Strona · s. 3strona oryginału ↗
Bożonarodzeniowy promień łaski…
Слово Просвіти, №01 за 2018 рік
Olha JAWORSKA, obwód lwowski
Ochrzczono mnie Melanią na cześć świętej, w dniu której wspomnienia się urodziłam. Gdzieś w wieku piętnastu lat poczułam się szczęśliwa, ponieważ mieszkałam we Lwowie — najlepszym mieście świata z cudowną architekturą, lwami i balkonami, z których zwisały petunie i bluszcze, z teatrami i czytelniami, uniwersytetem, galeriami oraz świątyniami. Najmilszymi wspomnieniami dzieciństwa i młodości pozostały bożonarodzeniowe widowiska z szopkami i kolędami. Moi krewni bardzo przeżywali to, co działo się na Ukrainie, uczyli mnie modlić się, mówili, że Bóg dał człowiekowi prawo wyboru — wybieraj dobro albo zło, raj albo piekło. Człowiek dopiero wtedy przejrzy na oczy, gdy uświadomi sobie swój grzech. Judasz i prokurator Piłat sami siebie skazali na męki, uświadomiwszy sobie, co zrobili. Tata często, rozmawiając z mamusią, wywyższał członków OUN jako bohaterów przyszłej Samodzielnej wolnej Ukrainy, którzy są gotowi na męki i śmierć w jej imię. Pewnego razu przyszedł bardzo przygnębiony i opowiedział, że dwóch ounowców, Wasyla Biłasa i Dmytra Danyłyszyna, powieszono na podwórzu Brygidek. Przed egzekucją chłopcy zachowywali się godnie i mężnie, wykrzykując „Sława Ukrainie!”, a na koniec zaśpiewali nasz hymn „Jeszcze nie umarła Ukraina”. Ja, słuchając tego wszystkiego, zamierałam z ciekawości. Członkowie OUN rysowali się w mojej wyobraźni jako mężni, wykształceni i piękni, tacy jak mój tata. Kiedy w 1939 roku aresztowano moich rodziców, nie wiedziałam jeszcze o strasznych metodach rozpraw, które stosowali bolszewicy wobec ukraińskich patriotów, dlatego odmówiłam opuszczenia swojego domu i wybrałam się na Brygidki szukać krewnych. Znalazłszy się pod murami więzienia, z przerażeniem patrzyłam z oddali na małe zakratowane okienka. Wyczerpana bezsennością i niepokojem, ledwo trzymałam się na nogach. Powróciwszy w przerażającą ciszę domu, poczułam się strasznie samotna. Za oknami smuciła się późna jesień, wiatr zrywał z klonów ostatnie listki, gasły promyki nadziei na spotkanie z rodzicami, skrzydlaty cień nocy opuszczał się na ziemię i ciemny mrok otulał duszę. Po kilku dniach przyszli jacyś nieznajomi ludzie, pokazali papiery o konfiskacie naszego mieszkania. Zbierając do dwóch toreb swoje rzeczy, dokumenty i kilka złotych ozdób, wyszłam na ulicę. Było zimno, mokro i wilgotno. Dojechawszy tramwajem do dworca, postanowiłam tam przeczekać noc. Kiedy półmrok padł na przycichłych ludzi, którzy tulili się w zimnym pomieszczeniu dworca, zdrzemnęłam się. Przyśniło się, jakoby mamusia z tatą spacerują, objęci, na podwórzu dziadkowego (od strony taty) domu. Dzień taki słoneczny, kwitnący. Ja, mała, biegnę po rosistej trawie, zrywam jasne główki mniszków i zdmuchuję z nich puch. Nagle czarna chmura zasłoniła słońce, a widnokrąg zapłonął. Gdzieś podziali się rodzice i obudziłam się. „Pojadę na wieś, do Wedmediwki, tam pustką dogorywa dziadkowa chata, odkąd oni z babcią przenieśli się na tamten świat” — pomyślałam niespodziewanie sama dla siebie. Stamtąd zaczęły się moje męki i tułaczka. Stara, zwiędła, przekrzywiona chatka, po okna zanurzona w śniegu, obszarpana wiatrami i obita deszczami, przywitała mnie nieufnie i cicho. Uschnięta rozłożysta jabłoń oraz młoda grusza, która, być może, wyrosła z ziarnka na bezludnym podwórzu, jakąś smutną przestrogą zacieniały małe brudne okienko bezbronnej chatki. Przedarłszy się po pas w śniegu do drzwi, spróbowałam otworzyć je i ustąpiły. Od środka uderzyło stęchłym, zaduchliwym powietrzem, samotnością, czymś ciężkim, zimnym i przerażającym. Niedobre przeczucia ścisnęły pierś ciężarem niewiadomej i jakiejś tępej bezmyślności, kamieniem spadły na serce. * * * Zimowy wieczór… Wiatr zawodzi za oknem tak, że duszy straszno. Zmarzłam. Podkładam chrust do starego pieca, ale to niewiele zmienia. Smutna chatka napełnia się dymem. Co mi z mojej urody bez taty i drogiej mamusi, bez przyjaciół i ulubionego wydziału? Gniewne łzy nie dają spokoju. Wiek mój młody mija bez szczęścia i radości, bez przyjaciół wiernych i szczerych. Czasami staje się tak strasznie, jakbym znalazła się w gęstych ostępach pośrodku nocy. Za oknem szaleją wiatry, wyją psy, w duszy — gorzka rozpacz. Miotam się myślami, jak w gorączce. Tworzyłam sobie taki radosny świat, a teraz, niczym łódź, oderwana od brzegu, płynę nie wiedzieć dokąd i nie widzę przystani. Ciężkie nieme dni pełzną powoli i leniwie, a noce, bezsenne, drapieżne i nieskończone, z zimnymi cieniami i niepokojącymi myślami napierają na serce: to ognista fala je zalewa, to chłód piekący skuwa, i ono jakby zamiera w przeczuciu jeszcze większej biedy. * * * Moje serce jakby przykute łańcuchami do jednej myśli: nie chcę żyć na tym świecie. Nie chcę. Ludzie czekają na Gwiazdę Betlejemską, a ja nie czekam na nic. Za oknem szczekają psy, w chacie tak gryząco dymno, że do rana można zaczadzieć, zegar monotonnie tyka, a moje serce to wywala się, jak szalone, to zastyga, niczym martwe. Boże, jak ciężko, do utraty tchu. I nagle — gdzieś kolędują. Czyżby pod moimi oknami? Ktoś tak pięknie winszuje, takim przyjemnym barytonem. A dalej — śmiech, chichot. — Panienko, dość już wam siedzieć w czterech ścianach. Zbierajcie się i chodźcie z nami kolędować! Do chaty przebija się dźwięczny śmiech, a dalej — jakieś przebudzenie duszy. Wigilia, Boże Narodzenie Chrystusa. Boskie światło jakby przebija moją pierś. Ja, poczuwszy Bożą przychylność i wsparcie, otwieram drzwi. Bóg przedwieczny się narodził. Przyszedł dziś z niebios, By zbawić lud swój cały, I uradował się… Trzej Królowie. Artystka Kateryna Sztanko Kolęduję razem z nimi, mniejsza o to, że nie słyszę swojego głosu. Odradza się, oczyszcza świat. Zakładam kożuszek, narzucam na głowę kwiecistą chustę z gęstymi frędzlami i idę razem z kolędnikami w śnieżną biel Bożonarodzeniowej nocy. Śniegu — po kolana. Trzeszczy mróz, a kolędy, dźwięczne i jasne, przebijają się przez strzępy chmur do samych niebios. Boży świat jaśnieje uroczystością i jasnością. Po niemym smutku i samotności nie znika nawet ślad. O świcie idę z dziewczętami do cerkwi. Moja dusza — czysta, niczym łza. Ja już nie myślę o swoich krzywdzicielach, a stoję uspokojona i łagodna, gotowa słuchać Liturgii. Pojawia się młody ksiądz w jasnym, ze złoceniami, felonie, za nim — dyrygent cerkiewnego chóru, i czuję, że robi mi się duszno od łagodnego piękna jego oczu. Aż straszno. Upijam się jego głosem. Migoczą świece, a przed oczami — głębia boskiego spojrzenia. Moja dusza drży, usta szepczą modlitwę, ból ustępuje.
* * * Obejmuje mnie wzrokiem, uśmiechem, głosem. Czuję to. Od Bożego Narodzenia świat się rozjaśnił, przejaśniło się w duszy. Wielki żal z tego powodu, że życie nie ułożyło się tak, jak chciałam, puścił serce, ciężar na duszy osłabł. Zamykając przede mną jedne drzwi, Pan otworzył drugie: zakochałam się. Zakochałam się prawdziwie i, być może, na wieki. Promień łaski zaświecił i w moim małym okienku. Wiejskie dziewczęta, bardzo miłe i szczere, pomogły pobielić chatę, pomalowały piec i do czysta wyszorowały podłogę. Kawalerowie przywieźli i narąbali drewna, wójt wpisał mnie do księgi mieszkańców wsi i wydał dokument na dom. Wydeptana ścieżka przed starą chatą świadczyła, że nie jestem samotna na tym świecie, a łagodne spojrzenie młodego chłopca słonecznym promieniem ogrzewało samotną duszę, słodką błogością otulało ciało. Gęsty mrok się rozproszył, uśmiechnęłam się do dnia, dzień uśmiechnął się do mnie. Smutna chata stała się miła i jasna od tego wieczoru, kiedy jego usta dotknęły moich. Już nigdzie nie chciałam jechać z Wedmediwki, bo tutaj były jego oczy, jego pocałunki – słodkie, cierpkie, czułe i szczere. Taiłam przed wszystkimi swoją miłość, dziękując losowi za to, że w najtrudniejszej chwili życia podarował mi ukochanego Mychajła, śpiewaka Mychajła, Mychajłyka. Moja miłość była tak wysoka jak niebo, bezgraniczna jak Wszechświat. * * * Odkąd dowiedziałam się, że Mychajło należy do OUN, w mojej duszy zamieszkał strach o jego życie. Był słuchaczem jakiejś tajnej szkoły, do której docierał dwa razy w tygodniu, miał maszynę do pisania, drukował i rozprowadzał ulotki z antybolszewicką agitacją. Kiedy zaczęła się wojna, Mychajło otwarcie głosił ideę samodzielności (bez żadnych obcych). Ta idea przyciągała młodzież, skupiała się ona wokół niego, nawet donosiła, że ukryła granaty, naboje, karabiny maszynowe, pozostawione przez czerwonych, i jest gotowa bronić niepodległości państwa ukraińskiego. Pod koniec lata 1941 roku, kiedy front przesuwał się coraz dalej na wschód, hitlerowcy rozstrzelali w centrum rejonowym dwudziestu banderowców bez sądu i śledztwa. Przedtem przesłuchiwali ich w gestapo i bardzo okrutnie bili. Słysząc to, znów straciłam sen. Mychajło odwiedzał konspiracyjne mieszkanie dwa razy w miesiącu. Nie opowiadał mi, gdzie znajduje się tajna szkoła i to mieszkanie, żebym się nie martwiła. Ale ja i tak bardzo się gryzłam, bo chodził jakby po ostrzu brzytwy. Zapał do walki przeszedł z Mychajła na mnie, dlatego poczułam w sercu niepowstrzymany poryw i nieodparte pragnienie wspierania go w każdej minucie życia. Kochałam Mychajła, byłam z niego dumna, pragnęłam być go godną, bo on wybrał prawdę. Jeszcze nie wiedziałam, nie przeczuwałam, jakie trudności i tortury czekają nas na drodze walki o wolną niepodległą Ukrainę.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
