Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №01 за 2019 рік

16 s. · 33 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗
OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY NOWY PROJEKT «SZEWCZENKIANY» 10-11 PIERWODRUK OD M. SŁABOSZPYCKIEGO 12-13 STRONA DLA DZIECI Zdjęcia Heorhija Łukianczuka 9 15

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

O języku, naszym języku ukraińskim… (z ust nie filologa, a technika)

Roman JAREMIJCZUK doktor nauk technicznych, profesor, członek rzeczywisty Towarzystwa Naukowego im. T. Szewczenki. Już któryś rok z rzędu „russkije” i znaczna część „russkogoworaszczich” krzyczą, występują z groźnymi oświadczeniami o tym, że nacjonaliści nie chcą, aby na Ukrainie (choć mówią „na Ukrainie”) były dwa języki państwowe – ukraiński i rosyjski. Znany ustawa Kiwałowa-Kolesniczenki (bohatera Ukrainy i krymskiego komsomolca) praktycznie otworzyła drogę do wyparcia języka ukraińskiego z masowego użycia na znacznej części wschodnich i centralnych obwodów Ukrainy. Ale nikt z nich nie mówi, jak niszczono język ukraiński w samej Ukrainie. Niszczono język, niszczono jego nosicieli — nieliczną inteligencję oraz chłopstwo. To wszystko jest dobrze opisane, udokumentowane, ale wielu Ukraińców (i nie tylko Ukraińców) o tym nie wie. W pamięci starszego pokolenia, które ma już teraz ponad 80 lat, dobrze się to zachowało. Od września 1950 roku (nie miałem jeszcze nawet 14 lat) zostałem uczniem pierwszego roku (po ukończeniu nauki w wiejskiej siedmioletniej szkole) Drohobyckiego Technikum Naftowego. Do dziś zachowała mi się legitymacja uczniowska, wydana 20 września 1950 roku. Tekst tego zaświadczenia jest w języku rosyjskim. W 1954 roku otrzymałem dyplom z wyróżnieniem, który dawał mi prawo zostać studentem wyższej uczelni bez zdawania egzaminów wstępnych. Pamiętam czas nauki w technikum. Mieliśmy wspaniałych pedagogów, których wspominam dobrym słowem przez całe swoje życie. I nie ich winą jest to, że uczono nas nie w języku ukraińskim, a w rosyjskim. Tylko pięć przedmiotów wykładano po ukraińsku — język i literatura ukraińska, historia ZSRR, matematyka, fizyka i geodezja, resztę – po rosyjsku. I nikt nie pytał, czy znamy go czy nie. Musieliśmy go opanować, wszak przygotowywano nas do pracy na „nieobjętych przestrzeniach naszej Ojczyzny”, chociaż z 22 uczniów tylko dwoje było Rosjanami. Na egzaminach musieliśmy odpowiadać w języku rosyjskim. Wszystkie projekty kursowe i projekt dyplomowy wykonywaliśmy tylko po rosyjsku. Dyplom o ukończeniu nauki w technikum też wydrukowano w języku rosyjskim. Dalej była nauka na wydziale naftowym Lwowskiego Instytutu Politechnicznego (1954—1959). Tylko trzy dyscypliny naukowe w naszym instytucie wykładano w języku ukraińskim. Całą resztę, w tym także wykonanie i obronę projektów kursowych i dyplomowych, realizowano również tylko w języku rosyjskim. Swoją rolę w naszym „rusyfikowaniu” odgrywała także literatura piękna. W bibliotekach Drohobycza i Lwowa, jak i w całej Ukrainie, półki były wypełnione książkami rosyjskich pisarzy XIX—XX wieku, a także tłumaczonymi książkami pisarzy europejskich i amerykańskich, których czytanie poszerzało nasze postrzeganie osiągnięć kulturowych wielu krajów świata. Ale te książki praktycznie nie były tłumaczone na język ukraiński. W czasach ZSRR wydawano wspaniałą serię książek „Życie wspaniałych ludzi”, którą zbierałem przez wiele lat. Część była poświęcona także „wspaniałym bohaterom radzieckiej epoki”. W latach 80. ubiegłego wieku, pracując na stanowisku prorektora ds. naukowych Iwano-Frankiwskiego Instytutu Ropy i Gazu, podzieliłem tę serię na dwie części, z których jedna składała się z biografii artystycznych bohaterów ery radzieckiej. Sprzedałem ją człowiekowi, który również kolekcjonował książki. Znaleźć tego kolekcjonera pomogła żona naszego profesora katedry wiercenia otworów wiertniczych, Rosjanka z narodowości, która skrajnie lekceważąco odnosiła się do Ukraińców, niezależnie od tego, czy byli „wschodniakiami” czy „zachodniakami”. Ona też napisała o tej sprzedaży anonimowy list do pierwszego sekretarza komitetu obwodowego partii. Wezwano mnie do komitetu obwodowego partii, pokazano ten list, a instruktor wydziału organizacyjnego, nie pytając o nic, nakazał napisać notatkę wyjaśniającą o tym, że ja tych książek nikomu nie sprzedawałem. W instytutach technicznych wykładanie prawie wszystkich dyscyplin naukowych prowadzone było w języku rosyjskim. Tak było i w Iwano-Frankiwskim Instytucie Ropy i Gazu, chociaż mimo wszystko niewielką część dyscyplin naukowych wykładano w języku ukraińskim. W 1979 roku, po tragicznej śmierci rektora Jurija Hagena, na stanowisko rektora mianowano Borysa Tarasowa, który pracował wcześniej jako prorektor ds. naukowych w Kemerowskim Instytucie Górniczym i który nie miał związku z przemysłem naftowo-gazowym. Po kilku miesiącach postawił wymóg wykładania wszystkich dyscyplin tylko w języku rosyjskim. Najwyraźniej otrzymał takie polecenie od ministra związkowego lub ukraińskiego. Wykładowcy, którzy nie zgodzili się z tym, zwolnili się. W wielu uczelniach kształcili się studenci z krajów Afryki, Azji, Wietnamu, Chin. Przez jeden rok uczono ich języka rosyjskiego — w uczelniach Wschodniej Ukrainy (w Charkowie, Doniecku, Dniepropietrowsku). Kiedy kierowano ich na kształcenie zawodowe do instytutów w Zachodniej Ukrainie, to i miejscowym studentom wykładać trzeba było tylko w języku rosyjskim. Uważano, że język ukraiński nie nadaje się do wykładania nauk ścisłych lub technicznych. Chociaż w uczelniach Bułgarii, Rumunii, Polski, ówczesnej Czechosłowacji oraz w innych krajach studenci zagraniczni kształcili się w językach tych krajów. Tę drugorzędność języka ukraińskiego w porównaniu z rosyjskim stale podkreślano i wzmacniano. Przypominam sobie przyjazd do naszego Iwano-Frankiwskiego Narodowego Technicznego Uniwersytetu Ropy i Gazu w latach 90. ubiegłego stulecia profesora Zguroskiego, rektora Politechniki Kijowskiej, w której wtedy zdecydowaną większość dyscyplin naukowych wykładano w języku rosyjskim. Na nasze pytanie: dlaczego tak jest, usłyszeliśmy odpowiedź, że najważniejszy nie jest język ukraiński, a jakość nauczania. Ta postawa rektora słynnej stołecznej uczelni konserwowała nauczanie w języku rosyjskim. Pamiętam też, że nauczanie w języku rosyjskim było opłacane wyżej niż w języku ukraińskim. Wydawało się, że wraz z ogłoszeniem niepodległości Ukrainy niszczenie języka ukraińskiego jeśli nie ustanie, to przynajmniej się zmniejszy. Jednak ten proces, moim zdaniem, w pierwszych dwóch dekadach nawet przyspieszył. Wszelkie próby choćby częściowego wzmocnienia roli języka ukraińskiego w procesach państwowotwórczych spotykały się z szalonym oporem, motywowanym tym, że „nacjonaliści, banderowcy, faszyści” chcą zadać cios „bratniemu rosyjskiemu narodowi”. Na pierwszy plan wysuwa się usankcjonowanie „języka rosyjskiego” jako drugiego państwowego. Stąd też niesławna ustawa Kiwałowa-Kolesniczenki. Na przełomie lat 90. ubiegłego wieku przez kilka lat byłem członkiem rady eksperckiej Wyższej Komisji Atestacyjnej (WAK). Podczas rozpatrywania i zatwierdzania rozpraw doktorskich i kandydackich niemal całkowicie używano języka rosyjskiego, chociaż większość członków tej rady była etnicznymi Ukraińcami. Jeszcze niedawno kioski z gazetami w Kijowie i wielu innych miastach Ukrainy były wypełnione gazetami i czasopismami z Rosji lub inną publicystyką wydrukowaną w języku rosyjskim. W tych kioskach, niczym biedne sieroty, leżała jedna lub dwie gazety w języku ukraińskim. Ale i obecnie nawet we Lwowie kioski z gazetami są wypełnione rosyjskojęzyczną gazetowo-czasopismową popkulturą. Pracując czternaście lat na Krymie — aż do wyjazdu z niego wiosną 2014 roku, po militarnej aneksji półwyspu przez putinowską Rosję — nie mogłem kupić choćby jakiejkolwiek gazety w języku ukraińskim. Pewnego razu w kiosku na dworcu kolejowym powiedziałem sprzedawczyni, że zapłacę tysiąc hrywien za jakąkolwiek gazetę w języku ukraińskim. W odpowiedzi usłyszałem: „Nie było, nie ma i nigdy nie będzie u nas gazet w języku ukraińskim”. Kiedy powiedziałem, że na Krymie mieszka 600 tysięcy Ukraińców, usłyszałem: „To się nie liczy”. W szpitalu wojskowym przy ulicy Niekrasowa usłyszałem z ust chorego, prawdopodobnie oficera: „Nienawidzę czarnych, żółtych i chochołów”. I nie było żadnej reakcji ze strony jego rozmówców. Znaczna część Ukraińców przywykła do tego, że uważa się nas za drugorzędny, niepełnowartościowy naród. Na Krymie na bazarach słychać było język ukraiński. Kiedyś zapytałem piękną kobietę, czy nie jest Ukrainką. „Och! Ja jestem chochołką” — powiedziała z uśmiechem. W ostatnich latach zbliżeni do Putina urzędnicy, moskiewscy dziennikarze pogardliwie nazywają Ukrainę „Niezależną”, Małorosją, Noworosją, a Ukraińców chochołami, małorosami. Prorokują rozpad Ukrainy na trzy, cztery, pięć części, a całą południowo-wschodnią część Ukrainy przywłaszczają sobie. Myślę, że im się to nie uda, a nasze odrodzone państwo będzie istnieć i rozwijać się.U mnie zachował się list z 1 grudnia 2003 roku od Bronisława Bajdiuka, znanego na świecie uczonego w dziedzinie mechaniki skał i ich niszczenia, który ponad 60 lat żył i pracował w Moskwie i który otworzył drogę do świata nauki wielu Ukraińcom. W tym liście napisał z bólem: „Och, ci Rosjanie, kimkolwiek by nie byli — demokratami, komunistami czy kimś jeszcze! Wszyscy oni odnoszą się do Ukraińców z wyższością i nie przyznają prawa do samodzielnego istnienia narodowi ukraińskiemu. Zarówno politycy, jak i zwykli robotnicy uważają, że Ukraińcy to coś takiego swojego, własnego, jak domowy pies czy koń. I nikomu z nich nawet do głowy nie przychodzi, że jest w tym jakaś czarna niesprawiedliwość. Wszyscy oni tak do tego przywykli, że nie ma nadziei na jakąkolwiek zmianę. A dzieje się tak głównie dlatego, że prawie wszyscy Ukraińcy również do tego przywykli. Prawda, Ukraińcy nie uważają się za konie, ale uważają za wielką radość bycie młodszymi braćmi, dla których znajdzie się miejsce na końcu ławy. I każdy z nas delikatnie boi się pokazać, że nam to nie odpowiada. Jeszcze ani razu nie widziałem, żeby Ukrainiec się tego nie bał, a przeciwnie, bał się wyglądać na biedaka. Taki beznadziejnie uprzejmy naród. A wyzdrowieć z tego stanu można tylko wtedy, gdy będzie się wpajać do głowy dziecka, że Ukraińcy mają dłuższą przeszłość niż Rosjanie, którzy uformowali się jako naród dopiero po rozpadzie Złotej Ordy i pod wpływem jej kadr. Ukraińcy zaś, myślę, istnieją od czasów, gdy nazywano ich Antami. Ciekawi mnie, jak Pan ocenia te moje poglądy?”. Odpowiedziałem na ten list mniej więcej tak. Trzysta lat temu caryca Katarzyna II przesiedliła zaporoskich kozaków na Kubań, nasze pieśni tam do dziś śpiewają, chociaż oficjalnie nazywają je „kubańskimi pieśniami ludowymi”. Jeśli nasz język był i wtedy, to dlaczego miałby nie istnieć trzysta, i jeszcze raz trzysta lat wcześniej. Twierdzenie Moskali o tym, że język ukraiński jest jedynie dialektem rosyjskiego, nie ma nic wspólnego z prawdą. Nasze pieśni, przysłowia, kolędy nie mają nic wspólnego z rosyjskimi. Kiedyś znany profesor z Ufy Midchat Mawlutow mówił, jak pięknie brzmią nazwy ukraińskich wsi w porównaniu z rosyjskimi „Michajłowkami, Stiepanowkami, Iwanowkami czy Pietrowkami” i jak różnią się między sobą w Tatarstanie i Baszkirii ukraińskie wsie od rosyjskich. Problem językowy trzeba leczyć zarówno z języka rosyjskiego, jak i z „surżyka”, za który również gardzą nami Rosjanie, i nie tylko Rosjanie. Bo wielu Ukraińców, niestety, nie słyszy wyrytych od dzieciństwa słów „jestem Ukraińcem”, tak jak u Polaków „jestem Polakiem”. Trzeba krok po kroku prowadzić wielką, ciężką pracę z młodym pokoleniem — z uczniami i studentami. Średnia i wyższa edukacja muszą pozbywać się „syndromu Tabacznyka”, kiedy kierowali nią ludzie, którzy nie po prostu nie kochają, a gardzą naszym narodem. Czy można to osiągnąć w krótkim czasie? Jednoznacznie można, ale jest to trudne. Przez lata niepodległości ukazały się setki, a nawet tysiące podręczników dla wyższej szkoły, napisanych w języku ukraińskim, które pod względem poziomu zawodowego nie ustępują najlepszym zagranicznym wzorcom. Odnawiana jest ukraińska terminologia naukowa i techniczna poprzez słowniki wielojęzyczne, pozbywając się rosyjskojęzycznego slangu. Mimo to podręczników brakuje w wyższym, zwłaszcza w technicznym wyższym i średnim szkolnictwie technicznym. Tak, tylko w Iwanofrankiwskim Narodowym Technicznym Uniwersytecie Nafty i Gazu (IFNTUNG) wydano w minionych latach ponad setkę podręczników, pomocy naukowych i informatorów w języku ukraińskim. Jednak nakład tych książek jest mały — 200—400 egzemplarzy i już ich brakuje dla wewnętrznego odbiorcy. W ostatnich latach wydawanie tej literatury gwałtownie spadło z powodu braku środków. A czas i postęp techniczny wymagają odnawiania literatury dydaktycznej co 2—4 lata. Możliwości przygotowania tej kategorii książek są rzeczywiście niejednakowe w zachodniej, centralnej, wschodniej i południowej części Ukrainy. Ministerstwo Oświaty powinno finansować wydania i kierować część książek z uczelni jednego regionu Ukrainy do innego. Ciekawy eksperyment w latach 90. ubiegłego i w pierwszych 10 latach nowego stulecia przeprowadził IFNTUNG w zrusyfikowanym Krymie. W 1994 roku utworzono katedrę morskich konstrukcji naftowo-gazowych, nauczanie na której prowadzone było głównie dla absolwentów krymskich szkół. Wszyscy absolwenci tej katedry swobodnie posługiwali się językiem ukraińskim, część z nich broniła projekty dyplomowe w języku angielskim. W 2002 roku z inicjatywy ówczesnego prezesa zarządu DAK „Czornomornaftohaz” Ihora Franczuka w Symferopolu utworzono wspólny wydział morskich technologii naftowo-gazowych w składzie IFNTUNG oraz Krymskiej Akademii Budownictwa Ochrony Przyrody i Kurortowego, na którym uczyli się absolwenci krymskich szkół. Pierwsze dwa lata studiowali w Symferopolu, a kolejne trzy — w Iwano-Frankiwsku. Może się to teraz wydawać cudem, ale przeważająca większość dyscyplin prowadzona była w Symferopolu w języku ukraińskim, a w Iwano-Frankiwsku cały proces nauczania odbywał się wyłącznie w języku ukraińskim. Pod względem narodowości studenci byli głównie Rosjanami, znacznie mniej było Tatarów krymskich i jeszcze mniej zrusyfikowanych Ukraińców. Praktycznie wszyscy absolwenci tego wydziału byli wśród najlepszych absolwentów IFNTUNG i po roku lub dwóch pracy stawali się wiodącymi specjalistami do pracy na morzu. To doświadczenie łączenia nauki w dwóch uczelniach mogłoby być przykładem do szerokiego naśladowania także w naszych czasach, kiedy swoisty proces boloński byłby realizowany również na uczelniach Ukrainy. Prasa, książki, oświata powinny być na pierwszym planie polityki państwowej na Ukrainie. Stworzenie nowej ukraińskiej lokalnej cerkwi prawosławnej — ten ogromny krok w historii naszego państwa narodowego również przyczyni się do pozbycia się poczucia niższości w duszach Ukraińców. Bóg nam pomaga.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

szczę, kiedy interesuje to jego nosiciela. Po wizytach pani Rity i rozmowach z nią u rannych pojawiają się nowe siły i nadzieje na wyzdrowienie oraz nowe życie. Im więcej ludzi przeczyta tę książkę, tym więcej dobra pojawi się w naszym świecie.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Notatki szpitalne Rity Dowhań

Ta książka jest o miłości i bólu, o bezradności i sile ducha, o odwadze, cierpliwości i nieustraszoności, o bezgranicznym altruizmie i bezinteresowności, o niegasnącej wierze w nasze zwycięstwo. Tę książkę mogła napisać tylko taka osoba jak Marharyta Dowhań, która całe swoje życie poświęciła opiece nad ludźmi, którzy doznali większych lub mniejszych obrażeń na wojnie. Jeszcze w dzieciństwie Rita opiekowała się w szpitalu rannymi na frontach II wojny światowej żołnierzami. Ołeksandr PONOMARIW, doktor nauk filologicznych, profesor. Z czasem dziennikarka oraz działaczka społeczna i kulturalna brała najaktywniejszy udział w ruchu szistdesiatnyków, w szczególności w pracy Klubu Młodzieży Twórczej, odwiedzała i sama organizowała wieczory poezji, za co była prześladowana przez organy bezpieczeństwa państwowego, zwalniana z pracy, wykluczana ze Związku Dziennikarzy. Wspierała represjonowanych działaczy ukraińskiego oporu oraz ich rodziny. Kiedy już w niepodległej Ukrainie rozpoczęła się wojna z Rosją, na której giną i tracą zdrowie młodzi i starsi Ukraińcy, Marharyta Kostiantyniwna zaczęła odwiedzać Kijowski Szpital Wojskowy. Skutkiem tych odwiedzin jest właśnie książka „Notatki szpitalne”, której materiały przez kilka lat drukowała gazeta „Słowo Proświty”. Tej książki nie da się czytać spokojnie. Pani Rita nie tylko odwiedza rannych i okaleczonych przez wojnę żołnierzy. Do każdego przychodzi z prezentem. Mogą to być leki, książki, obrazy, fotografie. A co najważniejsze — dobre, szczere słowo rady i wsparcia. Do wszystkich ma podejście, zważając na ich stan fizyczny i psychiczny. Stara się odpowiedzieć na wszystkie ich prośby i zapytania. Wysłuchuje spowiedzi rannych, opowieści o życiu przedwojennym, wojennym i powojennym, a nawet pomaga wyjaśnić etymologię nazwisk

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Mykoła DŻURIAK: „Sam nie żyję spokojnie i ludziom nie daję spokoju”

Anna DANYLUK, dziennikarka Trzy książki Mykoły Dżuriaka „OUN i UPA na Bukowinie: wspomnienia, świadectwa i materiały o walce wyzwoleńczej” (każda po ponad 900 arkuszy, ważąca ponad 1,5 kg) o tamtych trudnych czasach zasiliły złoty fundusz ukraińskiej dokumentalistyki. To tytaniczna praca badawcza o walce żołnierzy OUN-UPA o wolność i niepodległość w rejonach putylskim, kicmańskim i zastawnieńskim. Tylko do jednej książki o Putylszczyźnie Mykoła Dżuriak zbierał materiały przez całe 10 lat… A ma on jeszcze inne książki. A to setki kilometrów pieszo po wsiach, chutorach, czasami — dwa, trzy razy do tego samego domu — choć minęły lata, ludzie bali się opowiadać prawdę o bliskich, którzy walczyli przeciwko reżimowi sowieckiemu. To ponad 10 tysięcy świadectw i prawie tyle samo różnych dokumentów. To noce bez snu i dni w archiwach SBU. Znajomy Mykoły Dżuriaka zażartował kiedyś: „Czy myślałeś, Mykoło, kiedy enkawudziści prowadzili cię boso po śniegu do rady wiejskiej na rozstrzelanie, że kiedyś będziesz chodził po gabinetach i piętrach dawnego KGB?”. Oczywiście, że coś takiego nie mogło się przyśnić nawet w najgorszym koszmarze. Mykoła Dżuriak na całe życie zapamiętał inny — najstraszniejszy i znamienny sen w swoim życiu. Jakoby on, chłopiec, stoi z tatą na wysokim wzgórzu, aż nagle spod nóg zrywa się ogromny kamień, toczy się w dół i uderza w drzwi ich domu… Obudził się od tego, że ktoś z całej siły wali w drzwi. Wybiwszy je, do domu wdarli się uzbrojeni ludzie w mundurach. Byli to enkawudziści, przewrócili w domu wszystko do góry nogami, znaleźli w komórce dwa granaty i zaczęli wypytywać dzieci, kto je przyniósł… Następnie 13-letniego Mykołę Dżuriaka oraz jeszcze dwóch młodszych braci rozebranych i bosych wygonili na dwór, jego, najstarszego, pognali do rady wiejskiej, ciągnąc za uszy, bili po głowie i ramionach kolbą. Ani Mykoła, ani jego bracia nie wiedzieli jeszcze, że zanim wtargnęli do domu, ich tatę — prowidnyka UPA rejonu Petra Dżuriaka, ci sami wojskowi zabili w górach. Później dowie się, że do miejsca, gdzie ukrywał się tata, wrogów przyprowadził zdrajca, że tata przez dwie godziny odpierał ataki i uciekłby przez tylne okno, ale za ścianą stał moskal, który rozstrzelał go z bliska. Że ciało taty spalili i w nocy zakopali w Uście-Putyle na cmentarzu, żeby nikt nie wiedział i nie widział, bo tak moskale czynili ze wszystkimi powstańcami — zacierali ślady, zabijając ludzi… A wtedy, w drodze do rady wiejskiej, jeden z konwojentów kopnął go, dzieciaka, nogą i powiedział: „Marsz otcjudia, biegi domoj…”. Gdyby wiedzieli, że chłopiec pomagał powstańcom, był łącznikiem, zabiliby go na miejscu. Ale Bóg był łaskawy dla chłopca. Mykoła Petrowycz o swoim udziale w pracy podziemnej opowiada już teraz z lekkim humorem, mówi, że grypsy zapieczętowane lakiem z tryzubem przenosił pod adresem w wiadrze… z końskim nawozem, który rzekomo zbierał po drodze do tynkowania domu. Kiedy przeszukiwali go moskale, nie przyszło im do głowy szukać w końskim łajnie. Tymczasem syn rejonowego prowidnyka UPA o pseudonimie „Dub-Smereka” był poważnym pomocnikiem żołnierzy OUN-UPA, aby przekazać wiadomość, nie raz musiał, ryzykując życie, pokonywać 17 i więcej kilometrów do innego chutoru. A potem były łagry. Matkę, Mykołę i dwóch jego młodszych braci wysłano na Sybir. Jechali długo, w dzień stali na bocznicy, w nocy się poruszali. Chłód, głód, raz na tydzień wiadro wody na 60 osób… Kto miał przeżyć — przeżył, kto umierał — wyrzucali po drodze. Młodszy brat Sławko podczas gwałtownego szarpnięcia wagonu mocno uderzył głową o metalową śrubę i wkrótce zmarł. Mykoła Dżuriak wrócił z zesłania na Bukowinę w 1959 roku. Postanowił żyć w Czerniowcach. Urządził się, założył rodzinę, wstąpił do KUN, jednak wkrótce rozczarował się do poszczególnych ludzi. Postanowił, że może robić pożyteczne dla Ukrainy sprawy, idąc własną drogą. Nie dawała spokoju myśl o tragicznej przeszłości jego rodziny, innych żołnierzy OUN-UPA. Często śnił się tata, i Mykoła Dżuriak postanowił odnaleźć to miejsce, gdzie enkawudziści zakopali go w ziemię. Znalazł, uporządkował mogiłę, postawił pomnik. Zaczął badać życie i walkę swojego ojca. Zachciał o tym napisać. Ale przecież tata nie walczył sam, więc musi rozsławić życie jego towarzyszy broni… Tak zaczęło się badanie, które przerodziło się w wydanie drukowane… Następnie druga, trzecia książka. Ostatnia — o Zastawniwszczyźnie. Książka wyszła, ale za nią do końca nie zapłacono wydawnictwu. Mykoła Dżuriak wiele razy zwracał się do przewodniczącego Zastawniwskiej Rejonowej Administracji Państwowej Jurija Kitara o sfinansowanie nakładu, ale były instruktor Zastawniwskiego LKSMU, kierownik wydziału organizacyjnego prac sojuszniczych KC LKSM Turkmenistanu, a obecnie członek BPP „Solidarność” pan Kitar mówi, że pieniędzy nie ma. Jurij Wasylowycz nie znalazł możliwości sfinansowania wydania książki o patriotach Zastawniwszczyzny, którzy oddali życie za to, żeby teraz i on sam, i tacy jak on, mieli stanowiska i reprezentowali ukraińską władzę. Mykoła Petrowycz bardzo przeżywa z tego powodu. Przecież czas płynie, a dług wydawnictwu nie został zwrócony. Całe życie zbierał materiały o działalności bukowińskich patriotów — żołnierzy OUN-UPA, nie szczędził na to ani sił, ani zdrowia, ani środków. A to nie wszystkie jego książki. Niewydane jeszcze, ale już w składzie komputerowym, czekają na swoją kolej materiały o działalności OUN-UPA w Wyżnicy, Hlibocej, Kelmieńcach, Chocimiu, Czerniowcach, Nowosielicy… Każda — nie mniej niż 800—900 stron, jak w trzech poprzednich. Tak zaplanował autor: książki o bohaterach muszą być wszystkie w tym samym formacie. A ma on jeszcze gotową do wydania książkę o rodowodzie Dżuriaków, który badał przez całe życie, na niemałe wydanie zebrano ludowych receptur, głównie z Putylszczyzny, z których korzysta i sam, bo nie jest zwolennikiem tabletek. Kto pomoże fenomenalnemu człowiekowi, wielkiemu działaczowi Mykole Petrowyczowi Dżuriakowi wydać to głębokie badanie historyczne, ten bezcenny skarb — jego książki — na świat? Człowiek ma 87 lat! Sił ani jeździć, ani chodzić, ani prosić o pieniądze już nie ma. Zresztą nie powinien prosić! Mykoła Dżuriak swoją sprawę zrobił. Wysokie odznaczenie Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej Patriarchatu Kijowskiego, które Mykoła Petrowycz bardzo ceni, wręczone mu w bieżącym roku przez Patriarchę Filareta, tak właśnie się nazywa — „Za poświęcenie i miłość do Ukrainy”. W październiku tego roku, na 76. rocznicę utworzenia UPA, Mykoła Dżuriak zrobił jeszcze jedną, niezwykle ważną rzecz — zainicjował otwarcie w Putyle pomnika prowidnyków OUN i UPA, którzy zginęli za wolność narodu w Karpatach Bukowińskich. Na liście ukraińskich Bohaterów, których imiona wyryto na postawionym pomniku, jako pierwsze widnieje imię jego taty — rejonowego prowidnyka OUN, organizatora UPA Petra Iwanowycza Dżuriaka o pseudonimie „Dub”. Patriota ma wiele planów, chce jeszcze przysłużyć się Ukrainie i ludziom. Lecz w pojedynkę coraz trudniej przebijać mur obojętności wobec przeszłości, którą zgromadził w ogromnym własnym archiwum przez całe życie. Opowiadając o tym, były łącznik o pseudonimie „Dub-Smereka” mówi żartem: „Sam nie żyję spokojnie i ludziom nie daję spokoju”. Kto podejmie ten jego krzyż prawdy, przywrócenia sprawiedliwości historycznej i pomoże doprowadzić rozpoczętą przez niego sprawę do końca? Mieszkańcowi Czerniowiec Mykole Dżuriakowi niedawno stuknęło 87 lat. W tym wieku nie każdy z jego rówieśników potrafi czytać książki. A on je pisze. Ma fenomenalną pamięć, dobry wzrok, adekwatne postrzeganie i żarliwe pragnienie doprowadzenia rozpoczętych spraw do końca. Wysoki, szczupły — wiek tego człowieka wydaje się niepodległy czasowi. Jest jednym z tych mocnych chłopów, których nie gną wiatry, nie zbijają z drogi reżimy, ideologie, preferencje. Jeśli już przeżyli w nieludzkich warunkach (a on po Sybirach przeżył!), to trzymają ciosy do końca.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

lirycznym („Żurba”, „Oj z-za hory krem’janoji”, „Czowen chytajet’sia”) oraz żartobliwym („Handzia”, „Jakby ja buw połtawśkyj sotnyk”, „Oj połoła horłycia łobodu”). Pewnie prowadzili swoje partie basy Anton Dyweń, Danyło Rożko, Karpo Mychałczuk oraz tenory Ilko Kupczyk, Iwan Ławruk, Pyłyp Nyć. Wśród kobiet wyróżniały się głosy Olhy Kozełeć, Motri Dyweń, Jewy Dobrianśkoji, Hanny Daszczuk, Uliany Kozak oraz Hani-„Caryci”. Śpiewający proświcianie z powodzeniem występowali także w najbliższych wsiach. Za niemałą opłatą zapraszała ich na swoje „zabawy” społeczność polskich osadników. Niełatwo było zgadzać się na śpiewanie dla „wrogich psów”, ale kierownik Herasymczuk dodawał otuchy: „Niech wiedzą, kto tu gospodarz”. Co prawda, niektórzy podczas występu jednak trzymali w kieszeniach figi. Zasłużoną dumą tomahówskich prośwician była amatorska trupa teatralna. Przestronne pomieszczenia nowo wybudowanej za społeczne fundusze chaty-czytelni nie mieściły chętnych do obejrzenia „Beztłannoji”, „Martyna Boruli”, „Swatania na Honczariwci”, „Nazara Stodoli” oraz „Daj serciu woli…”. Miejsca z wyprzedzeniem zamawiali nawet mieszkańcy i duchowieństwo sąsiednich wsi. Szczególne zainteresowanie u publiczności wywoływały wystawienia „Newolnyka” oraz „Sawy Czałoji”. I choć te ostatnie pojawiły się na scenie już w drugiej połowie lat 30., kiedy po zakazie „Proświty” polskie władze niezwykle ostro śledziły działalność chat-czytelni i domów prośwician, w Tomachowie (i nie tylko) nie zdradzano tradycji oporu wobec polonizacji. Reżyserem-wystawcą i scenografem był utalentowany samorodek Myron Najdiuk — najbliższy towarzysz Wołodymyra Kozełcia, z którym (oraz z Adamem Dobrianśkim) weszli do trójki OUN(b). Stworzone przez samouka dekoracje do heroicznych przedstawień szczególnie zachwycały wizerunkami kozackich atamanów oraz batalii, a autorowi zamawiano kopie fragmentów do wnętrz wiejskich domostw. Główne role kobiece przypadało grać Ludzie Kozełeć, którą po zamążpójściu zastąpiła młodsza siostra Ola. Od 15 roku życia była ona wiodącą solistką w chórze Herasymczuka, w jej wykonaniu „Natalka Połtawka” oraz Ulasia („Swatania na Honczariwci”) wywoływały zachwyt widzów. W swoich młodszych latach szkolnych my z bratem w zimowe wieczory też stawaliśmy się wdzięczną publicznością dla niej, wtedy już powstańczej wdowy i wycieńczonej kołchoźnicy, która próbowała, siedząc przy przędzeniu, nieco zabawić zsiniałe od zimna swoje dzieci. Tak więc mi jeszcze od małego zapadła w pamięć niemal cała ukraińska klasyka dramaturgiczna oraz wiele z „Kobzara”. Przy okazji zapewniona była też odpowiednia orientacja zawodowa. Bywało, że pytaliśmy, jak oni w tej swojej „Proświcie” mogli tak wiele uczyć się na pamięć. I słyszeliśmy opowieści o tym, że na próby zawsze szła cała Pyłypiwka (post zimowy). Na wieczornicach dziewczęta wyszywały czy nawet szatkowały kapustę w ramach pomocy sąsiedzkiej w różnych domach, a chłopcy na zmianę czytali teksty. Wychodziło na to, że w końcu wszystkie role znali wszyscy obecni i każdy mógł być suflerem. Ochotników nie brakowało ani do organizacji „mleczarni”, ani na kursy kulinarne, ani do utrzymywania stale działającej chaty-czytelni czy uzupełniania jej księgozbioru. Wszystkim chciało się być ludźmi, czyli dobrowolnie i z honorem pracować w imię wspólnego ukraińskiego dobra właśnie w szeregach „Proświty”. Jakby same z siebie odeszły w przeszłość dawne urazy i bójki kawalerów z różnych krańców oraz wszelkie inne „chamstwo”. Na muzykach (zabawach) nigdy nie było pijanych, wprowadzono specjalny nadzór i przy podobnym „pojawieniu się” zuchwalca wyprowadzano precz, żeby nie przynosił wstydu towarzystwu. Właściwie w takiej aktywizacji duchowego arystokratyzmu, którym zawsze było bogate ukraińskie chłopstwo, polegał główny rezultat działalności wiejskich „Proświt”. Ważne było natchnąć ogół „mocą ducha i ogniem miłości” (I. Franko) do swojego — narodowo bliskiego. Natchnąć przykładem służby — tym bezinteresownym chodzeniem w lud, co jest w mocy właśnie ofiarnej inteligencji w sojuszu z duchowieństwem. Z szczególną radością wspominali tomahówcy o udziale w występie połączonego chóru na uroczystościach w Równem, poświęconych 60-leciu Petlury, w maju 1939 roku. Choć był to gorący czas pracy na polach buraczanych, około pięciu razy zawzięci entuzjaści jeździli wozami do Równego na próby śpiewu pod kierownictwem znanego maestro Kałmućkoho. I jakże wzniosłe było to wieloosobowe patriotyczne wydarzenie! Polskie władze zabroniły kupcom-Żydom handlować w swoich sklepach i wychodzić z domu rzekomo dla ich bezpieczeństwa (mówiąc, że gdzie Petlura — tam antysemityzm). Ale, widać, nie było podstaw do obaw i niemało z tych kupców całymi rodzinami mościło się na dachach własnych mieszkań czy sklepów. Kiedy zaś ogólne występy się zakończyły, uczestnicy zbierali się w osobne grupy i dospiewywali swoje repertuary. Mama z przyjaciółką Jewą w duecie wykonywały na bis „O Boże mój miły, taki jej los”, a wszyscy razem odważyli się na takie:

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Tam, gdzie żyjemy

Olesia KOWALCZUK, zasłużona nauczycielka Ukrainy, posiadaczka orderu Księżnej Olgi III stopnia, laureatka Ogólnoukraińskiej nagrody językowej im. Borysa Hrinczenki. Jak światło niegasnącej gwiazdy. Podczas spotkania z siwowłosym weteranem UPA w przeddzień Pokrowy ktoś z młodej widowni zapytał, dlaczego został banderowcem i dlaczego do dziś tak nierzadko nazywają naszych wojskowych. Odpowiedź wybrzmiała wyczerpująco i lakonicznie: “Ja za młodu przeszedłem szkolenie w „Proświcie”, a tam wszyscy stawali się patriotami, bo uczyli się ponad wszystko kochać Ukrainę. Tacy miłośnicy Ukrainy poszli potem pod sztandar Bandery, a teraz tacy walczą na wschodzie”. Rzeczywiście, wołyńska „Proświta” okresu międzywojennego w ubiegłym stuleciu celowo pracowała nad utwierdzeniem tożsamości narodowej właśnie wśród szerokich mas, była potężnym „chodzeniem w lud”. I wbrew pomysłowej polonizacji cel osiągano przede wszystkim dzięki szerokiej sieci wiejskich komórek. Zatem w kontekście jubileuszowym wydaje się szczególnie sprawiedliwe wzmocnienie uwagi (w szczególności ze strony „Słowa Proświty”) na rzecz pracy u podstaw tych charakterystycznych tworów na terenach Zachodniej Ukrainy w wyznaczonej czasoprzestrzeni. Niestety, lekcje naszej godnej przeszłości do tej pory nie zostały należycie odrobione. Aktywność kremlowskich ochotników w budowaniu piątej kolumny na tle problemów społecznych władza wyraźnie niedocenia. I nam, współczesnym proświcianom, a także inteligencji w ogóle, warto za przykładem przodków dla neutralizacji zła znajdować nowe drogi „chodzenia w lud”. Moda na zebrania naukowe dla garstki specjalistów wyjść do szerokich mas nie zastąpi. Dlatego podejmuję się zabrać głos w sprawie doświadczeń pracy jednej z typowych niegdyś proświciańskich komórek. Obecnie mowa o licznej patriotycznej społeczności dość zamożnej (bo na czarnoziemie i w gorliwej pracy!) wsi Tomachiw w rejonie hoszczańskim obwodu rówieńskiego, skąd autorka pochodzi. I będą to w większości wspomnienia o wspomnieniach ówczesnych (urodzonych na początku lat 1900., a obecnie nieżyjących) aktywistów, a przede wszystkim mojej mamy — Kozełeć Olhy Tymofiijiwny, ur. w 1917 r. Ci ludzie trzymali się nabytych pozycji i w kontekście wojny radziecko-niemieckiej, i podczas kultu stalinowskiego. I dopóki żyli, nieśli w sobie światło dalekiej, ale niegasnącej dla nich gwiazdy. I choć niektórym przyszło przejść piekło Gułagu, innym z ostatnich sił wytrwać w kołchozowym niewolnictwie, oni w swoich 50—80 latach nadal demonstrowali model godnego zachowania narodowego zarówno w aspekcie moralnym i kulturotwórczym, jak i w codziennym życiu. To od nich zakorzenił się zwyczaj trzymania na pokuciu „Kobziarza”, a między ikonami — portretu jego autora. To od nich przy każdej wizycie młodsi przejmowali pieśni walki narodowowyzwoleńczej oraz do wierszy Tarasa Szewczenki, Łesi Ukrainki i innych klasyków. Jeszcze jako uczniowie w latach 50. na każdej rodzinnej uroczystości mogliśmy zapamiętywać i „Testament”, i „Contra spem spero”, i „Wyzwanie”, a o folklorze kozackim, strzeleckim, powstańczym nie wspominając. Mimo ateistycznej czujności partokratów chodzili weterani dawnego chóru proświciańskiego i kolędować „na cerkiew”. Tradycyjne teksty kolęd bywały redagowane zgodnie z wyzwaniami czasu — i dla powstańczych wdów, i dla młodzieży, i dla dzieci. Popularna „Nowa radość nastała” kończyła się zwróceniem do Pana Boga: Prosimy Ciebie, Królu, Jeszcze i Twojego Anioła: „Niech wróci na Ukrainę Przywódca Stepan Bandera!”. Swoją drogą, kiedy we wrześniu 1965 roku mój zeszyt z zapisami buntowniczych tekstów pieśni znalazł się w rękach funkcjonariuszy KGB, którzy przeprowadzali rewizję u zwolenników aresztowanych D. P. Iwaszczenki i W. J. Moroza, oburzeniu we wszechwładnym resorcie nie było końca: „Łotr Chruszczow wypuścił z więzień nacjonalistyczną hołotę — „oświecicieli”, i oni teraz na wszystkich weselach ryczą antysowiecczyznę”. Ja, oczywiście, na przesłuchaniu pospieszyłam zgodzić się z tym, że zapisywałam nie z głosu bliskich, a na imieninach-chrzcinach od nieznanych ludzi. Jednak wróćmy do wzmianek o założeniu komórki. A wszystko zaczynało się tak: Inicjatorami stworzenia lokalnej „Proświty” były osoby duchowne — ksiądz Maksym Sadowski i kierownik chóru cerkiewnego Herasymczuk (jego autorytet był tak znaczący, że samo nazwisko wymawiano z takim naciskiem, przy którym podawanie imienia nie było już potrzebne i ono się zapomniało). Pojawił się charyzmatyczny przybysz we wsi, kiedy po pamiętnych wydarzeniach weszła ona w skład województwa wołyńskiego pod władzę Drugiej Rzeczypospolitej. Powiadano: „Nasz diak wcześniej służył jako regent cerkiewny u samego Petlury”. Rola podobnych przesiedleńców w kształtowaniu „Proświty” na terenach Wołynia jest dość typowa i sama za siebie przemawia w kwestii jednoczenia Centrum i Zachodu w głębokich przejawach duszy ludowej. A powszechne uznanie w nowym miejscu szanowny chórmistrz zyskał nie tylko poziomem profesjonalnym, ale i subtelnym, rzec można, patriotyczno-pedagogicznym talentem. Angażując do chóru muzycznie uzdolnioną młodzież, po sprawdzeniu indywidualnych predyspozycji prowadził długie rozmowy o heroicznych wydarzeniach w historii Ukrainy i odzwierciedleniu ich w rodzimym piśmiennictwie. Najwyraźniej nie chciał mieć pod swoim dowództwem narodowo obojętnych. Na tym gruncie powstało głębokie porozumienie z rodziną Kozełciów-Nazarjewów. Młodzież z tej rodziny wyrastała na ideach „Proświty”, które przejęła od swojego ojca Tymofija Kłymentijowycza. On w 1905 roku, po ukończeniu Krzemienieckiego Seminarium Duchownego, brał udział w ruchu proświciańskim, zebrał pod tym znakiem niemałą bibliotekę i z czasem dokonał w pełni świadomego wyboru — został kapelanem w Armii URL. Trafiwszy do niewoli u czerwonych i nabawiwszy się tam suchot, wrócił do domu ledwo żywy, jeszcze trochę pouczył i wkrótce zmarł. Mimo wszystko zdążył zadbać o gimnazjalne wykształcenie dla starszych dzieci: Wołodii, Ludy i Lali oraz zaszczepić w nich potrzebę służenia Ukrainie poprzez „Proświtę”. Zyskawszy niemało przyjaciół-czytelników ojcowskiej biblioteki, młodzi Kozełciowie zaczęli przyprowadzać ich na rozmowy do tegoż właśnie Herasymczuka. I formowanie proświciańskiego jądra dopełniło się siłą rodzimej pieśni. Stało się to orientacyjnie w 1926 roku — w przeddzień zjazdu Wołyńskiej „Proświty” w Równem. W twórczym rozwoju i efektywności Chór cerkiewny stał się podstawą świecko-proświciańskiego, który rozrósł się (włącznie z dublerami) do pięćdziesięciu osób. W cerkwi opanowano zarówno Bortniańskiego, jak i Wedela. Obowiązkowo brzmiał Duchowy hymn prawosławny „Boże Wielki, Jedyny” oraz „Wysłuchaj, Boże, błagania”, a na święta Bogurodzicy — „Gwiazda” („Oj wzeszła gwiazda wieczorowa, nad Poczajowem stanęła”). Liturgia również prowadzona była w języku ukraińskim. Koncerty zaś dla publiczności na święta opierały się na tekstach Szewczenki („Testament”, „Ryczy i jęczy Dniepr szeroki”, „Oj zakukała ta siwa kukułka”) oraz pieśniach ludowych. Wśród ulubionych — „Żegnał się strzelec ze swoją rodziną”, „W górach grzmi”, „Oj na łące czerwona kalina”. Poważny repertuar uzupełniał się

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ukraina—rodzina—człowiek

Tam, gdzie żyjemy, to nasz rodzinny kraj. Boże, Ukrainie szczęścia i losu daj. Niech miną dni smutku, niczym przykry sen, — Powstanie Ukraina od Karpat po Don. Na ostrym zakręcie To szczęśliwe uniesienie dla prośwician Równego i jego okolic stało się niemal ostatnim. Nadeszło “wiekopomne” 17 września i naiwni aktywiści zabrali się do organizowania innej uroczystości — spotkania radzieckich wyzwolicieli. Dziewczęta z kwiatami w barwnych proświciańskich strojach stworzyły żywą aleję wzdłuż odcinka szosy Brześć-Litewskiej i przez kilka godzin oczekiwały bohaterów. Zamiast spodziewanych rycerzy pojawili się jacyś dziwni jeźdźcy — w niechlujnych owijaczach i na chudych szkapach ze sznurkami zamiast uprzęży — i zaczęli rzucać grubiańskimi żartami. Dziewczęta zaczęły wyrzucać swoje kwiaty do przydrożnych rowów — i hyc do wsi. A tam na placu przed czytelnią dzielny politruk wygłasza: “Teraz będziecie żyć w kraju bez panów. U nas nie chodzą w jedwabnych pończoszkach i białych rękawiczkach. U nas wszyscy pracują”. Koleżanki — w krzaki i prędko zdejmować jedwabne pończochy, a potem z płaczem — do domów. Wkrótce wieś zszokowały “wolne” wybory, podczas których wszystkie biuletyny zostały zamienione na inne — z potrzebnymi nazwiskami, a jeszcze bardziej zaniepokoiły aresztowania wyjątkowo szanowanych obywateli. Nie stało powszechnego ulubieńca Herasymczuka, Myrona Najdiuka, Wołodymyra Kozelcia, Adama Dobriańskiego… Formowano na Sybir “kułackie transporty”, a kilku leni i pijaków zabrało się do agitowania za “kołchozem”. Po wojnie, z przyjściem “drugich sowietów”, wieś straciła resztę młodego kulturotwórczego aktywu — byłych gimnazjalistów i nowych studentów: rzekomo za “współudział w nacjonalistycznych bandach”. Schludne chutorowe chaty “pod żelazem” poszły na kołchozowe obory i stajnie, gdzie z głodu zdychało odebrane bydło. Opuściły skrzydła gospodarskie wiatraki, do minimum zeszła praca już upaństwowionego potężnego młyna na Horeniu, który niedawno przemiał mąkę dla wielkiej okolicy. W czytelni, która stała się klubem, półnagie — przez dostawy dla państwa — dzieci zmuszone były śpiewać o szczęściu, które “nam Stalin wielki stworzył”… Zamiast P. S. …W przededniu niedawnego Święta języka ukraińskiego i piśmiennictwa przyszło mi odwiedzić rodzinne strony, opuszczone jeszcze 17 lat temu, oraz w randze Honorowego członka “Proświty” przeprowadzić rozmowy w kilku miejscowych placówkach oświatowych na temat znaczenia rodzimojęzycznej trwałości i tożsamości narodowej w dzisiejszych czasach. Oczywiście — z odwołaniem do doświadczeń sprzed niemal stulecia. Budujące jest to, że udało się jednak znaleźć jego poruszające echo w moim Tomachowie. Córka byłej proświcianki, pięknej Hani-“Carycy”, która jako ostatnia odeszła na tamten świat, Wałentyna Ławruk, opowiedziała, że jej mama przed śmiercią znajdowała ukojenie we wspomnieniach o pobycie w “Proświcie”. Wala na jej prośbę wciąż na nowo odczytywała własne wiersze, gdzie refrenem są zwroty: “Mamo moja, proświcianko, rodzinnego kraju córko”. W pamięci o matce Wałentyna zorganizowała zespół wokalny “Nadija”, sama zaprojektowała stylizowane na ludowe stroje kostiumy i odpowiedni repertuar z głosu mamy. Za swoje twórcze życie “Nadija” zdobyła niemało zasłużonych nagród — dyplomów, dyplomów uznania, podziękowań… Niestety, innych pożądanych śladów nie wykryto. Póki co? Dmytro ZACHARUK, deputowany ludowy Ukrainy pierwszej kadencji, zastępca przewodniczącego Iwano-Frankiwskiej organizacji obwodowej “Proświta”, pisarz Badając etapy rozwoju ukraińskiej idei narodowej (w trzech wydaniach pracy “W górę wznieśmy serca” i wielu artykułach) od samoidentyfikacji do państwowotwórczości, doszedłem do wniosku, że “generalna” idea Ukraińców w najkrótszym wyrażeniu brzmi tak: “Sława Ukrainie!” Im ściślej jednoczy się społeczeństwo wszystkimi swoimi cząstkami wokół tej idei, tym szybciej będzie postępować. Najważniejszą zaś, bazową podstawą narodu jest rodzina. Jestem głęboko przekonany: skutecznie rozwijać się, konkurować z innymi wspólnotami w tym świecie może tylko naród, który opracował efektywny model własnego odtwarzania i żyje według tego modelu, stale go doskonaląc. I znowu: najważniejsze ogniwo, najważniejszy składnik tego modelu — rodzina. Troska o rodzinę jako główne sacrum społeczeństwa przewija się przez całą twórczość ojca Narodu Ukraińskiego Tarasa Hryhorowycza Szewczenki. Przykładów można podać bardzo wiele. Zwrócę uwagę tylko na kilka. Autor wielkiej liczby genialnych dzieł najbardziej kochał swój “Sad wiśniowy koło chaty” — niewymagający idylliczny obrazek z życia wiejskiej rodziny. Pod koniec życia poeta stworzył elementarz, w którym do pierwszej lektury umieścił teksty o Bogu i wierze chrześcijańskiej, o łasce przyjaznego braterskiego życia, a także dwie dumy, których bohaterowie cierpią z powodu grzechów wobec rodzin i wobec narodu. Wielki ukraiński mędrzec Andrzej Szeptycki na początku ubiegłego wieku (1900 r.) w swoim liście pasterskim nazwał rodzinę podstawą wszelkiego ładu. Określił jako najistotniejszą w życiu narodu ukraińskiego na stulecia troskę o rodzinę, pracę na rzecz rodziny, pracę w rodzinie, bo rodzina jest gwarancją przyszłości narodu. “I jestem przekonany, — pisał metropolita Andrzej Szeptycki, — że jak tylko posłuchacie mojego głosu i… zabierzecie się do pracy, do której Was wzywam (dla rodziny, w rodzinie. — D. Z.), to drzewo społecznej siły i społecznego szczęścia zapuści korzenie głęboko w sercu narodu. A korzeń jego nabierze takiej trwałości, że drzewa tego nie będą już w stanie powalić żadne burze i żadne przewroty… Jestem świadomy tego, że skutki pracy, do której Was wzywam, i po dziesięciu wiekach trwać będą niezachwianie” (Andrzej Szeptycki. Rodzina jako podstawa wszelkiego ładu//Greko-katolick- Anatolij ZBOROWSKYJ W Polsce nawet w powiecie bez trudu można nabyć kilkanaście czasopism popularnonaukowych o historii. A na Ukrainie? Istnieją wydania rosyjskojęzyczne, które nierzadko szkalują naszą historię. We Lwowie zaczęto wydawać czasopismo „Istorija”. A niedawno w Kijowie, Lwowie, Iwano-Frankiwsku i Tarnopolu odbyły się prezentacje nowego czasopisma „Lokalna istorija”. Jego redaktor naczelny Witalij Laska opowiada: „To zaczęło się prawie cztery lata temu. Wtedy kilka osób, którym nie jest obojętna ukraińska historia, postawiło sobie za cel uratować i zachować naszą pamięć. Konsekwentnie — wieś po wsi, miasteczko po miasteczku (kalendarz cerkiewny. — Krechów, 1992. — S. 40). Szewczenko widział nierozerwalną jedność zmarłych, żywych i nienarodzonych Ukraińców (przypomnijmy jego „Posłanie”). I głównym dla nich — realizacją ukraińskiej idei narodowej — było tworzenie Sławy Ukrainy. W centrum bytu stawiał człowieka w powiązaniu człowiek—rodzina—Ukraina—świat. Przypomnijmy, jak poeta z bólem i gniewem obnażył i potępił, personifikując, niesławę Ukrainy, wyraził ostrzeżenie proroka i mądre wskazówki nauczyciela, a tym samym zdeterminował uniwersalną ważność idei sławy Ukrainy: gdy ożyje dobra sława Ukrainy, to i „świat jasny, nie wieczorny // cicho zajaśnieje”. Rodzina jest cząstką świata. Zależy ona od świata. Ale — tak postrzegali to nasi mądrzy przodkowie — i od niej zależy świat, a nawet Wszechświat. Przypomnijmy wieloznaczny symbol drzewka, który do dziś zdobi wesela na naszym Pokuciu. Odczytuje się w nim zarówno drzewo rodu, jak i drzewo budowy świata. Oznacza ono, że narodziny nowej rodziny to wydarzenie nie tylko o znaczeniu rodzinnym, ale i kosmicznym. Opracowując koncepcję nowoczesnej struktury edukacji (Słoneczna droga Ukrainy. — Kołomyja: „Wik”, 1999) i program „Nowa ukraińska rodzina” (Nowa ukraińska rodzina. — Śniatyn: PrutPrynt, 2000, późniejsze prace), stale interesowałem się różno-gatunkowymi utworami, dotyczącymi tego ważnego tematu. I do dziś cieszę się, gdy trafia do mnie taka praca. Szczególnie cenne — oczywiście nie tylko dla mnie jako badacza — są utwory autobiograficzne, których jest tak mało. Zaznaczę, że dalej mowa nie o klasykach, a o współczesnych. Z tego, co udało mi się przeczytać, najgruntowniejszy jest powieść-kolaż znanego na Ukrainie polityka, literaturo- i kulturoznawcy Bohdana Horynia „Nie tylko o sobie”. (Trzy tomy: K.: Wydawnictwo Uniwersyteckie PULSARY, 2006, 2008, 2010. Łączna objętość tych wielkoformatowych książek — 1920 stron). Czytelnikowi dobrze znana jest ostatnia za życia książka laureata Nagrody Szewczenkowskiej Romana Iwanyczuka „Słowem i ogniem”, wydana we Lwowie w 2015 r. Sądzę, że dociekliwy czytelnik miał okazję zapoznać się ze szczególnie cenną pracą poety, uczonego, dziennikarza Petra Szkrabiuka „Historie przeżyte trzykrotnie” (Lwów, 2015). W wielu wspaniałych utworach różnych gatunków laureata Nagrody Szewczenkowskiej Jaremy Hojana mowa jest o rodzinie. Moją uwagę przykuły również książki autobiograficzne mojego współmieszkańca Bohdana Stuparyka „Z progu wieczności” (Iwano-Frankiwsk: „Nowa Zoria”, 2005), Wasyla Huka „Droga do wolności” (Iwano-Frankiwsk: „Proświta”, 2012), Mykoły Kejwana „Moje wspomnienia” (Iwano-Frankiwsk: „Nowa Zoria”, 2015). Szczególne miejsce w tym szeregu zajmuje książka Natalii Synyci „Proświcianka z Pokucia”, której drugie, uzupełnione wydanie mam zaszczyt proponować szanownemu czytelnikowi. „Proświcianka z Pokucia” wpisuje się w program Iwano-Frankiwskiego Obwodowego Zjednoczenia „Proświta” „Nowa ukraińska rodzina”. Przede wszystkim dlatego interesuje mnie ona jako twórcę tego programu. Natalia Synycia jest dobrze znana nie tylko w naszym kraju, ale i daleko poza jego granicami, a nawet poza Ukrainą. Wiele pisano i mówiono o jej pracy. Do ocen wystawionych przez Stepana Puszyka, Marię Hucol, Wasyla Bojka, Bohdana Suszewskiego, Marię Fedun i wielu dziennikarzy trudno coś dodać. Ale ci znawcy piękna mówili o jej pracy proświciankowej oraz o twórczości Synyci jako wyjątkowo utalentowanej artystki-hafciarki. Ja natomiast chcę zaprosić czytelnika jeszcze do tej niezwykle ciekawej i cennej książki ze względu na to, jak autorka skrupulatnie prześledziła siedem pokoleń swojego rodu. Warto zauważyć, jak Natalia Synycia zaczęła zapoznawać czytelnika ze swoim rodowodem. Przed sześcioma grafikami (jakiż ogrom pracy tu włożono!) drzewa genealogicznego zacytowała Hryhorija Skoworodę, Olesia Honczara, Wasyla Symonenkę, Linę Kostenko, Swiatosława Wakarczuka. Ale wystarczy uważnie spojrzeć na okładkę książki, aby się przekonać: autorka widzi siebie jako cząstkę Ukraińskiego Świata w jego historycznej ciągłości (proszę zwrócić uwagę na wyszywane tło), w jego minionym i obecnym pięknie (w rękach książki, „ubrane” w jej wyszywanki), w życiu społecznym („proświcianka”), w jedności z małą ojczyzną („z Pokucia”). Obecnie nawet „rozreklamowanym” autorom trudno pochwalić się dużymi nakładami swoich książek. A „Proświcianka z Pokucia” wyszła w tak małym nakładzie, że jej pojawienie się na świecie można uznać za próbę. Zdobyła ona uznanie zarówno specjalistów, jak i „przeciętnych” czytelników. Dlatego autorka postanowiła wydać ją ponownie, znacząco uzupełniając. Proponowane czytelnikowi wydanie „Proświcianki z Pokucia” poświęcone jest 860-leciu Śniatyna i 150-leciu „Proświty”. Naturalne jest, że czytelnik znajdzie tu ważne dane z historii najstarszej z obecnie działających organizacji społecznych oraz sławnego miasta Śniatyna, całego Pokucia. Krajoznawcze i etnograficzne dociekania uczonych, własne, napisane dobrym, soczystym językiem opowieści, pouczające i kształcące materiały książki uczą widzieć i rozumieć kod narodu, badać przeszłość, wykorzystywać jej doświadczenie. manowycz, przywódca OUN Jewhen Konowalec, historyk Jarosław Hrycak, lwowski artysta i ikonopisarz Lew Skop, galicyjski karykaturzysta Edward Kozak oraz inne ciekawe osobistości. Oprócz tego czytelnicy czasopisma dowiedzą się o ukraińskim futbolu na początku ubiegłego wieku, o ofensywie czortkowskiej, zmianie munduru, symboliki i odznaczeń armii ukraińskiej, wsi Kulczyce, gdzie urodzili się hetman Petro Sahajdaczny i założyciel pierwszej kawiarni w Wiedniu Jurij Kulczycki, nieco z medycyny ludowej Ukraińców i jeszcze wiele ciekawego. W ciągu 2019 roku czasopismo „Lokalna istorija” będzie się ukazywać. A dalej — zależy od prenumeraty. To powiązanie, tę determinantę można wyprowadzić również tak: człowiek—rodzina—Ukraina. Im ściślejsza — aż do nierozerwalności — jest ta jedność, tym skuteczniej realizuje się ukraińska idea narodowa. A zwłaszcza gdy cementuje ją, gdy unosi się nad nią BÓG. Jeszcze od czasów studenckich do dziś przejmuję się problemem struktury naszego narodu, jego mentalnością, warunkami, które sprzyjają jego sukcesom, powodują niepowodzenia czy wręcz katastrofy. I widzi mi się w graficznym przedstawieniu naród-nacja jako stożek, który porusza się, rośnie, zatrzymuje się lub nawet upada w czasie i przestrzeni. I jest on cząstką większych i jeszcze większych stożków, i sąsiaduje z innymi. I jeśli porusza się, rośnie, rozwija się, progresuje, to nie wywyższają się nad nim sąsiednie, nie zacieniają go i nie odciągają od niego jego cząstek. I sam on składa się z mniejszych, małych i malutkich stożków i stożeczków. Główną siłą, która zapewnia ten ruch-rozwój nacji-stożka, jest idea narodowa i jedność wszystkich składowych nacji w wyznawaniu idei narodowej.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

„Lokalna historia” Ukrainy

— zapisywaliśmy wspomnienia starożytnych mieszkańców, digitalizowaliśmy stare fotografie i rejestrowaliśmy lokalne zabytki. W tym czasie zgromadzono około 30 tysięcy unikatowych zdjęć i zebrano świadectwa ponad 3 tysięcy osób, z których część już odeszła na tamten świat. Niedawno stanęliśmy przed dylematem: co zrobić z wynikami tych i innych badań oraz jak sprawić, by ludzie naprawdę interesowali się naszą historią? Spośród różnorodnych pomysłów wyłoniła się nieoczywista, a nawet fantastyczna inicjatywa — wydawać drukowany czasopismo historyczne, „błyszczące”, w stylu popularnonaukowym”. Ukazały się już pierwsze dwa numery czasopisma „Lokalna historia”. Redakcja i wydawcy wyjaśniają, że termin „lokalna historia” ma kilka poziomów. To historia wsi, miasteczek i miast, a także historia poszczególnych krajów Ukrainy — Galicji, Wołynia, Polesia itd. W kontekście światowym lokalną historią jest zaś historia poszczególnych państw, w tym czasopiśmie — historia Ukrainy. Celem czasopisma jest popularyzacja historii Ukrainy poprzez opowieści o bitwach przeszłości, perypetiach i konfliktach, o bohaterach, o których zapomniano lub których większość nie znała, o Ukraińcach, którzy zdobyli światową sławę na innym kontynencie, jednak nie wyrzekli się swoich korzeni. Bohaterami pierwszego numeru „Lokalnej historii” są król Danyło Ro-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Z przeszłości w przyszłość. Wieczory „Proświty” jako forma popularyzacji wiedzy etnograficznej

Wśród wielu kierunków pracy Towarzystwa „Proświta” przez cały okres jego istnienia ważne miejsce zajmuje praca etnograficzna. Epokowe wydarzenia początku lat 90. XX wieku oraz ogłoszenie niepodległości Ukrainy skłoniły do głębszego poznawania własnej historii, tradycji, zwyczajów i języka. Na fali narodowo-duchowego odrodzenia wydobyto z zapomnienia nieznane szerokim kręgom warstwy kultury świąteczno-obrzędowej. Zapoczątkowane w tym czasie, wspólnie z innymi organizacjami, wieczory „Proświty” przybliżały widzom dorobek dziedzictwa folklorystycznego, zachwycały bogactwem obrzędów, soczystą lokalną gwarą, wyrobami sztuki użytkowej, potrawami dawnej kuchni ludowej i nie tylko. Autentyczne zespoły oraz oryginalni wykonawcy z różnych regionów Ukrainy prezentowali stołecznej publiczności unikalne widowiska obrzędowe, melodie i tańce. Przed zainteresowaną publicznością, która przychodziła nie dla rozrywki, lecz po wiedzę, na scenach sali koncertowej „Złote Wrota”, a także Kijowskiego Miejskiego Domu Nauczyciela oraz Ukraińskiego Domu, rozgrywały się zdumiewające i niezwykle mądre widowiska, którymi nasi dalecy przodkowie sławili Słońce, przyrodę i plony, a każdą porę roku witali uroczystymi śpiewami, modlitwami i rytualnymi tańcami. Nie czynili z tego zabawy, lecz doskonalili i szlifowali swoje duchowe bogactwo przez tysiąclecia. Organizatorki wieczorów folklorystycznych Olha Rutkiwska i Elima Bortniczuk. Olha RUTKIWSKA. Jakie to były wspaniałe wieczory: Pieśni, obrzędy, tańce i zabawy! O, ile radości one podarowały! Więc rozkwitaj, „Proświto”, i twórz! Przeglądam publikacje w gazetach i czasopismach z tamtych lat z artykułami, informacjami i fotografiami o tematyce folklorystycznej, z wzruszeniem wspominam niezapomniane lata twórczej współpracy z Towarzystwem „Proświta”. Bliżej poznać jej działalność pomógł mi szczęśliwy przypadek. Proświcianin, świętej pamięci Ihor Hołobuckyj, który odszedł do wieczności w listopadzie br. (mąż mojej szkolnej przyjaciółki), przedstawił mnie kierowniczce wydziału kultury, świętej pamięci Elimie Bortniczuk — nie ma jej już wśród nas od trzech lat. Szybko się porozumiałyśmy, uzgodniłyśmy plany z kierownikami naszych organizacji (pracowałam w Ukraińskim Państwowym Centrum Inicjatyw Kulturalnych) i w ciągu ośmiu lat zainicjowałyśmy przeprowadzenie około dwudziestu programów etnograficznych. I za każdym razem ta czarująca kobieta była na scenie niezrównaną prowadzącą. Prezentacja projektu rozpoczęła się od występów folklorystyczno-etnograficznego zespołu „Orijany” z Talniwskiego Kolegium Budowlano-Ekonomicznego w obwodzie czerkaskim. Ogromnym sukcesem cieszyły się w jego wykonaniu oryginalne przedstawienia oparte na dawnych świętach kultowych: „Krasne blaski Kalyty” (grudzień 1993 r.), „Wesele Świecy” (wrzesień 1994 r.), „Święto Kołodija” (luty 1995 r.), „Szczęśliwie żyć w rodzinnej chacie” – wprowadziny (listopad 1996 r.), „Światło Świecy niegasnące” (listopad 1998 r.) i inne, zrekonstruowane i wyreżyserowane przez dyrektora Muzeum Historii Rolnictwa, badacza kultury trypolskiej, doktora filozofii w dziedzinie kulturoznawstwa, zasłużonego pracownika kultury Ukrainy Wadyma Fedorowycza Mycyka. Kijowianie zobaczyli różnorodność regionalnego bogactwa naszej duchowej skarbnicy — z Polesia, Podola, Galicji, Bukowiny, Czernihowszczyzny, Czerkaszczyzny, Kijowszczyzny i innych. Unikalne podolskie obrzędy chrzcielne i rodzinne pokazał zespół „Bryksa” ze wsi Bohonyky w obwodzie winnickim (wrzesień 1995 r.); zwyczaje wiosenne — zespoły folklorystyczne ze wsi Berłozy, Łycholitky, Błudsze w rejonie kozieleckim obwodu czernihowskiego (kwiecień 1995 r.); Święto Dziewczęcego Losu, czyli „Kateryny” (grudzień 1994 r.) i „Wielkanocne zabawy” (kwiecień 1996 r.) — zespół folklorystyczno-dramatyczny z osiedla Daszawa w rejonie stryjskim na Lwowszczyźnie; noworoczną „Małankę” — zespół pieśni i tańca „Czerwona kalina” ze wsi Czunkiw w rejonie zastawniwskim obwodu czerniowieckiego oraz tarnopolskie towarzystwo młodzieżowe „Wertep” (styczeń 1996 r.); widowiska zielonoświątkowe — zespół „Dibrowa” z osiedla Hrebinky w rejonie wasylkowskim na Kijowszczyźnie (czerwiec 1997 r.); bukowińskie wesele — teatr folklorystyczny z Kicmańskiego Rejonowego Domu Kultury w obwodzie czerniowieckim (wrzesień 1997 r.). Angażowano wiodące zespoły stolicy: chór „Homin”, teatr ukraińskiego folkloru „Berehynia”, zasłużony zespół pieśni i tańca Ukrainy „Darnyczanka”, zespoły „Krałycia” i „Lubystok”. Ozdobą występów były dziecięce zespoły, które orientują się na materiał etnograficzny i pracują w manierze zbliżonej do autentycznego wykonania: dziecięce studio „Berehynka” przy akademickim teatrze ukraińskiego folkloru „Berehynia”, dziecięcy teatr folklorystyczny „Daj Boże”, któremu w bieżącym grudniu stuknie 30 lat, zespoły „Mandryk”, „Kwiteń”, „Medunyczi” i inne. Każdy wieczór etnograficzny zmieniał się w jasne, barwne płótno prawdziwego życia ludowego i ukraińskiego ducha, utkane przez utalentowane zespoły. Emocji, które wrzały na widowni, nie da się opisać słowami: panował świąteczny, podniosły nastrój zakochania w folklorze i zachwytu bogactwem tradycyjnej twórczości ludowej Ukraińców. Wydarzenia „Proświty” były szeroko relacjonowane w środkach masowego przekazu — prasie, radiu i telewizji. Dzięki staraniom komentatorki redakcji muzycznej radia Oksany Pryłypko przez wiele lat na Pierwszym Kanale Narodowym brzmiały moje audycje z fragmentami nagrań z wieczorów, a Oksana Kyryczenko z redakcji twórczości ludowej Ukraińskiej Telewizji wielokrotnie przygotowywała reportaże telewizyjne i transmitowała je na antenie republikańskiej. Fragmenty scenariuszy, programy i opisy obrzędów znalazły swoje odzwierciedlenie w moich autorskich zbiorach szkiców etnograficznych i esejów: „Zapomniane i wskrzeszone”. — T. I. — Kijów, 2007; (T. II — niewydany). Oglądając się na drogę długą na ćwierć wieku, z okazji sławnego jubileuszu Towarzystwa „Proświta” pragnę za pośrednictwem gazety „Słowo Proświty” wyrazić szczere podziękowania wszystkim, którzy dołożyli starań do organizacji akcji kulturalno-artystycznych, konsultowali, komentowali i propagowali je. Są to przede wszystkim pracownicy Centralnego aparatu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki na czele z przewodniczącym Pawłem Mowczanem, jego zastępcą Mykołą Nesterczukiem; tuba wszystkich akcji kulturologicznych, redaktor naczelna czasopisma „Słowo Proświty” Lubow Hołota; była dyrektor Kijowskiego Miejskiego Domu Nauczyciela Łarysa Melnyk; znani działacze kultury, oświaty, literatury, nauki — etnolodzy Wadym Mycyk, Mykoła Tkacz, etnolodzy Lidia Oreł i Nadija Danyłewśka; folkloryści Olha Melnyk, Nina Łewyćka, Mykoła, Nadija i Maryna Burawścy; chórmistrzowie Iryna Jakubowśka, Petro Andrijczuk; pisarki Rajisa Iwanczenko, Kateryna Motrycz; pracownicy kijowskich bibliotek, wydawnictw, Ukraińskiego Domu, Muzeum Architektury Ludowej i Życia Codziennego, metodycy Kijowskiego Miejskiego Domu Nauczyciela, moi koledzy — reżyserzy Ukraińskiego Państwowego Centrum Inicjatyw Kulturalnych. Niski pokłon kierownikom i specjalistom placówek kulturalno-oświatowych i edukacyjnych, artystycznych zespołów amatorskich i folklorystycznych, a także gospodarzom organizacji w obwodach, wsiach i rejonach, którzy przygotowywali uczestników do odpowiedzialnych występów i znaleźli możliwość wysłania ich do stolicy. A przede wszystkim — wszystkim, którzy przechowują nasz drogocenny skarb — nieśmiertelną kulturę ludową i przekazują wiedzę oraz pamięć o niej następnym pokoleniom. Niestety, z braku miejsca, nie mogę wymienić wszystkich, bo godnych nazwisk są setki. W te świąteczne dni dobrym słowem warto wspomnieć przyjaciół, których już nie ma obok nas, ale którzy pozostawili jasny ślad w naszych sercach i we wspólnej pracy społecznej: pamięci poety Wasyla Juchymowycza, pisarzy Fedora Pohrebennyka, Wasyla Skuratiwśkiego; etnografa, artysty i filozofa Ołeksandra Fysuna; kompozytora Wołodymyra Konoszczenki; kierownika artystycznego zespołu „Orijany” TaMiły Żuczenko; dyrektora generalnego Ukraińskiego Państwowego Centrum Inicjatyw Kulturalnych Mychajła Buriaka; etnografa Romany Kobalczynśkiej; folklorysty, kompozytora, kierownika chóru „Homin” Leopolda Jaszczenki; dziennikarki telewizyjnej Liany Dowhopołej. Jeszcze raz — z bólem w sercu — wymienię niezapomnianą przyjaciółkę Elimę Bortniczuk, bez której nie odbyłby się żaden z wieczorów proświtańskich. Akcje krajoznawcze stały się nieprzeciętnym wydarzeniem w życiu artystycznym stolicy, wpisały jasną kartę w kronikę Towarzystwa „Proświta”, przysłużyły się na przełomie tysiącleci jej odrodzeniu i dalszemu rozkwitowi. Poznawczy, wychowawczy potencjał odtworzonych świąt kalendarzowych, rodzinno-bytowych, obrzędów i zwyczajów był początkiem prawdziwego folklorystycznego kursu podstawowego, którego, niestety, państwo nie wsparło, co świadczy o lekceważącym stosunku do kultury wiejskiej, autentyki, niepowtarzalności. Inicjatywa przeszła do entuzjastów, organizacji społecznych, jednak zakrojone na szeroką skalę wydarzenia tematyczne bez odpowiedniego zabezpieczenia finansowego zrealizować było niezwykle trudno. Rola Towarzystwa we wspieraniu zespołów, które propagują tradycyjne dziedzictwo, okazała się terminowa. Przecież problemy zachowania pamięci genetycznej i tożsamości narodowej dzisiaj są jednymi z najbardziej aktualnych dla Ukrainy w sferze rozwoju humanitarnego. I jest to bardzo ważne w naszych czasach, kiedy odczuwa się wpływ globalizacji na całą przestrzeń kulturalno-informacyjną, co może doprowadzić do utraty przez sztukę ludową jasnych cech odrębności, a z czasem — i do jej unifikacji. Tego w żadnym wypadku nie można dopuścić, a OT „Proświta” im. T. Szewczenki musi godnie wypełnić nałożoną na nią misję wychowawczą i narodotwórczą, wcielając w życie nowe pomysły twórcze, kreatywne zadania i inicjatywy. Z jubileuszem, droga „Proświto”! Niech krzepną i mnożą się twoje szeregi! Długich i płodnych lat twórczych tobie i rozkwitu na rzecz odrodzenia ojczystej kultury, oświaty i duchowości! Szacunek dla pieca. Fragment obrzędu „Wchodziny”. Zespół „Orijany”, m. Talne, obwód czerkaski. Reżyser — Wadym Mycyk. Bukowińskie wesele. Teatr folklorystyczny, m. Kicmań, obwód czerniowiecki.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

bo nic tak nie jednoczy ludzi, jak wspólny obowiązek we wspólnym dążeniu do osiągnięcia celu. I gdyby wyrazić jak najzwięźlej wewnętrzną postawę naszych frontowców, to zmieściłaby się ona w dwóch pojęciach: zwartość i jedność. Wszystko to bardzo wyraziście i przekonująco zostało nakreślone w powieściach N. Kornijczuk. I tak samo umotywowani zostali przedstawieni nasi odwieczni wrogowie — moskiewscy agresorzy, oraz zamaskowana „piąta kolumna” w postaci wszechobecnych urzędników, którzy brutalnie łamią elementarne zasady bezpieczeństwa przy przewozie wojskowych, przez co doprowadzają do nieoczekiwanych ofiar. I do tego umiejętnie unikają odpowiedzialności. W utworach autorka ostro zwraca się do rosyjskiego agresora. Czyż jednak za dziesiątki tysięcy śmierci, za zrujnowaną doszczętnie, niegdyś kwitnącą ziemię wróg zasługuje na inne traktowanie? Nigdzie i w niczym nie zagęszczając barw, autorka przeciwstawia dwa światy: nasz i wrogi nam. Nie powiem „dwa narody”, bo nawet najokrutniejsza władza nie reprezentuje poglądów całego narodu. Zresztą, wyraźnie widać to w stosunku do poległych: u wroga ich ciała nie wracają do domu, a u nas chowa się ich z największymi honorami — jak Bohaterów. Z czasem ustanawia się tablice pamiątkowe na budynkach, tworzy kąciki pamięci w klasach, wznosi pomniki. Bo polegli za sprawę narodową muszą żyć wiecznie w naszych duszach i sercach. Tylko wtedy staną się przykładem dla przyszłych pokoleń. Takie prawdziwe i poruszające utwory o naszej frontowej współczesności, jak powieści N. Kornijczuk „Mamo, nie płacz” i „Za tobą tęsknią żurawie”, warto wprowadzić do programu szkolnego choćby jako lekcje czytania pozalekcyjnego. I niechby zapoznali się z nimi nie tylko nauczyciele historii i ukraińskiej literatury, ale także inni pedagodzy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Nie ma obcego bólu

W dzisiejszych czasach trudno kogokolwiek zaskoczyć opowieściami o dzielnych żołnierzach, którzy na swoich barkach dźwigają ogromny ciężar frontowej codzienności i dzięki temu zapewniają nam względny spokój. Bo nieogłoszona, lecz mimo to najpodlejsza w historii wojna Rosji przeciwko Ukrainie trwa już prawie pięć lat, rozpala się coraz mocniej i nieustannie zwiększa liczbę ofiar. A ich imion nie wolno zapomnieć — mają one ożywać jak skupisko naszego bólu i gniewu. Zresztą nie ma osobnego obcego bólu, jest nasz wspólny ból — ukraiński. Lewko WOŁOWIEC, wieś Kołodenci na Lwowszczyźnie Z tego punktu widzenia szczególnej uwagi wymagają powieści wołyńskiej pisarki Nadiji Kornijczuk „Mamo, nie płacz” i „Za tobą tęsknią żurawie”. Co łączy te utwory? Nie tylko szczegółowo nakreśleni główni bohaterowie i ich otoczenie, ale także głębokie wniknięcie autorki w ich wewnętrzny świat, odtworzenie ich stanu psychicznego na różnych zwrotach losu. Nadija Kornijczuk nie upiększa sztucznie swoich bohaterów. Jakby mówiąc: skoro to bohater Ukrainy, to musiał być wzorem postępowania już w dzieciństwie i młodości — w domu, w szkole. Ktoś uczył się lepiej, ktoś gorzej. Taras („Mamo, nie płacz”) lubił książki, Romana („Za tobą tęsknią żurawie”) pociągało morze. Wspólna zaś dla nastolatków była miłość do ludzi, chęć przyjścia z pomocą, przejmowanie się cudzą biedą jak własną. A z tego wynikał jednoznaczny wniosek, aktualny już od czasów biblijnych: „Jeśli nie ja, to kto? Jeśli nie dziś, to kiedy?”. Młodzi mężczyźni doskonale rozumieli, że ich zamiar wywoła sprzeciw bliskich, dlatego nikomu się do tego nie przyznawali. Do tego nie chcieli, aby bliscy martwili się o nich. Dlatego nawet z frontu nie informowali, gdzie są i co naprawdę robią. A pracy na froncie starczało dla wszystkich: i wykwalifikowanym oficerom, i młodym, którzy dopiero przyswajali podstawy wojskowej nauki. Ponieważ zaś wojna jest szczególna — hybrydowa, wróg czyha w każdym nieprzewidywalnym miejscu. I trzeba chronić przyjaciół jak źrenicę oka. Bo przeciwnik nie liczy się ze swoimi stratami („w России людей всегда хватало”). Naszym zaś wojskowym każdy przyjaciel na froncie jest jak rodzony, a nawet droższy od rodzonego,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Do przodu w przyszłość, „Proświto”!

W Kosowskim Rejonowym Domu Kultury odbyły się uroczystości z okazji 150-lecia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. Na jubileusz zebrali się działacze Proświty, przedstawiciele władz obwodowych i rejonowych, kierownicy i przedstawiciele oddziałów, duchowieństwo. Wszyscy obecni na sali otrzymali specjalny numer rejonowej gazety proświatowskiej „Ridne słowo”. Maria POROCH, członkini Klubu Inteligencji im. I. Pelipejki oraz Rejonowego Oddziału „Proświty” Świąteczne wydarzenie rozpoczęło się śpiewem Hymnu „Ще не вмерла України…” (Jeszcze nie umarła Ukraina…). Ojciec dziekan Iwan Bliznjuk wraz z obecnymi podziękował Bogu za to, że już od 150 lat nasi rodacy i całe ukraińskie społeczeństwo są oświecane słowem tej najstarszej organizacji społecznej. „Jeśli chodzi o Kościół, to jesteśmy już niedaleko od Tomosu, z czego jesteśmy dumni i z czym gratuluję wam wszystkim. Właśnie ścisła współpraca „Proświty” i Kościoła przyniosła dobry rezultat — ukraińskie społeczeństwo jest gotowe żyć w niepodległym państwie i mieć niezależny Kościół” — zaznaczył ojciec dziekan. Z jubileuszem proświtian pozdrowił również Ostap Hawryszz, Narodowy Artysta Ukrainy, który wykonał kilka piosenek. Z referatem „Początki i powstanie Towarzystwa «Proświta»” wystąpił przewodniczący Kosiwskiej Rejonowej Organizacji WUT „Proświta” im. T. Szewczenki „Rodzinne słowo” Bohdan Hlibczuk. Do świątecznej publiczności zwrócili się: Stepan Wołkowecki — przewodniczący Iwano-Frankiwskiej Obwodowej Organizacji WUT „Proświta” im. T. Szewczenki, działacz państwowy i społeczno-polityczny; Jewhen Romanyszyn — zastępca przewodniczącego OO WUT „Proświta”, zasłużony lekarz Ukrainy; Adelja Hryhoruk — pisarka, dziennikarka, zasłużona pracownica oświaty Ukrainy, członkini zarządu rejonowej organizacji „Proświta” im. T. H. Szewczenki; zastępca przewodniczącego Kosiwskiej Rejonowej Administracji Państwowej Bohdan Marczuk, dziennikarz Wasyl Hlibczuk, członek zarządu RO „Proświta” Roman Kabyn. Za wieloletnią sumienną pracę, niestrudzoną działalność społeczną, popularyzację ukraińskiej kultury, idei narodowej, a także z okazji 150-lecia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki Stepan Wołkowecki odznaczył Bohdana Radyszа i Bohdana Hlibczuka Honorowymi Dyplomami WUT „Proświta” podpisanymi przez jego przewodniczącego Pawła Mowczana. Honorowymi dyplomami organizacji obwodowej — członków zarządu kosiwskiej „Proświty”. Dyplomami Kosiwskiej Rady Rejonowej i administracji państwowej wyróżniono najbardziej aktywnych proświtian rejonu.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Szczere święto dla duszy

Działacze Proświty z obwodu chmielnickiego z okazji 150-lecia „Proświty” wydali książkę przy wsparciu TUM w Chicago. Na Chmielniczyźnie odbyły się uroczystości z okazji 150-lecia Towarzystwa „Proświta”. Wśród nich – naukowy okrągły stół w Kamieniecko-Podolskim Narodowym Uniwersytecie im. I. Ohijenki, studenckie czytania literackie w Chmielnickiej Akademii Humanistyczno-Pedagogicznej, 15 spotkań proświcieńskich w Chmielnickim Miejskim Scentralizowanym Systemie Bibliotecznym, konferencja prasowa dla mediów w centralnej bibliotece miejskiej, uroczysta akademia „Proświta” Chmielniczyzny: historia i współczesność” w obwodowej uniwersalnej bibliotece naukowej. Witalij MICHALEWSKI, przewodniczący Chmielnickiego Obwodowego Oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. O swojej pracy w Proświcie uczestnicy uroczystej akademii mówili krótko: zrobiono wiele, ale trzeba zrobić jeszcze więcej. Rok 2018 minął pod znakiem 150-lecia „Proświty”. Aktywnie na Chmielniczyźnie zaczęto obchodzić jubileusz od 22 października — dnia świętowania 100-lecia Kamieniecko-Podolskiego Państwowego Ukraińskiego Uniwersytetu (obecnie — Kamieniecko-Podolski Narodowy Uniwersytet im. I. Ohijenki), w którego powstanie działacze Proświty tamtego czasu mieli bezpośredni wkład. Chmielnicka obwodowa „Proświta” jeszcze na początku roku postanowiła przeprowadzić maraton proświcieński — 15 spotkań z działaczami Proświty różnych pokoleń w szkołach i bibliotekach Chmielnickiego Miejskiego Scentralizowanego Systemu Bibliotecznego (dyrektor Tamara Kozycka). Spotkania odbywały się od 9 listopada — Dnia Ukraińskiego Piśmiennictwa i Języka, do 8 grudnia — Dnia „Proświty”. A 10 grudnia, po powrocie chmielnickiej delegacji z uroczystości we Lwowie, odbyła się podsumowująca konferencja prasowa dla mediów. W konferencji wzięli udział Wasyl Horbatiuk (pierwszy przewodniczący obwodowego towarzystwa „Proświta” w latach 1992—1994), Witalij Maćko (przewodniczący obwodowego Towarzystwa w latach 1994—2005), Petro Malisz (zastępca przewodniczącego obwodowego Towarzystwa w latach 1994—2005), Witalij Michalewski (przewodniczący obwodowego Towarzystwa od 2013 r.), Olha Kow- Maria POROCH, członkini Klubu Inteligencji im. I. Pełypejka oraz Rejonowego Oddziału „Proświta”. W tym wywiadzie — szczere i prawdziwe epizody z życia i twórczości pisarza-dysydenta, laureata Nagrody Szewczenkowskiej T. Melnyczuka. Współautorami książki są Mykoła Blizniuk oraz Wasyl Hlibczuk. Opracowanie graficzne wykonał Anton Hryhoruk. Wasyl Hlibczuk — znany dziennikarz, Mykoła Blizniuk — poeta, autor 15 wydań poetyckich, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, laureat nagród imienia Tarasa Melnyczuka „Kniaź rosy” oraz imienia Mychajła Pawłyka, Anton Hryhoruk — artysta, malarz i grafik, członek Narodowego Związku Artystów Ukrainy, wykładowca, autor portretów znanych ludzi, w szczególności Mykoły Blizniuka i Tarasa Melnyczuka. Na święto literackie przybyli Adela Hryhoruk — przewodnicząca rejonowego oddziału Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy, badaczka twórczości T. Melnyczuka, autorka książki „Mykoła Blizniuk: zarys twórczości” oraz artykułów o jego poezji; Wasyl Szkurhan — przewodniczący Kosowskiego oddziału Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, poeci Ihor Makowijczuk oraz Marijka Łazarowycz, członkowie pak (przewodniczący Derażniańskiego rejonowego oddziału „Proświta”), Mychajło Cymbaluk (przewodniczący nowo utworzonego Chmielnickiego rejonowego oddziału „Proświta”). Uczestnicy konferencji prasowej odświeżyli w pamięci wydarzenia sprzed 30 lat — powstanie Towarzystwa Języka Ukraińskiego oraz Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, na podstawie dokumentów historycznych opowiedzieli o tworzeniu „Proświty” na Podolu w latach 1905—1906 oraz jej pracy do 1923 roku. 20 grudnia w Chmielnickiej obwodowej uniwersalnej bibliotece naukowej (dyrektor Kateryna Czaban) odbyła się uroczysta akademia z okazji 150-lecia od czasu powstania Towarzystwa „Proświta”. Wspominano historię Towarzystwa, zaprezentowano książkę W. Adamskiego „Proświty” Podola w dobie Ukraińskiej Centralnej Rady”: (marzec 1917—kwiecień 1918 r.) oraz „Kalendarz dat znaczących i pamiętnych Chmielniczyzny na 2019 rok”. Uczestnicy akademii zapoznali się z wystawą książek „Podolska „Proświta”: historia i teraźniejszość”, obejrzeli filmy wideo „Słowo” o historii Towarzystwa oraz „Przy- Klubu Inteligencji oraz Rejonowego Oddziału „Proświta” Nadija Pasiczniak, Marija Poroch, Bohdan Czepyha, Markijan Kowaliuk, Łukian Jusypczuk, Nadija Harhaj, Marija Panczuk, nauczyciele i uczniowie Kuckiej Szkoły Ogólnokształcącej, Hałyna Łytwynenko-Bryczkowa — matka poetki Wiktorii Abu-Kadum, aktywistki organizacji społecznej „Ukraińska Chata w Jordanii”. Uroczyste zebranie prowadzili Łukian Jusypczuk, dyrektor Kuckiej Szkoły Ogólnokształcącej, oraz zastępczyni dyrektora Nadija Harhaj. Uczniowie szkoły przedstawili kompozycję literacką „Nie potrzebuję dziesięciu słońc, żyję tobą, Ukraino”. Nadija Harhaj tak zbudowała scenariusz, że obecni nie tylko zapoznali się z nową książką o Tarasie Melnyczuku, ale także ze stronami twórczości autora wspomnień, swojego ziomka-kuczianina Mykoły Blizniuka. Dzieci deklamowały jego wiersze, śpiewały sięga—1919”. Wystąpili artysta ludowy Ukrainy Wołodymyr Smotrytel oraz zasłużona artystka Ukrainy Fatima Czerhindzija. Na uroczystościach wyrażono szczerą wdzięczność Towarzystwu Języka Ukraińskiego w Chicago (USA). Właśnie dzięki wsparciu materialnemu TUM i jego kierowników Wiry oraz Bohdana Bodnaruków książka Wiktora Adamskiego „Proświty” Podola w dobie Ukraińskiej Centralnej Rady”: (marzec 1917—kwiecień 1918 r.) ujrzała światło dzienne. To już trzecia książka (pierwsze dwie miały autorstwo zbiorowe: 1. W. Adamski, B. Kryszczuk „Proświty” Podola w dobie Ukraińskiej rewolucji (1917—1920): zbiór dokumentów. 2014. — 571 s. oraz 2. W. Adamski, B. Kryszczuk, Ju. Telacznyj „Proświty” Podola w dobie Dyrektoriatu Ukraińskiej Republiki Ludowej (1918—1920): Badania. Dokumenty. Materiały. 2016. — 428 s.) z serii „Proświty” Podola w okresie Ukraińskiej rewolucji (1918—1921 r.)”. Obecnie Wiktor Adamski pracuje nad jeszcze jedną książką o okresie 1920—1923 r. A działacze Proświty Chmielniczyzny są gotowi do nowej wielkiej pracy. Wszak rok 2019 — również jest Proświcieński! pieśni do jego słów, ułożone do muzyki N. Harhaj w aranżacji Markijana Kowaliuka. Wasyl Hlibczuk wysoko ocenił twórczość Mykoły Blizniuka; Łukian Jusypczuk zaznaczył, że artystyczna Kosowszczyzna, z której pochodzi Taras Melnyczuk, jest bogata w talenty i słynie z wybitnych ludzi, laureatów nagród imienia T. Szewczenki, M. Pawłyka, I. Pełypejka, M. Pidhirianky, T. Melnyczuka. Mykoła Blizniuk podziękował wszystkim zaangażowanym w to wydarzenie literackie i zakończył wystąpienie o niezapomnianym przyjacielu Tarasie wspomnieniem „Wokół nie ma mamy” oraz swoim wierszem „Kniaź rosy”. Własną poezję czytali Adela Hryhoruk, Nadija Pasiczniak, Ihor Makowijczuk. Znakomicie wystąpili uczniowie przy akompaniamencie muzycznym Markijana Kowaliuka oraz Switłany Pawluk. Niedawno w ramach miesiąca „Proświty” w Kuckiej Szkole Ogólnokształcącej I—III stopnia odbyła się prezentacja książki „Taras Melnyczuk we wspomnieniach Mykoły Blizniuka: wywiad Wasyla Hlibczuka”, która ukazała się w kosowskim wydawnictwie „Pysanyj Kamin” z okazji 80-lecia poety.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

«Krąg, który tworzy Bożą siłę»

Już ponad 400 lat świat liczy swoje dni i lata według kalendarza gregoriańskiego. Przed nim był juliański, który rzekomo założył Juliusz Cezar, a wcześniej, jak się uważa, ludzkość nawet nie wiedziała, czym jest kalendarz. No chyba że poza Egipcjanami, którzy zaczęli prowadzić rachubę dni według jednych danych w drugim, według innych — w czwartym tysiącleciu p.n.e. Ale czy prawdą jest, że nikomu innemu nie była znana tak potrzebna w życiu człowieka rzecz, jak kalendarz? Nieprawda. Od dawien dawna były one także u naszych praojców. Co więcej, sądzę, że najdawniejsze wyobrażenie kalendarza odnaleziono właśnie na ukraińskiej ziemi. Nasi pradziadowie stworzyli też najlepszy jego opis: „Otwórz bramy, synu, i wejdź do nich — jakże piękny jest Raj słowiański! Tam Raj-rzeka płynie, która oddziela Swargę od Jawii, a Ciszlobóg liczy dni nasze i mówi Bogu liczby swoje: czy być dniowi niebieskiemu, czy być nocy i zasnąć”. światło jest, a przez nie widzimy w świecie Jawii bytowanie. Od Nawii on nas chroni, dlatego chwałę śpiewamy. Śpiewamy i tańczymy dla niego, i zwracamy się do Boga naszego, który tę Ziemię, Słońce nasze i Gwiazdy utrzymuje, i świat mocny tworzy. Sława Swentowida wielka — sława Bogu naszemu! Bo raduje się serce nasze! Odwróćmy się od złych uczynków i przyłączmy się do dobra. Niewolników wypuszczamy, obejmujemy się i błogosławimy, to uczyniwszy. Tego nie pojąć umysłem rozdartym. Czcijmy, jak umiemy, bo to tajemnica wielka, jak i Swarga. Perun oraz Swentowid obaj utrzymani są w Swardze, a z obu stron ich Białobóg i Czarnobóg przeciągają się, ale oni i Swarga trzymają świat, aby nie został on powalony. A za nimi oboma Chors, Weles i Stryb, a jeszcze poza nimi — Wyszyn, Lele, Litycz, ..................................................... Radogoszcz, Kalendo, Kryszyn. I wszystkich ich utrzymuje Siwy Jar-Dażbóg. A ci tworzą Białojara, Łada, Kupałę, Sinica, Żytnicę, Winnicę, Zranicę, Owsenicę, Prosicę, Studzica, Lidzicę i Lutycę. A to jest: ptaszysz-zwierzysz, milysz-deszczysz, płodysz-jagodysz, pszczolysz-rzeczystysz, klenczysz-zerenysz, wietrzysz-słomysz, grzybisz-łowisz, biesiedzisz-śnieżysz, strannysz-świętysz, radysz-świetysz, krewisz-krasysz, trawisz-steblisz. Za tym inna istota: rodzysz-maslisz, żywisz-wodisz, listwisz-kwietysz, bodysz-zwiedzysz, gromysz-simisz, lipysz-rybysz, brzezisz-zelinisz, gorysz-stradysz, spaszysz-listwewierzysz, myslisz-gościsz, ratysz-strannysz, czuresz-ridisz. To wszystko uświęca Ogniebóg Semeregl i wieszczy szybkie oraz czyste wiosenne odrodzenie — i w tym istota Trzygłowa, który z nieba idzie do nas. Otwórz bramy, synu, i wejdź do nich — jakże piękny jest Raj słowiański! Tam Raj-rzeka płynie, miesiące, kiedy dojrzewały trawy. Ciekawe, że właśnie z wejściem w swoje prawa bogini Lele u bocianów zaczynają pojawiać się na świecie bocianiątka; Litycz — dwa upalne miesiące lata; Radogoszcz (“radzi gościom”) — dwa miesiące po zakończeniu roku rolniczego, miesiące dostatku; Kalendo — dwa miesiące, które Krąg nowy darują (Kołodarz); Kryszyn — dwa ostatnie miesiące roku, które są jego kryszą (dachem). A takimi odpowiednio były miesiące: Białojar (pierwszy miesiąc roku — wojewoda, onże Jar-bóg, “który rządzi wiosennym kwitnieniem oraz rusaliami, wodnikami, leśnikami i domowymi” — d. 38A oraz Jar-Owen — d. 6G, rozpoczynał się według obecnego stylu 21 marca) i Łado “który rządzi ładami rodzinnymi i wszelakimi dobrociami” — d. 38A; Kupało, “który do mytnisz rządzić będzie oraz wszelkim obmyciom” — d. 38A (bardzo ciepło, woda jak kąpiel) i Sinicz — tutaj zapewne powinno być Sunicz (Sun — dawna nazwa Słońca), pora największej aktywności słońca, bo siano przygotowuje się wcześniej; Żytnicz — zbieranie żyta i Winnicz — miesiąc, który wieńczy (uroczyście kończy) wszystkie prace polowe; Zranicz — wczesny początek nocy (ciemnych godzin już więcej niż świetlnych) i Owsenicz — nazwa pochodzi od owsa, najbardziej pożywnego ziarna, jego mąkę nawet składano w ofierze Bogom (d. 31), zapraszają krewnych w gości i świętują Owsienie (Wielkie i Małe — d. 37A), takie podsumowanie roku rolniczego, Dzień Gospodarza i Zbiorów; Prosicz — trzeba już powściągać apetyty i przechodzić na proso, bo przed nami długa zima (w chrześcijaństwie to okres postu. Wszakże nie wykluczone, że to przekształcone “Prosinec” — miesiąc, kiedy budzi się słońce) i Studzicz — miesiąc, który studzi, zimny; Lidzicz — wszystko skute lodem, oraz Lutycz — jeszcze szaleje zima (ciekawe, że Słowianie, którzy żyli w zimniejszych stronach, w szczególności nad Morzem Bałtyckim, nazywali siebie Lucicami lub Lutycami). A utrzymuje wszystkie te bóstwa Dażbóg — Siwy Jar. Nawiasem mówiąc, wiosenno-letnie miesiące, wspominane w Welesowej Księdze — Lele, Łado, Kupało, które przebywają pod opieką Oka-Słońca (onoże Oko-Łada — Dażbóg), są opiewane w wielu pieśniach kupałskich. Na przykład: które oddziela Swargę od Jawii, a Ciszlobóg liczy dni nasze i mówi Bogu liczby swoje: czy być dniowi niebieskiemu, czy być nocy i zasnąć. Nie od razu zrozumiesz, że tutaj mowa o kalendarzu rocznym. Jednakże, że właśnie tak jest, potwierdza nie tylko Ciszlobóg, który “liczy dni nasze”. Obecnie rok dzieli się na półrocza, na cztery kwartały oraz pory roku po trzy miesiące. Natomiast nasi przodkowie dzielili rok na sześć, trzy i dwie części, gdzie uwzględniono klimatyczne osobliwości tej czy innej pory roku oraz ruch Księżyca. Na sześć części rok dzielą Wyszyn, Lele, Litycz, Radogoszcz, Kalendo, Kryszyn. Każdy z nich patronuje dwóm miesiącom, albo 60—62 dniom. Chors, Weles, Stryb mają wyższą opiekę, dzielą rok na trzy części i kontrolują dwa razy więcej dni — po 122 dni (Stryb o jeden dzień mniej), co stanowi 365—366. Swarga zarządza całym światem. Perun symbolizuje deszczowe i burzowe dni roku. Switowid (Dażbóg) — słoneczne. I wreszcie na dwie części rok dzielą Białobóg i Czarnobóg. Białobóg — uosabia tę połowę roku, gdzie przeważają dni świetlne, a Czarnobóg — ciemne. Wyszyn — to dwa pierwsze miesiące roku, właściwie sama Wiosna; Lele — dwa następne łagodne ciepłe Hej, Oko-Łado, Lele Ładowe! Hej, Oko-Ładowe, noc przepada, bo Oko-Łada z wody wychodzi, Ładowe święto nam przynosi. Hej, Oko-Łado! A ty, Perunie, Ojcze nad Ładą! Hej, Perunie, daj doczekać się Ładzie Kupały. Dalej za miesiącami wskazywane są pewne osobliwości tego czy innego okresu. Ptaszysz-zwierzysz przypada na miesiąc Białojar, właśnie wtedy, kiedy ożywa przyroda, gnieżdżą się ptaki i płodzą zwierzęta; milysz-deszczysz — szczególnie błogosławiony (miły) Miesiące oraz ich istota według Welesowej Księgi Miesiące ówczesne Miesiące współczesne Główna istota miesięcy Inna istota Białojar Łado 21.03—20.04 21.04—21.05 ptaszysz-zwierzysz milysz-deszczysz rodzysz-maslisz żywisz-widzisz Kupało Sinicz 22.05—21.06 22.06—23.07 płodysz-jagodysz pszczolysz-rzeczystysz listwisz-kwietysz bodysz-zwiedzysz Żytnicz Winnicz 24.07—23.08 24.08—23.09 klenczysz-zerenysz wietrzysz-słomysz gromysz-simisz lipysz-rybysz Zranicz Owsenicz 24.09—23.10 24.10—22.11 grzybisz-łowisz biesiedzisz-śnieżysz brzezisz-zelinisz gorysz-stradysz Lidzicz Lutycz 21.01—19.02 20.02—20.03 krewisz-krasysz trawisz-steblisz ratysz-strannysz czuresz-ridisz Prosicz Studzicz 23.11—21.12 22.12—20.01 strannysz-świętysz radysz-świetysz spaszysz-listwewierzysz myslisz-gościsz

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Serhij PIDDUBNYJ: Serhij PIDDUBNYJ:

Raj!.. Takie filozoficzne rozumienie tego, czym żyje człowiek, tego, czym obdarza go Stwórca, przekazuje nam od praojców autor Księgi Wełesa, Ilar Chorugin. Nie znał on takiego słowa jak kalendarz, nazywa go boskimi słowami: Kołem, Rajem, bo rządzą nim Bogowie… I tak było od początku wieków. Razem ze słońcem-RA i ptakami człowiek wstawał, pRAcował, RAdził życiu, tworzył swój własny mały rodzinny Raj i większy – Ród-Kraj (kRAjnę-UkRAjnę), a gdy nadchodziła noc, szedł odpocząć, bo i Słońce szło spać… Nasi przodkowie zaczęli utrwalać to, co darowali im Słońce i Bogowie, jeszcze wtedy, gdy wokół wędrowały mamuty. Ile ma lat – 15 czy 20 tysięcy? Z jakiegoś cudu uczeni nazywają to dawne rytownictwo (czy drapanie) prawdopodobnym planem osady z około X–XV tys. p.n.e. Ale co tu jest podobnego do osady, trudno powiedzieć. I po co ten plan ludziom, którzy nie zatrzymywali się zbyt długo w jednym miejscu i żyli przeważnie z polowania?.. W słowniku-przewodniku po prasłowiańskiej historii i wedyjskiej kulturze „Ukraińska cywilizacja. Wedija” uzasadniam, że to przedstawienie jest pierwszym na świecie kalendarzem. Na jakiej podstawie? Dolne zakreskowane pole to ziemia. Wyżej nad nią cztery rysunki, oddzielone od siebie słupkami, odwrócone do góry „P” to bramy Słońca (lub gór). W pierwszych bramach pośrodku widzimy koło, to właśnie Słońce, wschodzące i otwierające wiosenno-letni okres roku. Dalej – dwie bramy bez Słońca (bo w tym czasie jest ono bardzo wysoko) – to wiosenno-letnia pora; czwarte bramy ze Słońcem, zachodzącym, to pora, gdy dzień świetlny się skraca (równonoc jesienna). Potwierdzenie tego znajdujemy na najwyższym przedstawieniu z trzema krzyżykami „X”. Pierwszy oznacza równonoc wiosenną, drugi – jesienną; trzeci wskazuje na przesilenie zimowe, po którym słońce zaczyna wznosić się wyżej, wydłużając jasną godzinę, na co wskazują pionowe linie, z których każda staje się dłuższa. Na trzecich bramach – znaki potwierdzające dawną nazwę słońca – kOŁO. Cztery bramy i „kody kreskowe” świadczą, że dawni twórcy tego kalendarza dzielili rok na cztery pory. W tym samym słowniku można przeczytać także o innych starożytnych kalendarzach. Na przykład o glinianym „stoliku-misie” z IV tys. p.n.e., znalezionym przez archeologów koło wsi Berezówka w rejonie hajworońskim. Na górze przedstawiono na nim rolniczy kalendarz słoneczny, a na dole – księży- Kalendarz z kości mamuta. Jest tu także sanktuarium w Winogradnem, kalendarz z drugiego tysiąclecia p.n.e. w kształcie koła z 13 miesiącami. Te i inne wytwory-kalendarze oraz budowle są świadectwem wielkiej wiedzy, bogatej wyobraźni i talentu naszych praojców. Kalendarze wspominane są także w dawnych mitach. Na przykład wśród tych, których urodziła prapramatka wszystkiego, co żyje, Bogini Gea (Gaja), było 12 tytanów, pod którymi trzeba rozumieć 12 miesięcy roku. W kolekcji „Platar” zachowana jest zresztą jedna trypolska rzeźba kobiety w ciąży z głową ptaka, na obwodzie brzucha której wykonano 12 znaków. Zapewne jest to pierwowzór praprzodkini Gei. O Bogu północnego wiatru Boreaszu (tym, który „wszystkich zwycięża”) wiadomo, że mógł przemieniać się w ogiera i z klaczami Erichtona spłodził dwanaście źrebiąt. Najprawdopodobniej wskazuje to na jego miejsce narodzin, kraj, gdzie oswojono konia i stworzono kalendarz roczny: Scytia-Ukraina i Borysten (Naddnieprze)… Wróćmy jednak do opisu kalendarza, od którego zaczęliśmy opowieść: „Otwórz wrota, synu, i wejdź w nie — jaki to piękny Raj słowiański!”. To cytat z Księgi Wełesa, którą w IX wieku n.e. napisał wołchw i nauczyciel Ilar Chorugin. W żadnej innej literaturze dawnych kultur nie znajdziesz podobnego opisu kalendarza. Jest on boski zarówno w istocie, jak i w pięknie (zapisany na deszczułkach, o których będzie mowa dalej). Przeczytajmy deszczułki 11A i 11B: Modląc się, przede wszystkim mamy oddać cześć Triglawowi, wielką chwałę mu śpiewajmy! Chwalmy Swaroga, Bożego Dziada, który jest początkiem tego boskiego rodu i wiecznym źródłem całego rodu, które latem wypływa ze swego źródła i zimą nigdy nie zamarza. A pijąc tę wodę żywą, żyjemy, dopóki nie przyjdziemy jako swoi do niego, do jego Łąk Rajskich. I Boga Peruna-gromowładcę, Boga walki, prosimy, by nie przestawał kręcić żywych zjawisk Koła w Jawi. To on prowadzi nas Ścieżką Prawdy do boju i do wielkiej Tryzny za wszystkich poległych, którzy idą do życia wiecznego do pułku Perunowego. I Bogu Świętowidowi głosimy chwałę, bo stał się Prawią i Jawią. Śpiewamy mu pieśni, dopóki

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

deszcz od Łady (przypomnijcie sobie ludowe: „dwa deszcze w maju i nie trzeba agronoma”); płodziec-jagodziec — zaczynają dojrzewać jagody i owoce; pszczelicz-rojnicz — okres roju pszczół; klenicz-ziarnicz — wezwanie (okrzyk) o tym, że pora zbierać zboże; wietrzyc-słomicz — okres wiatrów, które rozwiewają słomę; grzybicz-łowicz — czas zbierania grzybów i początku polowania; rozmowicz-śniegicz — w tym czasie lepiej siedzieć w domu, spokojnie rozmawiać, bo już zaczyna prószyć śnieg; gościnicz-świcicz — święty obowiązek dać schronienie wędrowcowi (który nie zdążył przed chłodami dotrzeć do rodzinnego domu) albo pomóc jakiemuś bezdomnemu; radzicz-świcicz — najlepszy czas na Wiec, aby poradzić się w sprawach społecznych; obchodzi się Kolędę; mroziec-piękniec — okres silnych mrozów, które czerwienią nos i policzki; trawicz-źdźbicz — wskazuje, że trawy-źdźbła (siana) dla bydła jest już niewiele. A dalej idzie inna istota: rodzicz-maślicz — zaczynają się cielić krowy, rodzą się cielęta, pojawia się mleko, masło; żywicz-wodzicz (wodnicz) — najpewniej to samo, co w pierwszym przypadku: dobroczynny wiosenny deszcz, który nasi przodkowie nazywali Żywą Wodą; liściec-kwiecicz — okres bujnego rozwoju liści i kwiatów; bodzicz-zwodzicz — najlepszy okres do krycia (parowania) tych, którzy „bodą się”, to znaczy krów; grzmicz-simicz — okres (prawdopodobnie tydzień) silnych letnich burz; lipiec-rybiec — kisi się w lipowych beczkach (z lipy) warzywa, łowi się i solí ryby; brzezicz-zielniec — zieleń już odchodzi, ledwie migocze; gorzicz-strudzicz — drzewa już „płoną”, liście opadają; spasicz-liściowrzucicz — ochraniają się opadłymi liśćmi, czymś przykrywają przed mrozami lub zapasają owcom i kozom; myślicz-gościcz — okres gościny i wspólnych rozmyślań; ratycz-stradnicz (najpewniej stradnicz) — zmniejszają się zapasy dla bydła (ratycz), trzeba racjonalniej zużywać paszę; czurzec-rzedzicz — czurzec (czur, szczur — „stary”) — najstarszy okres roku, rzedzicz — rozmarza ziemia, pod nogami rzadki grunt (błoto)… Najwyraźniej Kołodar, tak gruntownie opisany przez Ilara Chorugina, powstał i został wypielęgnowany nie przez jedno tysiąclecie. Jakże tu nie wspomnieć o niebieskim zodiaku, którego stworzenie przypisali sobie wszechobecni i najmądrzejsi starożytni Grecy. W rzeczywistości, jak pisał wybitny francuski teolog Edouard Schuré, jego twórcą był pochodzący z lasów Scytii, Pierwszosławca Rama. Uczynił to już w V tys. p.n.e. Zodiak ojca Ramy odpowiada kalendarzowi, który opisał Chorugin i który my zrekonstruowaliśmy (zob. tabela). Ten kalendarz — „Raj słowiański” — znacznie bardziej odpowiada warunkom klimatyczno-przyrodniczym i ukraińskiej praktyce rolniczej, dobowemu i rocznemu cyklowi wydatkowania i zachowania ludzkiej energii. To nie tylko kalendarz, to życiodajne Koło, które „tworzy boską siłę” (d. 1). Jednocześnie jest to system religijny naszych praojców. Mychajło Hruszewski pisał, że nasz kalendarz „był szkieletem, rusztowaniem, do którego przyczepiały się różne akty religijno-poetyckiego i społecznego życia... Roczny krąg kalendarzowy — to zarazem właściwie jedyny nasz system religijny…” Przygotowano na podstawie książek „Ilar Choruhin. Wielesowa Księga”, „Wielki kod Ukrainy-Rusi” i „Ukraińska cywilizacja. Wedija”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Historyk sztuki Ludmyła Herus: „Nasza kultura jest zjawiskiem unikalnym”

Ludmyła Herus, kandydat nauk o sztuce, już od dziesięciu lat pracuje jako kierownik działu sztuki ludowej w Instytucie Ludoznawstwa Narodowej Akademii Nauk Ukrainy. Za badania w dziedzinie ukraińskiej sztuki dekoracyjno-użytkowej, w szczególności jej poszczególnych zjawisk (zabawki ludowej, plastyki małych form, chleba obrzędowego) jako duchowego paradygmatu narodu ukraińskiego, pani Ludmyła została nagrodzona nagrodą i dyplomem laureata Lwowskiej Obwodowej Administracji Państwowej oraz Lwowskiej Rady Obwodowej w 2018 roku. O tym, co dzieje się w ukraińskiej kulturze, a co za tym idzie — także w nauce, rozmawiam z Ludmyłą Herus, członkinią Narodowego Związku Artystów Ukrainy, członkinią Naukowego Towarzystwa imienia Szewczenki, przewodniczącą Lwowskiej Miejskiej Organizacji Społecznej „Związek Krytyków i Historyków Sztuki” — naukowcem, która ściśle współpracuje również z placówkami oświatowo-artystycznymi obwodu lwowskiego. — Lina Kostenko ma takie wersety: A czym jest życie? Czy tym, co się przeczekało? Czy jednak życie — to to, co się dokonało? Co w Pani życiu dokonało się w 2018 roku? — Jestem szczęśliwym człowiekiem, bo mam pracę, która sprawia przyjemność. Długo do tego dążyłam. Dlatego jestem bardzo wdzięczna Bogu, że tak się stało. Wydanie książki, w szczególności „Ukraińska zabawka ludowa”, której 1000 egzemplarzy (wydawnictwo „Afisza”, Lwów) szybko się rozeszło. Cieszę się, że trafiły one do ludzi, którzy pracują twórczo z dziećmi w placówkach oświatowych. Książka miała dobre recenzje. — Czy chciała Pani kiedyś zostać naukowcem? — Tak, jeszcze w szkole. Szczególnie pociągała mnie dziedzina humanistyczna. Kiedy miałam zadanie przygotować biografię pisarza, starałam się stworzyć własny portret pisarza. Najwyraźniej tak ukształtowałam w wyobraźni przyszły zawód. Swego czasu Wasyl Otkowycz, dyrektor Muzeum Etnografii i Przemysłu Artystycznego, zapytał mnie: „Kim chcesz być?”. I miałam możliwość wybrać swoją drogę. — Kim Pani jest przede wszystkim: kobietą, naukowcem czy obywatelem? — Kobietą… Kobietą, która łączy zainteresowania zawodowe z odpowiedzialnością obywatelską. — Jak trafiła Pani na zabawkę ludową w świecie nauki? Co Panią popchnęło? — Wyjazd do Jaworowa, ośrodka drewnianej malowanej zabawki. Pociągają mnie podróże, odwiedzanie muzeów, odkrywanie dla siebie czegoś nowego. W latach 90. w Jaworowie byli jeszcze mistrzowie, kontakt z nimi zainspirował mnie do głębszego studiowania tego tematu. Moje dążenia do badania zabawki wsparli ówczesny kierownik działu sztuki ludowej Mychajło Stankewycz oraz dyrektor Instytutu Ludoznawstwa NAN Ukrainy Stepan Pawluk. Rozumiałam, że ten temat nie jest prosty. Podejmowało się go w Instytucie już kilka osób, które z różnych przyczyn nie dokończyły sprawy… Najwyraźniej to było właśnie moją misją. Nasza kultura to unikalne zjawisko. Szczególnie dotyczy to ukraińskiej sztuki ludowej. Wyróżnia się ona różnorodnością gatunkową, szerokim spektrum dekoracyjnych formotwórczych, ornamentalnych, kolorystycznych wyrazów, które udanie połączyły się z praktyczną celowością. Wśród wielu krajów Europy Ukraina wciąż może cieszyć się dziełami obecnych mistrzów sztuki ludowej. Bo istnieje ciągłość, więź pokoleń. Wieloletnie osiągnięcia sztuki ludowej są owocnie interpretowane we współczesności, wnosząc żywy strumień w twórczość ukraińskich malarzy, grafików, rzeźbiarzy. — Jakie instytucje państwowe, instytucje nauki i kultury dbają o zachowanie, badanie oraz prezentację niematerialnego dziedzictwa kulturowego? — Trudno powiedzieć. Przeważnie — więcej się mówi, a realnych kroków jest mało. Pozytywnym krokiem są wysiłki Departamentu Dziedzictwa Kulturowego i Dóbr Kultury Ministerstwa Kultury Ukrainy na rzecz stworzenia Narodowego wykazu elementów niematerialnego dziedzictwa kulturowego. Skuteczniejszego wsparcia wymagają badania. W ostatnim czasie coraz częściej i wyraźniej brzmią głosy o wsparciu młodych naukowców. Mam nadzieję, że słowa wkrótce staną się czynami. Obecnie w Ukrainie nauka przeżywa nie najlepsze czasy pod względem finansowania. Dlatego uwaga poświęcona naukowcom ze strony Lwowskiej Obwodowej Administracji Państwowej oraz Lwowskiej Rady Obwodowej, w szczególności w osobie przewodniczącego, jest wysoce godna pochwały. Nawiasem mówiąc, nauka humanistyczna ma swoją specyfikę. Badania humanistyczne nie dają natychmiastowych rezultatów, które można zobaczyć w dziedzinie gospodarki, ochrony zdrowia czy innych ważnych dla życia społeczeństwa obszarach. Nauka humanistyczna pracuje na długofalową perspektywę, zachowując, pielęgnując ukraińską duchowość. — Na czym polega znaczenie chleba obrzędowego jako wyraziciela kultury Ukraińców? — To odzwierciedlenie naszej tożsamości. Ukraińcy to naród rolniczy. Chleb jako podstawowy produkt rolnictwa oraz obiekt obrzędowości wyraża filozofię bytu Ukraińców. Chciałabym wydać książkę o chlebie obrzędowym. Pragnę, aby moja córeczka Sofijka, która uczy się w 11 klasie, znalazła swoją ścieżkę w życiu, właściwie wybrała swój zawód i była z tego szczęśliwa. Bez wątpienia marzę, aby nastał pokój, aby Ukraina stała się wysokorozwiniętym państwem. Bo tylko w swoim kraju człowiek może być skuteczny. — Czym możecie pochwalić się w pracy Waszego działu? — Uczeni działu sztuki ludowej Instytutu Ludoznawstwa NAN Ukrainy, w zespole których mam zaszczyt pracować, zrealizowali wiele wybitnych projektów o kierunku kulturoznawczym, kulturologicznym, historyczno-etnologicznym. Spośród nowych, najświeższych osiągnięć należy wyróżnić gruntowne analityczne trzytomowe badanie „Sztuka cerkiewna Ukrainy”, którego przygotowanie odbywało się pod moim kierownictwem naukowym. W nim autorski zespół uczonych Instytutu po raz pierwszy dokonał pełnowartościowego i wyczerpującego ujęcia sztuki cerkiewnej w różnorodności jej gatunków i rodzajów w ciągu ponad tysiącletniego rozwoju chrześcijaństwa na ziemiach Ukrainy. Wszystkie koszty druku wzięło na siebie charkowskie wydawnictwo „Folio”. Pierwszy tom „Architektura. Sztuka monumentalna” tego unikatowego wydania już ujrzał światło dzienne. Ogółem dwudziestopięciolecie działalności działu sztuki ludowej zostało uświetnione wydaniem 25 publikacji książkowych. Dział ma niemało projektów, które oczekują na wdrożenie. Wśród nich są badania poświęcone historii, kulturze, sztuce rejonów etnograficznych, które obejmują obwód lwowski. Realizacja tych projektów może stać się wspaniałą okazją do skutecznej współpracy Instytutu Ludoznawstwa oraz Lwowskiej Obwodowej Administracji Państwowej, Lwowskiej Rady Obwodowej. Tylko wspólnymi wysiłkami społeczności naukowej i władz ukraińska nauka ma perspektywę pomyślnego rozwoju. — Kiedy widzę człowieka w stroju ludowym, myślę: czy, powiedzmy, haft oddaje istotę tego człowieka? Co Pani powie? — Ja również niejednoznacznie podchodzę do takiej rzeczy, ponieważ uważam, że wygląd zewnętrzny może nie odpowiadać wewnętrznemu wypełnieniu człowieka. — Kto obecnie najistotniej niesie duchowość i kulturę na wsie obwodu lwowskiego? — Oświeceniowcy, nauczyciele, szkoła oraz inne wiejskie placówki oświatowe. Mam podstawy tak uważać z doświadczenia badania obecnego stanu kultury na wsiach. Miło stwierdzić, że troskliwy stosunek do zabytków kultury duchowej i materialnej u swoich wychowanków kształtują muzea stworzone przy placówkach oświatowych. Musimy jeszcze popracować, przynajmniej przez dwa pokolenia, aby jak najdalej odejść od „sowieckiego” mentalności. Myślę, że Ukraina ma perspektywę — ze względu na położenie geograficzne, zasoby naturalne, które dają podstawy do rozwoju gospodarki, rolnictwa, turystyki. Jednak głównym potencjałem efektywnego postępu Ukrainy są ludzie. Jesteśmy narodem, który mimo problemów potrafi się zjednoczyć. — Pani Ludmiło, wspomnijmy lwowską szopkę bożonarodzeniową. — Szopka to wyrazisty atrybut Świąt Bożego Narodzenia, szczególnie w zachodniej części Ukrainy. Pomyślałam, dlaczego by nie napisać o niej, wszak szopka jest bardzo bliska tematowi moich zainteresowań. Szopka niezwykle zafascynowała mnie także podczas studiowania źródeł naukowych, unikatowych zabytków, które zachowały się w muzeach Lwowa, artefaktów, które wizualizują wydarzenie narodzin Jezusa od Bożego Narodzenia aż do Ofiarowania Pańskiego w świątyniach, dzieł współczesnych artystów. Mam nadzieję, że udało mi się prześledzić historię, naświetlić symbolikę oraz wartość artystyczną szopki w ukraińskiej tradycji chrześcijańskiej. Rozmawiał Bohdan ZALIZNIAK, kierownik centrum prasowego dziennikarstwa naukowego ZNC NAN Ukrainy, członek NSPU i NSJU

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Rozpoczynamy nowy wielkoskalowy projekt „Szczegóły życia Szewczenki”

Narodziny tego projektu są umotywowane głęboką świadomością słów poety z autobiograficznego „Listu T. Gr. Szewczenki do redaktora „Narodnego cztienija” (luty 1860 r.): „Ośmielam się otworzyć przed światem kilka smutnych faktów mojego istnienia… tym bardziej, że historia mojego życia stanowi część historii mojej ojczyzny. Jednakże nie mam ducha, by wchodzić we wszystkie jej szczegóły”. Nowy projekt będzie realizował nasz stały autor, doktor nauk historycznych, akademik NAPN Ukrainy, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki Wołodymyr Melnyczenko, który zrealizował już dwa wielkie zamierzenia redakcyjne, poświęcone 150. rocznicy urodzin Mychajła Hruszewskiego (2016 r.) oraz 160. rocznicy Dziennika Szewczenki (2017—2018 rr.). Jego publikacje w gatunku miniatury historycznej, za każdym razem poświęcone nowemu tematowi, będą ukazywać się co miesiąc. W pierwszym artykule Wołodymyr Melnyczenko zebrał historie, poprzez które wyraża swoją opinię na temat niektórych ogólnie przyjętych wersji w szewczenkoznawstwie, doprecyzowuje fakty, prostuje błędne twierdzenia, podkreśla konieczność odpowiedzialnego stosunku do naświetlania szczegółów życia Szewczenki.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

«Wchodzić we wszystkie jej szczegóły…»

Wołodymyr MELNYCZENKO, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki “Nie przyszła mi wtedy błoga myśl, by zaopatrzyć się w notatnik” Właściwie w niektóre szczegóły swojego życia Szewczenko wdawał się chyba tylko w listach i w Dzienniku. Dlatego też zaczniemy od istniejącej od dawna wersji o tym, że Taras Hryhorowycz miał, oprócz znanego nam wszystkim Dziennika, który prowadził w czerwcu 1857 r. — maju 1858 r., jeszcze jeden, rzekomo napisany w czerwcu 1847 r. — lutym 1848 r., a następnie spalony. Zatem, czy był taki odrębny fakt, czyli bardzo poważny szczegół w życiu Szewczenki? W tej kwestii istnieje niemało ogólnie podobnych świadectw. Jeszcze w 1924 r. literaturoznawca M. A. Plewako oświadczył, że “swój pierwszy dziennik… przestał pisać Szewczenko z rozpaczy i beznadziei…” W słynnym wydaniu naukowym Dziennika (Żurnału) w 1927 r. pod redakcją S. O. Jefremowa wyrażono przypuszczenie: “…Pewnie zapomniał Szewczenko, że przynajmniej jeden raz go” miał Dziennik. A jeszcze S. O. Jefremow autorytatywnie oświadczył: “My... możemy tylko żałować, że po pierwsze, nie zachował się ten dziennik z Twierdzy Orskiej, który miał być pisany aż kilka miesięcy i po drugie, że nowej próby poeta nie podjął wcześniej, niż dopiero w 1857 r.”. S. P. Szesterikow w przypisach do wydania Dziennika w 1931 r. nalegał, że “robiąc zapis w nowym Dzienniku Szewczenko zupełnie zapomniał o istnieniu swojego wczesnego doświadczenia”. P. I. Zajcew tak samo kategorycznie pisał, że “…Szewczenkę zawiodła pamięć…” Ale na poważnie nie możemy zarzucać poecie takiego niepamiętania. Wszakże i wybitny szewczenkoznawca L. N. Bolszakow absolutnie pewnie pisał, że “Dziennik istniał — Szewczenko prowadził go przez ponad osiem miesięcy”. Skąd wzięła się ta kategoryczna pewność? W liście do W. M. Riepninej z 25—29 lutego 1848 r. Szewczenko napisał o tym, że od czasu przybycia do Twierdzy Orskiej, czyli od czerwca 1847 r., prowadził Dziennik: “...Dziś rozwinąłem zeszyt i myślałem przekazać wam choć jedną stronę, — i cóż! tak monotonnie-smutno, że ja sam się przestraszyłem — i spaliłem mój dziennik na dogasającej świecy. Źle zrobiłem, potem żal mi było mojego dziennika, jak matce swojego dziecięcia, choćby i potwora”. Ale jak wyjaśnić to, że Taras Hryhorowycz nigdzie i nigdy więcej nie wspominał o nim, nikomu i nigdy nie mówił o notatkach w dzienniku orskim, nie zostawił innego pisemnego świadectwa? Przecież nie było żadnego sensu ukrywać tego, przynajmniej przed samym sobą i przyjaciółmi, którym i przeznaczony był Dziennik, założony w 1857 r. Przeciwnie, rozpoczynając go, stosownie byłoby wspomnieć poprzednią próbę, ale Szewczenko pewnie utrwalił co innego: “Powinienem był zacząć swój dziennik od czasu poświęcenia mnie w stan żołnierski, czyli od 1847 roku”. W ten sposób, jeśli nawet było kilka niesystematycznych zapisów (chyba że kilka stron i można spalić na dogasającej świecy), to i sam Szewczenko nie uważał ich już za Dziennik, bo jeszcze raz, jakby specjalnie dla tych, którzy go nie zrozumieją, podkreślił: “Wspominając te minione smutne dziesięć lat, serdecznie raduję się, że nie przyszła mi wtedy błoga myśl, by zaopatrzyć się w notatnik”. Powiedziano jasno i jednoznacznie! Więc, najwyraźniej, nie było tego Dziennika: “A cóż by było, gdybym zapisał tę mroczną dekorację i bezdusznych grubych aktorów, z którymi przyszło mi odgrywać ten mroczny monotonny dziesięcioletni dramat? Mimo, przejdźmy mimo, przeszłości moja, moja zdradliwa pamięci!” Być może wtedy, w 1848 r., w liście do bliskiej mu kobiety poeta chciał szczególnie podkreślić nieznośnie ciężkie i monotonnie-smutne życie na zesłaniu, na tyle nieznośne, że on, uświadomiwszy to sobie w tamtej chwili, i “sam się przestraszył”… Być może Taras Hryhorowycz, pamiętając dawną miłość do niego Warwary Mykołajiwny, wykrzyczał w liście do niej (“Boże mój!”; “Strasznie! Piszcie do mnie…”; “Co robić!”; “…I cóż!”; “… Ja… tak strasznie karzę się!”; “…Ile nadziei moich nie spełniło się!”; “Módlcie się, módlcie się, modlitwa wasza miła Bogu”) swoją samotność w ciężkiej niewoli, niemożność ratowania się od samotności nawet w dzienniku oraz wyjątkową życiową ważność jej listów w sytuacji, gdy nie ma z kim dusznie porozmawiać: “...Wasze szczere listy najbardziej pomogą mi nieść krzyż mój”. To napisano 25 lutego, a 28-go zesłaniec, obawiając się, że łączność pocztowa zostanie przerwana, błaga: “Piszcie, jeszcze marzec miesiąc nasz, a tam — niech będzie wola Boża!” Moim zdaniem, jasne i dokładne świadectwa Szewczenki w czerwcu 1857 r. o braku u niego Dziennika dziesięć lat temu przekonująco przeważają nad jego wersami w liście do W. M. Riepninej w lutym 1848 r., i powoływać się obecnie na rzekome zapomnienie poety nie warto. “A pisać ochota straszna. I pióra są zastrugane” Nie jest zbyteczne wyjaśnić i taki mniej znaczący, jednak ciekawy szczegół — czym zaczął pisać swój Dziennik zesłaniec Szewczenko? Oczywiście, piórem! Ale jakim? Już na drugi dzień — 13 czerwca 1857 r. — Taras Hryhorowycz rano zanotował: “A pisać ochota straszna. I pióra są zastrugane”. Na początku lat 1920. literaturoznawca B. S. Łepkyj pewnie wyjaśniał: “Zastrugane pióra: wtedy nie było gotowych, stalowych piór, trzeba było strugać gęsie pióro, żeby nim pisać”. To twierdzenie jest niedokładne. Stalowe pióra wtedy już były, i Szewczenko z nich korzystał znacznie wcześniej, w szczególności i na zesłaniu. Powiedzmy, w liście do Szewczenki z Orenburga do Twierdzy Orskiej w październiku 1847 r. od braci Wasyla i Fedora Łazarewskich informowano, że przesyłają mu “6 zeszytów papieru, 2 laski laku, opłatki i stalowe pióra…” Zatem, chodzi tylko o to, że w momencie rozpoczęcia Dziennika zesłaniec nie miał stalowego pióra i zmuszony był pisać gęsim. A ono dość szybko się zużywało, co w pracy było niewygodne. Więc Taras Hryhorowycz już na samym początku Dziennika nieprzypadkowo ubolewał: “Obrezywaja siju pierwuju tietrad’ dla pomianutych zapisok, ja słomał pieroczynnyj noż. Proisszestwije, po-widimomu, nicztożnoje i nie zasłużiwajuszczeje togo wnimanija, kotoroje ja jemu okazywaju, wnosia jego kak czto-to nieobyknowiennoje w siju piestruju knigu. Słuczis’ etot kazus w stolice ili daże w poriadočnom gubiernskom gorodie, to, naturalno, on nie popał by w moju pamiatnuju knigu. No eto słucziłosia w kirgizskoj stiepi, t. je. w Nowopietrowskom ukrieplienii, gdie podobnaja wieszczica dla gramotnogo czełowieka, kak, naprimier, ja, dorogo stoit; a gławnoje, czto nie wsiegda jejo możno dostat’ i daże za poriadocznyje dien’gi”. W “Słowniku języka ukraińskiego” jednym ze znaczeń słowa “pero” jest “zastrugane duże pióro gęsie… które w dawnych czasach używane było do pisania”. Czyli “pieroczynnyj noż” (nóż do piór) to niewielki nóż kieszonkowy do zastrugiwania gęsich piór. Nie ma żadnej potrzeby tłumaczyć szewczenkowskiego terminu jako “nóż składany”, a tym bardziej dialektalnym słowem “cyzoryk” (lub “cezoryk”), jak robili to S. O. Jefremow i Ł. T. Biłecki. Oczywiste jest, że tego słowa Szewczenko używał. Oto w liście do A. I. Łyzohuba z 7 marca 1848 r. z Twierdzy Orskiej wdzięcznie wyliczał wszystko, co ten przysłał mu w prezencie: “I Szekspir, i papiery, i farby, i cyzoryk, i karandaszi, i piensli — wsio celisieńkoje”. Jednak w Dzienniku pozostawiono nam szewczenkowski słowotwór — “pieroczynnyj noż” — autor używa go kilka razy i w tym kontekście, moim zdaniem, powinien on pozostać w tłumaczeniu jako “nóż do piór”. Od słów “pero” (gęsie) i “czynyty”, czyli robić cokolwiek, w tym przypadku “zastrugiwać pióro”. Swoją drogą, tylko w poemacie Pawła Mowczana o Tarasie Szewczence spotkałem poruszająco dokładne słowa o niezastruganym piórze: Gdyby znów ogień zdobyć, pochwycić znów wysoką chwilę, póki na drodze zmierzch i pióro niezastrugane skrzypi… Jak wiadomo, ponad tysiąc lat, od VII do XIX wieku, głównym narzędziem do pisania było ptasie pióro, najczęściej gęsie. Ono do dziś pozostaje symbolem twórczości literackiej i poezji. Lecz wróćmy do Dziennika Szewczenki. Czterdzieści dni po jego rozpoczęciu, spisa wszy dwa zeszyty, 22 lipca 1857 r. poeta zanotował: “…Dostanę świeżego atramentu… nowe pióro i papieru na trzeci zeszyt dla swojego dziennika”. Następnego dnia potwierdził, że kaptenarmus (kierownik składu wojskowego) F. K. Kulich zapewnił go “papierem, piórem i atramentem…”. Możliwe, że poeta otrzymał wtedy stalowe pióro, przynajmniej zapisy z 22 i 23 lipca istotnie się różnią. Nie ulega wątpliwości, że gęsie pióro w stanie na 22 lipca było wyraźnie zużyte. Ale z pewnością rozeznać się w tym mogą tylko specjaliści-grafolodzy. Jak we współczesnym tłumaczeniu tekstu Szewczenki płotożerne stały się “mięsożernymi” Ponieważ poruszono już ważność, nawet naukową konieczność zanurzenia się szewczenkoznawców w rosyjskojęzyczny tekst Dziennika, podkreślę, że ostro staje problem współczesnego tłumaczenia dzieła Szewczenki na język ojczysty. Chodzi oczywiście nie o to, by zrezygnować z historycznych tłumaczeń O. Ja. Konyskiego, B. S. Łepkiego, Ł. T. Biłeckiego, a o to, że obecne samowolne demokratyczno-bezcenzurowe próby translatorskie nie tylko zubożają tekst Szewczenki, ale i zniekształcają go. Krótko pokażę to na przykładzie jednego ze współczesnych tłumaczeń. Przebywając w Astrachaniu, Szewczenko zrobił 10 sierpnia 1857 r. błyskotliwy ironiczno-sarkastyczny zapis o lokalnych przedstawicielach półświatka: “Nieriedko popadajutsia lwy i liwicy, eti powsiemiestnyje płotojadnyje nie klimatyzirujutsia, oni i zdies’ takoj że sziersti, kak i w Archangielskie, kak i wiezdie”. A wiecie, jak przetłumaczono te wersy obecnie? “…Te powszechne mięsożerne… i tutaj takiej samej sierści…” Albo jeszcze. Szewczenko zanotował 8 lipca 1858 r. o “ławocznom sidielce”, czyli sprzedawcy w sklepie, a tłumaczka przekonuje, że chodziło o… “sklepowego więźnia”. Taras Hryhorowycz opisywał 7 sierpnia 1857 r. “zapaczkannego, wiertliawogo połowogo”, a tłumaczka — “sprzątacza”. Pewnie nie czytała M. W. Gogola, który na samym początku “Martwych dusz” pisał, że Cziczikow w hotelu gubernialnego miasta “był powitany przez służącego w gospodzie, czyli połowego…” Właśnie tak, po gogolowsku traktuje to słowo “Słownik języka ukraińskiego”: “Połowyj — w przedrewolucyjnym czasie — służący w gospodzie lub w niewielkim hotelu”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Jak wiadomo, wspaniałe strony Dziennika poświęcone są przyjacielowi Szewczenki z zesłania, rodakowi Andrijowi Oberemence, który, według słów poety, „pozostał wierny… swojej wspaniałej narodowości”. W zapisie z 29 lipca 1857 r. znajduje się epizod, w którym Szewczenko opowiada o ich pierwszej rozmowie na osobności: „Я затрепетал, услыша его чистый, неиспорченный родной выговор”. Tłumaczenie brzmi następująco: „Przestraszyłem się, usłyszawszy jego czystą, niepsutą rodzimą gwarę”. Czyli wychodzi na to, że Szewczenko, usłyszawszy język ojczysty… „przestraszył się”! W rzeczywistości przestraszyć się można właśnie takiego współczesnego traktowania! (A przecież u L. T. Biłeckiego było godne tłumaczenie: „Zadrżałem, usłyszawszy jego czystą, niepsutą rodzimą wymowę”). Nie wątpię w to, że nadszedł czas, aby dokonać najnowszego tłumaczenia Dziennika Szewczenki na szczeblu państwowym, przede wszystkim dla placówek oświatowych. „Dal to człowiek dobry, rozumny i potężny…” We współczesnej publicystyce niedawno wybrzmiało oświadczenie o tym, że W. I. Dal doprowadził do… „całkowitego uwolnienia” Szewczenki z zesłania: „Zrobił to tak delikatnie, nie afiszując się, że poeta długo uważał za osoby przyczyniające się do swojego uwolnienia jedynie wiceprezydenta Akademii Sztuk Pięknych F. Tołstoja oraz jego żonę”. Oczywiście, autorka nieodpowiedzialnego twierdzenia „delikatnie” nie poparła go żadnym dokumentem ani dowodem, gdyż one w ogóle nie istnieją. Ale krótko według rangi. Dal Władimir Iwanowicz (1801—1872) — rosyjski pisarz, leksykograf, folklorysta, etnograf, tłumacz, kompilator i wydawca czterotomowego „Słownika wyjaśniającego żywego języka wielkoruskiego” (1863—1866). Urodził się w osadzie Ługański Zawod guberni jekaterynosławskiej, obecnie Ługańsk. Ukończył w 1829 r. wydział medyczny uniwersytetu w Dorpacie (obecnie Tartu). W latach 1835—1841 — urzędnik do zadań specjalnych przy orenburskim gubernatorze wojskowym W. A. Perowskim, a w latach 1841—1849 służył w kancelarii ministra spraw wewnętrznych L. A. Perowskiego (jego starszego brata). Później — zarządca kantoru dóbr państwowych w Niżnym Nowogrodzie. Członek korespondent petersburskiej Akademii Nauk (1838), członek honorowy Akademii Nauk (1863). Szewczenko poznał W. I. Dala jeszcze przed zesłaniem (być może spotykali się na wieczorach literackich u J. P. Hrebinki). Dwudziestego grudnia 1847 r., wiedząc o bliskości W. I. Dala z orenburskim gubernatorem wojskowym, Szewczenko prosił M. M. Łazarewskiego w liście z Twierdzy Orskiej: „Jak zobaczycie się z W. I. Dalem, to pokłoniwszy się mu ode mnie, poproście go, żeby ubłagał W. Perowskiego, aby ten wyzwolił mnie choć z koszar (czyli wyprosił mi pozwolenie na rysowanie). Dal to człowiek dobry, rozumny i potężny, on dobrze wie, jak tutaj przepadamy, to ciężki grzech mu będzie, jak nie zechce przemówić za mną choć jedno słowo”. Swoją drogą, i później, w powieści „Artysta” (1856) niejednokrotnie wspomina się „rozumnego, dobrego Dala”, w pozytywnym kontekście mowa o nim w związku z podróżą w 1839 r. bliskiego przyjaciela Szewczenki W. I. Szternberga razem z W. I. Dalem do Orenburga. Wszakże w Dzienniku poety wykryto i inny stosunek Szewczenki do W. I. Dala. Powiedzmy, zapisał on w Niżnym Nowogrodzie 18 grudnia 1857 r., że ten „nie cieszy się tutaj dobrą sławą”, a 3 marca 1858 r. nawet zanotował o W. I. Dalu: „…A mimo wszystko jesteś suchym Niemcem i wielkiej ręki śmieciem”. Wybitny szewczenkoznawca L. N. Bolszakow swego czasu zauważył: „…Z każdą wizytą Szewczenko odnosił się do Dala coraz bardziej powściągliwie. Nie w smak poecie było zachwycanie się jego rozmówcy »bosko natchnioną galimatiasem« — Apokalipsą, odpychała »suchość« Dala w sprawach życiowych…”. Współczesny badacz I. D. Bażynow głębiej wyjaśnił tę sytuację: „Prawdopodobnie taki stosunek do Dala był uwarunkowany jego znanym »Listem do Koszelewa« w czasopiśmie »Russkaja biesieda«, w którym dowodził jeśli nie szkodliwości, to przynajmniej przedwczesności umiejętności czytania i pisania, edukacji w ogóle dla rosyjskiego chłopa. Dla Szewczenki szczególnie nie do przyjęcia mogły być poglądy Dala na poddaństwo: ten nie tylko pojednawczo odnosił się do niego, ale i podkreślał dobroczynną rolę ziemianina wobec mało kulturalnego chłopa”. (Encyklopedia Szewczenkowska. T 2. — Kijów, 2012. — S. 271). Być może uprzedzenie Szewczenki do W. I. Dala wyjaśniało się także zrozumieniem tego, że ten w rzeczywistości nie dołożył poważnych starań dla złagodzenia jego losu na zesłaniu. Na czas niżnonowogrodzkich zapisów w Dzienniku, mówiąc słowami literaturoznawcy P. P. Fyłypowycza, „Dal i jako pisarz, i jako człowiek jest obcy Szewczence”. Sądząc po wszystkim, W. I. Dal nie opowiedział Szewczence o swojej pracy nad „Słownikiem wyjaśniającym narzecza wielkoruskiego języka rosyjskiego” oraz o tym, że zebrał wiele tysięcy słów do słownika języka ukraińskiego, który nie został ukończony i opublikowany. Najwyraźniej nie zaczął rozmowy o swoim zainteresowaniu twórczością H. F. Kwitki-Osnowjanenki, o przyjaźni z J. P. Hrebinką, o swoich wieloletnich trudach na Ukrainie… Nie zaczął rozmawiać z Szewczenką w języku ukraińskim, który dobrze znał… A wszystko to byłoby, najwyraźniej, Tarasowi Hryhorowyczowi, mówiąc jego słowami, „do duszy” i, być może, zbliżyłoby ich… Ale w tym przypadku chciałem jedynie podkreślić niedopuszczalność nieuzasadnionych twierdzeń w szewczenkoznawstwie. „Maksymowycz przeczytał na moją cześć własne wiersze” W słynnej pracy „Trudy i dni Kobziarza” znany szewczenkoznawca P. W. Żur pisał, że 25 marca 1858 r., kiedy Taras Hryhorowycz przebywał w Moskwie, „M. O. Maksymowycz w swoim mieszkaniu »na Błagowieszczenke« wydał obiad na cześć Szewczenki…”. To — błąd. Uroczysty obiad odbył się w święto Zwiastowania Najświętszej Maryi Panny. Wzięli w nim udział M. S. Szczepkin, Iwan i Konstantin Aksakowowie, H. P. Hałahan, S. P. Szewyriow, M. P. Pohodin, P. I. Barteniew, J. P. Jełagina, A. I. Koszelew i inni. Na święte Zwiastowanie Ciebie powitam, Że ty, przyjacielu mój, wróciłeś Z dalekiego kraju! Oj, jak bardzo za tobą Tęskniła Ukraina; Wszystko ciebie wspominała, A jak matka syna. Powstaje pytanie: gdzie naprawdę mieszkał M. O. Maksymowycz, który z żoną Marią Wasyliwną przyjechał z Ukrainy do Moskwy? Przecież wszystkie trasy Szewczenki musimy znać dokładnie! „Adres-kalendarz mieszkańców Moskwy” daje odpowiedź, że w zaułku Dziewiatinskim (teraz — zaułek Dziewiatkin) w rejonie Basmannym w dzielnicy Miasnickiej, w domu L. Hoffmana. Sprawdzamy informację według „Indeksu alfabetycznego do planu części Miasnickiej”. Rzeczywiście, dom radcy dworu L. Hoffmana znajdował się w zaułku Dziewiatinskim, który wychodził na ulicę Pokrowską. Zmierzając do M. O. Maksymowycza, Szewczenko i M. S. Szczepkin przejeżdżali przez Marosiejkę — ulicę, której nazwa związana jest z Ukrainą. Właśnie na niej w XVII—XVIII wiekach był Małorosyjski zajazd, gdzie zatrzymywała się świta oficjalnych przedstawicieli hetmanów Ukrainy oraz inni goście z Ukrainy. „W Moskwie i w Petersburgu… na ulicach Mieszańskich i Podjaczeskich…” Jakoś Szewczenko zapisał w Dzienniku, że bywali żołnierze z Uralu przynieśli z Moskwy oraz W. Łazarewski Petersburga do Twierdzy Nowopietrowskiej „modne czułe romanse, zachwycające nimi w salonach… na ulicach Mieszczanskich i Podjaczeskich…” Szewczenko bywał w dzielnicy Mieszczanskiej Moskwy z M. S. Szczepkinem w marcu 1858 r. Powiedzmy, 21 marca odwiedzili syna artysty M. M. Szczepkina, który miał własny dom w dzielnicy Mieszczanskiej przy ulicy Troickiej, zajechali do M. Ch. Kietczera i J. I. Jakuszkina, którzy mieszkali przy 3. ulicy Mieszczanskiej, tutaj miał mieszkanie także znajomy Szewczenki I. K. Babst. Jeśli chodzi o ulice Podjaczeskie, to nie odpowiada prawdzie twierdzenie w niektórych komentarzach do Dziennika Szewczenki, jakoby w Moskwie było kilka ulic o takiej nazwie. Chodziło, oczywiście, tylko o petersburskie ulice Małą, Średnią i Wielką Podjaczeską w rejonie Kanału Katarzyny (biegną równolegle do siebie i zachowały swoje nazwy przez dwa stulecia). Szewczenko dobrze znał ten rejon, wszak przy ulicy Wielkiej Podjaczeskiej mieszkał jego przyjaciel S. S. Hułak-Artemowski. Poeta odnotował w Dzienniku nazwę ulicy, kiedy odwiedził go 8 kwietnia 1858 r. Nazwa od „podjaczij — poddiaczy”. W Rosji w XVI—początku XVIII wieku poddiaczy — pomocnik diaka, kancelista — niższy stopień administracyjny. „Spotkałem jeszcze jedną moją starą znajomą” W krótkim artykule o znajomej poety Olimpiadzie Iwaniwnie Minickiej (lata życia nieznane) w „Encyklopedii Szewczenkowskiej” błędnie wskazano, że jego „spotkanie z Minicką odbyło się po powrocie poety do Sankt Petersburga...” W rzeczywistości to spotkanie miało miejsce w Moskwie 19 marca 1858 r., kiedy M. S. Szczepkin przyprowadził Szewczenkę w gości do Oleny Kostiantyniwny Stankewicz (1824—1904) — żony O. W. Stankiewicza, kuzynki T. M. Granowskiego. Taras Hryhorowycz sam zaświadczył, że właśnie tutaj „spotkał jeszcze jedną moją starą znajomą Olimpiadę Iwaniwnę Minicką…” Należała ona do rodziny związanej z kręgami literacko-społecznymi Moskwy, zapewne żona I. F. Minickiego, który był członkiem kółka T. M. Granowskiego i wieloletnim korespondentem I. S. Turgieniewa. Prawdopodobnie Szewczenko poznał O. I. Minicką w latach 40. XIX w., być może nawet w moskiewskiej rodzinie Stankewiczów, których znała blisko, wszak M. S. Szczepkin już wtedy mógł przyprowadzić poetę do nich. „A my z nim po raz pierwszy w życiu się spotykamy” Dzień po powrocie do Petersburga z zesłania — 29 marca 1858 r. — Szewczenko odwiedził W. M. Łazarewskiego — najstarszego z sześciu braci Łazarewskich, z którymi się przyjaźnił. W Dzienniku zapisał: „Zdziwienia godni sympatyczni ludzie ci wspaniali bracia Łazarewscy, i wszystkich sześciu braci jak jeden to niezwykła rzadkość. Wasyl przyjął mnie jak dawno niewidzianego swojego przyjaciela. A my z nim po raz pierwszy w życiu się spotykamy. Ot ziomek, to ziomek!” Najpierw — krótko o ziomku Szewczenki. Łazarewski Wasyl Matwijowycz (1817—1890) — rosyjski pisarz i tłumacz, urzędnik państwowy, jeden z najbliższych przyjaciół Szewczenki. W 1847 r. przez pewien czas służył jako urzędnik do zadań specjalnych przy przewodniczącym Orenburskiej Komisji Granicznej, a od marca 1848 r. — w kancelarii petersburskiego gubernatora cywilnego. Później — członek rady przy ministrze spraw wewnętrznych i Głównym Zarządzie do spraw Druku, tajny radca. Znany jako tłumacz W. Szekspira. Korespondował z Szewczenką, materialnie pomagał mu, troszczył się o spuściznę poety. Szewczenko podarował W. M. Łazarewskiemu akwafortę „Sama sobie w swojej zagrodzie” z dedykacją „Szanownemu Wasylowi Łazarewskiemu na pamiątkę. Taras Szewczenko. 1859 roku, 11 listopada”. W. M. Łazarewski był obok Szewczenki w ostatnim dniu jego życia. To w jego obecności poeta wyraził swoje przedśmiertne życzenie: „Ot gdyby do domu, tam bym ja, może, wyzdrowiał”. W dniu pogrzebu poety Wasyl Łazarewski odciął zmarłemu na pamiątkę kosmyk wąsa, aby oprawić w medalion. Teraz — o tym, dlaczego postanowiłem poruszyć znajomość Szewczenki z Wasylem Łazarewskim. A oto dlaczego. Swego czasu S. O. Jefremow oświadczył, że „wbrew aż nadto kategorycznemu zapisowi w dzienniku… Szewczenko jednak spotkał się z Wasylem Łazarewskim wcześniej”. W przypisach S. P. Szesterikowa czytamy: „U Szewczenki tutaj wyraźny błąd, który ujawnia dziwne luki w pamięci: z W. M. Łazarewskim, jak świadczy szereg niepodważalnych dowodów, spotykał się 29 marca 1858 r. wcale nie po raz pierwszy. Jego znajomość z nim odnosi się do lat 1847—1848, kiedy Łazarewski mieszkał w Orenburgu”. Trzy dekady później P. I. Zajcew pewnie, wprawdzie znowuż bez dowodów, powtórzył, że Szewczenko zapomniał o znajomości z W. M. Łazarewskim i, rzekomo, „to jeden z kilku ciekawych przypadków, kiedy Szewczenkę zawiodła pamięć”. Właściwie, prawdziwie dowieść wcześniejszej znajomości próbował tylko S. O. Jefremow, i główny jego argument polegał na tym, że „już z Twierdzy Orskiej, 20 grudnia 1847 r., Szewczenko wysłał do W. Łazarewskiego list, pełen takich szczegółów i takim tonem pisany, które wyraźnie wskazują na znajomość czy nawet pewną bliskość korespondentów”. Ale w rzeczywistości ten list Szewczenko napisał nie do Wasyla Łazarewskiego, a do Mychajła Łazarewskiego, z którym poznał się latem 1848 r. Jeśli chodzi o możliwość ich znajomości w Orenburgu, to w rzeczywistości W. M. Łazarewski służył jako urzędnik do zadań specjalnych przy przewodniczącym Orenburskiej Komisji Granicznej tylko od lipca do listopada 1847 r. i wyjechał do Petersburga (przez Odessę), a Szewczenko w tym czasie przebywał w Twierdzy Orskiej i nie mógł spotkać się z W. M. Łazarewskim. Ten sam zaświadczył, że „nie zdarzyło mu się pojechać do Twierdzy Orskiej”. (Russkij archiw. 1894. nr 8. — s. 545). Swoją drogą, w październiku 1847 r. bracia Wasyl i Fedir Łazarewscy wysłali Szewczence list przez urzędnika Orskiej dystancji Orenburskiej Komisji Granicznej M. S. Ołeksandriwskiego, z którego niezaprzeczalnie widać, że W. M. Łazarewski i poeta nie znają się. Wasyl Matwijowycz pisał z niezwykłą ciepłotą: „Po raz pierwszy prowadzę rozmowy z tobą, a oddałbym ja i nie wiem co, żeby oddać tobie choć cokolwiek z tego, co u człowieka swoje… Bracie mój, bracie, gołąbku siwy, co powiedzieć tobie? Póki co jeszcze nic. Da może ulży twojemu sercu, kiedy usłyszy ono, że jest jeszcze jeden człowiek, który męczy się twoją godziną, jakby własną swoją”. (Listy do Tarasa Szewczenki. — Kijów: Naukowa dumka, 1993. — s. 47). Chodziło wtedy o zajazd W. M. Łazarewskiego do Szewczenki w Orsk, oczywiście w drodze do Petersburga. Ale to się nie stało. Więc Taras Hryhorowycz miał absolutną rację, że z W. M. Łazarewskim spotkał się po raz pierwszy 29 marca 1858 r. Jest to potwierdzone we współczesnych wydaniach akademickich, w szczególności w „Encyklopedii Szewczenkowskiej”. Zatem Szewczenko nie miał „luk w pamięci”, a to ważny szczegół.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Opłata za sławę

…surdu. Córka wspomina: „Cały czas za kogoś prosił. Czasem bardzo się złościł i mówił: »Niech go diabli wezmą! Przecież wszystko podpisałem! Czego on jeszcze chce, dlaczego znowu dzwoni?! Znaleźć mu żonę? Zabić teściową? Czego trzeba?!«” My z Wołodymyrem wciąż próbujemy wyobrazić sobie, jak dorastał ponad samego siebie syn chłopski Iwan Kozłowski, aby dorosnąć nie tylko do sceny Teatru Bolszoj, lecz stać się naprawdę megagwiazdą sztuki wokalnej. Opowiada się nam, że całkowicie podporządkował swoje życie sztuce. Dźwięczne zdanie. Ogólne słowa. Nawet szablon. Posługuje się nimi niemal w każdej opowieści o wybitnym artyście. A cóż to konkretnie znaczy, jak to rozszyfrować w szczegółach? Potem czytam u Anny Kozłowskiej: „Ojciec zawsze był skupiony na wokalu, ciągle myślał o głosie, bał się przeciągów, jakby każdy przeciąg krył w sobie śmiertelne niebezpieczeństwo, nie pozwalał sobie po koncercie od razu wyjść na ulicę, trzeba było »ostygnąć«; ofiarnie starał się zawsze być w formie w każdych warunkach, w każdych życiowych sytuacjach; i w tym sensie był dla siebie bezlitosny. Reżim stał się nieodłączną częścią jego życia. Wysokie »re« trzeciej oktawy musiało brzmieć zawsze, bez względu na wszystko…” W jego domu wszyscy zachowywali ciszę. Córce stale przypominano: „Ojciec ćwiczy! Wieczorem ma spektakl!” Córka nie mogła zrozumieć, dlaczego w dniu spektaklu kategorycznie zakazywano rozmawiać z ojcem — zmuszał się do milczenia przez cały dzień. Oszczędzał głos. A wieczorem, po spektaklu, cały dom był w kwiatach, uśmiechach i toastach. Lała się rzeka szampana, padały słowa zachwytu pod adresem Kozłowskiego. A on sam, galant, złotousty i dowcipny, był duszą wesołego towarzystwa. Dwa życia. Życie-katorga. Ogromna odpowiedzialność za własny talent. I wysoka opłata za sławę. Jakby istnienie wiosłującego niewolnika na galerze. I życie-święto, gdzie wszyscy gorąco czczą sławnego maestra. Gdzie wszyscy za zaszczyt i dar losu uważają samo poznanie go. Przy okazji o uwielbieniu i pragnieniu poznania maestra. Kozłowski miał cały fanklub. Składał się on przede wszystkim z kobiet. Byli wśród nich, jak wspomina córka śpiewaka, także tacy, nadmiernie natarczywi, od których trudno mu było się uwolnić — pragnęli niemal przywłaszczyć go sobie, by był ulubioną zabawką w ich rękach. Status celebryty kryje w sobie wiele prób. A szczególnie wiele ich jest właśnie w relacjach z publicznością, uwarunkowanych zachowaniem rozentuzjazmowanych wielbicieli. Kiedyś w Kanadzie pokazano mi w specjalnym sklepie przy galerii obrazów starsze panie o szlachetnej powierzchowności. Przy tym powiedziano: „One służą sztuce”. Początkowo nic nie mogłem zrozumieć. Zapytałem, czy to nie są artystki? Nie. Więc jak mogą służyć sztuce? Okazało się, że te kobiety są już na emeryturze, a zatem mają zabezpieczenie finansowe na życie. Pracują bezpłatnie (jak u nas dziś się to nazywa, na zasadzie wolontariatu) w galerii i w sklepie, gdzie sprzedaje się wszystkie potrzebne artystom rzeczy. I w ten sposób stają się im pomocne. Naprawdę podporządkowują się służbie sztuce. Może nie malują obrazów, ale nikt nie zaprzeczy, że swoją pracą pomagają artystom. A ponieważ ich działalność to nie zarabianie, to kto odważy się zaprzeczyć, że jest to bezinteresowna służba sztuce? Te kobiety są bardzo dumne ze swych bezinteresownych obowiązków, traktując je jako swoistą nagrodę duchową dla siebie. Wracając do legionu fanów Kozłowskiego, przytaczam słowa córki: „Ojciec miał mnóstwo wielbicieli. Nawet dziś widzę przed sobą ich młode twarze, które zapamiętałam z dzieciństwa. Mijały lata, twarze się starzały, ale nie opuszczała tych kobiet zachwycona miłość do ojca, do jego talentu, do jego wysokiej sztuki, do teatru, do muzyki. Warunki bytowe ojca pod koniec życia były źle urządzone (Kozłowski rozwiódł się z żoną, córka była daleko. — M. S.). I dzielnie, pokonując wiek i choroby, »dziewczynki«-wielbicielki pomagały, jak mogły, chodziły do sklepu po produkty, myły podłogi na daczy. Ich oddanie zasługuje na podziw i wdzięczność”. Nie opuściły swojego idola nawet wtedy, gdy zszedł już ze sceny. Były mu wierne także dalej. Bezwarunkowo i bez jakiejkolwiek nagrody służyły mu. To nawet więcej niż służba sztuce. To już służba pamięci, która ożywa w sławnym nazwisku. To najszlachetniejszy przejaw altruizmu. Te kobiety nie same przebiły się do niego najbliżej, odsuwając wszystkie inne pretendentki do tej roli — on sam wybierał je spośród licznego grona swoich fanów. „Intuicyjnie, a może dlatego, że ojciec z natury był rozumnym człowiekiem, zbliżył do siebie tylko te, które bardziej niż inne sprzyjały jego twórczości — świadczy córka. — Wydaje mi się, że w ten sposób chciał jakby ochronić swój »boży dar« — dany mu z nieba unikalny głos”. Anna Kozłowska opisuje dwie z tych kobiet, które łączył szczególnie ofiarny i bezinteresowny stosunek do Kozłowskiego, bezgraniczne oddanie jemu. Czytając jego wspomnienia, dowiadujemy się o tym, jak jeszcze niedawno młody śpiewak Iwan Kozłowski, kochany za niezwykły głos, wyjeżdżał z domu (rozumiejąc, że na zawsze odrywa się od rodzinnego gniazda) i nie mógł powstrzymać łkania. To było pożegnanie z błogosławionym rankiem życia — dzieciństwem i niespokojnym dojrzewaniem. Było przeczucie wielotrudnego dorosłego życia, w którym będą nie tylko triumfy twórcze, lecz także wszystkie te straty, które trzeba będzie znieść, zdrady, rozczarowania. Najwyraźniej Kozłowski był człowiekiem, któremu dane było przeczuwać przyszłość. O tym interesująco pisze jego córka Anna, odtwarzając duchowy portret ukochanego ojca. Zmobilizowano go do Armii Czerwonej. Przyszło mu służyć pod Połtawą. I wtedy Kozłowskiego oddelegowano do śpiewania w operze połtawskiej, gdzie była skrajnie biedna trupa z symbolicznymi honorariami. Zimą artyści na próbach nie zdejmowali futer — w teatrze panował chłód. Żywili się głównie chlebem z herbatą marchewkową. Do dyspozycji śpiewaka-żołnierza Kozłowskiego przydzielono konia, na którym jeździł wierzchem do teatru. Przywiązywał go w pobliżu, zaglądał do garderoby, potem wychodził na scenę i śpiewał w „Fauście”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Michał SŁABOSZPYCKI. Michał SŁABOSZPYCKI.

Ileż to razy odkrywa się na nowo: czy nie wszystko na świecie jest z czymś powiązane. Oto otrzymałem od Wołodymyra Pańczenki jego piękną książkę „Zegar słoneczny”, która zrodziła się z jego wędrówek po Ukrainie, i od razu przypomniał mi się taki epizod. Ja i Pańczenko mieliśmy wystąpienie w Instytucie Kształcenia Podyplomowego Nauczycieli w Białej Cerkwi. Kiedy wracaliśmy stamtąd do Kijowa, zaproponował: zajedźmy do wsi Marianiwka w rejonie wasylkowskim, gdzie jest muzeum Iwana Kozłowskiego, który urodził się w tej wsi. Gdy po raz pierwszy o tym usłyszałem, łatwo to zapamiętałem: „Marianiwka”, bo tak samo nazywa się moja rodzinna wieś na Czerkaszczyźnie (przy okazji, Marianiwek na całej Ukrainie jest chyba z tuzin). W drodze do Marianiwki z Wołodymyrem opowiadaliśmy sobie nawzajem, co kto wie o Kozłowskim. Ani on, ani ja nigdy nie widzieliśmy wybitnego śpiewaka z bliska. Tylko w telewizji, słyszeliśmy go w radiu i słuchaliśmy z płyt. Zapewne obaj odczuliśmy głęboki żal z tego powodu, że nie udało nam się choć raz porozmawiać z tym wielkim człowiekiem, otoczonym aureolą zagadek i legend. Wspomniawszy o muzeum śpiewaka, od razu przypomnieliśmy sobie także o szkole muzycznej, którą wybudował dla młodych rodaków za własne pieniądze. Temu, pamiętam, przedował pewien epizod. Opowiedział mi o nim docent Wydziału Dziennikarstwa stołecznego Uniwersytetu im. Szewczenki Wiktor Połkowenko. Wydaje się, że w gazecie „Izwiestija” ukazał się felieton o śpiewaku Teatru Bolszoj w Moskwie Iwanie Kozłowskim, który podczas koncertów domaga się wysokich honorariów. Nawiasem mówiąc, Kozłowski, obrażony na kierownictwo teatru za to, że nie stanęło w jego obronie w odpowiedzi na brutalny atak „Izwiestij”, na zawsze opuścił Teatr Bolszoj. A w tej samej gazecie później ukazał się list Kozłowskiego, który wyjaśniał: żąda za swoje występy poważnych (ale nie nie do pomyślenia, jak twierdził autor felietonu, jeden z szczególnie jadowitych radzieckich satyryków) honorariów, ponieważ zbiera pieniądze na to, by za nie zbudować szkołę muzyczną w swojej wsi. Dumny Kozłowski do teatru nie wrócił, mimo wszelkich namów. A był wtedy, jak piszą muzykolodzy, w rozkwicie swojego talentu. Prawie czterdzieści lat unikatowy tenor-altino występował przede wszystkim jako śpiewak kameralny. Nie schodził ze sceny aż do osiemdziesięciu siedmiu lat. A zaczął śpiewać w chórze klasztoru Michajłowskiego w Kijowie (tam zwrócił na niego uwagę Ołeksandr Koszyc) — w wieku siedmiu lat. Zatem osiem dziesięcioleci twórczej biografii. Sam opowiedział o niej ciekawie, „od środka”, w swojej książce „Muzyka — mój radość i ból”. W czasie swojego odejścia z Teatru Bolszoj Kozłowski był Artystą Ludowym ZSRR, laureatem dwóch Nagród Stalinowskich, posiadał cały zbiór orderów. Należał do tych nielicznych, których nazywano przedstawicielami establishmentu radzieckiego imperium. Gdzieś czytałem, że współczesny i rywal Kozłowskiego na scenie Teatru Bolszoj Siergiej Lemieszew (również tenor i również popularny mistrz wokalu) bardzo zazdrośnie odnosił się do niego i nie mógł spokojnie znosić sukcesów Kozłowskiego (to całkiem zrozumiałe, bo każde środowisko twórcze zawsze aż wibruje od nawet nieukrywanej konkurencji wszystkich ze wszystkimi; każdy walczy o miejsce pod słońcem sławy i dobrobytu). Co ciekawe, obaj mieli razem śpiewać w 1948 roku dla O. L. Knipper-Czechowej na jubileuszu teatru. Dobrze pamiętam, że gdy jechaliśmy do Marianiwki, przypominał mi się niepowtarzalny śpiew Iwana Kozłowskiego (muzykolodzy charakteryzowali ten głos jako o jasnosrebrzystej barwie). Często wracał mi w pamięci siwowłosy i wyprostowany Kozłowski na scenie, którego często widziałem w telewizji. Artysta odszedł przed dziesięcioma laty, ale miałem niezrozumiałe wrażenie jego fizycznej obecności. Najpewniej wynikało to z szczególnego nastroju duszy tego dnia, gdy nasz samochód lekko toczył się pustą drogą, z obu stron otoczoną topolami, które zdawały się stać na straży niebieskiej niebiańskiej ciszy, niewidocznie rozlewającej się z góry po świecie. Spokojny letni dzień powoli zmierzał na spotkanie z jesienią. Później ja i Pańczenko będziemy wspominać tę piękną historię jak naprawdę interesującą książkę, którą udało nam się nieoczekiwanie przeczytać. Nieoczekiwanie — bo decyzja, by zajrzeć do Marianiwki, zrodziła się u Wołodymyra spontanicznie. Jemu zawsze nie wystarcza „wędrówka pachnie” — on bezbłędnie wybiera takie, powiedzmy, wymodlone miejsca. (Bo przecież dlaczego właśnie tam miał się urodzić geniusz?!). I oto jesteśmy w Marianiwce. Zwyczajna, a zarazem niezwykła wiejska chata. Zwyczajna, bo obaj, nie wczoraj urodzeni wieśniacy, dobrze pamiętamy ten pół-staroświecki wiejski tryb życia, w którym mijało nasze dzieciństwo — dla nas była to rzeczywistość, a dla naszych dzieci — muzealna egzotyka. Cywilizacja zniszczyła tradycyjny sposób życia wsi. Bez śladu zniknęły setki jego tradycyjnych realiów. Wieś coraz bardziej nabiera cech urbanistycznych. A niezwykła ta chata tym, że urodził się tu Iwan Kozłowski. I tym, że jego ukochana córka Anna, która mieszka w Moskwie, wykupiła rodzinne gniazdo Kozłowskich od ludzi, którzy byli jego właścicielami po tym, jak wszyscy Kozłowscy je opuścili, a nikomu z mieszkańców Marianiwki nie przychodziło do głowy zorganizować tu muzeum wielkiego rodaka, dzięki któremu w Ukrainie w ogóle zna się właśnie tę Marianiwkę. Dopiero później, gdy Anna Iwanowna wykupiła chatę i ogłosiła ideę muzeum, chętnie ją poparto i pomagano w jej realizacji. Jak wiadomo, znacznie łatwiej stać się znanym czy sławnym, powiedzmy, w całym kraju, niż we własnej wsi lub miasteczku. Nie bez powodu mówi się, że nie ma proroka we własnej ojczyźnie. Aby wyraźnie zobaczyć wielkie, dobrze jest patrzeć na nie z poważnego dystansu. Opowiadają nam o małym chłopcu Iwanie Kozłowskim, który tu biegał boso razem ze swoimi rówieśnikami i bawił się z nimi w niewymyślne zabawy wiejskich dzieci. A my, trzymając w pamięci promienny obraz wielkiego mistrza, staramy się przekonać siebie, że on i ten wiejski maluch to jedna i ta sama osoba: zbyt wysoko, aż na nadniebne wyżyny wzbił się w sztuce syn ukraińskiego ludu prostego. Nikt go nie faworyzował, żadna potężna ręka nie podnosiła go na te wysokie szczyty, jakie osiągnął w swojej karierze artystycznej. Wszystko rozstrzygnął tylko jego unikatowy talent. W tej książce — „Muzyka — mój radość i ból” — pisze: „Człowiek przepływa ogromną przestrzeń. I nie ma dla niego żadnego wsparcia. Jest sam. A obok płynie inna łódź, a w niej ludzie, gotowi w każdej chwili przyjść z pomocą. Siły pływaków są jednakowe, a warunki, otoczenie? Mówiąc prościej, jednego ciągną »ku gwiazdom«, a drugiemu wyznaczają drogę »przez ciernie«, i to jeszcze jakie!” Jego nie ciągnięto „ku gwiazdom”. Wszystkim, co osiągnął, zawdzięcza tylko samemu sobie, swojemu talentowi. Kozłowski rzeczywiście sam stworzył siebie. Ponadto w jego biografii były okoliczności, które komplikowały jego życie i karierę zawodową. Jego brat Fiodor, który także miał talent wokalny, śpiewał w kapeli Ołeksandra Koszyca i, wyruszywszy z nią w tournée po świecie w czasie Ukraińskiej Republiki Ludowej, nie wrócił, wybierając na znak protestu przeciwko władzy bolszewickiej los emigranta. Dlatego Iwan Siemionowicz był „niewyjazdowy”. Nie udało mu się wystąpić na scenach europejskich stolic, nie spełniło się jego marzenie, by być w sławnym teatrze „La Scala”. Pozostawał gwiazdą „do użytku domowego”. O tym z goryczą pisze jego córka. Kozłowski trzymał to w tajemnicy, ale czy człowiek mógł wtedy cokolwiek ukryć przed radzieckimi służbami specjalnymi?! Trudno w to uwierzyć, ale fakt pozostaje faktem: przez całe swoje życie Iwan Kozłowski za granicą ani razu nie koncertował. Z oddali, jeśli zupełnie nie wnikasz w wydarzenia i szczegóły jego życia, wszystko wydaje się w nim idyllicznie bezchmurne i całkowicie pozbawione jakichkolwiek goryczy czy zgryzot. Wszystko — triumfy i triumfy, premiery i premiery, olśniewające wybuchy światła na rampie otwartej dla zachwyconych oczu i honoraria, honoraria. Tak, w jego życiu było to wszystko, ale — nie tylko to. I bynajmniej nie wszystko to — cała prawda jego życia. Było tam nie tylko to, co nieodzownie stanowi „koszty ogólne” istnienia każdej wybitnej i sławnej osoby. Ze wszystkich stron, jak motyle do światła, zlatywali się do niego wszelcy żebracy. Jedni błagali o pomoc w znalezieniu sprawiedliwości lub obrony, bo doznali w życiu krzywdy i niesprawiedliwości i wiedzieli, że człowiekowi o statusie Kozłowskiego osiągnąć to jest o wiele łatwiej niż im. I on ciągle się o kogoś troszczył. Czasami taka sytuacja dochodziła nawet do ab-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

czy w „Rigoletcie”, a późnym wieczorem zmęczony i niezbyt pewny siebie jeździec wracał do swojej jednostki. Sztuka wymagała ofiar i nie przynosiła niczego poza nadziejami na przyszłość. Ale do przyszłości było tak daleko. Żołnierz 22. brygady inżynieryjnej Iwan Kozłowski musiał śpiewać także na dworcach, w fabrykach, na robotniczych fakultetach, a nawet w kolonii dla bezdomnych, którą kierował Antoni Makarenko. Wspominając tamte, bezpowrotnie odległe lata, pisał we wspomnieniach o szczególnym charakterze swoich ówczesnych „dni i trudów”: „Przygotowując się do występów, przemyślałem i przegrywałem mizanscenę następnego spektaklu. Mieszkałem w pokoju nie sam i, rzecz jasna, wzbudzałem zdziwienie, a nawet strach, gdy nagle budzili się moi bliscy i widzieli, jak cicho mrucząc, krążę po pokoju…” I jeszcze bezcenne szczegóły z twórczej biografii tamtego wczesnego okresu: „Wiele problemów powstawało z kostiumami. Szyto je nawet z worków i z kościelnych ornatów”. I jeszcze raz o widowisku, jakie ukazywało się oczom połtawczyków, gdy Kozłowski wyruszał z jednostki do teatru na spektakl. Wysoki, chudy i na koniu. Jak Don Kichot na Rosynancie. „Oczywiście martwiła mnie ta partia, którą miałem wykonać, ale nie mniej martwiło mnie i to, jak będzie wyglądał mój koń, na którym przejadę przez Połtawę. Niech mi wybaczą to młodzieńcze pozowanie! Tym bardziej że mój pojawiający się na koniu uspokajał tych, którzy spieszyli do teatru: nie spóźnią się, bo Faust wciąż jeszcze jedzie ulicami miasta. Po całej miłej, pachnącej Połtawie słychać było tętent kopyt i stukot drewnianych sandałów, które wtedy noszono, a w tych pospiesznych i wesołych dźwiękach nie było ani odrobiny smutku — wyczuwał się w nich rytm oczekiwania, nadziei i radosnych przeczuć…” Przy każdej okazji przez dziesiątki lat powtarzał w wywiadach, w audycjach radiowych i telewizyjnych, że pamięta połtawskich widzów teatralnych i wspomina ich z drżeniem serca. „Im moje dziękczynne słowo. Przede wszystkim połtawskiemu widzowi i słuchaczowi. Już w latach 1919–1920 przychodziła mi do głowy myśl: jeśli będzie mi przeznaczone pracować w sztuce, przyjadę do Połtawy i pokłonię się choćby murom tych sal, w których brzmiały życzliwe oklaski, gdzie widziałem (i widzę do dziś) poważne, skupione twarze…” Wypadki z ówczesnej praktyki teatralnej mają szczególny koloryt. Oto jeden z nich. Zdarzało się, że na sali teatralnej siedzieli ludzie w szynelach i z karabinami. Pewnego razu jeden z czerwonoarmistów zamachnął się granatem, zamierzając rzucić go na scenę albo do orkiestronu. Orkiestry tam od razu zabrakło — wszyscy muzycy jakby wiatr zdmuchnął. Dobrze, że w ostatniej chwili żołnierz opamiętał się i schował granat. Trudno było występować przed takimi „widzami”. Nie napisał we wspomnieniach, czy wtedy, jadąc konno przez Połtawę i obawiając się spóźnienia na spektakl, przewidywał w wyobraźni odległą przyszłość i czy wyobrażał sobie siebie jako tego, kim się stał. Ani razu nie wspomniał, jak śmiałe były jego młodzieńcze marzenia. Bo od połtawskiego teatru z jego ubogim rekwizytorium i nieznośnym zimnem zimą do Teatru Bolszoj było niewyobrażalnie daleko. Mogło się zdarzyć, że nawet całe jego życie nie wystarczyłoby, by ją pokonać. Jakaś niepojęta siła prowadziła go przez życie i pomagała pokonywać wszystkie przeszkody. Ktokolwiek by nie wspominał któryś okres swojego życia — wszędzie u niego muzyka odgrywa główne role, feeria dźwięków. Lew Tołstoj twierdził, że pamięta siebie jeszcze w łonie matki, przed narodzinami. Kozłowski pisze: „Michaił Iwanowicz Glinka, który stworzył w kulturze duchowej nieśmiertelną wielkość, na pytanie — z jakiego okresu siebie pamięta, odpowiedział: od tej chwili, gdy wszyscy poszli do świątyni, a jego zostawiono w wózku, i nagle usłyszał uderzenie dzwonu. To wstrząsnęło jego duszą… Jako chłopiec po raz pierwszy usłyszałem organy w półoświetlonym pustym kościele. Organista ćwiczył, w świątyni — nikogo, słabo oświetlone organy…” Takie obrazy i takie dźwięki są na wszystkich drogach jego niespokojnej pamięci. Bo to właśnie niepokój i szlachetne zakłopotanie, według słów córki, najczęściej gościły w jego duszy. Szczególnie wtedy, gdy oglądał się na dawno minione dni i, obdarzony talentem samoobserwacji i samoanalizy, rozważał swoje życie, starając się określić, co w nim ukształtowało się prawidłowo, a co jest kapryśną grą przypadku. A przed nim ożywają także twarze wszystkich tych ludzi, którzy otaczali go w dzieciństwie, młodości i dojrzewaniu i pomagali mu stać się sobą. Ich nauka i wsparcie to konkretne sceny w jego pamięci, rozgałęziające się jak ogromne korzenie drzewa życia, przez przestrzeń i czas. Pamiętliwy i wdzięczny Kozłowski daje tym cenną lekcję etyczną wszystkim tym jednostkom, które, osiągnąwszy w życiu sukcesy, uparcie powtarzają: rzekomo, wszystkiego temu zawdzięczam tylko sobie, bo wszyscy chcieli mnie utopić, a ja (zobaczcie, jaki jestem stylowy, odważny i wytrwały!), mimo nikczemności, wypłynąłem i ofiarowałem ludzkości takie osiągnięcia. Wiadomo, że mądrość człowieka nie dodaje mu radości i szczęścia, lecz pomnaża gorycz, bo pozbawia naiwnej iluzji, że wszystko na tym świecie zmierza ku lepszemu, jak pouczał nieuleczalny optymista Pangloss. Kozłowski smuci się jedynie wyraźnie odczuwając upływ czasu i swoje powolne umieranie („Patrzę na siebie i pytam, czy to ja, czy nie ja? Takie siwe włosy, sądzę, może to peruka ze »Śnieguroczki«, a ja — car Berendej?..”). Oto pod koniec marca 1980 roku składają mu życzenia z okazji osiemdziesiątej rocznicy urodzin. A on, jak napisał we wspomnieniach, stojąc na wielkiej scenie, znów raz po raz! — przypomniał sobie swoją małą ojczyznę. Tam w jego wyobrażeniu — „poetyccy ludzie”. „Gogol powiedział, że »pieśń narodu — to jego historia«. I pamiętam »żywą historię«, przypominam sobie, jak ludzie śpiewali w radości i smutku. A przede wszystkim — jak czuli zapach ziemi. To szczególny temat. Dowżenko dotknął go w kinie i dał impuls głębokim myślom, obrazowości, gdy człowiek zaczyna rozmawiać z koniem, ponieważ nikt wokół już go nie rozumie…” Obrazy z pamięci przypominają płótna impresjonistów. Jasne skojarzenia przenoszą Kozłowskiego w różne czasy i w różne ludzkie środowiska. Oto w nostalgicznej mgle przepływa wśród pól i zagajników rodzinna Marianówka ze wszystkimi radościami wiejskiego dzieciństwa: „…stoję nad wielkim stawem. Kiedyś zazdrościliśmy mu, że jest taki wielki, a przy naszym podwórku — mały stawik, ale i tam wszystko było żywe. Stoisz na brzegu i widzisz życie pod wodą: małe, błyszczące rybki, żabki, których się bałyśmy… Co o tym opowiadać? Wydaje mi się, że coś takiego było w dzieciństwie u każdego. Tylko szkoda, że dzisiejsze pokolenie jest oderwane od przyrody, która sama w sobie daje nam radość, nadzieję i spokój. Przypominam sobie wrażenie, jakie wywarła na mnie powieść o młodym Werterze, gdzie on padł na trawę i zapłakał od zapachu trawy, od szczęścia, że może patrzeć w niebo, na wieczny i niepojęty żywioł obłoków…” Jego dzieciństwo — jak dzieciństwo wszystkich wiejskich maluchów. Ale spośród nich wyróżniał się tym, że był zaczarowany muzyką i śpiewem. Jako uczeń nie tylko śpiewał w chórze, lecz także — rzecz w szkole niespotykana — prowadził zajęcia z jedną grupą chóru, składającą się z jego rówieśników. A było jeszcze najważniejsze, mistyczno-niepojęte, o czym się mówi: jego Bóg ucałował go w czoło; dał mu boski dar. Radzieccy biografowie wstydliwie przemilczali wiele faktów z życia Kozłowskiego. Powiedzmy, to, że jego matka, wyjątkowo pobożna kobieta, marzyła, by syn został kapłanem. Dlatego oddano go na naukę do szkoły przy Soborze Michajłowskim Złotoverhym w Kijowie. Chłopiec śpiewał w chórze mniszym Soboru Sofijskiego. Tam dostrzegł go Ołeksandr Koszyc, który przepowiedział chłopcu wielką przyszłość. Nawiasem mówiąc, ten chór słuchał car Mikołaj II podczas przyjazdu do Kijowa w 1908 roku (Kozłowski miał wtedy osiem lat), a także dziesięć lat później Symon Petlura. Z Kijowa, już jako student Instytutu Muzyczno-Dramatycznego im. Mykoły Łysenki, został zabrany do wojska i znalazł się w Połtawie, gdzie w takich specyficznych okolicznościach rozpoczęła się kariera śpiewaka operowego Kozłowskiego. Po demobilizacji wywiózł z Połtawy aktorkę tamtejszego zespołu muzyczno-dramatycznego Ołeksandrę Hercik, która została jego żoną. Najwyraźniej to jej przypada ważna rola w samym procesie jego twórczego kształtowania. Była jego nauczycielką w opanowywaniu sekretów sztuki, od której tak wiele zależy w zawodowym szkoleniu. Pojawia się na scenie Opery Charkowskiej, gdzie zwraca na siebie uwagę w „Natalce Połtawce”, dalej — Swerdłowsk, gdzie po roli Jurodiwego w „Borysie Godunowie” Ukrainiec staje się czołowym solistą. Więc nic dziwnego, że zauważono go z Moskwy i znalazł się na scenie Teatru Bolszoj. Imperialne centrum wabiło z całego Związku talenty i intelekty, zapewniając im nieporównanie szersze możliwości samorealizacji. Kozłowski po prostu nie mógł nie skorzystać z takiej możliwości — wszystko doskonale rozumiał i widział siebie wyłącznie na głównej scenie operowej ZSRR. Zachowała się ciekawa i ważna szczegół. Wielki śpiewak i emigrant Fiodor Szaliapin, który bardzo niechętnie uznawał śpiewaków (a tym bardziej z ZSRR), opowiadał, że usłyszał przez moskiewskie radio tego, kto go zachwycił: „Słuchałem tenora. Kozłow czy Kozłowski, nie zapamiętałem nazwiska. Ale muszę wam powiedzieć: umie śpiewać!” Dzisiejszym czytelnikom trudno sobie wyobrazić całą nierealność w tamtych odległych czasach takiej historii, której bohaterami są najwyżsi dostojnicy komunistycznego imperium. Iwan Kozłowski ogłosił we władczych gabinetach swoje wymarzone marzenie: chce na własny koszt zbudować w rodzinnej Marjanówce szkołę muzyczną. Aby uczyły się w niej utalentowane dzieci nie tylko z pobliskich, ale nawet z odleglejszych wsi. Madame Jekaterina Furcewa, która była wówczas nie tylko ministrem kultury ZSRR, ale też członkiem Biura Politycznego KC KPZR, popularnie tłumaczyła upartemu i dziwnemu Kozłowskiemu: u nas nie przyjmuje się, by osoba prywatna za własne pieniądze budowała, powiedzmy, szkołę muzyczną czy niemuzyczną. To w społeczeństwie socjalistycznym sprawa państwowa. „Niech więc taką szkołę w Marjanówce zbuduje państwo”, — mówił jej Kozłowski. Furcewa wyjaśniała: państwo nie może budować w każdej wsi i w każdym kołchozie szkół muzycznych — nie jest aż tak bogate, by mogło sobie na to pozwolić. Wytrwały Kozłowski znów powtarzał swoje: pozwólcie mi, za moje własne pieniądze, zbudować we wsi Marjanówka w rejonie wasylkowskim obwodu kijowskiego szkołę muzyczną; zbierałem pieniądze właśnie na to przez dziesięciolecia! Furcewa upierała się: nie pozwolę, bo u nas tak się nie przyjmuje. Wytrwały Kozłowski prosił: pozwólcie mi to zrobić jako wyjątek od reguły. Przecież to sprawa bogobojna. Najwyżsi dostojnicy dobrze wiedzieli: Kozłowski to człowiek głęboko wierzący. Ale, nie mogąc nic z tym zrobić, godzili się z tą, jak uważali, fanaberią. Talent. A innego w zanadrzu nie mają. Ponadto gdzieś tam „na górze” bardzo mu sprzyjano. Zdaje się, że nawet „sam” chodzi do teatru ze względu na Kozłowskiego. W końcu stało się rzecz niebywała i, jak uważali wszyscy znajomi Kozłowskiego, z którymi dzielił się swoim pomysłem, niemożliwa: wydano specjalne zarządzenie z KC partii, a bank w Kijowie został zmuszony przyjąć od niego dwie teczki pieniędzy, otwierając specjalny rachunek na budowę szkoły muzycznej w Marjanówce. I ona tam wreszcie powstała. Ku głębokiemu zdziwieniu i ogromnemu zachwytowi nie tylko rodaków. Bo to wydarzenie naprawdę bezprecedensowe! Była jeszcze jedna niesamowita w tamtych czasach — i właściwie sensacyjna byłaby także dla naszych dni — wiadomość: u uczniów Marjanówki pojawiła się dziecięca orkiestra symfoniczna. Również za sprawą rodaka-mecenasa. Wszystkie instrumenty i nuty, organizacja procesu nauczania stały się troską Kozłowskiego. Młodzi artyści z Marjanówki występowali na scenach Kijowa i Moskwy. Oczywiście o to zadbał Iwan Kozłowski. Nierzadko sam finansował podróże swoich młodych rodaków. Dzięki artyście w Marjanówce pojawił się jeszcze jeden cud. Zamierzył stworzyć we wsi oryginalny park. Jego ideę zrealizowali znani architekci krajobrazu. Krzyż w cierniowym wieńcu — oto jego kompozycja i koncepcja. Spotkacie tu i piramidalne dęby, i platany, i lipy, i tuje, i krzewy pigwowca, i jeszcze wiele różnych roślin. Pomocnikami i „asystentami” Kozłowskiego w realizacji tej idei byli jego dobrzy przyjaciele Ołeksandr Dowżenko, Pawło Tyczyna, Maksym Rylski, Ołeś Honczar, Andrij Małyszko, którzy zawsze wspierali artystę. Kontakty z nimi nie ograniczały się tylko do ich uwielbienia dla wybitnego śpiewaka. To była, można by powiedzieć, ulica o ruchu dwukierunkowym. Kozłowski niezmiennie propagował ich twórczość, często się na nią powoływał. Co więcej, nazywano go słusznie pełnomocnikiem ukraińskiej kultury w Moskwie. W jego repertuarze, oprócz światowej klasyki, znalazły się także ukraińskie arcydzieła (Mykoła Łysenko, Hulak-Artemowski), nagrał kilka płyt z ukraińskimi pieśniami ludowymi i kolędami, szereg pieśni do słów Tarasa Szewczenki. Bardzo wymowny fakt: moskiewscy biografowie artysty i muzykolodzy, przedstawiając go jako śpiewaka rosyjskiego i ukraińskiego, „zapominają” wspomnieć w swoich dziełach choćby o najważniejszym z jego bogatego repertuaru ukraińskiego. Przeznaczona mu była samotna starość. I choć, jak pisała Biela Rudenko, „starzał się pięknie”, choć, według wspomnień współczesnych, pozostawał równie elegancki jak za młodu i hojnie rozsiewał komplementy na wszystkie strony dla kobiet, to wewnętrznie był to niezwykle wrażliwy mężczyzna, który łatwo popadał w hipochondrię. Przeszedł przez dwa rozwody (po raz pierwszy on opuścił żonę, po raz drugi — żona jego), próbował ożenić się po raz trzeci (z Julią Paszkowską, która później została żoną Tarapunki), ale spotkała go odmowa. Nie koncertował już i być może myślał o bliskim końcu swojego ziemskiego istnienia. Aktywnie żyjąc na tym świecie, donośnie rozbrzmiewając w nim swoim niepowtarzalnym srebrzystym głosem i złotym talentem, Kozłowski jednocześnie — i to tak trudno nam pojąć! — jednocześnie pozostawał człowiekiem nie z tego świata. Dwukrotnie zapisał, gdzie ma zostać pochowany. Po raz pierwszy — na terenie klasztoru (według słów córki, nieraz mówił także o zamiarze zakończenia swoich ziemskich dni w klasztorze). Po raz drugi zapisał, by jego grób znajdował się w rodzinnej Marjanówce. Nie wiem, dlaczego testament Iwana Kozłowskiego nie został wykonany. Pochowano go na cmentarzu Nowodziewiczym w Moskwie. Śpiewak zmarł 21 grudnia 1993 roku. Miał wtedy niespełna 94 lata. …Błądziliśmy z Wołodymyrem Panczenką po zaniedbanym marjanóweckim parku. On jakby symbolizował i uosabiał naszą ogólną humanitarną katastrofę. Rozmawialiśmy o fenomenie Kozłowskiego. O tym, jak z latami przycicha głośna sława wielkich ludzi. O brutalnym naporze niepamięci. I o tym, że naprawdę pasjonującej książki biograficznej — na poziomie jego spowiedzi „Muzyka — radość i ból mój” — do dziś nie napisano. A nad nami zielonoszumnie odzywały się drzewa, kwitły ciche niebiosa, i zrobiło nam się tak smutno z tego powodu, że my, będąc współczesnymi Iwana Kozłowskiego, ani razu się z nim nie spotkaliśmy. Widzieliśmy go tylko z ekranu telewizora. Tutaj, w Marjanówce, szukaliśmy jego bosych śladów — i nie znajdowaliśmy. Czy nam po prostu nie poszczęściło, czy zasypały je bezradnie wiatry czasu… Wspominam ten dzień także z uczuciem wdzięczności wobec mojego przyjaciela Wołodymyra Panczenki za to, że zainicjował tę podróż do Marjanówki, gdzie próbowaliśmy wkroczyć w zagubione ślady Iwana Kozłowskiego.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

fariu (choreografia D. Klawina, wykonawcy — studenci I—IV roku specjalizacji “klasyczna choreografia”. Soliści: Jan Małaki, Mychajło Mordasow oraz Mykoła Warwaluk. Praca zasłużonego artysty Ukrainy Dmytra Klawina. Repetytor Nadia Jatczenko). Ponad dwie godziny trwał świąteczny gala-koncert złożony z numerów klasycznej, ludowo-scenicznej oraz współczesnej choreografii. Wśród zaprezentowanych utworów: wariacje ze światowej sławy baletów “Jezioro łabędzie” oraz “Dziadek do orzechów” P. Czajkowskiego, “Arlekinada” R. Drigo, próby. Reżyser-inscenizator – Ihor Matijiw. Po tym wyjdzie spektakl “DreamWorks, albo Fabryka snów”, który tworzy bardzo ciekawy reżyser Dawyd Petrosjan. Nawiasem mówiąc, już drugi sezon teatralny przeważająca większość naszych premier jest w języku ukraińskim. W tłumaczeniu na język ukraiński Maksym Hołenko wystawi “Mieszkanie Zojki” Mychajła Bułhakowa, a Stas Żyrkow — “Rewizora” Mykoły Hohola. Potem mamy zrobić spektakl według sztuki Michaela Gene’a Sullivana na podstawie powieści Orwella “1984”. A we wrześniu Iwan Urywśkyj będzie pracował nad “Kamiennym gospodarzem” Łesi Ukrainki”, — opowiedział Witalij Małachow. A my postanowiliśmy porozmawiać z twórcami nowego spektaklu “Za dwoma zającami”. Oksana Prybisz, autorka: “Jak wiadomo, początkowo sztukę napisał Iwan Neczuj-Łewycki, potem przerobił ją Mychajło Starycki, a w latach 20. ubiegłego wieku — Wasyl Wasylko. To już tradycja: adaptować spektakl do czasów, w których jest grany. Tak samo zrobiliśmy i my, ponieważ chcieliśmy opowiedzieć współczesną historię. Gdybyśmy całkowicie

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Święto baletu

Historia KMAT imienia Serża Lifara bierze swój początek z organizacji społecznej Ukraińska Akademia Tańca, która została stworzona w styczniu 1994 roku z inicjatywy J. O. Staniszewskiego oraz A. H. Liahuszczenki przy Narodowej Operze Ukrainy na fali powrotu do Ukrainy postaci jej sławnego syna — Serża Lifara. Dzisiaj ta placówka edukacyjna pracuje w statusie Kolegium Sztuki Choreograficznej „Kijowska Miejska Akademia Tańca imienia Serża Lifara”. Przed świątecznym koncertem widzowie mieli okazję zapoznać się z wystawą „15 lat. Kijowska Miejska Akademia Tańca”. Wśród zaprezentowanych eksponatów — publikacje w gazetach „Słowo Proświty”, „Oswita”, „Chreszczatyk”, „Kultura i żyttia”, „Deń”, poświęcone Akademii. Afisze i fotografie z różnych lat, które są swoistą kroniką zespołu. Obok — odezwa: „Drodzy przyjaciele! W Kijowie wreszcie pojawiła się ulica Serża Lifara. 71 głosów „za”. Kijowska Rada Miejska 17 listopada 2018 roku poparła przemianowanie ulicy Ołeksandra Saburowa w rejonie desniańskim na ulicę Serża Lifara. Z powrotem, drogi maestro. Dziękujemy wszystkim, którzy odpowiedzieli na naszą prośbę o wzięcie udziału w dyskusji publicznej i zagłosowali „za”. Przyjaznemu zespołowi, pracownikom, uczniom i studentom akademii tańca, rodzicom studentów oraz wszystkim nieobojętnym. Razem jesteśmy siłą! Z poważaniem, Kijowska Miejska Akademia Tańca im. Serża Lifara”. Rozpoczęło się „Noworoczne święto baletu” od premiery — kompozycji „Dwa fauny” K. Debussy’ego, poświęconej urodzonym w Kijowie geniuszom światowego baletu Wacławowi Niżyńskiemu i Serżowi Lifarowi. „Don Kichot” L. Minkusa, „Satanilla” i „Esmeralda” C. Pugniego, „Gajane” A. Chaczaturiana, „Córka źle strzeżona” P. Hertela, „Kantata 51” J. S. Bacha; perły ukraińskiej kultury — „Wiosenny kozaczek” (muzyka I. Iwaszczenki w redakcji muzycznej Je. Dosenki), „Pasterze” (muzyka ludowa w opracowaniu S. Halperina), „Wołyńska topotucha” (muzyka ludowa); dziedzictwo kulturowe innych narodów — „Taniec ormiański” A. Babadżanjana, „Suita polska” Z. Namysłowskiego i T. Maksimowicza, „Wiejski Don Juan” J. Zaryckiego; współczesne motywy — „Do gwiazd”, „Wbrew wszystkiemu” i in. Wdzięczni widzowie długo oklaskiwali studentów i uczniów Akademii Sofiję Uljanec, Artema Kołbasynskiego, Dmytra Borodaja, Illę Temczenkę, Katerynę Łatuszko, Ołeha Podolnego oraz wielu innych, a także ich wykładowców — zasłużonych artystów Ukrainy Władysława Sołdatenkę, Ołeksandra Nesterowa, laureatów międzynarodowych konkursów Wadima Sabodasza, Natalię Chomenko, zasłużonego pracownika kultury Ukrainy Łarysę Hełun i in. A zakończyło się „Noworoczne święto baletu” jeszcze jedną premierą — kompozycją „Czerwona kalina” do muzyki I. Iwaszczenki w redakcji muzycznej Je. Dosenki, którą poświęcono stuleciu Zjednoczenia ukraińskich ziem. Autor zdjęć Ira Marconi. „Gdybyśmy zostawili wszystkie teksty, wszystkie dialogi Mychajła Staryckiego, to dzisiaj wydawałoby się to nieco dziwne. Zachowaliśmy wszystkie sceny, po prostu bohaterowie mówią nieco o czymś innym i innymi słowami”. Ihor Matijiw, reżyser-inscenizator: „Myślę, że ten utwór przez wiele lat nie traci swojej popularności dzięki nieśmiertelnym wizerunkom Hołochwastego i Proni. Długo myśleliśmy, czy przepisywać sztukę, czy zostawić pierwotny materiał. W końcu zdecydowaliśmy się uczynić postacie takimi, jakimi byłyby w XXI wieku. Tak jak ponad sto lat temu aktualnym pozostaje temat „fake’u”, kiedy w rzeczywistości człowiek nie jest tym, za kogo się podaje. Dzisiaj pojawiły się Internet i sieci społecznościowe, i ten problem stał się jeszcze bardziej aktualny. Często nie lubimy swojego, a kłaniamy się cudzemu. Aktywnie patrzymy na Zachód. Podmieniamy jakieś swoje rzeczy zachodnimi. Obecnie jest to bardzo modne. W ogóle będzie to spektakl o modzie — modnymi chcą być wszyscy jego bohaterowie”. Stronę przygotował Eduard Owczarenko. Narodowa Opera Ukrainy im. Tarasa Szewczenki, Kijowska Miejska Administracja Państwowa, Departament Kultury KMAP, Kijowska Miejska Akademia Tańca im. Serża Lifara zaprosiły kijowian i gości stolicy na „Noworoczne święto baletu”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Klasyka na Podole

Na Nowej Scenie Kijowskiego Akademickiego Teatru Dramatycznego na Podole odbyła się premiera spektaklu „Czy ryczą woły, gdy żłoby pełne”. Reżyserem-inscenizatorem jest laureat Nagrody im. Tarasa Szewczenki, ludowy artysta Ukrainy Witalij Małachow. A zatem głos dla Witalija Juchymowycza. kina. Kostiumy staraliśmy się robić współczesnymi, aby tworzyły obrazy. Zawsze dążyliśmy do bycia teatrem muzyczno-dramatycznym, ponieważ ukraiński teatr narodził się jako muzyczno-dramatyczny. Przez wszystkie lata istnienia teatru na Podole mieliśmy ciągoty do muzyki. Jednak wcześniej nie było tylu śpiewających artystów. A teraz nasza młodzież nie tylko dobrze śpiewa, ale niemal każdy artysta pracuje w jakimś zespole muzycznym. Oni czują współczesne rytmy i współczesną muzykę. Teksty wszystkich piosenek napisał Witalij Żeżera, a muzykę — sami wykonawcy. To współczesna muzyka podwórkowa. Czepkę w różnych składach grają aktorzy Roman Chałaimow i Wałentyn Bojko. Są bardzo różni. Wałentyn jest bardziej romantyczny, poetycki, delikatny. A Roman jest bardziej surowy i charyzmatyczny. Obaj dobrze grają na gitarze i śpiewają. Pojawiło się u nas dwoje nowych aktorów — Iwan Zawhorodnij, który gra Matnię, i Stanisław Melnyk, który gra nadzorcę. To dobrzy śpiewacy i myślę, że czeka ich wielka przyszłość. A Iwan Zawhorodnij już niedługo zagra Hołochwastego w naszym nowym spektaklu. Ciekawe kreacje Łuszni stworzyli Kostiantyn Temlak i Jurij Fyłypenko. Mają skłonności zarówno do gatunku dramatycznego (grają w spektaklu „Matka” według Karela Čapka), jak i do komedii. Nasze aktorki Anna Tambowa, Ołeksandra Paszkowa, Kateryna Szenfeld i Wałentyna Serhiejewa również mają dobre warunki wokalne. Mają osobne numery muzyczne w spektaklu „Show o Show”, w nowym spektaklu też śpiewają. A ze „starej” gwardii w spektaklu pracują Tamara Płaszczenko i sam autor — Witalij Żeżera, który gra dziadka Ułasa. Witalij bardzo uważnie podchodzi do swojej roli, za każdym razem wymyśla coś nowego. Pochodzi z Połtawszczyzny, z traktu romodańskiego. Pilnuje, aby język nie był zbyt czysty, a taki, jak u bohaterów Panasa Myrnego. Czepka ciągle odkłada ten czas, kiedy „stanie się lepszym”. Mówi: „ja teraz trochę ukradnę, trochę potnę, a potem stanę się lepszym”. Ale to „potem” wciąga. Nie ma brudnopisu życia. Jeśli chcesz być dobrym, to dobrym trzeba stawać się teraz. Właśnie o tym jest nasz spektakl. Nie uważam na dziś pracy za zakończoną. Trzeba jeszcze popracować nad dramatycznym wątkiem, nad rolami. Ponieważ historia z więzieniem nakłada drugi plan, trzeba go oszlifować. Mamy wiele planów twórczych. Andrij Kurkow napisał powieść „Szare pszczoły” o „szarej strefie” między „DNR”, „LNR” a Ukrainą. Na wielu konkursach literackich ten utwór zdobył pierwsze miejsca. Autor sam dokonał inscenizacji. Będę robił spektakl. Główną rolę zagra ludowy artysta Ukrainy Bohdan Beniuk. Oksana Prybisz napisała sztukę „Za dwoma zającami” na motywach utworu pod tym samym tytułem autorstwa Mychajła Staryckiego i Iwana Neczuja-Łewyckiego. Już trwają

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

okienko i poszedł po pudełko, bo przecież jechać było dość daleko i delikatny wyrób mógł się uszkodzić. Po powrocie Henka zastygł z zaskoczenia. Zamiast jednej, na parapecie leżały dwie. A nowa — błękitna, ze złotymi promyczkami — mrugnęła przyjaźnie. W tej chwili ktoś zapukał do okna. — O rety! — tylko tyle zdołał wykrztusić chłopak, widząc... kędzierzawe aniołeczko. — Cześć! — powiedziało Aniołeczko i zapytało: — Nie znajdowałeś mojej gwiazdki? — E-e-e... to nie ona? — Gena wskazał palcem na błyszczące znalezisko. — Tak — ucieszyło się Aniołeczko — ona. Oddasz mi ją? — Nie chciałbym — szczerze przyznał chłopak. — Jest dokładnie taka, jakiej potrzebuję. — No to zostaw ją sobie — zaproponowało dobre stworzonko. — A mi oddaj swoją. — Ale ona przecież... jest zwyczajna — ostrzegł Gena. — Za to nigdy się nie stłucze. Dokonawszy wymiany, po przyjacielsku się pożegnali. I zadowolone Aniołeczko wreszcie wróciło do nieba. Zosiu! Wychodź! Zosiu-u! Zosia podbiegła do okna. Tam, przy wejściu do klatki, przytupywał Henka z długą tyczką w rękach. Na wierzchołku tyczki błyskała różnokolorowymi światełkami błękitna gwiazdka. Zosia odczekała chwilę, otworzyła lufcik i zapytała: — Gdzieś ty się podziewał? — Nie obrażaj się — żałośnie skrzywił się Henka. — Jeździliśmy do chorej babci. Bo we wsi, gdzie mieszka, nie ma lekarzy. Z mamą zabraliśmy ją do siebie. Cały czas próbowałem zadzwonić, ale nie było zasięgu... Ale gwiazdę mamy. I przepiękną! To idziemy kolędować?.. Późnym wieczorem, kiedy na niebie pojawiła się wielka jasna gwiazda i Zosia się nią zachwycała, Gena odważył się ją pocałować. Prawdziwie. I nosy wcale im w tym nie przeszkadzały. która zaczyna się dobrze znanymi słowami: “Kolęd-kolęd-kolędnica, dobra z miodem palianica...” Oprócz samego obrzędu kolędy jako takiej, obecny jest w niej jedynie motyw konsumpcyjny, a nie motyw czy to życzenia gospodarzom szczęścia, zdrowia i dostatku, czy to wiary w Boga, wiary w przyszłość. Może więc jest sens w rodzinach i w młodszych klasach zapoznawać uczniów ze zwyczajami naszego narodu, z ich dawnym pochodzeniem. Kolęda Oj, Boże narodzenie, Boża siła, Zrodziła Jezusa Chrystusa Panna Maria, Zrodził się Jezus Chrystus z Panny Marii, I nikt nie zdołał poznać Bożej siły. Poznały trzy anioły z nieba lecąc, w ciemną noc Przy jasnej świecy Chrystusa oglądając. A wy, ludzie-chrześcijanie, wierzcie w Boga I uderzcie czołem bitym temu tronowi. A ten tron służy wszystkim na oczyszczenie, Bogu-ojcu Jezusowi Chrystusowi na przychylność.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Pod gwiazdą betlejemską

Elina ZARŻYCKA, Dniepr — A-a-a! — płakało kręcone Aniołeczek. Rzecz w tym, że przed Bożym Narodzeniem na niebie odbywały się wielkie porządki: prano chmury, czyszczono Księżyc, kąpano gwiazdy. Ale Aniołeczek przesadził — od lodowatej wody jednej z młodych gwiazdek odłamał się promyk. Przestraszony Aniołeczek popłakał, a potem postanowił jakoś przymocować ten mały odłamek na miejsce. Od dorosłych słyszał, że na Ziemi jest taka ciecz, która ma dziwne właściwości — skleja wszystko, co rozbite i połamane, nawet serca. Pomyślało biedactwo i postanowiło: — Trzeba lecieć! Więc machnęło skrzydełkami i skierowało się ku dalekiej błękitnej kuli. — A-a-a! — chlipała Zosia. Co prawda, płakała potajemnie, żeby mama nie zobaczyła i nie domyśliła się, jak Zosi źle. Dlatego że kiedy Zosi źle, mama cierpi, wzdycha, krząta się... A jaki w tym sens? W niczym nie pomoże, a nastrój przed Bożym Narodzeniem zepsuje. Zosia cierpiała przez Gienkę. No, pomyślcie sami: spotykać się całe dwa miesiące, bo miłość u niego, widzisz. I nawet całować się już, chociaż tylko w policzek. W usta Zosi całować się póki co nie przyszło, dlatego albo się wykręcała, albo wymyślała jakieś ważne powody. Sama zaś wytrwale szukała odpowiedzi na ważne pytanie: jak prawidłowo się całować? Nos przecież przeszkadza! A do tego jeszcze okulary Gienki ją niepokoiły. A z nimi co? Zdejmować wcześniej czy zostawić? Nie u mamy przecież pytać. Zrozumiałe, że mama instrukcji, jak się całować, swojej 14-letniej córce nie będzie dawać. A przecież wszystko było normalnie! I Nowy Rok powitali, i na lodowisko chodzili... Umówili się w Wigilię z szopką chodzić. Gienka obiecał skonstruować dla Zosi taką gwiazdę, żeby błyskała różnymi kolorami. I razem z przyjaciółmi będą śpiewać pod oknami sąsiadów. A co? W ich mikro- Petro SZKRABIUK Gwiazda Betlejemska (Na motyw niemieckiej kolędy O TANNENBAUM) W Betlejem w noc właśnie Iskrzy Gwiazda cudowna. To Sam Pan zstąpił do nas, By każdy grzeszną duszę zbawił. Ukłon Tobie w Bożonarodzeniowy czas, Dziecino niebiańska! Ukłon Tobie! Gwiazda — Twój strażnik, Dziecino mała. Bo Ty — Pan, Zbawiciel nasz, Pijemy z Twoich duchowych czar, Ukłon Tobie, Jezu nasz! Raduje się cała ziemia. I dzwonów płynie głos dźwięczny, W sercach i w świecie zmiana. Ta radość na wszystkie wieki... Mali radują się pasterze, Święci, aniołowie i gwiazdy, Raduje się Ukraina. I szepczą modlitwy usta, Kolęd śpiew rozbrzmiewa... Jedne czyny i wysokość, Szczęśliwa Matka Przenajświętsza. Gwiazda Betlejemska przez lata I nasz kraj opromienia... -dzielnicy jest dużo podwórek, gdzie swoje talenty pokazać można. Tylko przepadł Gienka. Już cztery dni nie pojawia się. I telefon jego komórkowy nie odpowiada. A wypytywać znajomych albo szukać zaginionego chłopaka Zosi duma nie pozwala. Nagle on ją odkochał, a teraz się ukrywa? Chodzić też nie chciało się — jeszcze spotkasz paplę Wirkę albo zazdrosną Olkę. Wirka przyczepi się: co i jak, a Olka będzie złośliwie triumfować... Pozostawało siedzieć przy okienku i na niebo się gapić. Ciekawe, gdzie podziała się jej ulubiona gwiazdeczka? Taka błękitna, ze złotymi promykami? Ona zawsze dodawała otuchy Zosi, mrugała przyjaźnie. A teraz nie widać jej. Za chmurą chowa się czy co? Tak nie ma na niebie żadnych chmur. O ile gwiazd! I księżyc jasny... Gienia denerwował się. Ot, przeklęta komórka! Nie działa! I nie rozładowana, z pieniędzmi na koncie, a jak zaczynasz dzwonić, mówi: “Brak połączenia! Brak połączenia!” Gienka aż szaleć zaczął od tych słów. On przecież obiecywał Zosi... Wiele obiecywał... Ale kto wiedział, że babcia zachoruje? A wieś, gdzie babcia mieszka, mała, tam ani punktu felczerskiego, ani lekarza, ani apteki nie ma. Tylko jeden telefon stacjonarny, i ten u dalekiej sąsiadki. Ot jak ona zadzwoniła, oni z mamą i pojechali... Teraz babci stało się lżej. Oni już umówili się, że jutro zabiorą ją do siebie. Ale do jutra aż 18 godzin! A przeklęte połączenie nie naprawia się... Jeśli on tak denerwuje się, to co tam z Zosią dzieje się? Pewnie obraziła się, “nakręciła” się, jak to dziewczyny potrafią, i teraz nawet rozmawiać z nim nie będzie. I jeszcze gwiazda... Kiedy on obiecywał ją skonstruować, nie myślał, że to tak skomplikowane. I jak zrobić, żeby ona zapalała się? — Zosiu, u nas chleba nie ma. Skocz do sklepu, proszę! — poprosiła mama. — Idę już! — Zosia zamknęła drzwi, wyszła na ulicę i... zderzyła się z zapłakanym chłopcem w białej koszulce. W koszulce! W taki mróz! — Ty kto? — zatrzymała się dziewczyna. — Anioł, — chlipiąc nosem, odpowiedział maluch. — Słuchaj, a czy nie masz takiej cieczy, co wszystko skleja? Nawet rozbite serca. Mi bardzo potrzeba! Zosia przetarła oczy. Potem — uszczypnęła się za ucho. Stało się boleśnie. Więc ona nie śpi! Zapytała ponownie: — Kto? Anioł? — Tak, — skinął głową chłopiec. — A co cię dziwi? — Po co ci klej? — O, tak, przypomniałem sobie! Właśnie klej! Masz klej? — Mam, — rzuciła Zosia. — Nieś! I szybciej! — rozkazał maluch. Zdziwiona Zosia nie wiadomo dlaczego go posłuchała. I pobiegła do domu. Wróciła zadyszana i zadowolona. — Trzymaj! — Hej-hej! — ucieszył się chłopiec. — Ja ci odwdzięczę się! Mocno zacisnął tubkę w piąstce, machnął skrzydełkami i poleciał. — Prawdziwe aniołeczek! — westchnęła Zosia i poszła po chleb. Aniołeczek gęsto posmarował klejem promyk i przystawił na miejsce. Zamyślony obejrzał gwiazdkę. — Patrz, zbladła jak. A zimna, jak lodzik. Co robić? — i ze złości zaczął trzeć gwiazdkę skrawkiem chmurki. Gwiazdka zadrżała i — fu-uch! — wyślizgnęła się z małych paluszków. — Wróć! — krzyknęło Aniołeczek. Ale gwiazdka nie słuchała. Leciała i leciała sobie do dalekiej błękitnej kuli. Aniołeczek rzucił się w pościg. Gienia smutno przyglądał się dopasowanemu do kartonowego stelaża błyszczącemu papierowi i wzdychał: — Nie najgorsza wyszła gwiazda. Tylko zapalać się ona nigdy nie będzie! No, niech chociaż tak... On ostrożnie położył gwiazdkę na pod-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Daruję wam kolędę

Petro ŁEWKIWSKYJ, m. Kijów. Ludzka pamięć z biegiem czasu blednie. Zacierają się liczne przypadki i wydarzenia, być może dlatego, że były one ogólne, zwyczajne, czyli odbierane codziennie. Ale nigdy nie znikają zapachy dzieciństwa, zapewne dlatego, że dla każdego są one zbyt bliskie i mają swoje korzenie. Dla mnie takim wydarzeniem z właściwym mu emocjonalnym aromatem była moja pierwsza kolęda. Wieś Łuczanky na Owrucczyźnie. Pierwsza połowa XX wieku. Przedwojenny rok 1938. Mam 4 lata. Moja babcia Ołena nauczyła mnie kolędy, którą przejęła od swojej babci, mojej prababci, która kolędowała ją gdzieś w pierwszej połowie XIX w. A może i dawniej, wszak znam swój ród od 1547 roku. Starodawna kolęda, z którą poszedłem do sąsiadów i, wstydząc się, zaśpiewałem ją, otrzymując oprócz uznania także garść pestek dyni. Tekst kolędy jest odrobinę skorygowany. Rzecz w tym, że do dziś na Owrucczyźnie panuje dialekt, być może z czasów Rusi Kijowskiej — język ukraińskiej drobnej szlachty, która przez wiele stuleci strzegła i w końcu ustrzegła. Do chrześcijańskich obrzędów genetycznie weszły starodawne ukraińskie tradycyjne zwyczaje, które zachowały się aż do naszych dni. Teraz nie możemy sobie wyobrazić świętowania Bożego Narodzenia bez kutii, Wielkanocy — bez pisanki lub bez czerwonego jajeczka, Trójcy Świętej — bez zielonego pachnącego ziela. Jedną z oznak starożytności Ukrainy są kolędy, szczedriwki i zasiewanie. swoje zwyczaje, tradycje, wiarę prawosławną, która i do dziś niesie w sobie echo starożytności. Przy okazji przypomnę, że ukraiński etnos zaczął się formować na przełomie V—VI wieku, że od tego czasu bierze swój początek także język ukraiński w formie dialektów. Zwyczaje i język są niepodzielne. Niszczono i palono świątynie, kroniki i święte księgi, a słowo i zwyczaj wyszły z tych tortur jako testament, jako drogowskaz. Skłoniło mnie do zwrócenia się do gazety oto co. Po pierwsze, wielu moim znajomym kolęda się podoba i twierdzą oni, że po raz pierwszy taką słyszą. Po drugie, wiele lat, nawet dziesięcioleci, do naszego domu wchodzą kolędnicy. I wszyscy kolędują jedną i tę samą kolędę,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Najcenniejsze prezenty

“Nasza Ojczyzna to nieodłączna część duszy każdego Ukraińca. Nasza miłość do Ukrainy nigdy nie zgaśnie. My, młode pokolenie, kochamy nasze niepodległe państwo i jesteśmy z niego dumni. A co oznacza kochać? Oznacza to — bronić, chronić je, podnosić wielkość i sławę naszego narodu, cenić i rozwijać ukraińską kulturę”. Mykoła CYMBALIUK Te proste i szczere słowa napisał jeden z licealistów Kijowskiego Liceum Wojskowego im. Iwana Bohuna, Bohdan Sawin. On, jak i reszta licealistów, wziął udział w konkursie prac twórczych “Jaką widzę w przyszłości swoją Ukrainę?”, który przeprowadziło Towarzystwo “Proświta” w przeddzień święta Świętego Mikołaja. Zarówno Bohdana, jak i kilkudziesięciu innych licealistów — zwycięzców tego konkursu, witali nie tylko kijowscy proświcianie. W naszej proświciańskiej ekipie był także bohater, pułkownik Ołeh Zubowski, “cyborg”, który przez półtora miesiąca dowodził obroną lotniska w Doniecku. I tak się złożyło, że tego dnia do Bojarki, gdzie znajduje się jednostka szkoleniowa KLW im. I. Bohuna, na spotkanie z przyszłymi obrońcami przyjechał również naczelnik liceum, żywa legenda wojny rosyjsko-ukraińskiej, generał major Ihor Hordijczuk. Podczas wręczania dyplomów i listów pochwalnych wyróżniającym się w nauce uczniom, Bohater Ukrainy Ihor Hordijczuk od czasu do czasu, aby sprawdzić poziom wiedzy licealistów, swobodnie przechodził na język angielski. Oni tak samo swobodnie, po wojskowemu wyraźnie i poprawnie mu odpowiadali. To tylko jeden z zauważonych małych akcentów poziomu przygotowania ogólnokształcącego w liceum. Trzeba zauważyć, że tutaj, w Bojarce, uczą się dzieci w wieku od trzynastu do piętnastu lat. Wśród ponad czterystu licealistów jest wiele dzieci, których rodzice zginęli na froncie wschodnim. One nie z krótkich komunikatów informacyjnych w radiu czy telewizji, nie z opowieści cywilów wiedzą o tym, co dzieje się w Donbasie. Ich dusze to obolała rana, która nie goi się tak po prostu. Może dlatego tak uważnie i poważnie słuchali pułkownika Ołeha Zubowskiego, który nie uciekał się do ogólnych słów o patriotyzmie i miłości do Ojczyzny. Rozmawiał z nimi jak ojciec z dziećmi, odwołując się do tego, co w duszy każdego jest najdroższe — poczucia wdzięczności i miłości do swoich bliskich. Bo miłość do Ojczyzny zaczyna się od miłości do ojca i matki, do rodzinnego domu… Proświcianie, którzy witali najmłodszych licealistów ze Świętym Mikołajem, przekazali im noworoczne prezenty, a zwycięzcom konkursu twórczego “Jaką widzę w przyszłości swoją Ukrainę?” wręczyli bezcenne dla każdego Ukraińca nagrody — Szewczenkowe “Kobzarze”. Ale najważniejsze jest to, że przywieźliśmy i zostawiliśmy dzieciom ciepło swoich dusz i miłość. Nagrodę licealiście — jednemu ze zwycięzców konkursu twórczego wręcza “cyborg”, pułkownik Ołeh Zubowski. Na zakończenie święta — wspólne zdjęcie z bohaterami wojny rosyjsko-ukraińskiej. W centrum (od lewej do prawej) pułkownik Ołeh Zubowski, generał major Ihor Hordijczuk.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Ukraińsko-niemiecka nagroda literacka im. Olesia Honczara (2019)

Corocznie, w dniu urodzin pisarza, 3 kwietnia, młodzi literaci walczą o prestiżową międzynarodową nagrodę im. Olesia Honczara w 5 kategoriach: 1. Proza (powieść lub opowiadanie). 2. Mała proza (zbiór opowiadań). 3. Poezja. 4. Publicystyka. 5. Literaturoznawstwo. Wiek uczestników — do 30 lat. Prośba o przesyłanie zgłoszeń do 15 marca 2019 roku na adres: Kijów, 01030, ul. B. Chmielnickiego 68, m. 65, Najda Rusłan Anatolijowycz ([kontakt ukryty]). Laureaci nagrody 3 kwietnia zostaną uhonorowani prestiżowymi dyplomami, a niemieccy mecenasi wręczą im nagrodę finansową. Nie zwlekajcie, przesyłajcie utwory! Komitet organizacyjny nagrody. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617. Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK. Dział kultury Eduard OWCHARENKO. Dział korekty Olga ŻMUDOWSKA, Iryna STELMACH. Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Wołodymyr ŻYHUN. Redaktor internetowy 279-39-55. Redaktor dyżurny Eduard OWCHARENKO. Księgowość 279-41-46. Adres redakcji: ul. Chreszczatyk 10-B, m. Kijów, 01001. E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua. Nakład numeru — 2 800. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. „Mega-Poligraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka 12/14.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI ZAPOWIEDŹ

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef redakcji Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Mykoła CYMBALIUK Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Mykoła TYMOSZYK, Heorhij FILIPCZUK, Mykoła CYMBALIUK, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego do spraw produkcyjnych Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel/faks)

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn