Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 6strona oryginału ↗

Życie i Proświta

Слово Просвіти, №01 за 2018 рік

Ulana SWEREDiUK, Bohdan DIACZYSHYN, m. Lwów Światłem nauki i wiedzy Nas, dzieci, oświeć... Z hymnu duchowego „Boże wielki, jedyny” Nie słowo przy człowieku, żeby być słowem, a człowiek przy słowie, żeby być człowiekiem. Andrij Sodomora Ukraińcy 150 lat temu otrzymali możliwość, by całą wspólnotą dołączać do Słowa, żywić się nim, jego życiodajną siłą, udzielając światła wiedzy swoim bliźnim i potomnym. Od takiego dzielenia się, zgodnie z prawem światła, ukraińskie słowo stawało się jeszcze doskonalsze i piękniejsze. O życiu w słowie, życiu i słowie, słowie jako życiu — to zapewne najgłębsze myśli i rozważania Franki, którymi obsiewał niwę życia ukraińskiego ludu („Żytie i słowo” — czasopismo literacko-artystyczne oraz społeczno-polityczne, które w latach 1894—1897 ukazywało się we Lwowie pod redakcją Iwana Franki). Dopiero dzisiaj ukraińskość może nie tylko pojąć wielkość tytanicznej pracy oświeceniowców, ale ma też unikalną możliwość podejścia do „Proświty” jako organizacji społecznej, zbadania jej w przestrzeni i czasie: w przestrzeni Galicji, skąd się wywodzi, i w czasie światła oraz mroku epok, przez które musiała nieść swoje świecenie aż do dnia dzisiejszego, przez 150 lat. Unikalność polega na tym, że Proświtę można rozpatrywać jako technologię programowania Żywego Słowa, zasadę żywego światła dla narodu — edukacji narodowej, która została zawarta w samej idei stworzenia i w nazwie „Proświta”, bo ideę narodową teraźniejszości określilibyśmy tak: pracować w dzień i w nocy, aby język ojczysty brzmiał w codziennym użyciu we wszystkich zakątkach Ukrainy. „Myśl ma działanie wyprzedzające…” — Panie Bohdanie, jak Pan, naukowiec o profilu technicznym, że tak powiem, nagle stał się humanistą — pisarzem, członkiem Ukraińskiego Stowarzyszenia Pisarzy, laureatem kilku nagród literackich i literacko-artystycznych? Czy ma Pan obecnie ład w duszy? — Nie powiedziałbym, że mam. Mam ciągłe wątpliwości. Całe życie szukałem prawdy i ideału. Ideału — w człowieku, a prawdy — ogólnie. Bo żyjemy w takim świecie!.. Mam charakter: albo zaczynam działać, albo przewracam wszystko w sobie. Pracuję, żeby moja praca przyniosła korzyść ludziom. Nie czekam na nagrody. Jak będzie jakaś — będzie miło. Nie więcej. — Poznał Pan Andrija Sodomorę w 2006 roku. Czy to pod jego wpływem zaczął Pan intensywnie pisać? — Śmierć żony mnie do tego skłoniła. Mam wolny czas. I zobaczyłem, że coś trzeba robić. I były też inne pobudki. — Czy nauczył się Pan już, za Seneką, „śpieszyć najpierw do siebie”, a dopiero potem — do kogoś? — Moje credo: bądź uczciwy wobec siebie, nie zdradź siebie. Podkreślam: najpierw — wobec siebie. Wtedy będziesz uczciwy wobec Boga i otoczenia. — Może Pan wymienić kilka nazwisk ukraińskich pisarzy, którzy kontynuują dzieło Iwana Franki — to, o czym pisze Andrij Sodomora: „Iwan Franko — wzór, jak można godzić swoje z społecznym”? — Jednoznacznie — Andrij Sodomora. Lina Kostenko — to samo przez się. Mychajło Słaboszpycki aktywnie pracuje. Roman Fedoriw tworzył, mimo komunistycznego systemu — jego utwory czytano. M. Słaboszpycki podoba mi się ze względu na celowość, pracowitość. A co najważniejsze — to, jak wszystko realizuje. Przykro, że z 53 wydanych książek A. Sodomory — 44 ujrzały światło dzienne we Lwowie. I w Kijowie słabo go znają. Z jednej strony — dla wyjaśnienia podstaw ideologicznych weźmy pod uwagę ich manifestację na Zgromadzeniu Założycielskim Towarzystwa „Proświta” z dnia 8 grudnia 1868 roku. Wtedy wszyscy mówcy wskazywali na „Proświtę” jako na organizację masową, narodową w swoim charakterze. Wyjaśniwszy 10 zasad, które określały naturę Towarzystwa, możemy stwierdzić: „Proświta planowana była i stała się — narodową, demokratyczną, racjonalną, masową, społeczną, zorientowaną na rozwój, nieugiętą w przestrzeganiu wybranego kursu, która oprócz stopniowego wprowadzania zmian, miała gwarantować bezpieczeństwo swojego istnienia oraz być konkurencyjną i samowystarczalną instytucją” (Wołodymyr Paszuk, „Towarzystwo »Proświta«: kształtowanie norm organizacyjnych i zasad (1868—1939)”. — Lwów: Narodowa Akademia Nauk Ukrainy, Instytut im. I. Krypjakewycza NAN Ukrainy, 2015. — 152 s., s. 139). Z drugiej strony — obraz „Proświty” w duszach ludzi po 1939 roku, pozbawiony styczności z realnym życiem, tylko się wyidealizował. Cokolwiek innego przekształciłoby się w bezkształtną chmurkę, której losem jest rozpłynąć się w czasie, ale żywe światło nigdy nie znika bez śladu: idealizując się w sercach, staje się tylko bardziej idealne. Tak obraz „Proświty” gromadził się w innych formach ukraińskiej pamięci, czekając na swój czas. W sprzyjających okolicznościach, jakimi jest wejście w erę technologii informacyjnych, światło „Proświty” nabyło właściwości koherencji, przekształcając się w promień laserowy — precyzyjną technologię optyczną wysokich energii i niewiarygodnej siły energetycznej. Aby pojąć znakomitość takich przekształceń Żywego Słowa, rozważmy, jak to wszystko dzieje się w przestrzeni i czasie. Żyjemy w epoce komputeryzacji całego naszego bytu. Programowanie — to Pomnik „Proświty” we Lwowie

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn