Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 5strona oryginału ↗

PETRO KONONENKO: „20 LAT NIEPODLEGŁOŚCI: ŁADNY SURDUT CZY ŁADNE ŁATY?”

Слово Просвіти, №01 за 2011 рік

— Petrze Petrowiczu, Nowy Rok 1991 Ukraińcy wspominają ze szczególną czułością. Z jakimi nadziejami i rozczarowaniami wchodzimy w trzecią dekadę naszego młodego niepodległego państwa? — U Ukraińców Nowy Rok zawsze szanowano i każdy był na swój sposób pamiętny. Jednak rok 1991 jest szczególny. Po referendum było wiele obaw co do dalszego wyboru historycznego. Ukraińska inteligencja nie mogła nie poruszać kwestii tego, co dokładnie wybierze ludność. Jednak „za” zagłosowało 90,32 procent — to byli nie tylko Ukraińcy, za państwową drogą rozwoju głosowali także Rosjanie, Białorusini, Polacy, Rumuni, Tatarzy i Węgrzy. Był to historyczny wybór nie tylko Ukraińców, ale wybór na korzyść całej Europy, całego demokratycznego procesu rozwoju ludzkości. Ukraińska inteligencja postrzegała Nowy 1991 rok jako odpowiedź narodu nie tylko Europie, ale i całemu światu. Niektórym bardzo podoba się fraza: „Ukraińskiemu narodowi łatwo przyszła jego państwowość”. Bardziej fałszywej tezy wymyślić nie można. Dzisiaj biolodzy wyraźnie wskazują, że bez sygnału z kosmosu żadna roślina nie wyrośnie, nawet jeśli ukrywa się ją w podziemiach, ona w pewnym czasie kiełkuje i w pewnym czasie zakwita. Znamy słowa wielkiego pedagoga Konstantego Uszyńskiego: „Nawet nowe państwo, tracąc poprzednie, może odnowić naród”. Ale kiedy wymiera język w ustach narodu, wymiera i naród. Wszystko robiono po to, abyśmy stracili język, kulturę, poczucie państwowości. XVII wiek wyraźnie odpowiedział, że szczytowym obrazem jedności jest naród. Kiedy odbyło się referendum, wtedy Ukraińcy jeszcze raz powstali jako wielki naród. Rok 1991 dla różnych ludzi mierzył się różnie. Niektórym wydawało się, że jeśli staliśmy się suwerennym państwem, to już jutro wzbogacimy się. Ale tego nie mogło być, bo przebudowa takiego organizmu, jak państwowy, a wcześniej podległy, to nie jest prosta sprawa. Jeśli w Związku Radzieckim produkowano samoloty, to inżynierska myśl naukowa była w Kijowie, a części wytwarzano w Moskwie. Nawet zegarki składano w różnych miastach. Tak było we wszystkim: w strukturze społecznej, ekonomicznej, politycznej. Kiedyś rozmawiałem z Leonidem Kuczmą, powiedział, że idea narodowa nie zadziałała. Zapytałem go: „Proszę powiedzieć, czy w latach 1990—1991 na Ukrainie była własna partia? — Nie było. A ukraiński rząd? — Nie było. A milicja? — Nie było. A KGB? — Nie było. A polityka zagraniczna? — Nie było”. Ten Nowy Rok zaświadczył, że Ukraińcy stają na gruncie swojej historycznej jakości. Jesteśmy narodem historycznym. Ile by dzisiaj nie dokładano wysiłków, aby Ukraińcy nie czuli się narodem, wszystko to jest skazane na porażkę. I to referendum z 1991 roku przyszło nie po prostu do domów, a do dusz, w świadomość, w ideały ludzi. Istnieje pojęcie pamięci historycznej. To pamięć nie poszczególnych dat, to pamięć swojej ziemi, swojego nieba. Naród ukraiński wykazał wyższą formę pamięci historycznej. Jeśli zapytać Ukraińców, dlaczego zagłosowali za niepodległością, większość, nie zastanawiając się, odpowiedziałaby po prostu: „Chcę być gospodarzem na swojej ziemi, chcę mieć swoje państwo”. — Wreszcie Ukraińcy uświadomili sobie swoją tożsamość narodową... — Musimy myśleć kategorią światową. To, że wreszcie i państwo poruszyło tę kwestię, jest bardzo znamienne. Bo problem tożsamości narodowej jest dzisiaj centralnym problemem ludzkości, wszystkie narody się tym zajmują. Był niepokój, czy przyjdzie uświadomienie, że na świecie ma panować wielorakość: tęcza dlatego jest tęczą, że jest różnokolorowa. Tak jak w różnych częściach świata jest różna przyroda, tak i ludzkość jest całością dzięki swojej wielorakości. Jedyny jednolity naród to polski, u nich ludność polska stanowi 98 %. Większość narodów ma wtręty etniczne i trzeba je szanować. Problem tylko w tym, co dokładnie będzie określać jedność tych narodów. Jeśli na Ukrainie mniejszości polska czy rumuńska nie będą miały możliwości wewnętrznego rozwoju, to i Ukraina nie będzie wolna. Wszystko to społeczeństwo musi sobie uświadomić. — „Naszego kwiatu po całym świecie”... Dlaczego Ukraińcy tak łatwo zmieniają się w bezkręgowych mankurtów, zapominając ojczyste słowo? — Jesteśmy na wszystkich kontynentach, jesteśmy charyzmatycznym światowym etnosem. Ale łączy nas idea narodowa. Słysząc słowo Tarasa Szewczenki czy Łesi Ukrainki, ludzie czują, że przyszedł do nich ukraiński świat i że należą do wielkiej światowej wspólnoty. Czy są tacy, którzy tego nie czują? Są, i znamy słowa Franki: „Czemu u nas odstępców tak wiele, czemu dla nich odstępstwo nie jest straszne?”. W każdych okresach rozwoju Ukrainy tacy byli. Dokonując Pomarańczowej Rewolucji, naród ukraiński pokazał swoją wolę: można rozwiązywać najbardziej globalne problemy cywilizowanie i kulturalnie. Nikogo nie pobito, niczego nie zniszczono. Teraz spójrzmy, co dzieje się obecnie w innych krajach, w tym u naszych sąsiadów. To jeszcze jedna wielka lekcja dla ukraińskości, narodu jako ludu z wewnętrzną mentalnością, pamięcią historyczną, że wszystko można rozwiązywać na poziomie konstytucji Pyłypa Orłyka, deklaracji przyjętych przez Centralną Radę. To jedność pokoleń, jedność epok. Byłem w ponad 30 krajach, widziałem, jak żyją Ukraińcy i nie-Ukraińcy. Kiedy mówi się nam, że Ukraina powinna iść do Rosji albo do Ameryki, to są to niedojrzałe, nieukształtowane myśli. Nigdzie nie musimy iść, bo myślami, uczuciami, sposobem myślenia musimy koordynować nasze dążenia z doświadczeniami różnych krajów, ale coś dobrego można osiągnąć tylko własnymi siłami. — Wielu ludzi straciło wiarę, Nowy 2011 rok postrzegają jako krok ku zagładzie naszego państwa. — Zawsze żal mi ludzi, którzy do wszystkiego podchodzą jednostronnie. Niektórym teraz wydaje się, że kraj ginie. Jeszcze Kostomarow pisał: „Leży w grobie Ukraina, ale jeszcze nie umarła”. I Franko: „I nie umarła, i nie umrze”. Ukrainie zamawiają requiem, mówią, że państwa nie będzie. Ale jeszcze pod koniec XIX wieku wydawało się, że państwa nie ma. A ona wybuchła rewolucją narodowowyzwoleńczą. Dzisiaj mamy bardzo wiele problemów i przeszedłszy taką drogę, mając takie możliwości, w znacznym stopniu ich nie zrealizowaliśmy. Wszystkich ogarnia nieufność i strach, który był wcześniej. Najważniejsze — wierzyć w zwycięstwo. Dlaczego do władzy dochodzą ludzie, którzy nie wiedzą, czym jest Ukraina, nie znają tej ziemi, jej kultury, a co najgorsze — nie pragną znać. Ich dialektyka: pieniądze — władza, władza — pieniądze, w każdy sposób utrzymać się przy władzy. Ukraińców złamać nie można, bo charakter mamy mądry i mężny. Trzeba widzieć i to, co cząstkowe, i to, co ogólne. Ten, kto nie liczy się z historycznym charakterem naszego narodu, bardzo ryzykuje. Właśnie dlatego wierzę, że ci, którzy przyszli rządzić tym narodem, nie szanując go, nie mając elementarnego szacunku, etyki, przy władzy długo nie pozostaną. Teraz w naszym rządzie są absurdalni ludzie. Władają aparatem zarządzania w radzie wiejskiej, rejonowej, obwodowej, w Gabinecie Ministrów, w Radzie Najwyższej. Doszliśmy już do tego, że w Radzie Najwyższej można lekceważyć zdrowie deputowanych, a potem mówić: „Zapomnijmy o tym, to wewnętrzna sprawa parlamentu”. Jaka wewnętrzna sprawa? Jeśli tam się biją, to dlaczego nie można tak postępować wszędzie? To fałszywa teoria i postawa nieinteligentna. U nas głównym problemem jest formowanie elity we wszystkich sferach. To proces dość powolny. Niektórzy mówią: „A czy ja dożyję lepszych czasów?”. Ale my nie żyjemy jednym dniem i przed nami jeszcze bardzo wiele szczęśliwych nowych lat. Ja też czasem odczuwam smutek i żal, ale wierzę. Żaden naród się nie zrealizuje, dopóki nie poczuje tej kosmicznej siły, woli światowej do zrozumienia, że jest wielkim narodem, ważnym podmiotem historycznym. — Z jakimi głównymi problemami, Pana zdaniem, zderzają się... W 2011 roku mija 20 lat od ogłoszenia niepodległości naszego państwa. Prezydent podpisał Ukaz nr 990/2010 „O obchodach 20. rocznicy Niepodległości Ukrainy”. Zaplanowano uroczystości, międzynarodowe konferencje naukowo-teoretyczne, ogólnoukraińskie konkursy, pokaz w telewizji cyklu poznawczych filmów dokumentalnych o historii ukraińskiego państwowotwórstwa, przeprowadzenie Dni Ukrainy i innych wydarzeń tematycznych w obcych państwach z udziałem ukraińskiej społeczności za granicą itd. Czy mamy co świętować? Czy nie zniszczy Ukrainy ten polityczny plankton, który tak swobodnie teraz czuje się przy władzy? Z jakimi uczuciami wchodzą Ukraińcy w 2011 rok? Noworocznym nastrojem i przemyśleniami podzielił się dyrektor Narodowego Naukowo-Badawczego Instytutu Językoznawstwa, doktor nauk filologicznych, akademik Petro KONONENKO.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn