Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 11strona oryginału ↗

Kijowska pielgrzymka na „Kraniec świata”

Слово Просвіти, №01 за 2013 рік

Walerij CZEREDNYCZENKO, Kijów Bo jak ciało bez ducha jest martwe, tak i wiara bez uczynków jest martwa! Jak. 2.26 Ew. W kijowskim Akademmisteczku znajduje się Świątynia-kaplica świętego Mikołaja Swiatoszy Patriarchatu Kijowskiego (www.svytoshi.kiev.ua). Jej nazwa, podobnie jak nazwa dzielnicy Swiatoszyn, pochodzi od imienia wnuka wielkiego księcia Światosława II, właściciela dawnych tutejszych ziem, mnicha Ławry Pieczerskiej Mikołaja Swiatoszy – w świecie księcia Światosława-Ponkratego Dawidowicza. Co ciekawe, przyszłego cudotwórcę bliscy proroczo nazywali Swiatoszą jeszcze od dzieciństwa. Niewielka świątynia, ukryta przed przechodniami i pasażerami komunikacji miejskiej za wieżowcami, dzięki pasji do działalności pielgrzymkowej jej duchownego, ojca Andrija, staje się coraz bardziej znana w stolicy i kraju. Jeszcze przed oficjalnym przyłączeniem do świątyni-kaplicy Andrij Martyniuk z własnej inicjatywy zorganizował w 2005 roku pierwszą pielgrzymkę do Czernihowa. Zostawszy w następnym roku duchownym kaplicy, zaktywizował swoją działalność pielgrzymkową i rozszerzył geografię duchowych podróży daleko poza granice Ukrainy, popularyzując tym samym miejsce swojej służby – Świątynię-kaplicę świętego Mikołaja Swiatoszy. Miejsca, w których przebywali prawosławni Ukraińcy (najważniejsze z nich grupy odwiedzają wielokrotnie, a niektóre nawet corocznie), nierzadko przy bezpośrednim udziale ojca Andrija, obejmują przestrzeń od Sołowek i Finlandii na północy po Zakaukazie, Cypr i Ziemię Świętą na południu oraz od Moskwy na wschodzie – po Bałkany, Rzym i Paryż na zachodzie. A w październiku tego roku wytyczono trasę jeszcze bardziej na zachód – do Oceanu Atlantyckiego(!), o czym będzie mowa dalej. Subtropiki europejskiego Śródziemnomorza. Pogodnego ranka 29 września 2012 r. solidny autokar „Setra”, przeznaczony na przystań dla pół setki pielgrzymów i nazwany przez ojca Andrija „arką”, z placu przy dworcu we Lwowie wyruszył na zachód. Pielgrzymami nazywano pierwszych pątników do Jerozolimy, którzy przynosili gałązki palmowe do Grobu Pańskiego. W wolnym świecie zjawisko odbywania modlitewnych podróży nigdy nie ustało. Po wyzwoleniu Ukrainy z totalitarno-ateistycznego reżimu i ogłoszeniu niepodległości ta tradycja zaczęła odradzać się także u nas. Jednak socjalistyczna przeszłość przypomina o sobie do dziś, o czym świadczył skład pasażerów „arki”, głównie z Kijowa, Łubniów, Kaniowa. Większość z nich podróżowała po Ukrainie i zagranicy pod sztandarem świętego Mikołaja Swiatoszy wielokrotnie (nawet około dwudziestu razy!). Byli tu tacy, dla których głównym celem niełatwej podróży jest szczera modlitwa w świętych miejscach, oraz ludzie z przewagą interesów świeckich – chęć pobytu za granicą, czemu sprzyjają bardziej przystępne, w porównaniu z „wycieczkami”, koszty pieniężne, bezproblemowe (dla emerytów dodatkowo bezpłatne) otrzymywanie wiz itp. Ale zorganizowane przez cerkiew wyjazdy, zarówno zagraniczne, jak i krajowe, są bez wątpienia błogosławione dla wszystkich! Ojciec Andrij uważa za swoją misję w takich wędrówkach, oprócz wypełniania tradycyjnych obowiązków modlitewnych, także „odkrywanie Chrystusa przed innymi”. O jego sukcesach w tym dziele miłości i miłosierdzia świadczy fakt, że podczas wyczerpującej podróży arką-autokarem, z zaledwie 8 noclegami w hotelach i śniadaniami, przez cały czas panowały, z wyjątkiem kilku drobnych nieporozumień, cierpliwość, zgoda i przyjazne relacje. W ciągu pół miesiąca pokonano ponad 10 tys. km dróg południowej, głównie strefy śródziemnomorskich subtropików, Europy półkul wschodniej i zachodniej (wirtualnie rozdzielonych południkiem Greenwich). Pątnicy modlili się w świątyniach 15 miast w 8 krajach. A po drodze podziwiali rodzinne Karpaty i ich najwyższą część – Tatry, a także Alpy, Apeniny i masyw Pirenejów. Przejechali – w Wiedniu i Budapeszcie – przez wielonarodowy (przepływający przez terytorium 10 państw, wliczając Ukrainę) Dunaj, włoski Pad, francuski Rodan, hiszpańskie Ebro, hiszpańsko-portugalskie Gwadianę, Tag, Duero i na zakończenie – ukraińsko-węgierską Cisę. Kąpali się i wpatrywali w dal mórz i zatok największego na kuli ziemskiej Morza Śródziemnego w Wenecji, San Remo, Monako i Walencji, a w Lizbonie, Porto i San Sebastián – w otwarty Ocean Atlantycki i jego Zatokę Biskajską. Odwiedzali muzea (El Greco w Toledo, Prado w Madrycie, Jacques’a-Yves’a Cousteau w Monako…) oraz mieli okazję dwukrotnie degustować i zakupić prawdziwy porto w miejscu jego długiego dojrzewania – specjalnie wyposażonych podziemnych pomieszczeniach na brzegu Duero oraz węgierskie wina w niezliczonych piwnicach Egeru. Dzięki wspólnym, skoordynowanym wysiłkom o. Andrija i kierownika grupy Wołodymyra Konkulowskiego z Tarnopola oraz doświadczonych kierowców „arki”, panów Wiktora z Czerniowiec i Pawła ze Lwowa, długa podróż z sześcioma nocnymi przejazdami (dwa z nich ponad tysiąc kilometrów) minęła bez przygód (drogowych, granicznych, celnych). Najważniejsze świętości. Wszystkie odwiedzone świątynie, jak na przykład majestatyczna katedra świętego Szczepana w Wiedniu, czy niewielka, ale zauważalna w architekturze i sylwetce miasta cerkiew Chrystusa Zbawiciela w Kaplica Świętego Graala wśród nich było niemało szlachty. Obecnie maksymalna roczna liczba pielgrzymów sięga 150 tys. Miasto Walencja – jeden z najpopularniejszych ośrodków turystycznych Hiszpanii. Przyciąga ono pielgrzymów cudotwórczą relikwią – umieszczonym w Katedrze kielichem, z którego Jezus Chrystus udzielał komunii apostołom podczas Ostatniej Wieczerzy. W XII wieku kielich zaczęto nazywać Świętym Graalem, zapożyczając to określenie z dawnego eposu indoeuropejskiego, co oznacza magiczny puchar, symbol życia i odrodzenia. Autentyczność kielicha uznał Watykan. Oprócz Świętego Graala katedra posiada wiele innych zabytków. Tak kaplica świętego Franciszka Borgiasza (1510–1572), oprócz Hiszpanów, jest szczególnie interesująca dla Ukraińców, w szczególności dla duchowieństwa i parafian świątyni-kaplicy w kijowskim Akademmisteczku, ze względu na podobieństwo losów (szlacheckie pochodzenie i decyzje o przyjęciu postrzyżyn w młodości) świętego Mikołaja Swiatoszy z XII w. oraz hiszpańskiego świętego z XVI w. Popularności kaplicy dodają dwa arcydzieła F. Goi: „Książę Borgiasz żegna się w swoim pałacu z rodziną przed wyjazdem do klasztoru” oraz „Święty Franciszek próbuje ochronić przed demonami duszę niepokutującego umierającego”. San Remo Patriarchatu Konstantynopolitańskiego, zasługują na szczególną uwagę. Lecz najbardziej znaczące z nich, bez wątpienia, to hiszpańskie katedry w Santiago de Compostela i Walencji. W historii chrześcijaństwa i pielgrzymowania miasto Santiago de Compostela z populacją około 100 tys. osób zajmuje trzecie miejsce po Jerozolimie i Rzymie. Położone w pobliżu oceanu, powstało w IX wieku po Chr. wokół cudownego odkrycia grobu niezniszczalnych relikwii świętego apostoła Jakuba. Jak wiadomo, święty Jakub zginął w Judei, ale jego ciało w cudowny sposób zostało przeniesione na Półwysep Iberyjski, gdzie wcześniej, podobnie jak apostoł Andrzej na ziemiach współczesnej Ukrainy, głosił naukę Jezusa Chrystusa. Do świętego miejsca z niezniszczalnymi relikwiami pragnęli dotrzeć i pomodlić się chrześcijanie z całego świata. Liczba pątników, pragnących przyłożyć się do srebrnego sarkofagu z relikwiami, pokłonić się rzeźbiarskiemu wizerunkowi świętego Jakuba, ustawionemu nad ołtarzem, wzrastała, a co za tym idzie, rozszerzały się także świątynia i otaczająca ją osada Santiago de Compostela (Sant-Jago tłumaczy się z języka hiszpańskiego jako „Święty Jakub”, a Compostela pochodzi od łacińskiego „Campus Stellae” — „Pole oznaczone Gwiazdą”). Liczba pielgrzymów w ciągu jednego roku w czasach średniowiecza sięgała pół miliona, ze- Kościół Patriarchatu Kijowskiego na krańcu Europy W historii ukraińskiego prawosławia dalekie, najstarsze w Portugalii miasto Braga wspominane jest jako takie, w którym powstała pierwsza zarejestrowana w Europie Ukraińska Cerkiew Prawosławna Patriarchatu Kijowskiego. Inicjatywę przejęli ojcowie-krewni Dymitr i Wasyl, których wsparli koledzy-katolicy! Do odprawiania prawosławnych nabożeństw Ukraińcom zaproponowano kilka kościołów, z których duszpasterze wybrali niewielką świątynię na centralnym placu miasta. Kiedy ojcowie dowiedzieli się, że przez Bragę przebiega trasa pielgrzymów-Ukraińców, radośnie zaprosili rodaków do siebie. Gości przywitał protojerej Dymitr Tkaczuk, i w świątyni, gdzie modlą się wierni Parafii Wszystkich Świętych Ziemi Ukraińskiej, ojciec Dymitr i ojciec Andrzej wspólnie odprawili Boską Liturgię, a pątnicy w dalekiej Portugalii mieli możliwość przystąpić do Sakramentu Świętej Komunii. Pieniądze nasze, a muzyka nie ta W swoich niezliczonych wystąpieniach Świątobliwy Patriarcha Filaret stale przypomina: „Nie mów fałszywego świadectwa”. Toteż i w tej opowieści będzie łyżka dziegciu. Główna bolączka (aż chce się powiedzieć „narodowa”!) — obsługa wycieczkowa. O tym, że naszą państwowość za granicą ignoruje się i poniża, prowadząc wycieczki dla grup z Ukrainy nie w naszym języku narodowym i bez uwzględnienia historycznych związków Ojczyzny z tym czy innym krajem, miastem, wiedziałem od dawna. A jednak uważam, że z biegiem czasu sytuacja powinna zmieniać się na lepsze. Ale przed pierwszą wycieczką stało się jasne, że znalezienie za granicą „ukraińskojęzycznych przewodników jest bardzo trudno”. I w rezultacie — wycieczki odbywały się w języku rosyjskim. Jeśli nie brać pod uwagę poczucia godności narodowej i ocenić wycieczki, to najlepszymi byli przewodnicy z Budapesztu (z obwodu winnickiego), Wiednia i Madrytu (obie panie z Rosji). Oto, dla przykładu, podróż po Wiedniu, który, zgodnie z Encyklopedią ukrainoznawstwa W. Kubijowycza, historycznie wpływał na życie Ukraińców przez 150 lat „bardziej niż, na przykład, Petersburg”. Cztery godziny trwała nasza wycieczka po mieście, ale tak nie usłyszeliśmy, że kiedyś tutaj żyli, pracowali, uczyli się Iwan Puluj, Iwan Franko, Łeś Kurbas, Iwan Horbaczewski, Sołomija Kruszelnyćka… Na początku wycieczki przewodniczkę poproszono, aby pokazała w centrum Wiednia ukraińską cerkiew Świętej Barbary (powstała w 1784 r.) z ustawionym przed nią popiersiem Iwana Franki. Lecz ta prośba tak pozostała niespełniona. Z znanych Ukraińców wymieniono jedynie Jurija Kulczyckiego, który przyuczył Austriaków pić kawę. O tym, że był to człowiek wysoko wykształcony, że służył jako tłumacz państwowy z języka tureckiego, a podczas oblężenia Wiednia w 1683 roku dokonał bohaterskiego czynu zwiadowczego i że jego imieniem nazwano ulicę w stolicy Austrii i ustawiono na niej pomnik, uczestnikom wycieczki tak nie opowiedziano. A biorąc pod uwagę główny cel podróżników, szczególnie stosownie byłoby wspomnieć o jednym z inicjatorów i pierwszych tłumaczy Pisma Świętego na język ukraiński, znanym na świecie fizyku i mało znanym u nas Iwanie Puluju, jak i chemiku Iwanie Horbaczewskim. Postrzeganie przeszłości a współczesność Porównanie tego, co sakralne i świeckie, odczute i zobaczone podczas podróży, nasuwa myśl, że współczesna europejska łaska powstała w wyniku długotrwałej głębokiej wiary chrześcijańskiej i zachowania pamięci o sławnych i bliskich przodkach. Miara duchowości w naszych dniach, niestety, znacznie się obniżyła. Zewnętrznie przejawia się to w tym, że wśród odwiedzających w świątyniach przeważają nie parafianie i pielgrzymi, a turyści. Właściciele budowli sakralnych pokornie przystosowują się do nowych warunków, częściowo, a nawet całkowicie przekształcając je w muzea… Bezproblemowe odwiedziny licznych kościołów przez ukraińskich pielgrzymów oraz to, jak zalegalizowano cerkiew w Bradze, świadczą o zbliżeniu wiernych dwóch najpotężniejszych wyznań chrześcijańskich.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn