Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 6strona oryginału ↗

Paradoksy niepodległej Ukrainy

Слово Просвіти, №01 за 2002 рік

Kiedy byłem studentem (pod koniec lat 50. ubiegłego wieku), na naszym Uniwersytecie Kijowskim im. Tarasa Szewczenki rozpoczęła się kampania przejścia na prowadzenie wykładów w języku ukraińskim. Opowiadano, że w innych placówkach edukacyjnych przeprowadzano ankiety, czy wykładowcy mogą (jeśli nie od razu, to kiedy) przejść na ukraiński język wykładowy. W Instytucie Politechnicznym wtedy 60 czy 65% odpowiedziało, że mogą przejść od razu, a reszta oświadczyła, że potrzebują roku lub dwóch na doskonalenie znajomości ukraińskiej terminologii. Studenci pierwszego roku, zwłaszcza ci, którzy ukończyli ukraińskie szkoły, bardzo się cieszyli, bo – jak mówili – nie trzeba będzie oduczać się myśleć, tłumaczyć swoich myśli z języka ojczystego na rosyjski. A jeden przyjezdny (skądś z centralnych obwodów Rosji) student wydziału filozoficznego jakoś ostudził nas pytaniem: „A ta ukrainizacja u was jest przeprowadzana na poważnie czy po ukraińsku? Przecież przeprowadzano ją już nie raz, a kończyło się zawsze na tym samym”. I jeszcze jedno wspomnienie z życia już w niepodległej Ukrainie. Trzy lata temu byłem w jednym z instytutów na południu Ukrainy. Tam i proces nauczania, i pracę wychowawczą zaczęto przenosić na język ukraiński. I nagle jeden kolega poufale pyta mnie: „Powiedzcie, panie profesorze, oto wprowadzamy język ukraiński, a czy nie będzie jakiegoś zwrotu w przeciwną stronę?”. Zapewniłem go, że nie będzie. I, zdaje się, pospieszyłem się. To, co dzieje się z narodem tytularnym, z jego językiem w prawnie niepodległej Ukrainie, nie mieści się w żadnych ramach życia normalnych ludzi. Przywódcy naszego państwa, zdaje się, do tej pory nie wiedzą, jakie państwo budują. Współczesna Ukraina jest państwem licznych paradoksów. Dziennikarz Heorhij Gongadze swoim niedługim życiem potwierdzał własny aforyzm: „Jestem Gruzinem, ale gotów jestem umrzeć za Ukrainę”. W niepodległej Ukrainie został zabity, ale zabójców do tej pory nie znaleziono i nie ukarano. Inny dziennikarz (z zawodu inżynier mechanik) Pawło Baulin przyjechał na Ukrainę z Niżnego Nowogrodu. Wykluczony ze Związku Pisarzy Ukrainy za działalność antyukraińską. W Radzie Najwyższej Ukrainy jest członkiem Komitetu ds. wolności słowa i informacji, bez przeszkód występuje przeciwko odrodzeniu języka ukraińskiego. Żyje i prosperuje. Dyplomaci innych państw, którzy przyjeżdżają na Ukrainę, uczą się języka ukraińskiego, korzystają z niego podczas przeprowadzania różnych wydarzeń. A niektórzy ukraińscy ministrowie, wysokiej rangi urzędnicy demonstracyjnie ignorują język państwowy. Szczególne oburzenie wywołuje minister spraw wewnętrznych J. Smyrnow. Czyż można powierzać spokój i ochronę obywateli człowiekowi, który narusza Konstytucję państwa? Ukrainki, jak wiadomo, należały i należą do najpiękniejszych kobiet świata, a na konkursach piękności z ramienia Ukrainy z jakiegoś powodu występują albo nie-Ukrainki, albo wywrotowcy, dość dalecy od ideału urody i intelektualności. We fladze ukraińskiej ucieleśnione są naturalne barwy ukraińskiej ziemi: niebo i pole, morze i step, wiosenne dywany z jaskrów i przebiśniegów, chabry na skraju żytnich pól latem. Z logiki rzeczy te same barwy powinny być w atrybutyce jednostek administracyjnych Ukrainy. Tymczasem Krym (w osobie jego przywódców) kopiuje flagę Rosji, Chersońszczyzna — flagę Izraela i herb nieboszczki Niemieckiej Republiki Demokratycznej. Ukraiński Kościół Prawosławny Patriarchatu Kijowskiego, który prowadzi wielką pracę, skierowaną na podniesienie duchowości ukraińskiego społeczeństwa, na odrodzenie pamięci historycznej narodu ukraińskiego, musi dowodzić swojego prawa do istnienia, a tak zwany Ukraiński Kościół Prawosławny Patriarchatu Moskiewskiego, który prowadzi politykę antyukraińską, występuje przeciwko językowi i kulturze ukraińskiej, — korzysta z wszelkiego wsparcia państwa. Założenie Odessy i Siczysława (do tej pory to miasto ma bolszewicką nazwę Dniepropietrowsk) ich obecni władcy wiążą z panowaniem Katarzyny II, czyli z drugą połową XVIII w. W rzeczywistości, jak świadczą historycy, miasta te założono znacznie wcześniej. Dlaczego więc państwo ukraińskie w osobie jego najwyższych rangą urzędników staje po stronie moskiewskich wersji imperialnych? Kremieńczucka (na Połtawszczyźnie) stacja radiowa, która pozwala tak deptać po sobie? Czyż można sobie wyobrazić, żeby mer, na przykład Berlina, przybywszy do Alzacji czy Lotaryngii, zaczął twierdzić, że to odwiecznie niemieckie ziemie, miejscowa ludność witała go szaleńczymi okrzykami „Niemcy! Niemcy!”, a prezydent Francji przy tym pobłażliwie się uśmiechał. Takiego czegoś nie można sobie wyobrazić w cywilizowanym świecie. A teraz przenieśmy się na Krym, do Sewastopola, dokąd często zagląda mer Moskwy ze swoimi imperialnymi oświadczeniami i od nikogo z ukraińskich przywódców nie otrzymuje odprawy. Wezmę na siebie śmiałość twierdzić, że język ukraiński, tożsamość ukraińska w niepodległej Ukrainie są w większym zagrożeniu niż wtedy, gdy Ukraina miała status kolonialny (daj, Boże, nam nigdy do niego nie powracać!). W carskiej Rosji język ukraiński po prostu zakazywano, nie uznawano, nie było szkół, instytutów, ale przecież naród ukraiński na wszystkich terenach swojego osiedlenia rozmawiał w języku ukraińskim. Imperium rosyjskie czasów bolszewickich, dopóki nie zniszczono ukraińskich komunistów, prowadziło politykę ukrainizacji, język i kultura ukraińska w niespełna dziesięć lat odrodziły się nie tylko w granicach ówczesnej Ukraińskiej SRR, ale wszędzie, gdzie żyli Ukraińcy — na Kubaniu, Ziemi Rostowskiej, w Powołżu, na Syberii, na Dalekim Wschodzie. To, co prawda, zakończyło się niepowetowanymi stratami dla naszego narodu, bo na zmianę ukrainizacji przyszła „internacjonalizacja” — rozstrzelane Odrodzenie, zniszczenie zamożnego chłopstwa, wysiedlenie Ukraińców za Ural, represje, wymuszona emigracja elity intelektualnej narodu ukraińskiego. I mimo wszystko w Związku Radzieckim nikt nie odważał się twierdzić, jakoby języka ukraińskiego nie było. Przeciwnie, mówiono, że to bardzo piękny, melodyjny język (choć zawężono do oporu granice jego użycia). Nikomu nawet do głowy nie przychodziło wyrażać pogardy dla geniuszy naszego narodu Tarasa Szewczenki, Łesi Ukrainki, Iwana Franki (choć system wziął sobie na uzbrojenie ich twórczość, usuwając z niej niebędące lojalnymi wobec imperium składniki). A co dzieje się teraz? Nawet w Radzie Najwyższej nie są rzadkością przypadki znieważania języka ukraińskiego i jego użytkowników. Zachęca to ukrainofobów do jeszcze bardziej zuchwałych wypowiedzi i działań. Powiedzmy, jeden z działaczy Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Moskiewskiego, metropolita odeski i izmailski Agafangel, oświadcza: „Ukrainy nie było, nie ma i nie będzie”. A przełożony Ławry Pieczerskiej w Kijowie (wielkiej świętości narodu ukraińskiego!) biskup Paweł jest o wiele odważniejszy i bardziej lakoniczny: „W grobie widziałem waszą Ukrainę!”. I właśnie „świętym ojcom” takiego kościoła udziela się zaszczytu poświęcenia odnowionej cerkwi św. Włodzimierza w Chersonezie. Właśnie ukrainofob W. Małynkowycz (nie Je. Swerstiuk, nie Ju. Badzio!) jest przewodniczącym „Komisji ds. wspierania rozwoju społeczeństwa obywatelskiego” na Ukrainie. Czy można wymyślić coś bardziej jezuickiego dla Ukraińców? A ile warte są wystąpienia na łamach gazet i na ekranach telewizorów osławionego Buzyny? Czy Gruzini pozwoliliby tak szkalować Szotę Rustawelego, albo Francuzi — George Sand? Wbrew totalitarnemu „internacjonalistycznemu” wychowaniu czasów radzieckich powoli formował się ukraiński naród polityczny. Pamiętam, jak w dobie szczególnego rozkwitu ukraińskiego futbolu (lata 60. ubiegłego wieku) na mecze do Moskwy, by wspierać kijowskie „Dynamo”, przyjeżdżali kibice ze wszystkich części Ukrainy. Jak dziś widzę hasło donieckich górników: „Chłopaki, Donbas czeka na puchar!”. To formowanie w sprzyjających warunkach miało zakończyć się dość szybko i pomyślnie. Jednym z dowodów na korzyść takiej myśli był wynik referendum z 1 grudnia 1991 roku. Zdjęcie O. Kutłachmetowa. Ale naród ukraiński, niestety, nie wybrał takich przywódców, którzy mogliby dokończyć tworzenie ukraińskiego narodu politycznego, uczynić prawnie niepodległą Ukrainę niepodległą również faktycznie. Cały czas podaje się nam przykłady innych państw, ale nie te, które są potrzebne Ukrainie. Dlaczego by nie wziąć za przykład Izraela? Oto niektóre przemyślenia w sprawie kwestii językowej Nadzwyczajnej i Pełnomocnej Ambasador Izraela na Ukrainie Anny Azari: „Dziś repatriant może żyć w Izraelu, nie odczuwając tego, że wyjechał z byłego Związku Radzieckiego. Zazwyczaj są to emeryci. Siedzą u siebie w domu, oglądają ORT, rozmawiają w języku rosyjskim, i w ogóle — komu oni przeszkadzają? A jeśli ktoś musi funkcjonować w państwie, to hebrajskiego się nauczy”. Na pytanie korespondenta, czy istnieje jakaś perspektywa podniesienia statusu języka rosyjskiego, zważywszy na to, że w Izraelu jest duża liczba rosyjskojęzycznych wyborców, pani Azari, zdziwiwszy się, odpowiedziała: „Ja nie będę wnosić takiej propozycji. Myślę, że to się nie stanie… Próbuję uczyć się języka ukraińskiego. I tutaj główny problem dla mnie polega na tym, że ja, niestety, mogę przebywać w polu informacyjnym, prawie nie potrzebując języka ukraińskiego: 90% wydań, które kładą mi na stół, jest rosyjskojęzycznych. Swoją drogą, Izrael to także historia walki o język. 100 lat temu hebrajski nie był aktywnym współczesnym językiem. Na przykład, kiedy otwieraliśmy Technion w Hajfie (dziś jest to najbardziej prestiżowy instytut technologiczny Izraela), niemieccy profesorowie mówili: no co to za

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn