcijańskie świętuje się według różnych kalendarzy? Pytanie przede wszystkim do hierarchów, ale przecież i do każdego, kto uważa się za chrześcijanina. Zdroworozsądkowo. Czy żyjemy sensem nowej ery? Wszakże jest ono (pytanie), niestety, zbyt upolitycznione. A wręcz sprywatyzowane. Przynajmniej tak się wydaje. Za miedzą. Mam nadzieję, że autokefalia i błogosławione sterowane nocą trybuny upiorów. Widział, jak bandyci wyprowadzili nauczyciela, jego żonę oraz dwie córeczki. Związali. Na głowy ich włożyli czarne worki. Ustawili w szeregu. Upiorzy zaciągnęli pętle na szyjach nieszczęsnych ludzi... „Pułkownik” rozkazał nietoperzowi ogłosić wyrok. Nietoperz wyszedł z grupy upiorów i wybełkotał: „My, ukraińscy żołnierze, banderowska bojówka, mściciele i bojownicy o wolną Ukrainę, niszczymy tutaj rodzinę zdrajców naszego narodu!” I wtedy zagrzmiał karabin maszynowy Andrija. „Pułkownik” upadł pierwszy, a na niego zwaliło się jedno po drugim całe to moskiewskie i chachłackie towarzystwo w mazepinkach. Andrij umiał strzelać. Leżał za pagórkiem na podwórzu skazanych i już zabitych ludzi. Leżał i modlił się słowami swojego ojca: „Boże mój, ukarz mnie albo zlituj się nade mną!” Zza pagórka pojawili się chłopcy z Welesniowa oraz wojownicy Hałajdy. Spóźnili się dziesięć minut. Andrij zobaczył Łesię wśród nich i zawołał tak, żeby usłyszała: „Gdzieżeś ty była tak długo? Ja, Łesieńko, umarłem!” Łesia rzuciła się do niego, ale on odsunął się od niej, zamachał rękami: „Nie podchodź! Ja zabiłem ich, ja nie miałem prawa zabijać! Ja zabiłem ich, ja wykonałem twoją wolę! To nie ja zrobiłem. To zrobił bez mnie mój karabin maszynowy”. Nastąpiła cisza. Słychać było, jak skrzypią pod wiatrem w sadzie nauczyciela jabłonie, na których wisieli uduszeni przez upiory ludzie. A tłum przywiezionych nocą na podwórze nauczyciela ludzi z dalekich osad zaczął krzyczeć: „Hańba! Hańba!” Ale komu „Hańba”? Andrij podniósł rękę: „Nie krzyczcie „Hańba!”, jeśli nie jesteście zdolni wziąć broni i milcząc strzelać do widzialnego wroga!” Wokół Andrija zebrali się spoceni od biegu kanionami i dolinami Monasterzysk wojacy Hałajdy oraz chłopcy z Welesniowa. Do Andrija podszedł Hałajda, objął go, zdjął czapkę, uklęknął i przemówił: „Ty uratowałeś mnie. Ja szedłem z przodu. Gdybyś nie skropił tej bandy, rozstrzelaliby oni mnie. Zakończenie. Początek na str. 8—9 Andrij Szewczenko
Tłumaczenie maszynowe
Mykoła TOMENKO, profesor Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki „Odczuwaj każdą barwę, linię, dźwięk, pamiętając o tym, że są to elementy życia i niepowtarzalne momenty”. Wołodymyr Wynnyczenko Marko Wowczok (Marija Wilinśka Markowycz) — pisarka, której życie zasługuje na odtworzenie przynajmniej w porywającym melodramacie. Uwielbiali ją mężczyźni, a nienawidziły kobiety. W rzeczywistości Marko Wowczok nie należała do tych, których nazywa się kobietami lekkich obyczajów. Nie była też typową „la femme fatale”. Dla niej, sądzę, pełnym głębokiego sensu było dążenie do zrozumienia samej siebie, pojęcia, czego chce od życia. Mężczyźni zaś byli dla niej ważni tylko wtedy, gdy nie przeszkadzali w samopoznaniu i poznawaniu świata. W postaci Marii Wilinśkiej jest wiele tajemniczego, takiego, czego nie sposób pojąć prostym rozumowaniem. Jej sukcesy literackie u wielu wywoływały niemal takie samo zdziwienie, jak szalona popularność wśród najwybitniejszych mężczyzn tamtych czasów. Kateryna Junge, córka hrabiego F. Tołstoja i autorka wspomnień o Tarasie Szewczence, u którego uczyła się malować, pisała o Wilinśkiej: „Co jest takiego w tej kobiecie, że wszyscy się nią tak zachwycają? Z wyglądu — prosta baba, odbicie czegoś commun; brzydkie („protiwnye”) białe oczy z białymi brwiami i rzęsami, płaska twarz; w towarzystwie milczy, nijak jej nie rozruszasz, odpowiada tylko „da” i „niet”. A wszyscy mężczyźni tracą dla niej rozum: Turgieniew leży u jej stóp, Hercen przyjechał do niej do Belgii, gdzie o mało go nie schwytali, Kulisz przez nią rozwiódł się z żoną, Passek zachwycił się aż tak, że porzucił swoją pracę, swoją karierę, zmarniał cały i jedzie z nią, nie zważając zupełnie na to, że brat dopiero co wyzdrowiał po gorączce, a matka zachorowała z żalu… Markowyczowa umie tak zrobić, że jej zwolennicy wszędzie jej bronią, porzuciła męża, wspaniałego człowieka — mówią: „nie był jej wart”; porzuciła chłopaka, trzymała go jak psa w kuchni — mówią: „jej dusza jest zbyt wielka, by zadowalać się życiowymi drobnostkami”. Jak mnie oburza ta kobieta. Gdzież sprawiedliwość, kiedy takie stworzenia żyją na ziemi, by innym życie psuć?..” Niemałą „przysługę” pisarce Marko Wowczok wyświadczył Pantełejmon Kulisz. Znany jest list P. Kulisza do autora „Historii literatury ruskiej” Omelana Ohonowskiego, w którym twierdzi się, że „Opowiadania ludowe” pisały we dwoje Marija Wilinśka (Marko Wowczok) i jej mąż Opanas Markowycz. Tę myśl aktywnie poparło niemało literaturoznawców, a niektórzy nawet zaczęli twierdzić, że opowiadania napisał sam tylko O. Markowycz. Przyłożyła się do „odczarowania mitu” także Ołena Pczilka, pisząc kiedyś o Marko Wowczoku: „…bezczelna kacapka, która ukradła ukraińską maskę, honorowy wieniec pięknego ukraińskiego autora”. Wreszcie kropkę nad „i” w dyskusji o autorstwie „Opowiadań ludowych” postawili Iwan Franko i Wasyl Domanicki. Ich argumenty są następujące: Marija Ołeksandriwna nie była Rosjanką, jej ród jest białoruski, a wykształcenie zdobyła w Charkowie. Doskonałą znajomość ukraińskiej kultury i języka potwierdza jej korespondencja z mężem oraz utwory napisane później, po „Opowiadaniach ludowych”. W szczególności powieść „Marusia” (po raz pierwszy wydrukowana w 1871 r. w Petersburgu w czasopiśmie „Pieriewody łuczszych inostrannych pisatielej”) została napisana za granicą, do jej powstania mąż pisarki obiektywnie nie mógł mieć żadnego związku. Powieść przetłumaczono na kilka języków europejskich. W przerobionej przez P. J. Stahla postaci stała się we Francji popularnym utworem dla dzieci, została wyróżniona nagrodą Akademii Francuskiej i rekomendowana przez Ministerstwo Edukacji Republiki Francuskiej dla bibliotek szkolnych. Kilka cytatów z tej powieści, uważam, pomoże czytelnikowi wyobrazić sobie, z jaką miłością pisała Marko Wowczok o dalekiej od niej w tamtym czasie Ukrainie: „Wszak wiadomo każdemu, że gdzie tylko osiedli się Ukrainiec z Ukrainką, tam od razu zakwitnie wiśniowy sad koło białej chatki, będą pachnieć wonie wszelkich kwiatów, rozbiegną się stepem i dąbrową i rozbrzmią melodyjne pieśni… Boże! jak dobrze bywało w letni poranek, kiedy słońce wschodziło, łąki błyszczały pod kroplami rosy i wyfruwały ptaki, które przyczaiły się w trzcinie, i lekka zasłona mgły kołysała się nad rzeką! Boże! Jakie słodkie bywały w beztroskiej dolinie, przy pierwszych promieniach słońca, pierwsze poranne wonie traw i kwiatów! A odświeżone nocną ciszą góry, pozłocone porannym światłem i blaskiem! A cichy szelest lasów! A bezkresny step, cały w cieniach i rozlewach światła! To poranek, — a dzień jaki! Dzień, kiedy wszystko w przyrodzie przebudziło się, żyje w pełnym rozkwicie światła, życia i działalności! Jak szumiały wtedy świeże lasy i jak jaśniała beztroska dolina! Jak pieścił luksusowy step, i co tworzył z ludzką duszą gwar głębokiej rzeki, połączony z drżeniem dźwięcznych trzcin! A wieczór? Cichy, różowy wieczór, który obejmuje ziemię ciemnością i chłodem! A świecące gwiazdy i księżyc, który wschodzi — smuga księżycowego światła w ciemności stepu, — część leśnej polany, posrebrzona blaskiem, — kielichy nocnych kwiatów w dolinie, miękko oświetlone księżycowym promieniem, — świecące z rzecznej głębiny i falujące w płynnych strumieniach gwiazdy, jedna cała ciemna góra, inna cała oświetlona, i jasny ognik w chatce, zatopionej w środku kwitnącego ogrodu!.. I oto na Ukrainie zaczęły krążyć niedobre wieści, a co jeszcze gorsze, zaczęły dziać się niedobre sprawy. Im kwiat bardziej wonny i świeższy, tym szybciej wyciągają się ręce do kwiatu, i „za jego piękno zrywają go”, — piękna była Ukraina, i oto … wrogowie ciągnęli do niej i szarpali ją, ścigając się jeden z drugim w kłamstwie, żarłoczności i zdradzie”. Nie mniej ważnym potwierdzeniem „ukraińskości” Marko Wowczoka jest treść wielu innych utworów, które wyszły już po „Opowiadaniach ludowych”. W „Włóczędze” (napisanej w latach 1859—1861, opublikowanej w 1863 r.) spotykamy takie wersy: „Już nigdzie nie ma tak szerokiego stepu, wesołego kraju, jak u nas. Takiego nie ma, nie ma i nie ma! Gdzie takie ciche wsie? Gdzie tacy poważni, postawni ludzie? Gdzie dziewczęta z takimi brwiami? Wspomnieć miło, zobaczyć przyjemnie, tylko że żyć tam trudno”. Lecz powróćmy do głównego naszego tematu. Jak Marko Wowczok tłumaczy miłość, jaką rolę wyznacza jej w ludzkim (i własnym) życiu? Spróbujmy przypuścić, że o uczuciach pisarki, przede wszystkim — o miłości — mogą najlepiej powiedzieć bohaterowie jej utworów. W tym sensie znamienna wydaje się powieść „Trzy losy”, napisana za granicą w 1861 roku. W centrum utworu — trzy kobiety, trzy wizje ich uczuć, trzy różne miłości. „…Może, rozumiem lepiej, niż ty… Z boku wszystko widać wyraźniej — na oczy jej niemało takich, co kochali i porzucili; co porzucili, a jeszcze się wyśmiali; inni wyszukują tej miłości tak, aby zamącić; a są i tacy; co wymagają szczerości nie powiedz dla tego tylko, by zostawić na wieki nieszczęśliwymi prawdopodobnych…” „…Ja już nie płaczę teraz, ja już nie jestem zazdrosna i nie kocham… Jak wszystko światowe mija! I miłość, i radości, i smutek — jak wszystko mija. Co było nam drogie, nad duszę, — widzimy, aż pyłek drobny!.. Zmaga się z nami, że nie ma na świecie ludzi dobrych, ani prawdy u ludzi. A gdzie ci prawdziwi? Gdzie spojrzeć, co zrobić, to wszystko nie po prawdzie… A gdzie ci dobrzy? A niechaj”
lecz w jedną rzecz się zakochają i oddadzą, — zobaczymy wtedy, jakie dobre i jaka prawda!”. „…Ty kochasz?.. Ja za niego umarłabym… ja dla niego na świecie żyć bym chciała… a kocham go dawno, dawno… zawsze kocham, jak tylko poznam. On przecież do ciebie nie zalecał się nigdy?.. Niech będzie zdrów i szczęśliwy z tą, którą pokocha… A tobie tylko męka, smutek i żal? — Choć żal, — ja od niego wszystko przyjmę za dobre. — Lecz on nie wie i nie dba, że ty go kochasz! — Niech! Bylebym ja go kochała. — Złe cię z tą miłością czeka i żal, a radości ja się nie spodziewam. — Skoro nie było sądzone wiele szczęścia, niech tylko żal będzie…” „Po co ta miłość na świecie? A kiedy serce kocha — jak nie kochać? Jaki pożytek z tych miłostek? — Nie wiem, tylko nikt nie porzuci swojej miłości… Gorzko na próżno kochać, gorzko na próżno czekać, a jeszcze gorzej nie kochać i nie czekać!”. O swojej wizji miłości pisze Marko Wowczok także w „Płanetniku”: „— Niech i tak, serce. Kiedy dla mnie męka trudniejsza niż życie z innym, to by zmusił, a dla mnie każda męka milsza… — Dziewczyno, ja bez ciebie żyć nie zechcę. Jak rozłąka, to i śmierć dla mnie! Ja umrę za tobą! A sam już i teraz umiera, i chwyta rączęta lubo, i przygarnia do serca dziewczynę wierną. Boże, Boże z wysokiego nieba! Czy nam wszystkim tak tej miłostki trzeba, że nie mija, nie wylicza ona ani starego, ani letniego, ani młodego, ani mężnego na świecie? A ile już złego od niej, Boże święty! Nie przeliczy nikt, ile potopiło się, podusiło, postrzelało, pocięło od niej, — a poschło, powiędło — to więcej, niż ziela w polu. Najpierw uszczęśliwi cię, niby uskrzydli, a tam jak przyciśnie, jak przygoryczy, to aż nie odetchniesz…”. Tak pisać o miłości może tylko ten, kto zaznał wszystkich jej uciech i rozczarowań, szczęśliwych lotów i ciężkich upadków, — powiecie wy. Jednak… Sama autorka tych wersów, wydaje się, nie była zdolna do tych wszechogarniających, wysokich uczuć, którymi szczodrze obdarowywali ją mężczyźni. Oto jak pisze o tym ona sama, jeszcze 16-letnia: „Dlaczego mam taką dziwną naturę? Wszystko, wydaje mi się, przeżyłam, o czym bym nie słyszała i nie widziała. I nic, zdaje mi się, mnie nie przeraża, jak innych. Wszystko niby zbyt zwyczajne… Wyobrażam sobie czasem wszystkie nieszczęścia, które mogą się zdarzyć, — nie ma żadnego, którego bym nie mogła znieść. Wydaje mi się, że zniosłabym wszystko spokojnie”. To nie przypomina nastoletniego pozowania. Psycholodzy powiedzieliby, że przyczynę warto prześledzić w dzieciństwie i dziewczęctwie przyszłej pisarki. Wiadomo, że Marusia Wilińska nie była szczęśliwym dzieckiem. Matka wyszła za mąż powtórnie, kiedy dziewczynka miała dziesięć lat. Ojczym, pijak, karciarz i awanturnik, nawet ganiał za dziewczynką z siekierą. Rozwiodłszy się, matka oddała córkę do niebiednego domu swojej siostry, gdzie nie znalazło się dla niej nawet pokoiku dla choćby kilkuminutowego odosobnienia. Więc 17-letnia Maria wyszła za mąż — za Opanasa Markowycza, zesłanego cyrylo-metodiańczyka. Najwyraźniej to właśnie mąż zachęcił młodą żonę do nauki języka ukraińskiego, zbierania folkloru, a potem i do literackich wprawek. Ale — czy minęło owo: „Wydaje mi się, że zniosłabym wszystko spokojnie”?.. Współcześni zaznaczali, że w kontaktach Maria była małomówna, „wilkowata”. Hanna Barwinok, żona Pantełejmona Kulisza, wspominała o niej: „…Była milcząca, mało mówiła, tak że trudno było poznać jej rozum. Może od tego Kulisz nazwał ją „Wowczokiem”, że ona niby przestraszona, milcząca!”. Przy okazji warto wspomnieć też charakterystykę, którą W. Petrow (Domontowycz) dał pisarce w swojej powieści-biografii „Powieści Kulisza”: „Żona zaś jego (O. Markowycza. — M. T.) była milczącym bóstwem pośród pochwalnego hymnu: przyjmowała nasze sławosłowia, jako daninę godną i sprawiedliwą; nic jej nie poruszało, nie dziwiło…”. Zatem wygląda na to, że właśnie Kulisz wymyślił Markowi Wowczokowi pseudonim — od nazwiska „Markowycz” i owej „wilkowatości”. Ale jeśli „dokopać się” głębiej — wypłynie półmityczna postać założyciela rodu Markowyczów, kozaka Marka Wowka, zwycięzcy i charakternika… Przebieg i wyniki romansów Marka Wowczka środowisko artystyczne obserwowało i omawiało z nieprzyzwoitą ciekawością, maskowaną za dobrotliwym oburzeniem. „U nóg” Marii znajdowali się P. Kulisz, I. Turgieniew, M. Dobrolubow, O. Passek, A. Hercen, brat cioteczny D. Pisariew… Bez pamięci zakochany, Pantełejmon Kulisz planował żyć z Marią razem za granicą. Zostawił żonę, wyruszył do Berlina, gdzie czekał na nią. Ona przybyła z synem i z I. Turgieniewem. Towarzystwo tego ostatniego wyglądało zgoła nie niewinnie… W dzienniku P. Kulisz zapisuje (tłumaczenie na ukraiński moje. — M. T.): „Ja mu nie zazdroszczę, ja prawie cieszę się ich zbliżeniem. Może w tym zbliżeniu — mój ratunek od ogromnych nieszczęść, które mnie za jej wiecznie zagadkowego stanu duszy… Ona przywykła kłamać i raczej nie zaprzestanie nawyku wielu lat. Fałszywy stosunek jej do męża zniekształcił jej charakter…”. Jakoś nie po męsku obraziwszy się, Kulisz jeszcze i trzydzieści lat później nieładnie o Marii się wypowiadał i poddawał w wątpliwość autorstwo jej utworów (już cytowałem list do O. Ogonowskiego). Nie jest wykluczone, że zakochani klasycy zazdrościli Marii nie tylko swoim rywalom, ale i jej jako popularnej autorce — głównej damie swojego życia, literackiej sławie. Wszak pod koniec lat 50. XIX wieku Marko Wowczok była jedyną kobietą w ukraińskiej — całkowicie „męskiej” w tamtym czasie — literaturze. A jeszcze uważano ją za najbardziej utalentowaną prozaiczkę! Co więcej, jak dziś byśmy powiedzieli — feministką, czy, jak mówiono wtedy — „emancypantką”. W latach 1871—72 Marko Wowczok nawet wydawała czasopismo, w którym omawiano kwestie równych możliwości dla kobiet, formowano obraz niezależnej, samowystarczalnej kobiety. Ponadto, biegle władając francuskim, Maria Wilińska przez kilka dziesięcioleci owocnie współpracowała z paryskim czasopismem „Magasin d'Education et de Recreation”, gdzie także, między innymi, publikowała artykuły na temat emancypacji. A. Hercen porównywał Marka Wowczka z George Sand — silną, sprzeczną i całkowicie obojętną na konwenanse świata… Latem 1872 r. syn Marii Ołeksandriwny, student Uniwersytetu w Petersburgu Bohdan Markowycz, przedstawił matkę swoim przyjaciołom, wśród których był i gardemaryn Mychajło Łobacz-Żuczenko, o dwa lata starszy od Bohdana i przez skromność nazywany w towarzystwie „cnotliwą panną”. Pewnego razu młodzieniec, zawstydzając się, pokazał mistrzyni swój przekład „Historii nieba” P. J. Stahla. Być może Marię ogarnęły miłe wspomnienia o czasach z francuskim poetą, a może przekłady rzeczywiście były dość jakościowe, — więc zaproponowała Mychajłowi przetłumaczyć satyrę — „Historię kozła” i jeszcze kilka utworów Stahla. Wykryła u młodzieńca talent translatorski i… odpowiedziała na 17 lat młodszemu od niej zalotnikowi wzajemnością. W 1878 r. para wzięła ślub. Przedtem Marka Wowczka poddano ogólnemu osądowi za rzekomy plagiat przekładu baśni Andersena, straciła siły tworzyć i, zdaje się, żyć… Prawie każdy z jej mężczyzn wolał, aby należała tylko do niego — nie tylko fizycznie, ale i całą swoją niezgłębioną duszą. Ale ona pragnęła należeć do siebie — i do nikogo więcej. Aby szukać, poznawać i rozumieć siebie w przemijającym i wiecznym życiu.
Tłumaczenie maszynowe
W nowym 2020 roku kontynuujemy projekt „Szczegóły życia Szewczenki”, motywowany głębokim zrozumieniem słów poety z autobiograficznego „Listu T. Gr. Szewczenki do redaktora »Narodnego cztienija«” (luty 1860 r.): „Ośmielam się otworzyć przed światem kilka smutnych faktów mojego istnienia… tym bardziej, że historia mojego życia stanowi część historii mojej ojczyzny. Jednak nie mam ducha, by wchodzić we wszystkie jej szczegóły”. To już 27. artykuł projektu, w którym autor opowiada o pięciu postaciach historycznych, które, jego zdaniem, warto włączyć do „Encyklopedii Szewczenkowskiej” lub dodatku do niej — I. I. Izlerze, Quatremère de Quincy, J. F. Korffie, D. J. Minie, I.-K. Petzu. Wołodymyr MELNYCZENKO, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki „Przypomnijcie mu o Izlerze…” Zatem w porządku alfabetycznym zaczniemy od I. I. Izlera. Zainteresowałem się nim już dawno, pracując nad książką „Nowe odczytanie Dziennika Tarasa Szewczenki”. Rzecz w tym, że w liście do M. M. Łazarewskiego z Twierdzy Orskiej z 20 grudnia 1847 r. Szewczenko pisał: „Pokłońcie się ładnie ode mnie Dziubinowi, jak zobaczycie… Przypomnijcie mu o Izlerze i roztiagajach, o Adolfince i innych cudach”. Ponieważ Adolfina została wspomniana jeszcze w zapisie Szewczenki w Dzienniku 12 kwietnia 1858 r., zaistniała potrzeba odpowiedniego komentarza na jej temat oraz wyjaśnienia tożsamości Izlera, gdyż w akademickim komentarzu do wzmianki o tym nazwisku czytamy: „o Izlerze — właścicielu restauracji w Petersburgu”. To mało, bardzo mało… Zrozumiałe, że na poziomie świadomości potocznej może pojawić się myśl, czy warto włączać do encyklopedii „jakiegoś nieznaczącego Izlera, wspomnianego przez Szewczenkę mimochodem jeden raz w liście”. Moim zdaniem, w „Encyklopedii Szewczenkowskiej” lub dodatku do niej należy przedstawić każdą postać, choćby raz oznaczoną przez Szewczenkę w utworach, Dzienniku i korespondencji. Właściwie właśnie takie podejście charakteryzuje wybitną „Encyklopedię Szewczenkowską” w 6 tomach, wydaną w latach 2012—2015. Trafnie i przekonująco zwrócił uwagę na I. I. Izlera znany szewczenkoznawca O. W. Boroń, publikując ciekawy artykuł „Zaginiona karta albumu Szewczenki z lat 1858—1859 z piosenką o Johannie Izlerze”. Zatem wszystko po kolei. Johann Lucius (w oficjalnych, encyklopedycznych i literackich źródłach — Iwan Iwanowicz) Izler — Szwajcar z pochodzenia, słynny w XIX wieku przedsiębiorca, restaurator, cukiernik, właściciel kawiarni i restauracji na Newskim Prospekcie w Petersburgu, urodził się 4 sierpnia 1810 r. w Davos. W latach 1816–1817 przeniósł się z ojcem i siostrą do Petersburga. Po śmierci ojca w 1818 r., najwyraźniej przeszedł w połowie lat 20. XIX wieku szkolenie cukiernicze pod kierunkiem ojczyma H. U. Auera, który był mistrzem rosyjskiej gildii cukierników. Od początku lat 30. XIX wieku pracował jako „pierwszy garçon” (starszy kelner) w znanej cukierni brata matki H. Ambiela, którą odwiedzał A. S. Puszkin i licealiści. Około 1836 r. H. Ambiel powrócił do Davos, sprzedając, zapewne po rodzinnej cenie, cukiernię I. I. Izlerowi. Od tego czasu rozpoczęła się jego działalność twórcza. I. I. Izlerowi udało się nie tylko rozszerzyć cukiernię, ale także stać się właścicielem jeszcze jednej oraz kawiarni-restauracji na Newskim Prospekcie i uczynić je niezwykle popularnymi. Już w przewodniku po Petersburgu z 1840 r. odnotowano, że „przestronne pomieszczenie urządzone jest ze smakiem”. Oczywiście duże znaczenie miało to, że przygotowywano tu bardzo smaczne potrawy i podawano je pięknie. Nawet ciasta I. I. Izler niezmiennie ozdabiał zabawnymi napisami w zależności od dnia tygodnia. Co więcej, w 1845 r. przedsiębiorca opatentował „maszynę do produkcji lodów” i zaczął handlować nimi jako jeden z pierwszych w Petersburgu. To właśnie on w 1849 r., jak się uważa, po raz pierwszy wykorzystał w swojej kawiarni-restauracji na Newskim Prospekcie 42 oddzielne gabinety dla odwiedzających. Ponadto właściciel przygotowywał afisze przy wejściu i menu w formie poetyckiej. Mało tego! Wraz z afiszami rozpowszechniano wersy M. A. Niekrasowa o tym, że I. I. Izler to „nieszczęśliwych przyjaciel i przyjaciel uczciwych ludzi!”. Radykalne zmiany w udanej działalności przedsiębiorcy nastąpiły, gdy wydzierżawił za miastem w Nowej Wsi, przy Czarnej Rzeczce, na ziemiach hrabiego Stroganowa „Zakład sztucznych wód mineralnych”, założony w 1834 r., z dużym przyległym ogrodem. W nim, oprócz pijalni wód, dwa razy w tygodniu wieczorami grała muzyka. Ruszywszy bystrym umysłem, I. I. Izler zrozumiał, że z tej ziemi i budynków na niej można uzyskać znacznie więcej, i w 1848 r. wziął zakład w dzierżawę. Zatrudnił znaną orkiestrę J. Gungla, chór cygański I. Wasiliewa, chór tyrolski, trupę gimnastyków-arabów, a także organizatorów „żywych obrazów”, które wchodziły wtedy w modę. W ogrodzie zaczęto urządzać fajerwerki i iluminacje, „czarujące noce” — rzymskie, weneckie, neapolitańskie, których inscenizatorem był mistrz tej nowinki F. K. Waltz — zręczny maszynista, doświadczony dekorator, który służył w Teatrze Bolszoj. A także przeprowadzano loterie, w których można było wygrać, powiedzmy, kolację dla dwóch lub czterech osób, serwis stołowy z angielskiej porcelany na 24 osoby itd. Ponadto zbudowano kilka pawilonów, krytych galerii, dużą salę koncertową i teatr estradowy, które w niedziele gromadziły tysiące petersburżan. Cała stołeczna śmietanka towarzyska odwiedzała podmiejskie festyny. I rzeczywiście, wody mineralne u I. I. Izlera łączyły się w „ogrodzie rozrywkowym” z atrakcjami, stawami, alejami, fontannami. Tutaj występowali przyjezdni celebryci, diwy operowe i śpiewaczki operetkowe, iluzjoniści, akrobaci, treserzy… Słynęły jego żartobliwe szansonetki wielu narodowości, I. I. Izler jako jeden z pierwszych w Rosji wprowadził tak zwany „gatunek kaskadowy”… I oczywiście muzycy wojskowi, tańce, tańce, tańce… Znał się I. I. Izler na masowej rozrywce! Nazywano go „królem rozrywki publicznej” lub „zabawiaczem publiczności” i słusznie uważano za protoplastę petersburskich imprez rozrywkowych. Oto emocjonalnie trafna ocena wysiłków I. I. Izlera: „Tego ogrodu poznać nie można, w tym ogrodzie niespodzianki i cuda na każdym kroku. Wymyślone przez Szeherezadę to nic w porównaniu z fantazją pana Izlera…”. Wiadomo, że w koncertach i przedstawieniach Izlera wstawiano numery z ukraińskimi pieśniami i tańcami, występami bandurzystów. Ale najciekawsze jest to, że latem 1851 r. w „ogrodzie rozrywkowym” I. I. Izlera zaprezentowano dywertysment wokalno-choreograficzny przyjaciela Szewczenki S. S. Hułaka.
„Ukraińskie wesele” Artemowskiego oraz wodewil „Noc pod Iwana Kupała”, pokazywane wcześniej w Teatrze Aleksandryjskim, a było to możliwe jedynie za zgodą dyrekcji Teatrów Cesarskich na czele z O. M. Gedeonowem. Oba przedstawienia odniosły oszałamiający sukces! Pewnego razu (podczas epidemii cholery w mieście) I. I. Izlera odwiedził sam imperator Mikołaj I, z czego ten był bardzo dumny. Wody mineralne I. I. Izlera nie pomagały w walce z cholerą, ale powiadają, że jego starania, by rozweselić petersburżan, przypadły im do gustu. Do „ogrodu Izlera”, czyli „Mineralek”, jak nazywano je w ludzie, pływał parowiec z przystani w Ogrodzie Letnim, można było dotrzeć także dyliżansem z Gostinego Dworu. Opłata — od 1,5 do 12 rubli, a znane damy z kawalerami wchodziły nawet bezpłatnie. Swoją drogą, I. I. Izler opuścił swoje luksusowe mieszkanie na Newskim Prospekcie i zamieszkał na terenie ogrodu. Nawet nową cukiernię tutaj otworzył. Jak pisze współczesna badaczka biografii przedsiębiorcy L. Tichwińska, w tamtych latach „przeciętni petersburżanie… znali i cenili Izlera znacznie bardziej niż wielkich ludzi rosyjskiej literatury”, powiedzmy, M. W. Gogola czy I. S. Turgieniewa… Nieprzypadkowo w połowie lat 40. XIX w. M. A. Niekrasow uogólniająco pisał o prowincjonalnym elegancie, „który bywał w Petersburgu, t. j. odwiedzał Teatr Aleksandryjski, Izlera i przechadzał się po Newskim Prospekcie…” A. A. Grigorjew, który wysoko cenił Szewczenkę, w jednym z utworów prozatorskich, aby zaznaczyć petersburską swoistość, pisał: „Wyszedł z cukierni Izlera, zszedł po stopniach żeliwnych schodów…” W powieści M. S. Leskowa „Śmiech i rozpacz” jest taki passus: „Mieszkam zatem całe lato w Petersburgu… Nuda straszna: upał, zaduch; Izler… Alfonsiny i Finety, tańce w pantalonach, ale bez zapału, i tańce z zapałem, ale bez pantalonów…” Oto i echo Adolfinki… O ogromnej popularności I. I. Izlera jaskrawo świadczy to, że w powieści F. M. Dostojewskiego „Zbrodnia i kara” (1866) jest wątek, w którym Rodion Raskolnikow, po długim czasie od popełnionej zbrodni, w karczmie przegląda oprawione gazety, aby odnaleźć informację o zabójstwie przez niego „starej lichwiarki”: „Izler — Izler — Aztekowie — Aztekowie — Izler… Fu, diabeł!.. Pożar na Petersburskiej — Izler — Izler — Izler — Izler…” W 1857 r. zakończył się termin dzierżawy ogrodu i przedsiębiorca odszedł, a ogród bez niego szybko podupadł. Ale po czterech latach I. I. Izler powrócił, a wraz z nim — i nowa sława „ogrodu rozrywkowego”. Przedsiębiorca szeroko wykorzystywał nowinki techniczne. Powiedzmy, zimą 1866 r. nad lodowiskiem „Mineralek” rozbłysły lampy elektryczne (źródłem służył element galwaniczny). A w samym Petersburgu, nawiasem mówiąc, latarnie elektryczne pojawiły się dopiero po 17 latach. W ogrodzie I. I. Izlera weszła w modę demonstracja balonów… Wprawdzie z czasem publiczność zaczęła obojętnieć na „ogród rozrywkowy”, a najstraszniejsze, że latem 1876 r. cały kompleks całkowicie spłonął, i twórca wcielonej w życie idei „przemysłu widowiskowego” niedługo przeżył swoje dzieło. Zmarł rok później — 20 września 1877 r. Pochowany w Petersburgu na Smoleńskim Cmentarzu Luterańskim (kwatera 97) na miejscu rodzinnym. Z nim — żona I. D. Izler (1812—1872) i syn A. Izler (1846—1895). Z powyższego widać, że przedsiębiorca I. I. Izler stał się szczególnie sławny, kiedy Szewczenko był już na zesłaniu. Tym bardziej ciekawe, że poeta dostrzegł rosyjskiego Szwajcara jeszcze na początku jego burzliwej działalności w Petersburgu. Można przypuszczać, że młody Taras Hryhorowycz był znajomy z niewiele starszym Iwanem Iwanowiczem, a wyczulony poeta ocenił potencjał energetyczny przedsiębiorczego restauratora, zapamiętał go. Bo inaczej nie wspomniałby o nim na zesłaniu, nie wyróżniłby go w liście… „Hrabia de Quincy napisał prześwietny traktat…” Antoine-Chrysostome Quatremère de Quincy (1755—1849) — znany francuski archeolog i pisarz-historyk sztuki, teoretyk sztuki, znany administrator Akademii Sztuk Pięknych we Francji, kawaler orderu Legii Honorowej. Przed Rewolucją Francuską 1789 r. — radca sądu w Châtelet. Przyjąwszy rewolucję, był członkiem Komuny Paryża, deputowanym Zgromadzenia Ustawodawczego. Aktywnie zajmował się architektonicznym wyglądem Paryża, występował za zachowaniem jego klasycznych pomników. Powierzono mu należyte uporządkowanie miejsca, gdzie znajdowała się zburzona Bastylia. Wprawdzie za różnice zdań z jakobinami kilka miesięcy spędził w więzieniu. Po wyjściu z niego przygotowywał powstanie rojalistyczne, rozgromione przez generała Napoleona Bonapartego. Imperator trzymał go z dala od władzy państwowej, jednak hrabia kontynuował aktywną działalność twórczą i administracyjną. Restaurację dynastii królewskiej Burbonów sześćdziesięcioletni Quatremère de Quincy przyjął z zachwytem, a w zamian otrzymał wysokie stanowisko stałego sekretarza Akademii Sztuk Pięknych, został mianowany profesorem archeologii w gabinecie antycznym Biblioteki Narodowej. W czasach Szewczenki w Rosji imię Quatremère’a było mało znane, ale z czasem weszło do Słownika encyklopedycznego Brockhausa i Efrona. Do dziś wyrażany jest pogląd, że w XIX wieku w kraju popularna była tylko jego biografia Rafaela Santi (1483—1520), wydana w 1824 r. Jednak Szewczenko wspomniał hrabiego w Dzienniku.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
dzienniku 27 lipca 1857 r. w zupełnie innym kontekście: „Hrabia de Quincy napisał prześwietny traktat o „Jowiszu Olimpijskim” — posągu Fidiasza. Wydał go in folio pięknie, jak na swoje czasy (początek bieżącego stulecia), i gdyby nie dołączył do swojego luksusowego wydania rysunków, artyści pomyśleliby, że dusza samego wielkiego Fidiasza przemawia ustami natchnionego hrabiego”. Książka Quatremère’a de Quincy (1815) nosiła tytuł „Jowisz Olimpijski, czyli Sztuka rzeźby antycznej w nowym świetle”. Szewczenko trafnie określił to wydanie jako „uczony traktat”, czyli pracę naukową, w której szczegółowo rozpatrzono konkretny problem, a mianowicie: autor dowodził, że antyczni rzeźbiarze pokrywali marmurowe posągi farbami, czyli były one kolorowe, a nie śnieżnobiałe, i dopiero czas pozbawił je malowania. Zostało to odzwierciedlone już w pełnym tytule książki, gdzie mowa była o „sztuce rzeźby antycznej w nowym świetle” oraz o „odtworzonych w kolorze rzeźbach”. Już w tytule zaznaczano, że rzeźby pokrywano płytkami ze słoniowej kości i złota. Wszystko to wywołało oburzenie Szewczenki. Książka Quatremère’a de Quincy wyszła w niewielkim nakładzie i była mało znana w Rosji. To, że Szewczenko był z nią zaznajomiony, jeszcze raz jaskrawo potwierdza jego prawdziwie europejski zakres edukacji i samokształcenia, charakteryzuje poetę jako uważnego czytelnika. Wprawdzie wśród przeczytanych przez Szewczenkę tekstów nazwisko Quatremère’a de Quincy nie jest wspominane nawet w pięknej, treściwej pracy S. K. Rosowieckiego „Lektura Szewczenki” w „Encyklopedii Szewczenkowskiej” (T. 3), chociaż doświadczony badacz ostrzegł, że „lista… autorów… jasna rzecz, niepełna i przybliżona”. Taras Hryhorowycz profesjonalnie i trafnie ocenił Fidiasza (początek V w. p.n.e. — około 432–431 r. p.n.e.) — prawdziwie wielkiego, sławnego starogreckiego rzeźbiarza, autora monumentalnych posągów Ateny Promachos, Ateny Partenos, Zeusa (w mitologii rzymskiej — Jowisza) Olimpijskiego. Uważany jest za jednego z twórców europejskiej sztuki. Szewczenko wspominał Fidiasza w powieści „Artysta”, z czego widać, że informacje o rzeźbiarzu otrzymał przede wszystkim od K. P. Briułłowa. Wróćmy jednak do zapisu Szewczenki, który pozostał strasznie niezadowolony z ilustracji do wydania: „Ale niezdarne demaskatory-rysunki zepsuły całą sprawę. Jak po tym wierzyć tym zachwyconym teoretykom? Mówi niby do rzeczy, a robi diabeł wie co. Szanownemu hrabiemu, zapewne, podobały się te rysunki-potwory, skoro dołączył je do swojego uczonego traktatu”. Rzecz w tym, że książka Quatremère’a zawierała 31 ilustracji, przeważnie kolorowane ryciny, według określenia Szewczenki, „rysunki-potwory”. Taras Hryhorowycz, najwyraźniej, przyjął wersję hrabiego o tym, że antyczne rzeźby były kolorowe, jako taką, która nie opiera się na rzeczywistości, nie jest udowodniona, przekonująca. Nie ma w tym nic dziwnego, idea Quatremère’a de Quincy przez cały XIX wiek była praktycznie ignorowana przez uczonych i historyków sztuki, nie wszyscy przyjmują ją i obecnie. Ważne jest, aby zaznaczyć, że Szewczenko umotywowany nazywa Quatremère’a teoretykiem, ten rzeczywiście do dziś znany jest jako teoretyk klasycyzmu i naśladowania przez sztukę natury. W specjalnych nowszych publikacjach za granicą zaznacza się, że „teoretyczne dzieła Quatremère’a rozpatrywane są przede wszystkim w kontekście współczesnych mu wyobrażeń artystycznych i nurtów, w polu starcia klasycyzmu i romantyzmu”. Jednakże położę nacisk na znacznie szerszy problem, sformułowany przez Szewczenkę w przytoczonej wyżej pytającej frazie. Wyraźnie ujawnia się w niej głęboka ironia Szewczenki czy nawet wstręt wobec ludzi, w szczególności związanych z nauką, którzy lubią abstrakcyjnie rozumować, bezsensownie teoretyzować, nadużywać pustosłowia. Przypomnę, jak w Przedmowie do niezrealizowanego wydania „Kobziarza” (1847) poeta demaskował obłudę wielkomocarstwowych teoretyzowań o „bezperspektywiczności” literatury ukraińskiej i konieczności pisania wyłącznie w języku rosyjskim, wyśmiewał uczonych mędrców, którzy „nie widzieli naszego narodu — tak, jak go Bóg stworzył”: „Żeby znać ludzi, to trzeba pożyć z nimi. A żeby ich opisywać, to trzeba samemu stać się człowiekiem, a nie marnotrawcą atramentu i papieru. Wtedy piszcie i drukujcie, i trud wasz będzie trudem uczciwym. A na Moskali nie zważajcie, niech oni sobie piszą po swojemu, a my po swojemu. U nich naród i słowo, i u nas naród i słowo”. Takim jest, zdaje mi się, najsilniejsza lekcja Szewczenki, jak rozpoznać natchnionych marnotrawców i pustosłowów, którzy robią diabeł wie co. „A do tego z tłem Korfem…” W misterium „Wielka piwnica” (1845) Szewczenko wspomina „tła Korfa”, który był wykonawcą przy budowie kolei z Petersburga do Moskwy i stał się współwinnym śmierci chłopów pańszczyźnianych, którzy pracowali w nieludzkich warunkach, gdyż Korf ustalił im nieosiągalne normy wydajności i nie zapewnił żywności. O tym była mowa w oddzielnym artykule naszego projektu. We współczesnym szewczenkoznawstwie w ogóle brakowało informacji biograficznych o baronie von Korffie, nawet jego inicjały w wydaniach akademickich czasem podawane są błędnie („baron M. von Korff” lub „N. F. Korff”). Prawda, S. A. Halczenko podaje je, jak należy: J. F. Korff. Oczywiście, w starodawnym, szlachetnym rodzie baronowskim, w którym było 16 generałów, a także działacze państwowi, senatorowie itd., niełatwo było się rozeznać. Spróbuję naprawić sytuację. Baron Juliusz Fiodorowicz Korff (1806—1876), ze szlachty, ukończył, jak i A. S. Puszkin, Liceum Carskosielskie w 1826 r. (czwarty rocznik) w randze cywilnej IX klasy. Następnie — rzeczywisty radca stanu (IV klasa) od 1844 r., szambelan, o czym wspominał kolega A. S. Puszkina z liceum M. A. Korff. Czyli postać z wyższej biurokracji Imperium Rosyjskiego. Są dane, że baron J. F. Korff był urzędnikiem do zadań specjalnych w Ministerstwie Finansów. W Październikowym Centrum Informacji Naukowo-Technicznej i Bibliotek — filii OAO „Koleje Rosyjskie” w Petersburgu — potwierdzono mi, że J. F. Korff rzeczywiście był wykonawcą przy budowie Północnej dyrekcji Kolei Petersbursko-Moskiewskiej: „Działalność jego w charakterze wykonawcy przy budowie kolei była skrajnie nieudana. Za niewykonanie prac zerwano z nim kontrakt”. Ale nie wpłynęło to na dalszą karierę J. F. Korffa. W szczególności zajmował stanowisko przewodniczącego Sądu Handlowego w Petersburgu i honorowego sędziego pokoju powiatu petersburskiego. W 1865 r. J. F. Korff został wybrany pierwszym przewodniczącym Zarządu Ziemskiego powiatu petersburskiego, stał się inicjatorem utworzenia Towarzystwa Wzajemnego Kredytu Ziemskiego powiatu petersburskiego, napisał jego statut. Zmarł w Carskim Siole 23 maja 1876 r., pochowany z honorami. I. Isler. 1852 r. „Dmitrij Jegorowicz Min… Poeta i medyk” Szewczenko zapisał w Dzienniku 14 marca 1858 r., przebywając chorym u M. S. Szczepkina: „Dmitrij Jegorowicz Min — uczony tłumacz Dantego i jeszcze bardziej uczony i doświadczony medyk. Poeta i medyk. Jaka piękna dysharmonia”. Min Dmitrij Jegorowicz (1818–1885) rzeczywiście był nie tylko błyskotliwym medykiem, ale i poetą oraz tłumaczem. Pochodzący z rodziny inżyniera, zdobył wyższe wykształcenie najpierw w Moskiewskiej Akademii Praktycznej Nauk Handlowych, a później w Moskiewskim oddziale Petersburskiej medyczno-...
akademii chirurgicznej, którą ukończył w 1839 r. ze złotym medalem. Następnie przez 16 lat pracował jako ordynator w szpitalu Jekaterynińskim, wykazał głębokie zainteresowanie patomorfologią, która wtedy dopiero kształtowała się w samodzielną dyscyplinę medyczną. W 1848 r. obronił dysertację z zakresu anatomii patologicznej, od 1851 r. był doktorem medycyny. W 1858 r. wybrano go na adiunkta-profesora katedry medycyny państwowej i powierzono prowadzenie kursu higieny oraz epizootiologii. Uważano go za najlepszego higienistę w mieście. Władze nierzadko zwracały się do D. J. Mina o pomoc w przeprowadzaniu działań higienicznych, w szczególności sanitarnej kontroli przedsiębiorstw i szkół, a w pilnych przypadkach, jak na przykład przy wybuchach cholery w Moskwie, powierzano mu kierowanie realizacją nadzwyczajnych działań przeciwepidemicznych. Z czasem D. J. Mina mianowano kierownikiem pierwszej w Moskwie katedry medycyny sądowej i wybrano sędzią uniwersyteckim. Długi czas pracował na uniwersytecie, w szczególności pełnił obowiązki sekretarza wydziału medycznego, a w latach 1869—1878 pracował jako prorektor. M. S. Kołomijczenko i W. P. Horłenko w książce „W walce o życie geniusza” (1964) nawet twierdzili, że D. J. Min był rektorem Uniwersytetu Moskiewskiego, jednak nie odpowiada to rzeczywistości. W 1878 r. przeszedł na emeryturę i przeniósł się do Petersburga. Właśnie w 1858 r. D. J. Min został członkiem rzeczywistym Towarzystwa Miłośników Literatury Rosyjskiej i dwukrotnie występował na zebraniach publicznych, gdzie czytał swoje przekłady A. Dantego i F. Schillera. Tłumaczył także W. Szekspira, G. G. Byrona, F. Petrarkę. Dlatego Szewczenko zachwycał się: „Poeta i medyk. Jaka piękna dysharmonia”. O społecznej wadze postaci D. J. Mina w ówczesnym świecie literackim świadczy to, że jego nazwisko widniało wśród znanych rosyjskich literatów i działaczy kultury, którzy jesienią 1858 r. protestowali przeciwko antysemickiemu artykułowi w czasopiśmie „Illyustraciya”. Ten protest podpisał także Szewczenko. Zatem kontakty z D. J. Minem były dla Tarasa Hryhorowycza przyjemne. Co więcej, lekarz postawił prawidłową diagnozę, a leczenie przez niego przepisane szybko dawało pozytywne rezultaty. Oczywiście, dzięki także M. S. Szczepkinowi, o którym Szewczenko pisał: „Michaił Siemionowicz opiekuje się mną jak kapryśnym małym dzieckiem”. Szewczenko nie zapominał o D. J. Minie. Szóstego grudnia 1858 r., czyli dziewięć miesięcy po poznaniu go, przekazał lekarzowi pozdrowienia przez M. S. Szczepkina. Niestety, D. J. Minowi nie poświęcono artykułu w „Encyklopedii Szewczenkowskiej”. A w „Słowniku Szewczenkowskim” on był! „Weszliśmy przypadkiem do sklepu muzycznego Petza…” Ten zapis Szewczenko poczynił 7 maja 1858 r., a komentatorzy często go poprawiali, mówiąc, że trzeba pisać „Petca”. Powiedzmy, w ostatnim wydaniu akademickim Dziennika komentarz jest taki: „Powinno być Petca”. P. I. Zajcew nawet poprawił Szewczenkę w samym tekście: „Weszliśmy przypadkiem do sklepu muzycznego Petca”. Taki wariant pisowni jest dopuszczalny, jednak po co poprawiać Szewczenkę, skoro w rzeczywistości w XIX wieku w Petersburgu działał niemiecki wydawca nut i handlarz literaturą muzyczną, zwłaszcza gitarową, który oficjalnie zarejestrowany był jako Johann Cornelius (Iwan Karłowicz) Petz, kupiec 3. gildii, honorowy członek Petersburskiego Towarzystwa Filharmonicznego od 1826 r., właściciel kilku sklepów muzycznych przy ulicy Wielkiej Morskiej. Działalność wydawniczą zaczął prowadzić w 1810 r., w 1815 r. otworzył bibliotekę z wypożyczalnią książek, motywując to tym, że „przy obecnej drożyźnie utworów muzycznych niezbędne i pożyteczne jest założenie biblioteki muzycznej”. I. K. Petz po raz pierwszy znacząco zwiększył wydawanie nut, orientując się nie tylko na kręgi arystokratyczne, ale także na miłośników muzyki o średnich dochodach. Szczególnie dobrze szły mu interesy po 1812 r., kiedy podczas pożaru w Moskwie spłonęły składy nut i przedsiębiorstwa moskiewskich konkurentów. W sklepie I. K. Petza, oprócz wydanych przez niego samego utworów muzycznych, można było nabyć nuty z Austrii i Niemiec. Pod koniec lat 20. XIX w. jego interes przeszedł do K. R. Klevera (1803–1849). Sklep I. K. Petza nabył w 1847 r. znany wydawca muzyczny, handlarz nutami i książkami, kupiec II gildii Fiodor Timofiejewicz Stellowski (1826–1875). W 1853 r. otworzył on także nowy własny sklep muzyczny. Ważne jest, aby wiedzieć, że firma I. K. Petza na wydaniach F. T. Stellowskiego była oznaczana jeszcze przez wiele lat: „W sklepie I. Petza, obecnie F. Stellowskiego”. Korespondent znanej gazety „Siewiernaja Pczeła” pisał w 1851 r.: „My, petersburscy starzy mieszkańcy, nawet nie pamiętamy, kiedy założono sklep muzyczny pana Petza… Dom jego… przebudowano, ale sklep w nim pozostał i teraz rozkwita pod tą samą nazwą (co w istocie odzwierciedlił Szewczenko w Dzienniku. — W. M.), chociaż pan Petz dawno temu wyjechał z Rosji w swoje strony i cieszy się spokojem w Dreźnie”. Najprawdopodobniej I. K. Petz zmarł w Dreźnie. We współczesnych pracach z zakresu historii sztuki, w szczególności w specjalnym badaniu F. E. Purtowa o niemieckich wydawcach nut w Petersburgu pierwszej ćwierci XIX wieku, nazwisko zachowano — I. K. Petz. Oczywiście, Szewczenko bywał w Dzienniku niedokładny, a nawet mylił się w nazwach, nazwiskach itd., ale w rzeczywistości najbardziej uderza jego genialna pamięć i wiarygodność w zapisach, które należy szanować. —————————— 1 Zob. Melnyczenko W. Moje duchowe studnie. Artykuły i wywiady XXI wieku. — Kijów: Łybid, 2019. — S. 176—177. 2 Zob. „Słowo i Czas”, 2019, nr 8. — S. 98—101. 3 Dostojewski F. M. Zbiór utworów w dwunastu tomach. T. 5. — Moskwa: Wydawnictwo „Prawda”, 1982. — S. 156. 4 U znajomego Szewczenki W. I. Dala: „Książka, o obcięciu (formacie) w złożony na pół cały arkusz papieru”. Czyli połowa arkusza papieru. 5 Melnyczenko W. Taras Szewczenko o „kutej drodze”, „żelaznej drodze” i „ciuchci” // Słowo Proświty. Nr 41, 9—15 października 2019 r. 6 Korf M. A. Dziennik: rok 1843. T. 1. — Moskwa, 2004. — S. 471. 7 Taras Szewczenko. Dokumenty i materiały do biografii. 1814–1861. — Kijów, 1982. — S. 304, 396.
Tłumaczenie maszynowe
Halyna PAHUTIAK Abyście nie tracili czasu na próżno, od razu podam temat mojego wpisu. Szach ukraińskiej kulturze to oczyszczenie programu szkolnego z utworów, które mogą obudzić w dziecku współczucie, szlachetne uczucia czy patriotyzm. Mat — wisienka na torcie — nowo powołany Komitet Szewczenkowski. Chcecie czytajcie, chcecie nie, ale dotyczy to tych, którzy zamierzają pozostać Ukraińcami, zafascynowani ultranacjonalistycznymi poglądami, choćby było to nieopłacalne. Te dwa podtematy są ściśle ze sobą powiązane, po prostu rozdzielone w czasie dwa znaczące wydarzenia. A dokładniej — dwie czarne plamy. Zmyć je przyjdzie prędzej czy później, to już nie pierwszy raz. Rozumiem, że to wszystko zaczęło się dawno jako operacja specjalna KGB, a teraz trwa jako operacja specjalna FSB. W czasach mojej studenckiej młodości w Kijowie, po pokojach akademika szwendał się pewien wstrętny, brudny, pijany i wyraźnie z zaburzeniami psychicznymi typ, który trollował dziewczyny: mówił, że ze ostrzyżonymi i w spodniach się nie ożeni, i że my wszystkie jesteśmy zepsute, a on znajdzie sobie dziewczynę z warkoczem do pasa i czarnymi brwiami. Próbował wywołać w nas poczucie niższości i zastraszał. Wyrzucić go nie mogłyśmy, posłać wulgaryzmami też, bo nie to wychowanie, a to otyłe śmierdzące monstrum mogło w końcu po prostu pobić. My dla niego nie byłyśmy kobietami, czyimiś córkami czy siostrami, a niemal prostytutkami. Z czasem większość z nas zaczęła nauczać języka ukraińskiego i literatury w szkołach w całej Ukrainie. I oto takie wulgarne, za to przyzwoicie ubrane, siedzi teraz we władzach i ministerialnych fotelach, nie wychodzi z telewizora i dowodzi nam, że nasza ukraińska literatura nie jest taka jak inne, nie jest konkurencyjna, nie jest tolerancyjna, jest traumatyczna i najgorsza na świecie. Czasem to jeszcze pisarz, gwiazda show-biznesu, obsługa współczesnej literatury ukraińskiej. Łączy ich wszystkich czarna ignorancja nie tylko w sferze kultury ukraińskiej, ale i światowej, która w przeszłości była nie mniej nietolerancyjna i traumatyczna. Przypomnijmy choćby „Olivera Twista” z jego przerażającymi scenami przemocy. „Życie to ból”. Wtedy w Anglii wieszano dzieci za kradzież bułeczki, a dziewczynki szły na ulicę w wieku 10 lat. Literatura tamtego czasu uczciwie ostrzegała dzieci przed tym, co czeka je w przyszłym dorosłym życiu, kogo i jak należy unikać, i co najważniejsze — jak zachować w sobie ludzkie cnoty. Ale teraz, w epoce konsumpcjonizmu i cynizmu, klasyka przeszkadza we wprowadzaniu liberalnych wartości i próbuje się ją usunąć przynajmniej z podręczników. To powszechne zjawisko. A zatem bohaterem, którego próbują narzucić dzieciom, jest istota, która publicznie, przepraszam, sika, robi kupę, wymiotuje, smarka, pieprzy się, przeklina. Zamiast Calineczki — przygody gówna w błyszczącej oprawie. Bo to „cool”. To wam nie dziewczynka Marusia, która kosztem własnego życia ratuje kozaków, nie Semenko, który opiekuje się braciszkami i siostrzyczkami, bo matka-położnica niedomaga. Zamiast melodyjnej poezji, która zapamiętuje się od razu, gryźcie, dzieciaczki, wiersze wolne autorów, u których całkowicie brak słuchu muzycznego. Nie, ja miałam szczęśliwe dzieciństwo, czytając po raz n-ty „Dwie moskiewki” i „Oluńkę”, ukraińską fantastykę i literaturę przygodową oraz wszystkie bajki ludowe, które udało się znaleźć. Nie przygotowywano mnie na księżniczkę, która czeka na bogatego tatusia, który posadzi ją w białego rolls-royce'a i zawiezie na Malediwy. Życie jest tak samo bezlitosne i podstępne, jak kiedyś. Dobra książka, przeczytana w dzieciństwie, staje się aniołem stróżem. Co będzie z współczesnymi dziećmi, nie wiem, ale sytuację można obrazowo określić tak: małpa, której dano do ręki granat, może wręczyć go dziecku, które z zachwytem na nią patrzy. I tutaj przeszłam do drugiego podtematu. Klasyka, ciągłość tradycji daje dorosłemu człowiekowi poczucie bezpieczeństwa, które nazwałabym respektowalnością. Zamożni ludzie wysyłają dzieci do zamkniętych szkół z dala od współczesnej literatury ukraińskiej w programie szkolnym, niech lepiej uczą się Szekspira i Longfellowa, uczą się rozumieć Bacha, a nie słuchają „Śpiewających majtek”. A bydło niech głupieje i sprzedaje swoje córki na mięso, a synów na sutenerów. Respektowalność jest wspierana dzięki pewnym instytucjom. Respektowalność literatury ukraińskiej jeszcze jako tako wspierają poszczególne czasopisma, muzea literackie, Instytut Literatury i Nagroda Szewczenkowska. Ustanowiły przynajmniej jakieś bariery, czerwone linie, chroniły kanon. Mówię jako tako, ale nawet pokazowa respektowalność jest lepsza niż najazd niedoświadczonych i nieoświeconych dzikusów, którzy nic pożytecznego nie zrobili dla ukraińskiej kultury albo nawet szkodzili. Wyrośli z larw, zasianych jeszcze na długo przed Niepodległością, i są bardzo potrzebni nowej władzy. Respektowalności w nich ani na gram. A co więc robić? Myślcie, czytajcie, cudzego uczcie się, swego nie porzucajcie. I chrońcie siebie oraz swoje dzieci. Mychajło NAJENKO Te słowa Tarasa Bulby powtórzyłem na dyskusji o premierze filmu, która odbyła się po obejrzeniu „Czarnego Worona”. Zarówno autor powieści, która stała się motywem filmu, Wasyl Szklar, jak i reżyser filmowy Taras Tkaczenko — to synowie filologii Kijowskiego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki. Tutaj najpierw uczyli się literatury (Taras był moim studentem), a sztuki filmowej — w Instytucie Teatralnym imienia Karpenki-Karego oraz na planie filmowym. Wasyl Szklar — jeszcze w kabinie dźwiękowej, ponieważ użyczył filmowi głosu słowami „od autora”. Widzowie długo oklaskiwali zarówno sam obraz, jak i autorów powieści oraz filmu, i aktorów, którzy genialnie odtworzyli niełatwy, bardzo krwawy materiał naszej niedawnej, a w istocie — współczesnej historii. Mnie szczególnie imponowało jeszcze to, że na ekranie okresowo pojawiały się moje rodzinne miejsca. Chołodny Jar, stacja kolejowa w Talnem, okolice Mokrej czy Suchej Kałyhirki, sowietyzowana Zwinogródka, wieś Wasyla Szklara Handżaliwka — wszystkie te toponimy znane są mi z dzieciństwa, bo znajdują się 20—50 kilometrów od mojego Hulajpola. Autorzy powieści i filmu — to przedstawiciele różnych pokoleń artystycznych, ale jednakowo rozumieją ukraińską i światową biedę: najbardziej strzeż się „starszego brata”, w tym przypadku — żarłocznego północnego Kaina. Nawet bardziej niż Kaina. Ten, według biblijnego mitu, po prostu zabił swojego brata i na tym koniec, a moskiewskojęzyczny Kain w filmie niszczy resztki całego narodu, niszczy jego kwiat i zostawia po sobie wypalone pole. Oto dlaczego taki opór stawiają mu w filmie nie tylko związki wojskowe, ale i niezłomne osobowości, właściwie każdy Ukrainiec, który nie ustępuje ze swojej godności nawet przed śmiercią. Podstawą filmu jest konflikt wojenny i kilka wątków miłosnych, które rozwijają się na polu.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
walki z okupantem-zdobywcą. Ta walka dla Ukrainy na początku lat dwudziestych XX wieku została faktycznie przegrana, ale niezłomny pozostał duch samych bojowników i samej idei ukraińskiej. Na ich sztandarze nie bez powodu wyryte są symboliczne, a zarazem realne słowa „Ukraina albo śmierć". Jedyną wadą filmu być może jest to, że stosunkowo „szybko" rozstrzelano wybitną aktorkę, ucieleśnienie filozofii dzieła, Natalię Sumską w roli prorokini Jawdochy. Również głównego bohatera dzieła można byłoby nieco „wyżej" wznieść ponad wydarzenia; choć jego obraz bardzo udanie uzupełniły swoją grą konie wierzchowe i naturalny ptak – kruk. On również „przybył" na premierę filmu i „wystąpił" przed widzami na ramieniu Wasyla Szkliara.
I jeszcze jedno: raczej nie zabrzmiała stosownie fraza z filmu: „Petlura prs...ł Ukrainę". Należałoby ją, jak sądzę, nieco zredagować: „Razem prs...liśmy Ukrainę. Trzeba było się jednoczyć i iść na wroga wspólnymi siłami. A nie bawić się w ataманszczyznę". Bo mamy to, co ustami swojego bohatera z tych samych czasów, co bohaterowie „Czarnego Kruka", ukraińskiego Fausta, wyraził Hryhorij Kosynka: „Ślepa wieś szaleje, a Ukraina pluje krwią". Nasuwa się nadzieja, że po „Czarnym Kruku" należy stworzyć jeszcze film o ukraińskim Fauście. Scenariusz na podstawie tego samego tytułem utworu Hryhorija Kosynki jest praktycznie gotowy. I gotowa do tego może być także ekipa filmowa na czele z reżyserem Tarasem Tkaczenko. Zaprezentowany „Czarny Kruk" pokazał, że możliwości szkoły poetyckiego kina Dowżenki są niewyczerpane. Utwór odbiera się z wielkimi uogólnieniami i podtekstami, gra aktorów w nim oddycha nie zwykłą grą, lecz poetycznym życiem, i wyszedł on, poza wszystkim, także bardzo piosenkowy. W filmie brzmi tęskny ludowy folklor, w którym trafnie wplecione są też banalnie
sowiecki surogat, i bardzo niepokojąco zabrzmiał w finale filmu saundtrack Swiatosława Wakarczuka „Wesołe, bracie, nastały czasy…”. Kompozycje pozostałych tematów muzycznych filmu stworzył klawiszowiec zespołu „Okean Elzy” Miłosz Jeliczt. Bardzo na miejscu w filmie jest też pauza, cisza. Ta cisza, jakiej od reżyserów wymagał Dowżenko: aby widz, po wybuchach i innej strzelaninie, choć na chwilę się zamyślił — dokąd idziesz, ukraińska istoto ludzka? Ku sobie, w wieczność, czy ku niepewnej tymczasowości?
Obaj twórcy filmu — autor powieści i reżyser — mają za sobą poważny ewolucyjny dystans. Wasyl Szkla r jako pisarz zaczynał od lirycznej noweli w duchu Hryhora Tiutiunnyka, przetrwał próbę przygodowych „Kluczy” i „Elementali” i doszedł w „Czarnym Kruku” do charakterystycznego dla ukraińskiej mentalności artystycznej neoromantycznego historyzmu. W tym samym kluczu kontynuuje siebie nowymi powieściami „Troszcza” czy „Charakternyk”.
Taras Tkaczenko jest autorem kilku młodzieżowych krótkometrażówek o różnych chwilach życia codziennego, a stałe nazwisko w kinematografii zapewniła mu taśma o dzikości i romantyzowanej hańbie współczesnej zarobkowej emigracji kobiet („Gniazdo turzycy”). „Czarny Kruk” stał się dla reżysera etapem dojrzałości jako mistrza epickiego myślenia z bardzo wyczuwalną domieszką stylu wspomnianego wyżej kina poetyckiego.
Można bez przesady powiedzieć, że obaj twórcy filmu zasługują na najwyższe ukraińskie wyróżnienie w dziedzinie literatury i sztuki. Dla Wasyla Szkla ra może to być dublet, a dla Tarasa Tkaczenki — drogowskaz do nowych twórczych osiągnięć.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
on jest negatywny. Jeśli będziesz go nienawidzić i grać negatywnie, to w ogóle nic ci nie wyjdzie. Trzeba stawać w obronie osobowości, którą grasz na scenie. Wtedy będziesz mógł wywołać u widzów współodczuwanie. — Wydarzenia rozgrywają się w zrusyfikowanym Donbasie. Ale Pana postać mówi po ukraińsku. — Przyzwyczailiśmy się, że Donbas to zrusyfikowany kawałek Ukrainy. Jednak przypomnijmy niedaleką historię. Jeszcze w latach 70. ubiegłego wieku chodzono tam w wyszywankach. Ale epoka budowy komunizmu wszystko wywróciła. W miastach poznikały ukraińskie szkoły i wyższe uczelnie. Jednak język ukraiński wciąż pozostawał na wsi. Pamiętamy, że po II wojnie światowej ogromna liczba Ukraińców z zachodnich regionów została przesiedlona nie tylko na Chersońszczyznę i Mikołajowszczyznę, ale także do obwodów donieckiego i ługańskiego. Ukraińców było tam bardzo wielu. I dzisiaj ich zobaczymy, jeśli pojedziemy po rejonach. Byłem zdumiony, gdy odwiedziłem rejon swatowski w obwodzie ługańskim. Tam cały rejon, na czele z jego centrum, mówił w języku ukraińskim. Mówiono, że to rosyjskojęzyczne terytorium, ale to nieprawda. Nastąpiło przesunięcie demograficzne, ale to terytorium pozostaje ukraińskie. Paszka to zrusyfikowany człowiek, który próbuje wrócić do swoich korzeni, a Serhij Serhijowycz mówi po ukraińsku z rosyjskimi słowami. To realia naszego życia. — Jak się Panu pracowało w tym teatrze? — Kolegami ze sceny byli potężni aktorzy, którzy już pokazali się w różnych spektaklach. Oni są profesjonalistami, a to niezwykle ważne. Witalij Małachow trzyma przy sobie takich aktorów, którzy mogą w każdej sytuacji zaimprowizować. W spektaklu nie ma zbyt wielu osób, ale ważne jest to, że słyszą, widzą i przeżywają. Myślę, że spektakl będzie miał rozgłos. — Jest Pan zadowolony ze swojej pracy? — Aktor jest zawsze zadowolony. Ale dopiero gdy widzowie będą przychodzić na spektakl, gdy będą pełne sale, to będzie można powiedzieć, że się udał i zdołaliśmy dotrzeć do ludzkich serc. na los mieszkańców okupowanych terytoriów. To synteza teatru dokumentalnego, publicystycznego oraz poezji. Ale i poezja jest tutaj podporządkowana głównej tematyce — tematowi rozpadu i niezgody, brutalnego niszczenia samego pojęcia humanizmu i dobra. Stronę przygotował Eduard OWCHARENKO Zdjęcia ze stron internetowych teatrów
Tłumaczenie maszynowe
Twórcza przyjaźń pisarza Andrija Kurkowa oraz dyrektora artystycznego Kijowskiego Akademickiego Teatru Dramatycznego na Podolu, artysty ludowego Ukrainy Witalija Małachowa, trwa nie od dziesięciolecia. W tym teatrze kilka lat temu Ihor Sławynski wystawił spektakl „Ostatnie lądowanie, albo Jeden dzień z życia narządu wewnętrznego” na motywach opowiadania Kurkowa pod tym samym tytułem. Właśnie Witalijowi Małachowowi pisarz dał do przeczytania pierwszą część swojej powieści „Szare pszczoły”. Witalij Juchymowycz postanowił wziąć ją za podstawę nowej inscenizacji. Zaproponował autorowi napisanie sztuki na podstawie tej fabuły. Praca nad spektaklem trwała prawie rok. Andrij Kurkow zaproponował dwa warianty sztuki — ukraińskojęzyczny i rosyjskojęzyczny. Zdecydowano, że większość bohaterów będzie mówiła po ukraińsku, w sposób zbliżony do potocznego. Rosyjskojęzycznymi pozostawiono tylko jednego z głównych bohaterów, Paszkę, oraz rosyjskich najemników. Na prośbę reżysera autor dopisał niektóre sceny, wprowadził nowe postacie, których nie ma w powieści. W szczególności pojawiła się tu scena z gubernatorem, bardziej szczegółowo zostały nakreślone kobiece wizerunki. Podczas prób aktorzy również włączali się w tworzenie spektaklu. Wnosili swoje propozycje. Na przykład Serhij Bojko zaproponował, aby jego bohater w finale spektaklu zaczął mówić po ukraińsku. Co więcej, czyta on tutaj poezję ukraińskich autorów. Rolę głównego bohatera — Serhija Serhijowycza — zaproponowano artyście ludowemu Ukrainy Bohdanowi Beniukowi, który od dawna aktywnie współpracuje z Witalijem Małachowem i Teatrem na Podolu. Już wiele lat z pełnymi salami grany jest tu spektakl „Sto tysięcy” według Iwana Karpenki-Karego, gdzie Bohdan Mychajłowycz również wykonuje główną rolę. Obok Beniuka prawie cały czas na scenie jest jeden z czołowych aktorów teatru, Serhij Bojko. Razem tworzą niepowtarzalny duet. Wśród wykonawców jest także jeden z koryfeuszy Teatru na Podolu — Fedir Olchowśkyj. Ma on niewielką, ale wyrazistą rolę. W tym wizerunku można dostrzec prezydenta-uciekiniera Wiktora Janukowycza w czasach, gdy był gubernatorem Doniecczyzny. Przyjeżdża on do Serhija Serhijowycza leczyć się snem na pszczelich ulach i zostawia na pamiątkę po sobie buty ze skóry strusia w rozmiarze 46. W spektaklu są dwie role kobiece — Swietka (Łarysa Trojanowśka), w której zakochani byli Serhij Serhijowycz i Paszka, oraz żona Serhija Serhijowycza — Witalina (Anna Saliwanczuk). Rzuca się w oczy, że Witalina jest znacznie młodsza od swojego męża. Zrobiono to celowo, aby pokazać, że minęło już wiele lat od czasu, gdy się rozstali, i teraz Witalina przychodzi do bohatera tylko we wspomnieniach. W spektaklu widzimy także ukraińskiego żołnierza Petra (Jurij Felypenko) oraz rosyjskich najemników, których role grają Artem Mjaus, Maksym Gruber i Władysław Honczarow. Scenografię wymyślił reżyser spektaklu. Ciekawym rozwiązaniem jest bieżnia, po której biegnie Paszka pod koniec spektaklu. Dzięki projekcji wideo tworzy się wrażenie, że biegnie on po realnym terenie. Początkowo chciano nakręcić zdjęcia szarej strefy zimą i aktywniej wykorzystywać taki zabieg. Ale odwracałoby to uwagę widza od głównej fabuły. W spektaklu są trzy miejsca akcji — chata Serhija Serhijowycza, przedpokój domu Paszki i mieszkanie Swietki. A za pomocą projekcji i siatki tworzono sceny uliczne. Switłana Zaikina zaprojektowała kostiumy. Są one dość codzienne. Ale jest ciekawa sukienka z mrówkami, którą nosi Witalina. O tej sukience mowa w powieści. Postanowiono pokazać ją także na scenie. O pracy nad spektaklem rozmawiamy z wykonawcą roli Serhija Serhijowycza, Bohdanem Beniukiem. — Współpraca z Teatrem na Podolu rozpoczęła się od spektaklu „Jago”, to był 1994 rok — wspomina Bohdan Mychajłowycz. — Wtedy wraz z Anatolijem Chostikojewem trafiliśmy do tego zespołu. Jeździliśmy na festiwal do Edynburga, gdzie graliśmy spektakle „Jago” i „Sen nocy letniej”. Potem Witalij Małachow wystawił w Narodowym Akademickim Teatrze Dramatycznym imienia Iwana Franki „Otella”, gdzie grałem Jago. Po tym były „Sto tysięcy”, a teraz — „Szare pszczoły” Andrija Kurkowa. Zaproponowano mi przeczytanie powieści, bardzo mi się spodobała. Zadzwoniłem do Kurkowa i powiedziałem: „Kręćcie kino, może wyjść świetny film”. Ale on był nastawiony na spektakl. Rozpoczęła się praca. Spektakl znacznie różni się od powieści. Pokazaliśmy niesamowite przejście człowieka, który przez okoliczności zmienia swoje stanowisko. Mój bohater to Serhij Serhijowycz Chmelenko. Niby nie ma w nim nic szczególnego. Pozostał w „szarej” strefie, czyli między dwiema stronami — armią ukraińską i armią DRL. We wsi, którą od czasu do czasu ostrzeliwują, mieszka tylko on i jego kolega z klasy Paszka. Na ulicy Szewczenki — Paszka, który sympatyzuje z DRL-owcami i czasami się z nimi spotyka, a na ulicy Lenina — Serhij Serhijowycz, który jeszcze nie zdecydował, po której stronie ma stanąć. Pokazane jest ich życie, spotkania z ukraińskimi i rosyjskimi wojskowymi. Ale najważniejsze, że Serhij Serhijowycz ma pasję — pszczoły. A pszczoły dla narodu ukraińskiego to niesamowita rzecz. Pszczoły zawsze kojarzą się z jasnymi sprawami. Dlatego zachowanie ula z pszczołami dla Ukraińca jest honorem. Bo kiedy ginie rodzina pszczela, to tragedia nie tylko dla pszczelarza i jego rodziny, ale także wielka strata dla przyrody. Bardzo ważne jest, że Serhij Serhijowycz zdołał zachować te ule i zabiera je ze sobą na to terytorium Ukrainy, gdzie nie ma wojny. Zabiera je ze sobą i tym, być może, łączy się ze swoją rodziną, z którą rozstał się jeszcze zanim zaczęły się ostrzały tych terenów. Historia jest o teraźniejszości. Niby nie ma w niej nic ekstrawaganckiego. Pokazana jest tu szarość tego, co nas otacza, a jednocześnie wybór, którego zmuszeni jesteśmy dokonywać każdego dnia. — Jak Pan odnosi się do swojego bohatera? — Pan Bóg dał mi zagrać wielu bohaterów. Zawsze kibicuję swojemu bohaterowi. Zaczynam go kochać, zakochiwać się w jego zachowaniu, jego sposobie życia. To obowiązek artysty — kochać swoją postać. I wtedy, gdy rozpoznaje się odniesienia do sztuk najsłynniejszego dramaturga świata Williama Szekspira, który budował hierarchiczny i zrozumiały świat. Na interakcji tych dwóch światów, zrozumiałego i rozłożonego przez wojnę, zbudowana jest ta sztuka. Słowem, przypomina ona życie… Utwór Lubow Jakymczuk poraża krańcową prawdziwością, „niewygodną” szczerością, przedstawieniem faktów i realiów, które przypadły
W Kijowskim Akademickim Teatrze Dramatycznym na Podolu wystawiono spektakl na podstawie powieści Andrija Kurkowa „Szare pszczoły”, która znalazła się na krótkiej liście „Książki Roku BBC 2018”. Główni bohaterowie to wrogowie z dzieciństwa, którzy nie potrafią stać się wiernymi przyjaciółmi, ale muszą spędzać zimne zimowe wieczory w swoim towarzystwie. Ponieważ zostało ich tylko dwóch. Dwaj ostatni mieszkańcy wsi.
Tłumaczenie maszynowe
...wesprzeć naszych chłopców na wschodzie. Od pierwszych dni wojny członkowie zespołu przekazują pieniądze, jeżdżą do szpitali. Podczas Drugiej wojny światowej nasi aktorzy występowali z przedstawieniami na froncie, kontynuujemy to i dziś. Nie możemy stać z boku od problemów, które są ostre dla społeczeństwa, dla kraju. W tym spektaklu mowa o bardzo smutnych, bardzo strasznych rzeczach, które, niestety, dziś przeżywamy. Skład aktorski jest niezwykle interesujący. Członkowie zespołu znów udowodnili, że są w stanie opanować każdy gatunek, każdą szkołę. Jestem dumny ze swojego zespołu…
— „Ściana” to historia o tym, że wojna zaczyna się jak straszliwy sen, z którego chcesz się obudzić, ale nie możesz — podkreśliła jedna z autorek, Ljubow Jakymczuk. — Pewnego dnia rozumiesz, że nigdy już nie będzie tak, jak było dotąd. Że między twoim okupowanym miastem a resztą świata jest ściana. Że zniszczony pokój trudno odbudować, a powstrzymanie ostrzałów, jeśli jesteś zwykłym człowiekiem, jest niemożliwe. Pozostaje tylko szukać sposobu, by nie upodobnić się do psów, które opanowały miasto z początkiem wojny. A jeśli jesteś aktorem, to możesz spróbować pomóc swoim widzom przeżyć wojnę i zniszczenia, które ona niesie. W naszej sztuce obecna jest gra intertekstualna ze sztukami twórcy teatru absurdu, Samuela Becketta, który napisał swoje najlepsze dzieła po Drugiej wojnie światowej, i to wojna podpowiada, jak bardzo ten świat jest absurdalny, to ona napędza sztukę, która przemyśla świat, w stronę takiego wniosku. A także widzowie...
Tłumaczenie maszynowe
Wasyl MARUSYK, zasłużony dziennikarz Ukrainy. Nie wiem, jak innym, ale w Nowy Rok zawsze chce mi się stać małym chłopcem. Żeby, jak w dzieciństwie, wziąć w wyszywaną torbę garść owsa i, pokonując śnieżne zawieje, ruszyć z powinszowaniami. Żeby po kropli nieść ludziom radość. I nadzieję na lepszy jutrzejszy dzień. Podobnie jak Boże Narodzenie, Nowy Rok był w dzieciństwie wielce romantycznym świętem, wielką tajemnicą. Czyż mija tydzień, odkąd chodzili moi rówieśnicy, a ja z nimi, z szopkami w postaci Pastuszków, Anioła, Złych mocy. W uszach brzmią dzwoneczki i pierwsze słowa szopkowe: Pokój tej chacie, bądźcie szczęśliwi i bogaci, Miejcie dolę dobrą, miłą, Tylko wierzcie w łaskę Bożą, Łaska Boża was ocali, kraj i naród podniesie… Taką nowelę-wspomnienie opublikował epilogiem do zbioru „Dwie bramy” (opowiadania i nowele) dziennikarz i pisarz Roman Sołowczuk. Jest on znanym na Lwowszczyźnie mistrzem słowa, który przez długie lata kierował miejską gazetą „Naftowyk Borysława”. Zawsze wspierał go starszy kolega, lwowski prozaik Łewko Riznyk. W przedmowie do tej książki, jako jej redaktor, podkreślił, że „płótna nowel są prawdziwe, uzasadnione, zawierają w sobie tę życiową prawdę, której żadnym talentem czy oczytaniem nie da się wymyślić… Nawiasem mówiąc, Roman Sołowczuk pokazał się jako utalentowany mistrz także dużej formy, wydając na świat powieść „Barabski most”. W tej książce, której pierwsze rozdziały autor opublikował jeszcze na początku lat dziewięćdziesiątych, R. Sołowczuk pragnął połączyć życiorys pokoleń postaci Iwana Franki na borysławską tematykę. W ostatnich latach badacz regionu postanowił poprawić kanwę fabularną i stylistykę językową utworu. Aktywnie przygotowując się do swojego 70-lecia, autor ponownie otrzymał wsparcie lwowskich kolegów. Wznowienie utworu dzięki krytycznym propozycjom zyskało nowe uznanie. Na to wydarzenie pół roku temu zareagował na Facebooku działacz społeczny Lwowszczyzny i Iwano-Frankowszczyzny Mychajło Cymbaluk: „Właśnie tą powieścią autor podjął kolejną próbę kontynuowania znanej w ukraińskiej literaturze borysławskiej tematyki. Ten utwór według definicji krytyków należy do gatunku społeczno-obyczajowego, a niektórzy z nich nazywają go historyczno-krajoznawczym. „Barabski most” jako symbol łączy „odwieczny ból Ukraińców – rozproszenie oraz odwieczne marzenie – dążenie do bycia jednością”. Utwór, który stał się lejtmotywem całej działalności literackiej R. Sołowczuka, jeszcze w pierwszym wydaniu na początku nowego stulecia przyniósł mu pełne szacunku uznanie. Wyróżniono go w fundacji Wolanyków-Schwabińskich na Ukraińskim Wolnym Uniwersytecie, który znajduje się w Nowym Jorku. Doceniano go także w kręgach dziennikarskich, uznając jego wytrwałą organizację lokalnych towarzystw języka ojczystego i „Proświty”… Dzięki twórczemu zapałowi R. Sołowczuka została zorganizowana i wydana literacko-artystyczna chrestomatia „Borysławski szmaragd” z nowelami lokalnych autorów. W zbiorze „Krajanie” (2010) zebrano swoiste „literackie” portrety twórczej inteligencji Borysławia, w szczególności więźniów politycznych – poetkę i malarkę Irynę Senyk oraz poetę, laureata nagrody Szewczenki Iwana Hnatiuka, a także muzyka i dyrygenta Zenona Antoniszaka, poetę Ihora Nyżnyka, księdza, ojca doktora Romana Wasiliwa i jego syna teologa Pawła Wasiliwa oraz jeszcze kilku znanych osobistości regionu. „Właśnie tutaj wydobywali ropę bohaterowie utworów Franki i bodaj pierwsi w Europie, w sile swojej wrodzonej wolności, wyrośli ze żywiołowej masy w zorganizowane robotnictwo, które buntowało się przeciwko grabieży zagranicznych najeźdźców” – podkreślił w swoim słowie wstępnym Łewko Riznyk i przytoczył cytat z dekretu metropolity Andrzeja Szeptyckiego: „O jedność… w naszym życiu narodowym i kościelnym, aniżeli leczenie ran zadanych naszemu narodowi”. Na pytanie: nad czym pracuje teraz, Roman Iwanowycz odpowiedział, że pisze wspomnienia o rodzinnej podkarpackiej wsi Hołoskiw, która jest niedaleko Otyni i Kołomyi, i mówi, że z drżeniem wspomina kolędowanie i winszowanie jeszcze z lat dziecięcych. „Sieję żyto i pszenicę, żeby urodził Bóg plon. Życzę wam na Nowy Rok, żeby szczęśliwy był wam wiek”. Jeszcze w latach studenckich nie powstrzymywał się, by nie powitać przyjaciół, nawet wykładowców wydziału dziennikarstwa i uniwersytetu z Nowym Rokiem – owsem czy pszenicą albo i kartką pocztową. „Odrzućmy dumę. Pójdźmy za tradycją praojców do najbliższego przyjaciela czy sąsiada, powinszujmy mu: na szczęście, radość, dobro w jego domostwie”. Dziękujemy siewcy i kolędnikowi za szczodrość w ojczystym słowie. Bądźmy razem! PRENUMERATA—2 0 2 0 Koszt prenumeraty TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA „PROŚWITA” (z dostawą i kosztami pocztowymi):
Tłumaczenie maszynowe
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracyjne KW nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef redakcji Pawło MOWCZAN
Tłumaczenie maszynowe
Redaktor dyżurny Eduard OWCHARENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. „Mega-Poligraf”,
Tłumaczenie maszynowe
Redaktor naczelny Mykoła CYMBALUK Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Mykoła TYMOSZYK, Heorhij FILIPCZUK, Mykoła CYMBALUK, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natala SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) na 1 miesiąc 19 hrywien 82 kopiejki na pół roku 107 hrywien 32 kopiejki.
Tłumaczenie maszynowe
Sekretarz odpowiedzialny
Iryna Szewczuk
Dział kultury
Eduard Owczarenko
Dział korekty
Olha Żmudowska
Iryna Stelmach
Skład komputerowy
Iryna Szewczuk
Wołodymyr Żyhun
Redaktor internetowy
279-39-55
Tłumaczenie maszynowe
Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617
Tłumaczenie maszynowe