Strona · s. 11strona oryginału ↗
Ikonopis Patriarchy Dymitra
Слово Просвіти, №01 за 2018 рік
Il. 33. Tarasewicz L. Poświęcenie soboru Zaśnięcia Matki Bożej. 1702 r. Fragment. Il. 34. Martin Bernigeroth. I. Mazepa. 1706 r. Il. 35. Medal „Judasza”. 1709 r. W ten sposób przeprowadzone badania przyczyniły się do wykrycia wystarczająco dużej liczby wizerunków hetmana I. Mazepy, aby stworzyć pewne wyobrażenie o jego wyglądzie. Umowny podział ich na albumy pomaga lepiej dostrzec zarówno twórcze wersje artystów tamtej epoki, jak i rysy twarzy władcy buławy z różnych perspektyw, prześledzić jego życie w różnych okresach. Album 4 Il. 34. Martin Bernigeroth. I. Mazepa. 1706 r. Analiza ikonografii I. Mazepy z czasów jego życia pokazuje, że hetmana portretowano z brodą (krótką i starannie przystrzyżoną, gęstą), z wąsami. Zatem późniejsze dzieła przedstawiające bezbrodego hetmana świadczą najprawdopodobniej o twórczych wyobrażeniach artystów, a nie o kopiach z oryginałów. Badanie ikonografii I. Mazepy z czasów jego życia przyczyniło się do wykrycia wizerunków jego krewnych, bliskich (żony, matki, siostrzeńców Andrija Wojnarowskiego, Iwana Obydowskiego, Stepana Truszczyńskiego, pasierba Krzysztofa Frydrykiewicza, pasierbicy Marii i innych). Jednocześnie podczas analizy materiału ikonograficznego znaleziono ważne szczegóły tradycji honorowania bliskich hetmana w wątkach jemu poświęconych. Szereg wątków w dziełach graficznych, kompozycjach malarstwa ściennego cerkwi, poświęconych I. Mazepie, daje nam również wyobrażenie o bliskich współpracownikach hetmana. Zaznaczmy, że zespół urzędników hetmańskich z lat 1687—1709 najpełniej spośród innych został odzwierciedlony w grafice, w malarstwie. Zaznaczmy, że w rozpatrywanych przez nas materiałach ilustracyjnych obok I. Mazepy artyści najczęściej przedstawiali oboźnego generalnego W. Dunina-Borkowskiego. Wykrycie nowych wizerunków I. Mazepy z czasów jego życia, jego zwolenników i bliskich daje nie tylko dodatkowy materiał ilustracyjny o epoce 1687—1709, ale także niemało ważnych akcentów-uzupełnień do biografii hetmana, starszyzny hetmanatu. Uzyskane wyniki badań, wierzymy, przydadzą się artystom, rzeźbiarzom przy najnowszych próbach rekonstrukcji wizerunku wielkiego hetmana. Wyobraźnia artystyczna w tej sprawie powinna być ograniczona ramami prawdy. Studium prowadzi jeszcze do jednego wniosku: badanie portretów, wizerunków — to nie tylko domena historyków sztuki. Jedynie wspólnymi siłami ich, historyków, innych ekspertów-badaczy można przeprowadzić kompleksowe badanie autentyczności, historię tego czy innego dzieła sztuki. ——————————— * Dla wygody percepcji i porównania wizerunki odwrócono według wzoru Il. 30. Eduard OWCHARENKO Zdjęcie autora Dwutomowa monografia „Ikonopis Zachodniej Ukrainy” jest największą pracą naukową uczonego-teologa, napisaną na podstawie jego wieloletnich badań nad zachodnioukraińskimi ikonami. Pierwsza książka, w której przeanalizowano zabytki ikonopisarskie XII—XV wieku, została uhonorowana w 1991 roku nagrodą imienia Iłariona i Wiry Swięcickich od Fundacji Naukowo-Artystycznej imienia metropolity Andrzeja Szeptyckiego przy Muzeum Narodowym we Lwowie. W drugiej książce monografii, napisanej w pierwszej połowie lat 90., ks. Wołodymyr Jarema analizuje ukraińskie malarstwo sakralne XVI wieku — ten okres, kiedy w nim po raz ostatni dominowała podstawa bizantyjska, gdyż w następnym stuleciu ikonopis coraz bardziej podpada pod wpływ malarstwa zachodnioeuropejskiego. W swoim badaniu autor rozpatruje praktycznie wszystkie znane mu zabytki ikonopisarskie, zachowane głównie w muzeach Ukrainy, Słowacji i Polski, analizując je według cech ikonograficznych, stylistycznych i czasowych. Wielką uwagę poświęca programowi teologicznemu i konstrukcji ówczesnego ikonostasu, wyznacza największe pracownie ikonopisarskie XVI wieku i śledzi zmiany stylistyczne w działalności mistrzów na przestrzeni 100 lat, dla porównania przytaczając zabytki XVII wieku. Tekst towarzyszy bogaty materiał ilustracyjny, dotąd nieprzedstawiony w takiej pełni w żadnym wydaniu. Wiele ikon publikuje się po raz pierwszy. Książka została uzupełniona kompletem kolorowych tablic, przygotowanych przez redaktora. Uczestnicy prezentacji opowiedzieli: Jurij Fediw, ojciec-diakon, przewodniczący Lwowskiego Bractwa Stauropigialnego św. Andrzeja Pierwszego Powołanego UAOC: — Patriarcha Dymitr był nie tylko duchownym, ale także historykiem sztuki, kompozytorem i poetą. To człowiek, którego zna cały świat. Za czasów Związku Radzieckiego we Lwowie działało tylko 8 świątyń. Wszyscy wiedzieli, że tylko w cerkwi Piotra i Pawła zawsze jest ksiądz, i jest to — ojciec Dymitr. Kiedy patriarcha zmarł, w ostatnią drogę odprowadzała go praktycznie połowa Lwowa. Jego duch i wielkość polegały na tym, że jeszcze w okresie radzieckim prowadził katechizm w języku ukraińskim, a w 1989 roku po raz pierwszy odprawił liturgię po ukraińsku. I brzemię patriarchy, które wziął na siebie w 1993 roku, — to był nowy krok w reformowaniu człowieka, który miał do tego wszystko — wspaniałą rodzinę i wspaniałą parafię. Poszedł do Kijowa, gdzie autokefaliczna cerkiew nie miała wysokiego rankingu. Zdołał własną charyzmą zorganizować wokół siebie takich ludzi, jak Jewhen Swerstjuk, Ołeś Szewczenko, rodzina Winhranowskich. Patriarcha był największym światłem w Kijowie. Jego kazania, które trwały ponad godzinę, oczarowywały swoją wielkością wszystkich, którzy stali w świątyni. Patriarcha Dymitr — wielka postać, która jeszcze nie została należycie oceniona w naszym państwie. Dzisiaj ukraińska cerkiew istnieje dzięki temu człowiekowi. Duch niepodległości, który w nas zaszczepił, żyje we Lwowie, żyje w całej Ukrainie. Kost Marowycz, redaktor wydania, wnuk Patriarchy Dymitra: — Fascynacja ikonopisem zrodziła się u Wołodymyra Jaremy jeszcze w latach 30. ubiegłego wieku. A od lat 70. zaczyna się właściwa działalność naukowa. Początkowo drukował niewielkie artykuły w „Prawosławnym wisnyku”, polskich czasopismach. Właśnie w tym czasie zaczął pracować nad monografią, która miała podsumować cały jego dorobek naukowy. W 1990 roku przygotował do druku pierwszy tom, a w latach 90. pracował nad drugą książką monografii. Ale z powodu braku środków wydanie nie ujrzało światła dziennego. Pierwszy tom wyszedł z druku dopiero w 2005 roku dzięki wsparciu finansowemu banku „Arkada”. Myśleli, że całkiem niedługo wydadzą i drugi, ale sytuacja okazała się bardziej skomplikowana. Nie był gotowy do druku. Do tego czasu od napisania książki ujrzało światło dzienne niemało ciekawych wydań poświęconych tej tematyce. Znalazło się wiele nowych zabytków, wydanie trzeba było uzupełnić. Pracy okazało się bardzo dużo. Potrzeba było jeszcze 12 lat, aby zakończyć pracę. W wydaniu zebrano unikalny materiał. W jego przygotowaniu pomogły muzea Lwowa, Łucka, Iwano-Frankiwska,
Równego, Drohobycza, a także Polski. Pracę tę można uznać za ukraińską encyklopedię ikonopisu XIV–XVII wieku. Najważniejsze, aby książka dotarła do czytelnika i dała impuls do rozwoju ikonoznawstwa. Ludmyła Milajewa, członek rzeczywisty Akademii Sztuk Ukrainy: — Przygotowanie drugiego tomu wymagało bardzo wielkiej pracy. Nie spodziewałam się, że zostanie ona doprowadzona do końca. Bardzo się cieszę, że dożyłam tak uroczystego wydarzenia. Patriarcha posiadał szczególne zdolności. Był księdzem i teologiem, a oprócz tego jeszcze artystą i historykiem sztuki. A historyk sztuki z wykształceniem artystycznym ma szczególne spojrzenie, w szczególny sposób widzi dzieła. Dymitr dużo czytał, miał własne zdanie na temat każdej ikony, historii jej pochodzenia. Bardzo dużo podróżował po Ukrainie, znał wnętrza wszystkich cerkwi, wiedział, jak formował się ikonostas. Jego spostrzeżenia, jego prace są poza konkurencją. Jestem niezwykle wdzięczna Kostiantynowi Markowyczowi za jego pracę nad uwiecznieniem pamięci swojego dziadka. Dzięki wysiłkom pana Kostiantyna to wydanie ujrzało światło dzienne. Ojciec Dymitr Prysiażny, dziekan dekanatu kijowskiego UAAP: — Artykuły Patriarchy Dymitra, napisane w latach 90., stały się prorocze w naszych dniach. Odnosi się wrażenie, że władyka widział przyszłość. Wraz z jego śmiercią straciliśmy nie tylko zwierzchnika, straciliśmy kochającego duchowego ojca. Dla niego Bóg i Ukraina nie były tylko słowami, służbie im poświęcił całe swoje życie. Jeszcze w pełni nie oceniono postaci patriarchy, który był człowiekiem planetarnej skali. Myślę, że współcześni badacze i przyszłe pokolenia poznają wkład, który wniósł nie tylko w wysoką sztukę, ale także w budowę ukraińskiego państwa, o które się troszczył i za które codziennie się modlił. O życiowej i twórczej drodze Patriarchy Dymitra opowiedziała kierownik działu sztuki dawnej NZMU Hałyna Bielikowa. A ojciec Wałerij Kopijka podarował Fundacji Patriarchy Dymitra rękopis pierwszego tomu „Ikonopisu Zachodniej Ukrainy” z poprawkami autora oraz księgę kondolencyjną, która powstała po śmierci władyki. Te dary staną się eksponatami muzeum Patriarchy we Lwowie.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
