Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 14strona oryginału ↗

Wilija i Wieczerza

Слово Просвіти, №01 за 2013 рік

Ój Marusia leżała w kołysce, czarnym jedwabiem głowę przewiązała. Taki stan łączy się z poczuciem pierwotności, czystości i dziewiczości, wzniosłości i delikatności w stosunku do pewnego zjawiska, a nawet człowieka: „Matka syna pieściła, pociechy się spodziewała” (Hołowacki J. F. — Petersburg, 1878, cz. 1, s. 164); „Lelijemo hłas 8” (Ostromirowa ewangelia). Lelenie to także ledwie dostrzegalny przejaw płynności bytu: „Ciche lelenie… wody po kamieniu”; „A na morzu woda lelała” (SUM B. D. Hrinczenki. — T. 2. — S. 354). Zarazem lelitи to lekko promieniować, połyskiwać, świecić: „Tak lelijut cerkwie przystrojone i złote”; „Na niej podwórze srebrem lelije” (Tamże). Wewnętrznie taki stan ogarnia człowieka poczuciem głębokiej czułości, delikatności w stosunku, świętości i boskości we wszystkim: Z tej samej Kajali Światopełk rozkazał swego ojca między węgierskimi wierzchowcami ku świętej Sofii, ku Kijowowi. (Słowo o wyprawie Igora). Na poziomie dobowego obiegu Ziemi stan wilii to stan naturalnego otoczenia w chwilach pierwotnego porannego przebudzenia, który wyznacza ledwie dostrzegalna poświata horyzontu — lelenie. Dlatego w przeddzień Bożego Narodzenia, na Wilię, gdy tylko zaświta horyzont lub w chwili wschodu Słońca, gospodarz, według dawnego zwyczaju, otwiera wszystkie drzwi i bramy w swoim gospodarstwie. Cały ten naturalny stan, jego wewnętrzny nurt, w chrześcijańskim światopoglądzie uosabia obraz Bogurodzicy, która znajduje się w połogu. A zatem ona — Lelija. Lelija, Lelija — urodziła w Ochlijemie Dziewica Maryja. W 12-dniowym okresie stworzenia świata rozwój bytu idzie od Bożego Narodzenia do Chrztu Pańskiego; od obrazu Czasu do obrazu Przestrzeni; od wcielonego źródła Ognia do wcielonego źródła Wody. Lecz jego widzialny obieg, ziemska droga ma już kierunek przeciwny. Podobnie jak bieg Słońca w Swarożym kole (kole Zodiaku) w ciągu roku jest przeciwny do jego ruchu galaktycznego, który charakteryzuje się zmianą położenia gwiazdozbioru w czasie przebywania Słońca w „punkcie wiosny”. I dlatego Jan Chrzciciel jako symboliczne wcielenie źródła wód światowych chrzci wodą, a Jezus Chrystus, według jego słów, ma chrzcić ogniem. „Ja chrzczę was wodą na pokutę, ale Ten, który idzie za mną, jest mocniejszy ode mnie: nie jestem godzien nieść Mu obuwia! On będzie chrzcił was Duchem Świętym i ogniem”. (Ewangelia wg św. Mateusza, 3, 11). Boże Narodzenie jako symbol żywego Ognia pojawia się także w jednej z ukraińskich kolęd: A wszyscy święci usiedli na ławach. Refren: Ach, daj, Boże! Rzekł Pan Bóg do świętego Piotra: „Ach, Piotrze, Piotrze, sługo mój, idź przynieś święte Boże Narodzenie”. Nie odszedł Piotr, gdy w połowie drogi spotkał Piotra cud-dziwny, cud-dziwny, ogniem straszny. Piotr się przestraszył — wrócił z powrotem. Rzekł Pan Bóg do świętego Piotra: „Ach, Piotrze, Piotrze, sługo mój, czemuś nie przyniósł świętego Bożego Narodzenia?” „Spotkał mnie cud-dziwny, cud-dziwny, ogniem straszny, a ja się przestraszyłem — wróciłem z powrotem”. „Nie jest to, Piotrze, żaden cud, lecz jest to, Piotrze, święte Boże Narodzenie, trzeba było je wziąć, Piotrze, na ręce, tu przynieść, na stół położyć, ucieszyliby się wszyscy święci, że przed nimi Boże Narodzenie usiadło…” (P. Czubyński. Prace… — T. 3. — S. 35). Dalej Pan Bóg posyła, by przyniesiono Boże Narodzenie świętego Pawła. Ale i ten nie zdołał go przynieść. Dopiero święty Jerzy jako władca niebiańskiego ognia (pogański Jaryło) przynosi Boże Narodzenie, które oświeciło cały dom. Podobnie opowiada też scytyjska legenda, zapisana przez Herodota, że właśnie w tym świątecznym czasie z nieba na ziemię spadły złote narzędzia: pług, jarzmo, siekiera i kołek. Zobaczył to najstarszy z synów scytyjskiego praojca Targitaja, imieniem Lipoksaj, i szybko poszedł je wziąć. Lecz gdy się zbliżył, złoto zaczęło płonąć (ogniem straszne). Przestraszył się i cofnął. Wtedy poszedł średni, imieniem Arpoksaj. Stało się z nim to samo. Lecz gdy poszedł najmłodszy, imieniem Kolaksaj, złoto przygasło i przyniósł je do domu. Po kolei chodzili do mityczného dziadka po ogień, a także bohaterowie bajki „Jak trzej bracia ogień zdobywali”. Dziadek od dwóch starszych zedrał skórzane pasy za niezdolność opowiedzenia bajki-zmyślenia. A najmłodszy opowiedział taką zmyślenię i gdy dziadek nie wytrzymał próby, mówiąc „kłamiesz”, ten, jak umówiono na początku rozmowy, zdarł z niego już pasmo skóry i zabrał ze sobą ogień. Przypomnijmy, że zgodnie z dawnym ukraińskim zwyczajem na Wigilię (pierwsza kutia) pod stół kładzie się: część radła, kosę, siekierę i inne żelazne przedmioty jako święte narzędzia oraz jako symbole erotyczne, związane z pierwotnym ogniem. Pierwotny czas chrześcijańskiego bytu oznaczyło wydarzenie narodzenia Bożego Dzieciątka — Jezusa Chrystusa. Wokół tego Dzieciątka koncentruje się walka sił jasnych i ciemnych. Tę walkę wyraźnie odtwarza ukraiński „Wertep”. Jako mityczny model świata jest on jedną z form obrazowego odtworzenia rzeczywistości istniejącego świata. Jednak narodzenie Bożego Dzieciątka jako obrazowy przejaw żywiołu czasu pierwotnego nie stało się samo z siebie. Było ono także uwarunkowane połączeniem wielu wydarzeń i zjawisk, które przyczyniły się do powstania głównego zjawiska — powstania Nowej RADY. To znaczy — do powstania nowego ogniskowania energii świata. Na Ziemi proces ogniskowania (Rada) oznaczył się pojawieniem na niebie jasnej Gwiazdy (Zvizdy). Nowa Rada powstała, jakiej nie bywało, –

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn